Download
omgaan met psychofarmaca n.
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Omgaan met psychofarmaca PowerPoint Presentation
Download Presentation
Omgaan met psychofarmaca

Omgaan met psychofarmaca

602 Views Download Presentation
Download Presentation

Omgaan met psychofarmaca

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Omgaan met psychofarmaca FriedaMatthys april 2013

  2. Enkele begrippen • Farmacodynamiek • Farmacokinetiek • Farmacogenetiek • Posologie • Placebo-effect • Ongewenste effecten • en placebobijwerkingen

  3. Wat zijn Psychofarmaca Psychofarmaca zijn stoffen die de bloed-hersenbarrière passeren om daar via biochemisch ingrijpen in het menselijk neuro-enzymatisch systeem hun invloed uit te oefenen op het gedrag en op de beleving ervan (Börger)

  4. Geneesmiddel, Drug of Doping

  5. Cannabis Illegale drugs Dr. Frieda Matthys

  6. Opiaten als medicijn

  7. Geneesmiddel, Drug of Doping Viagara

  8. P S Y C H O F A R M A C A > Neuroleptica + Correctoren > Antidepressiva + Lithium > Sedativa + Hypnotica > Anticonvulsiva

  9. Neuroleptica Indicaties • behandelen van acute en chronische psychosen • psychotische depressies • onrust bij organische syndromen bvb. dementie • ernstige pijntoestanden • syndroom van Gilles de la Tourette • hardnekkige hik • ontwenning van opiaten

  10. Neuroleptica Effecten • vermindert de psychotische waarnemingen en belevingen • vermindert de angst • weinig tot sterk sederend • activerend (bij negatieve symptomen) Voorbeelden Haldol, Etumine, Fluanxol, Orap, Clopixol, Nozinan Risperdal, Serdolect, Zyprexa, Solian, Abilify

  11. Antidepressiva • Tricyclische antidepressiva: Anafranil, Redomex, Prothiaden! cardiotoxisch • Neurotransmitter Reuptake Inhibitors • SSRI’s: Fluoxetine, Paroxetine, Citalopram • SNRI’s (ook op Norepinefrine): Venlafaxine en Duloxetine • ook op Dopamine: Brupopion • MAO-inhibitoren: Aurorix • Werkt op de neuroreceptoren • Trazodone, Mirtazapine, Agomelatine • antidepressief, soms sederend, soms angstwerend • zijn NIET VERSLAVEND

  12. Feiten en cijfers • 14 % van de Vlamingen (♀19 % en ♂ 9 %) psychofarmaca laatste twee weken 1 • 9 % slaapmiddelen • 7 % kalmeermiddelen • 5 % antidepressiva • Studenten Antwerpen en Gent: laatste jaar 2 • 7 % slaap- en kalmeermiddelen • 4 % stimulerende middelen • Gehospitaliseerd in psychiatrie 3 • 1000 personen (60 % ♀) 1 Gezondheidsenquête 2008 2 UA 2009 3 MPG 2004

  13. Feiten en cijfers 1 Farmanet 2006 2PHEBE-rapport van het Kenniscentrum, 2006 3INCB 2009 • Tranquillizers en antidepressiva: ♀ bijna 2 x zoveel als ♂ 1 • 52 % van de residenten in een WZC neemt chronisch BZD 2 • In 2008 RIZIV • 159,389,771 € voor antidepressiva (2de na cholesterolverlagende.) • 93.305.673 € voor antipsychotica. • In 2009 15 miljoen verpakkingen BZD. Dit is 3 X meer dan VK, Nederland en Duitsland en 5 x meer dan Noorwegen 3

  14. Feiten en cijfers 1http://www.riziv.fgov.be/drug/nl/statistics-scientificinformation/pharmanet 2 CWOA van de APB In 2010 kreeg 13,0% van de Belgen ouder dan 18 jaar minstens één voorschrift voor antidepressiva1 3,4 % een antipsychoticum 1 In 2008 werd aan 1,8 % van de kinderen tussen 6 en 17 jaar methylfenidaat voorgeschreven.2

  15. Verklaringen voor de toename * 46,4 % lifetime en 26,2 % laatste jaar • Toename van psychiatrische stoornissen ? • Voorkomen 1990–1992 en 2001-2003: geen toename * • In behandeling gestegen van 20,3 % tot 32,9 % (Kessler, 2005) • Toename van hulpvraag ? Maar: • 1 op 4 ptn stopt antidepressiva binnen de maand • meer dan de helft stopt de antipsychotica binnen de maand • Bredere criteria voor wat een psychiatrische stoornis is ? • Bij kinderen: ADHD, ASS • Bij volwassenen: bipolaire, CVS

  16. Verklaringen voor de toename • Nemen de psychische spanningen in onze samenleving toe ? • Gewaardeerd worden voor je engagementen en verwezenlijkingen geeft zelfvertrouwen. • Waardering is afhankelijk van de maatschappelijke mentaliteit en cultuur waarin je leeft • Mogelijk te weinig zichtbare waardering of te hoge eisen • Hoge prestatie- en tijdsdruk op school en werk ? • Frustratie en weinig zelfrespect bij afwezigheid van werk of gebrek aan doorgroeimogelijkheden • Economische druk zorgt voor stress in gezin ?

  17. Verklaringen voor de toename • Meer naar de dokter voor matige of milde psychische problemen ? • Minder uitgebouwde sociale netwerken ? • Minder tijd voor intermenselijke relaties ? • Minder stabiele familiebanden ? • Geneeskunde kan geen oplossing bieden voor maatschappelijke problemen • De problemen worden vertaald in medische problemen • Artsen willen heel graag helpen • Nieuw ? eind 19de eeuw: de schijnbaar sterke toename van neurasthenie toegeschreven aan de drukte en spanningen door de industriële revolutie

  18. Verklaringen voor de toename 1 ProjektFarmaka in de provincie Oost-Vlaanderen,1989 2Casteels& al., 2010 3 Anthierens& al., 2007 25 % van de chronische benzo-gebruikers zijn begonnen na een overlijden 1 Medicalisering van de toenemende spanningen in de samenleving 2 Artsen willen graag helpen, hebben weinig vaardigheden voor een niet-medicamenteuze aanpak die trouwens niet zo snel resultaat heeft 3 Betaling per prestatie en invloed van de farmaceutische industrie

  19. Benzodiazepines Tabletten Capsules Suppo’s Inspuitbare vloeistof Diazepam of Valium ®: tweede benzodiazepine na chlordiazepoxide of Librium ® dat in 1960 geregistreerd werd.

  20. Wat zijn benzodiazepines Dempend effect op CZ Effect op GABA (een neurotransmitter die inhiberend is en in 40 % van de hersencellen kan werken) Minder gevaarlijk dan de barbituraten Afhankelijk van hun metabolisatie kort- tot langwerkend

  21. Wat doen benzodiazepines Kalmerend Slaapverwekkend Angstwerend Anticonvulsief (bij epilepsie) Spierontspannend Effect op geheugen

  22. Indicaties * Dormicum ® Angst (te nuanceren) Spanning, opwinding, stress (te nuanceren) Slapeloosheid (te nuanceren) Spasticiteit, dystonie, myoclonieën. Epilepsie, convulsies Preventie van alcoholontwenning Midazolam* wordt gebruikt in de anesthesie en soms in het kader van palliatieve zorg.

  23. Zijn ze allemaal ongeveer gelijk ? Kortwerkende (in anesthesie) Half-langwerkende: meer als slaapmiddel Langwerkende: meer als anxiolyticum Duur of nawerking hangt sterk af van dosering. Afbraak trager bij ouderen en bij slechte lever- en nierfunctie Bij herhaald gebruik vaak accumulatie.

  24. Benzo als slaapmiddel Verkort de tijd tot inslapen (4,2 min; subjectief 14,3 min) Verlengt de duur van de slaap met 49 à 61 min.; maar vermindert na een week. Slaapduur wordt door benzo-gebruikers overschat met 72 minuten (inprenting gestoord?) Afname van diepe slaap: reductie van Slow-wave-sleep (belangrijk voor functioneren overdag) en van REM slaap (dromen). Bij stoppen rebound van REM (soms angstige dromen

  25. Risico’s • Toxiciteit op zich is zeer laag • Potentialisering met alcohol en andere psychofarmaca of drugskan dodelijk zijn • Paradoxale reacties: vooral bij kortwerkende producten (paniekaanval)

  26. Slapen zonder medicatie ? • Psycho-educatie en informatie • Slaaphygiëne • Cognitieve gedragstherapie: goed effect, en langer dan benzodiazepines. • Lichttherapie heeft geen invloed op de slaapduur of het aantal keer ontwaken Slaapcursussen hebben een slaagpercentage van 50 tot 70 %.

  27. Slaaphygiëne (1) Slaap enkel zoveel als nodig is om je fris te voelen tijdens de volgende dag. Sta elke dag op omstreeks hetzelfde uur. Doe elke dag lichaamsbeweging, maar niet intensief vlak voor het slapen. Isoleer de slaapkamer tegen lawaai en licht. Zorg voor een ideale temperatuur in de slaapkamer (18 %).

  28. Slaaphygiëne (2) Vermijd het gebruik van tabak. Vermijd zware maaltijden voor het slapen. Vermijd alcohol en cafeïnehoudende dranken voor het slapen; Als je niet kunt inslapen: ga naar een andere kamer en probeer daar wat te ontspannen.

  29. Benzodiazepine als anxiolyticum ? Liever eerst Gegeneraliseerde angststoornis: CGT en relaxatie Paniekstoornis: CGT (+ antidepressivum) Specifieke fobie: CGT en exposure in vivo

  30. Benzodiazepine als anxiolyticum ? Liever eerst Post traumatische stressstoornis: psychologische interventie (+ SSRI: antidepressivum) Sociale fobie: psychologisch (alleen of in groep) Obsessief compulsieve stoornis: CGT (+ antidepressivum en/of neurolepticum)

  31. Benzo’s, wanneer wel • Bij slaapstoornissen: tweede keus • enkel bij erge vormen • als niet-medicamenteuze aanpak niet kan • na één week evalueren en BZD stoppen • Bij angststoornissen: derde keus • bij erge vorm als CGT niet aanslaat eerst antidepressivum (SSRI) proberen • bij acute angst korte tijd BZD

  32. Negatieve effecten Gebruikers van benzodiazepines hebben een toegenomen risico op verkeersongevallen van 28-60% Alertheid Motorische vaardigheid Rijvaardigheid (subjectief niet)

  33. Negatieve effecten: vallen Valrisico is verhoogd (20 tot 48 %) bij kort- en middellangwerkendebenzo’s Verhoogd risico op heupfractuur Ook bewezen bij Zolpidem

  34. Negatieve effecten: cognitie * Verwey, 2000 Anterograde amnesie en blackouts Bij TS met benzo’s herkent meer dan de helft van de patiënten ‘s anderendaags de psychiater niet met wie ze gesproken hebben.*

  35. Negatieve effecten: stemming Vaak afvlakking Bij kortwerkende soms angstaanvallen Depressieve klachten kunnen ontstaan of verergeren (!!! Verhoogde kans op zelfmoord) Motivatie en initiatief om problemen op te lossen kan verminderen Paradoxale reacties Libidoverlies en anorgasmie komt voor bij o.m. diazepam en alprazolam

  36. Negatieve effecten: tolerantie Voor het hypnotisch effect reeds na enkele dagen Voor het anxiolytisch effect na enkele weken tot maanden Voor het motorisch effect zeer uitgesproken Voor de effecten op geheugen en cognitie: geen tolerantie + geen volledig herstel na stoppen

  37. Negatieve effecten: afhankelijkheid • Tolerantie: met neiging tot dosisverhoging • Fysieke afhankelijkheid met ontwenningsverschijnselen: angst, neerslachtigheid, prikkelbaarheid, slapeloosheid, tremoren, anorexia, fobieën en manieën, duizeligheid, convulsies, delirium • Psychische afhankelijkheid: “drugseekingbehaviour”

  38. Wanneer denken aan afhankelijkheid meer gebruiken dan is afgesproken klachten voorwenden om méér te krijgen voorschriften vervalsen bij meer dan één dokter voorschriften halen benzodiazepines van familie of kennissen ‘lenen’ niets meer ondernemen zonder benzodiazepines bij zich te hebben onttrekkings- en /of reboundverschijnselen bij stoppen eerdere verslaving aan benzodiazepines en een verslaving vroeger of nu aan andere stoffen

  39. Ernst van de ontwenning MedicatievariabelenHogere dosis Langere duur van de behandeling Kortere halfwaardetijdSnellere afbouw Patiënt variabelenMeer angst en depressie vóór de afbouwMeer persoonlijke pathologie Diagnose van paniekstoornissen Voorgeschiedenis van drugs-of alcoholgebruik

  40. OntwenningBij plots stoppen of bij flumazenil* • Fysieke symptomen • hartkloppingen, spiertrekkingen, trillen, tics, zweten, tintelingen, gespannen spieren • Psychische symptomen • zenuwachtigheid, slapeloosheid, hallucinaties, agressie, concentratiestoornissen • overgevoeligheid voor sensoriële stimuli en waarnemingsstoornissen • Gemiddeld tot één à twee weken na het staken * Anexate®

  41. Ontwenning: langzaam angst, slapeloosheid, depressie verschillende sensoriële en motorische symptomen gastro-intestinale klachten geheugenproblemen en cognitieve stoornissen Kan verscheidene maanden aanhouden en is soms moeilijk te onderscheiden van een angststoornis

  42. Symptomen die eerder wijzen op een angststoornis en rebound Angst, paniekaanvallen en agorafobie Insomnia, nachtmerries Depressie, dysforie Prikkelbaarheid, ongedurigheid, rusteloosheid Duizeligheid, licht gevoel in hoofd Geheugen- en concentratiestoornissen Slaptegevoel Tremor Spierpijn, stijfheid Zweten, nachtelijk zweten Palpitaties

  43. Symptomen van ontwenning Perceptiestoornissen Derealisatie, depersonalisatie tot hallucinaties Distortie van lichaamzelfbeeld Kriebelingen Verdoofdheid, veranderde gewaarwording Sensorische hypergevoeligheid Spiertrekkingen, tics Tinnitus Psychotische symptomen Confusie, delirium Toevallen (meestal bij plots stoppen van hoge doses benzodiazepines of combinaties)

  44. Hoe afbouwen Eerst omzetten naar langwerkend (bvb diazepam) (equivalentietabel gebruiken) Dan individueel schema: verminderen met 25% per week tot 10 % per twee weken of met 2 mg diazepam per twee weken Best geen “escape dosissen” !!! Voor epileptiforme insulten , angstaanvallen en psychotische opstoten, vooral bij plots stoppen

  45. Benzo’s hebben een positief bekrachtigend effect Vooral de snelwerkende Vooral in hoge dosis Vooral bij mensen met een voorgeschie-denis van alcohol- of drugsmisbruik Vooral bij mensen met slaap- en angststoornissen

  46. Recreatief gebruik van benzo’s Benzo-misbruik is vaak onderdeel van poly gebruik (o.m. opiaatafhankelijken, cocaïnegebruikers) Alcoholisten gebruiken ook vaak benzo’s (geleerd in het ziekenhuis) Vooral bij de moeilijkst te behandelen illegale druggebruikers met de slechtste psychosociale situatie (oorzaak/gevolg ?)

  47. Benzogebruik bij druggebruikers • Omwille van het roesopwekkend effect van het benzodiazepine zelf • Als remedie tegen insomnia • Om ontwenningsverschijnselen van opiaten te onderdrukken • Om de effecten van stimulantia te verminderen • Ze zijn goedkoop en gemakkelijk verkrijgbaar • Om het effect van opiaten te versterken • Om emotionele pijn te verminderen

  48. Wat kunnen we doen Het beginnen met kalmeer- en slaapmiddelen beperken Een huisarts kiezen die niet gemakkelijk dergelijke middelen voorschrijft Als het nodig is, slaapmiddelen niet langer dan twee weken; tranquillizers niet langer dan drie maand Bij angstige personen: kalmeermiddelen niet dagelijks nemen, dan kunnen ze blijven werken

  49. Wat kunnen we doen Opletten met combinaties: zorg dat je arts precies weet wat je neemt en hoeveel Neem niet meer en langer dan voorgeschreven, bij antidepressiva en neuroleptica, ook niet korter Geef geen medicatie door aan familieleden of vrienden Combineer niet met alcohol Psychotherapie en slaapcursussen helpen echt (en langer dan medicatie) dus, Zet de stap

  50. Omgaan met psychofarmaca FriedaMatthys april 2013