slide1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
طرحريزي واحدهاي صنعتي PowerPoint Presentation
Download Presentation
طرحريزي واحدهاي صنعتي

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 105

طرحريزي واحدهاي صنعتي - PowerPoint PPT Presentation


  • 122 Views
  • Uploaded on

طرحريزي واحدهاي صنعتي. طرحريزي واحد هاي صنعتي از زمان راه يابي آن به دانشگاه ها تاکنون با نام پروفسور جيمز مک گرگور اپل استاد نامدار انستيتو فني جورجيا همراه بوده است. کتاب اپل ابتدا در سال 1950 منتشر شد و در سالهاي 1963 و 1978 بازنويسي شده است.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'طرحريزي واحدهاي صنعتي' - weylin


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

طرحريزي واحدهاي صنعتي

طرحريزي واحد هاي صنعتي از زمان راه يابي آن به دانشگاه ها تاکنون با نام پروفسور جيمز مک گرگور اپل استاد نامدار انستيتو فني جورجيا همراه بوده است. کتاب اپل ابتدا در سال 1950 منتشر شد و در سالهاي 1963 و 1978 بازنويسي شده است.

جامعه جهاني مهندسين صنايع به پاس زحمات اپل در راستاي گذار طرحريزي واحد هاي صنعتي از صنعت به دانشگاه، و از هنر صرف به سمت علم، به نام ايشان و استاد ديگري در طرحريزي واحد هاي صنعتي به محققين و اساتيد Apple/Read Award جايزه اي را تحت عنوان برجسته صنايع اعطا. مي نمايد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide2
منابع
  • Plant Layout and material handling

Apple, James Mac Gregor- 1978-The Roland press company

  • Facility Layout and Location

Richard L.Francis and John A.white-1974-Englewood Cliffs, New Jersey

  • طرحريزي واحد هاي صنعتي / مديريت کارخانه

دکتر سيد محمد سيد حسيني – دانشگاه علم وصنعت

  • طراحي انبار ( استقرار تجهيزات، کالا، وسايل حمل ونقل و ...)

گروه مهندسي صنايع دانشگاه صنعتي شريف

  • طرحريزي واحد هاي صنعتي

عبدالرسول انتظاري هروي – مؤسسه انتشارات جهان جام جم

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide3
تعاريف
  • طرحريزي واحد هاي صنعتي ، تعيين چيدمان تجهيزات و انتخاب سيستم حمل و نقل مي باشد که در آن چيدمان عبارتست از“ انتخاب مؤثرترين ترتيب چيدن و هماهنگي تجهيزات يک واحد توليدي به طوريکه حداکثر کارايي از تلفيق منابع

( ماشين آلات، مواد، نيروي انساني) لازم براي عمليات توليدي ممکن شود“ و

سيستم حمل و نقل عبارتست از ” تعيين سيستمي که با حداقل هزينه، جريان کالا (افراد يا اطلاعات) را طوري برقرار نمايد که مطلوبيت مکاني لازم براي انجام عمليات توليدي بر اساس نحوه تجهيزات ميسر گردد.

  • بعبارتي طرحريزي واحد هاي صنعتي ، ترتيب قرار گرفتن سالن ها ، بخش ها ، ايستگاه هاي کاري ، ماشين آلات و تجهيزات ، مواد ، نيروي انساني به نحوي است که حداکثر راندمان در توليد محصول بدست آيد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide4
اهميت طرحريزي
  • اقتصادي بودن توليد: براي حفظ کارايي سيستم بايد جريان مواد مناسب باشد.
  • کارايي: براي حفظ کارايي به يک سيستم مرتب ومنظم نياز داريم.
  • حجم بالاي سرمايه گذاري: ايجاد واحد هاي صنعتي ، درصد بالايي از توليد ناخالص ملي را در بر مي گيرد لذا بايد کاري کرد که سرمايه به هدر نرود.
  • بهبود و گسترش: واحد هاي صنعتي براي توسعه و بهبود سطح فعاليتها توسعه مي يابند. معمولاً 25% سطح زير بناي هر واحد توليدي در حال گسترش مي باشد .
  • هزينه بالاي حمل و نقل : حدود 30 تا 35 درصد هزينه هاي توليدي، هزينه حمل و نقل است.
  • ضرورت صرفه جويي در منابع مواد اوليه: به دليل محدود بودن.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide5
اهداف طراحي کارخانه
  • آسان سازي فرايند توليد و ايجاد جريان مواد مناسب
  • کوتاه کردن زمان توليد و به حداقل رساندن حمل و نقل
  • حداقل کردن سرمايه گذاري روي ماشين آلات
  • افزايش انعطاف پذيري کارخانه در تغييرات
  • حداکثر بهره وري از نيروي انساني، ماشين آلات و زمين
  • تأمين راحتي، ايمني و اطمينان پرسنل

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide6
مراحل طراحي کارخانه

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide7
مراحل طراحي کارخانه

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide8
سطوح طراحي کارخانه
  • سطح کلان (Site Plan) : طرحي است که داخل کارخانه و همه عناصر اصلي آن مثل سالن توليد، مراکز خدماتي و غير توليدي، خيابانها، فضاي سبزو عناصر جنبي مثل خط آهن را نشان مي دهد.
  • سطح مياني(Production Department): که در آن داخل سالن هاي کاري و کارگاههاي مربوط به هر سالن را نشان مي دهد.
  • سطح جزئي(Work Station): در اين سطح ايستگاههاي کاري داخل هر کارگاه و محل ماشين ها، ابزارآلات، قفسه ها و غيره را نشان مي دهد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

systematic layout planning slp
فلو چارت طراحي سيستماتيک کارخانهSystematic Layout Planning (SLP)

جمع آوري اطلاعات

تحليل ارتباط فعاليتها

تحليل جريان مواد

تعيين ارتباط بخشها

فضاي موجود

تخمين فضا

نمودار ارتباط فعاليتها

عوامل تغيير دهنده

محدوديتهاي عمل(فيزيکي)

توسعه راه حلهاي مختلف

انتخاب راه حل

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide10
منابع اطلاعاتي اصلي در طرحريزي

اطلاعات کليدي مورد نياز جهت طرحريزي واحد هاي صنعتي بطور خلاصه به قرار زير است:(P.Q.R.S.T)

  • محصول(Product): چه چيزي قرار است توليد شود.
  • مقدار(Quantity): چه مقدار از هر يک از اقلام بايد توليد شود.
  • روش توليد(Routing): محصول چگونه ساخته ميشود.(فرايند و ترتيب عمليات).
  • خدمات پشتيباني(Supporting): چه ماشين آلات و تجهيزاتي مورد نياز است.
  • زمان(Time): طي چه زماني بايد محصول توليد شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide11
انواع سيستم هاي توليدي

1- محصولي (خط توليد = انبوه سازي):

در اين روش تنوع محصولات کم، تعداد توليد زياد، انعطاف پذيري کم، جريان مواد پيوسته، توليد محصولات به شکل دسته اي است.

2- فرايندي(کارگاهي = عملکردي):

در اين روش تنوع محصولات زياد، تعداد توليد کم، انعطاف پذيري زياد، جريان مواد نامعلوم(غير پيوسته)، محصولات به صورت کالاي نيمه ساخته مي باشد.

3- توليد سفارشي (متمرکز = پروژه اي = تکي):

در اين روش محصولات بصورت تکي ساخته ميشود(هواپيما سازي، کشتي سازي، خانه سازي)، مواد اوليه و نيروي انساني و تجهيزات به محل استقرار محصول مي روند، معمولاً توليدات به صورت مواد و امکانات اوليه مي باشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide12
انواع سيستم هاي توليدي- ادامه

4- سلولي (گروهي):

اين روش ترکيبي از دو سيستم محصولي و کارگاهي مي باشد، در چهارچوب استقرار کارگاهي خواص استقرار محصول را پياده مي کنيم، قطعات مشابه را در يک سلول(خانواده) قرار ميدهيم، هر سلول سيستم کارگاهي و براي مونتاژ کل سيستم محصولي بکار ميرود، دوره توليد محصولات کم و قطعات از نظر طراحي و ساخت مشابه هستند.

5-زنجيري:

در اين روش تعداد محصولات وماشين آلات زياد است، اولين گام طراحي و بکارگيري جداول شدت ترافيک است، طراحي سيستم حمل و نقل بسيار ساده است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide13
انواع طرحريزي کارخانه

مسلماً طراحي کارخانه فقط براي کارخانجات جديد مصداق پيدا نميکند و بسياري از مسائل طراحي کارخانه در انواع مختلفي پيش مي آيد که متداولترين آنها عبارتند از:

  • تغيير طرح محصول
  • بزرگ کردن دپارتمانها
  • کوچک کردن دپارتمانها
  • اضافه کردن محصول جديد
  • تغيير محل يک دپارتمان
  • اضافه کردن يک دپارتمان
  • جايگزيني دستگاه هاي قديمي
  • تغيير روش توليد
  • طراحي کارخانه جديد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide14
جايگاه بخش طراحي کارخانه در تشکيلات سازماني

معمولاً سازمانهاي خيلي کوچک داراي دپارتمان طراحي نيستند ولي در ديگر کارخانجات بيشتر‌آمار نشان دهنده اينست که دپارتمان مهندسي صنايع متولي اين امر ميباشد، پيشنهاد ” اپل“ نمودار زير است:

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide15
معرفي روش هاي پيش بيني
  • روش هاي کمي

که ميتوان به روش هاي رگرسيون، ميانگين هاي حسابي، متحرک، متحرک وزني و... نام برد.

  • روشهاي کيفي

1- جمع آوري نظرات افراد خبره

2- رجوع به جداول و شاخص هاي اقتصادي

3-کالاي جانشين واردات (يعني اگر کالايي وارد ميشود دليل بر کمبود است)

4- امکانات صادرات محصول

5-مقايسه هاي بين المللي

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide16
تکنيک هاي متداول تعيين نوع استقرار
  • الف) نمودار تنوع – حجم (P-Q):

اين نمودار (مقدار- محصول) براي تعيين نوع استقرار و تحليل گوناگوني- حجم بکار ميرود.

-اگر Q/P بزرگ باشد از فرايند محصولي(PRO.)

استفاده ميشود.

-اگر Q/P متوسط باشد از فرايند کارگاهي(SHOP)

استفاده ميشود.

-اگر Q/P کوچک باشد از فرايند

سفارشي(ORDER) استفاده ميشود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide17
تکنيک هاي متداول تعيين نوع استقرار-ادامه

ب) نمودارهزينه-حجم (C-Q) :

اين نمودار نيز براي تعيين نوع استقرار و تحليل اقتصادي روشهاي استقرار بکار ميرود.

هزينه-c

محصولي کارگاهي سفارشي

اگر مقدار توليد بين (0-Q1)باشد

بهتر است از روش سفارشي استفاده شود.

اگر مقدار توليد بين (Q1-Q2)باشد

بهتر است از روش کارگاهي استفاده شود.

اگر مقدار توليد بين (Q2-∞)باشد

بهتر است از روش محصولي استفاده شود.

محصولي کارگاهي سفارشي

مقدارQ1 Q2 Q

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide18
تکنيک هاي متداول تعيين نوع استقرار-ادامه

ج) قانون پارتو (آناليز ABC)

  • در اين قانون کليه اقلام توليدي به سه دسته A,B,C تقسيم ميشوند.
  • اقلام دسته A که 15% اقلام را تشکيل مي دهند 85% جريان مواد توليدي را دارند، يعني تعداد کمي از اقلام بيشترين مقدار جابجايي را دارند. بنابراين به کمک اين روش براي هر يک از اقلام طرح استقرار مناسب را ميتوان طراحي کرد. حجم

2 1

گوناگوني

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide19
تکنيک هاي متداول تعيين نوع استقرار-ادامه

ادامه قانون پارتو:

  • در نمودار اسلايد قبل منحني شماره 1 تعداد کمي از قطعات بيشترين حجم را دارند و بهتر است از فرآيند کارگاهي استفاده شود.(اقلام گروه Bکه نمودار آن به مبداء مختصات نزديکتر است.)
  • منحني شماره 2 نيز از قانون پارتو پيروي نميکند زيرا همه محصولات تقريباً داراي حجم و جريان يکنواختي هستند و بهتر است از فرايند محصولي استفاده شود.( اقلام گروه A که نمودار آن از مبداء مختصات دورتر است).
  • بنابراين خط توليد را بر اساس 15% اقلام بنا ميکنيم که در اين صورت حجم و گوناگوني محاسبات کمتر و سپس به کل اقلام تعميم مي دهيم.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide20
تکنيک هاي متداول تعيين نوع استقرار-ادامه

د) روش اولويت دهي (وزن دهي):

در اين روش وزن هر يک از عوامل را به روشهاي مختلف تعيين و سپس با جمع وزنها در هر روش، آن روشي که بيشترين وزن را دارد انتخاب مي کنيم.

نکته: حالات ”الف“ و ”ب“ در تعيين نوع استقرار بر حالت ”ج“ و ”د“ برتري دارد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide21
آناليز ارزش

هدف از آناليز ارزش، کاهش هزينه ها حين افزايش کيفيت است. تا محصولي با قيمت کمتر، کيفيت بهتر و توجه به خواسته مشتري در اختيار داشته باشيم.

تعيين مقدار شاخص ارزشr=

هزينه کل B=

ارزش کارکرد هاي مورد نيازA=

همواره سعي بر اين است که شاخص ارزش به يک نزديکتر شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide22
آناليز ارزش- ادامه
  • عوامل بازدارنده از مهندسي ارزش:
  • شک و دودلي فرد در مورد اثرات عمل
  • ارزيابي کافي از کارها انجام نشده است
  • عدم توانايي در استفاده از تکنولوژي جديد
  • مراحل تحليل ارزش:
  • انتخاب موضوع
  • تعيين کارکرد ها و ارزيابي آنها
  • جمع آوري اطلاعات
  • تشريح گزينه هاي مختلف
  • طرح و مشخصات گزينه مورد نظر(کمترين هزينه و بهترين کيفيت)
  • آزمون و ارزيابي
  • پيشنهاد و تصويب
  • پياده کردن و پيگيري

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide23
سئوالات روز اول
  • هدف از طراحي کارخانه چيست ؟
  • قلمرو طراحي کارخانه کجاست ؟
  • آيا طراحي فقط براي کارخانه جديد است؟ شرح دهيد.
  • ارتباط واحد طراحي با ديگر واحد ها شرح دهيد.
  • اهميت طرحريزي را بيان نماييد.
  • انواع سيستم هاي توليدي کدامند؟
  • انواع سطوح کارخانه را نام بريد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide24
ظرفيت توليد واقعي و اسمي
  • ظرفيت اسمي:

ميزان توليد ماشين در شرايط کاملاً ايده آل گويند.

  • ظرفيت واقعي:

ميزان توليدي که با توجه به شرايط موجود شامل مساحت، نيروي انساني، تجهيزات، ماشين آلات و سرمايه بتوانيم به حداکثر توليد برسيم. که استفاده از تمام اوقات بيکاري ماشين آلات و عوامل توليد، بهينه سازي ميزان توليد خواهد بود.

تعداد توليد در واحد زمان=نرخ توليد= ظرفيت توليد =N = 1/T

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide25
عوامل مؤثر در تعيين ظرفيت توليد
  • مقدار تقاضاي بازار( داخلي و خارجي)
  • محل اجراي طرح که رابطه مستقيم با تعيين ظرفيت دارد.
  • نحوه توزيع جغرافيايي بازار مصرف يا مشتري
  • سرمايه گذاري جهت اجراي طرح
  • مشخصات ماشين آلات طرح
  • نيروي انساني متخصص
  • درجه اتوماسيون و تکنولوژي طرح
  • بررسي اقتصادي جهت انتخاب طرح
  • شيفت کاري
  • سياستهاي دولتي

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide26
روشهاي تعيين ظرفيت توليدي
  • بر اساس سود واحدهاي توليدي
  • بر اساس حداقل هزينه
  • بر اساس نقطه سر به سر
  • نقطه سر به سر رابطه بين توليد، فروش و هزينه را نشان مي دهد.
  • بين 40 تا 50 درصد دارايي هاي کارخانه در موجوديها است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide27
تعيين تعداد ماشين آلات مورد نياز
  • مراحل محاسبه تعداد ماشين آلات:

1- محاسبه(مقدار) کسر ماشين آلات مورد نياز براي هر عمل

2- جمع تعداد ماشين هاي مورد نياز در عمليات مشابه

3- برقراري توازن بين تعداد ماشين هاي محاسبه شده در مرحله 2

4- تعديل تعداد ماشين بدست آمده با توجه به برنامه توليد امکان پذير

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide28
عوامل مؤثر در محاسبه تعداد ماشين

= تعداد قطعه مورد نياز عمل n ام

= زمان انجام عمل n ام

= زمان توليد در دسترس براي عمل n ام

= ضريب استفاده از ماشين

= کسر ماشين مورد نياز براي عمل n ام

درصدي از زمان که ماشين براي انجام عمل nام در اختيار ما مي باشد.

بطور معمول در يکسال ميباشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide29
عوامل مؤثر در مقدار

1- درجه تخصصي بودن ماشين : ماشين هر چه پيچيده تر و تخصصي تر باشد کمتر ميشود(زيرا بدليل تخصصي بودن زمان استفاده مفيد از دستگاه کاهش مي يابد و براي ماشين ناشناخته که براي اولين بار استفاده ميشود 85% در نظر گرفته ميشود) .براي ماشين هاي يونيورسال معمولاً بين 90% تا 95% مي باشد.(چون اطلاعات از اين ماشين آلات بالا است و زمان از دست رفته کار با ماشين پائين است.)

2- پيوستگي استفاده از ماشين : هر چه استفاده از ماشين پيوسته تر باشد و وقفه کاري نداشته باشيم افزايش مي يابد.

3- سياست تعميرات و نگهداري(ارتباط مستقيم)

4- زمان هاي آماده سازي: هر چه اين زمان زياد تر باشد کمتر و زمان کار ماشين کمتر است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide30
روشهاي محاسبه تعداد ماشين

1- بر اساس محصول : چند ماشين يک محصول توليد ميکنند

2- بر اساس فرايند : يک ماشين چند محصول توليد ميکند.

3- حالت ترکيبي: ترکيبي از دو حالت فوق

اولين قدم در محاسبه تعداد ماشين تشخيص مبناي محاسبه تعداد ماشين است که يکي از سه حالت فوق است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide31
زمان آماده سازي
  • هر چه آماده سازي بيشتر شود زمان کمتري در اختيار توليد قرار ميگيرد.
  • براي اعمال زمان آماده سازي سه روش زير وجود دارد:

1- زمان آماده سازي جزء زمان عمليات منظور شود: در اين صورت بايد عمليات کاملاً مستقل و تعداد توليد کم باشد.

2- زمان آماده سازي به کل تعداد قطعات سرشکن کنيم (متوسط زمان آماده سازي يک قطعه)

کل زمان آماده سازي براي يک قطعه(کار خاص)

تعداد قطعه (عمليات)

در اينصورت زمان آماده سازي را از کل زمان موجود کم مي کنيم يا اينکه متوسط زمان آماده سازي را بايد به زمان انجام عمل اضافه کنيم.

3- آماده سازي در خارج از ساعات توليد انجام شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide32
ترکيب و تعديل تعداد ماشين آلات مشابه
  • اگر عمليات زير مشابه باشند به چند ماشين نياز داريم:

در اين مرحله عمليات مشابه جمع شده و با هم ترکيب مي شوند و اعداد را به طرف بالا گرد ميکنيم(3 ماشين نياز داريم)

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide33
ترکيب و تعديل تعداد ماشين آلات مشابه-ادامه

براي ساخت محصولي ماشين آلات محاسبه شده به قرار ذيل است.

اگر عمليات 1و2 ، عمليات 3و5 و عمليات 4و6 مشابه و بقيه با هم متفاوت باشند براي انجام اين عمليات به چند ماشين نياز داريم

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide34
ترکيب و تعديل تعداد ماشين آلات مشابه
  • فوايد ترکيب عمليات:

1- هر چه فرايند ها ترکيب شوند تعداد عمليات کمتر ميشود.

2- انبار موقت بين فعاليتها کم ميشود.

3- حمل و نقل بين دو فعاليت حذف ميشود.

4- ميزان اطلاعات ثبت شده کاهش مي يابد.

5- بازرسي بين دو عمليات حذف مي شود.

6- زمان آماده سازي کم ميشود.

  • معايب ترکيب عمليات:

1- داراي محدوديتهاي منطقي و فني است

2- باعث کاهش مي شود

3- به اپراتورهاي چند کاره نياز دارد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide35
روش ها ي سنتي تحليل جريان مواد
  • اين روش ها علي رغم اينکه به دليل سادگي به آنها بها داده نميشود ولي در تحليل و بهبود جريان و حل مسائل انتقال مواد بسيار مؤثر است.
  • در اين روش بايد ابتدا اطلاعات دقيق و کاملي در مورد ” مسير حرکت“- ”حجم بار“- ”مسافت-“ تناوب“- ”نرخ و هزينه“ جمع آوري شود. انتقال مواد معمولاً شامل مراحل متعدد و حرکتهاي زيادي است که در خلال عمليات توليد، بازرسي و انبارداري انجام ميشوند و معمولاً حرکت مواد به مراتب بيش از تعداد عمليات است.
  • لازم است تمام اطلاعات مربوط به چرخه کلي جريان مواد استخراج و تحليل شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide36
روش هاي برنامه ريزي و تحليل جريان
  • روشهاي متعددي براي برنامه ريزي و تحليل جريان وجود دارد که برخي بيشتر در تعيين محل تجهيزات و برخي ديگر بيشتر درانتقال مواد کاربرد دارند. عمومي ترين روشهاي سنتي تحليل جريان مواد عبارتند از:

1- نمودار مونتاژ 6- شکل جريان

2- نمودار فرآيند عمليات 7- نمودار فرآيند جريان

3- نمودار فرآيند چند محصولي 8- نمودار از - به

4- شکل ريسماني 9- نمودار رويه

5- نمودار فرايند 10 - شبکه مسير بحراني

  • جدول صفحه بعد کاربرد هاي اصلي اين روشها را نشان مي دهد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide37
جدول موارد استفاده روشهاي تحليل و طراحي جريان مواد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide38
نمودار مونتاژ
  • ترتيب سوار کردن قطعات را بر روي يکديگر از ابتدا تا تشکيل محصول نهايي را نمايش مي دهد که ميتواند جنبه هاي زير را مشخص نمايد:

1- محصول از چه قطعاتي تشکيل شده است.

2- قطعات چگونه به يکديگر مي پيوندند.

3- هر مونتاژ فرعي شامل چه قطعاتي است.

4- قطعات چگونه به خط مونتاژ وارد مي شوند.

5- ارتباط قطعات در جريان مونتاژهاي فرعي چگونه است

6- تصوير کلي عمليات مونتاژ چطور است.

7- الگوي کلي جريان مواد چه شکل و مشخصاتي خواهد داشت.

* شکل ضميمه 1 يک نموار مونتاژ را نشان ميدهد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide39
نمودار فرآيند عمليات
  • در اين نمودار علاوه بر ترتيب سوار کردن قطعات ، کليه عمليات و بازرسي ها در طول فرايند توليد محصول نيز نشان داده ميشود. از اينرو اين نمودار الگوي جريان مواد را به طرز بهتري تصوير ميکند.

اطلاعات مهمي که از اين نمودار بدست ميآيد ميتوان به موارد زير اشاره کرد:

1- تلفيق مسير توليد و مونتاژ 2- کليه عملياتي که روي قطعه انجام ميگيرد.

3- ترتيب انجام عمليات روي قطعه 4- ترتيب ساخت يا مونتاژ

5- ارتباط قطعات 6- طول نسبي خط توليد 7- محل ورود قطعات به خط

8- لزوم مونتاژ فرعي 9- اطلاعات اوليه طراحريزي ايستگاه هاي کاري

10-اطلاعات اوليه براي تعيين تعداد کارگران 11- تمرکز نسبي ماشين آلات

12- ماهيت الگوي جريان مواد 13- ماهيت مسائل انتقال مواد

14-مشکلات احتمالي جريان توليد 15- شماي کلي جريان توليد

* شکل ضميمه 2 يک نموار فرايند عمليات را نشان ميدهد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide40
نمودار فرايند چند محصولي
  • وقتي تنوع محصولات سه يا چهار باشد بهتر است نمودار فرايند عمليات تهيه گردد. اما اگر تنوع محصولات زياد باشد از نمودارفرايند چند محصولي استفاده مي شود.
  • در ستون اول سمت چپ اين نمودار،‌نام فعاليتها و در سطر اول آن نام محصولات يا قطعات نوشته مي شود. به اين ترتيب، ميتوان مسير توليد قطعات مختلف يک محصول يا محصولات مختلف را با يکديگر مقايسه نمود .
  • اين نمودار براي آگاهي از تعداد برگشتها مورد استفاده قرار مي گيرد.

در عين حال نشان ميدهد که مواد بيشتر به کدام قسمتها ردو بدل ميشوند، و در نتيجه کدام قسمتها بايد به يکديگر نزديکتر باشند.

* شکل ضميمه 3 يک نموار فرايند چند محصولي را نشان ميدهد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide41
شکل ريسماني
  • غالباً براي اطلاع از جريان کلي مواد در کارخانه از شکل ريسماني استفاده ميشود.
  • براي اين منظور ابتدا نقشه اي از محل کارخانه با مقياس مناسب تهيه ميشود سپس مسير حرکت هر يک از عناصر به کمک يک نوار، نخ يا ريسمان بر روي اين نقشه نشان داده مي شود. براي هر عنصر از يک رنگ خاص استفاده ميگردد و در محل هر فعاليت، ريسمان يا سنجاق يا ميخ متصل مي شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide42
نمودار فرآيند
  • نمودار فرآيند، کليه عمليات، بازرسيها، حمل و نقل ها، تأخير ها و انبارهاي لازم براي توليد محصول را نشان ميدهد. اين نمودار از جمله متداول ترين و قديمي ترين ابزارها براي تحليل و طرحريزي جريان مواد است. نمودار فرآيند نسبت به نمودار مونتاژ و نمودار فرآيند عمليات حاوي اطلاعات بيشتري است. که از فوايد آن ميتوان به موارد زير اشاره نمود:

1-ثبت کليه مراحل فرآيند

2- بررسي جزئيات عمليات

3- مشخص کردن کليه حرکتها، انبارها و تاخيرها

4-مبنايي براي بررسي امکان اصلاح و بهبود عمليات

5- نشان دادن فواصل حرکتها و تجهيزات و نيروي انساني مورد نياز

6-مبنايي براي تخمين هزينه ها

7- مبنايي براي مقايسه گزينه ها

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide43
نشانه هاي نمودار فرآيند

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide44
شکل جريان
  • در شکل جريان، کليه عمليات بازرسي ها، حمل و نقل ها، تاخير ها و انبار کردن ها بر روي شکلي با مقياس مناسب از منطقه مورد نظر نشان داده مي شود.
  • شکل جريان پشتوانه نمودار فرآيند است
  • ابتدا يک کروکي از منطقه مورد نظر را با مقياس مناسب رسم ميکنيم و نشانه هر فعاليت را در محل مر بوطه بر روي کروکي رسم ميکنيم و آنها راهمانند نمودار فرآيند شماره گذاري ميکنيم. سپس نشانه ها را با خط هايي که مسير حرکت را نشان ميدهند به يکديگر وصل ميکنيم.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide45
نمودار فرآيند جريان
  • اين نمودار ترکيب نمودار فرآيند عمليات و نمودار فرآيند ميباشد.

اين نمودار کامل ترين وسيله براي نشان دادن کليه فعاليتهايي است که بر روي يک محصول انجام ميگردند.

  • براي رسم آن ابتدا نمودار فرآيند عمليات را براي محصول مورد نظر رسم ميکنيم سپس نمودار فرآيند هر قطعه از محصول را تهيه ميکنيم حال نمودار فرآيند عمليات را مجدداً رسم کرده و براي هر قطعه از محصول، کليه نشانه هاي مربوط را از نمودار فرآيند به نمودار فرآيند عمليات منتقل ميکنيم و در کنار هر نشانه اطلاعات لازم نظير شرح عمليات، شماره عمليات، فاصله، مقدار و زمان را مينويسيم.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide46
نمودار از- به( نمودار سفير)
  • نمودار از- به يکي از ابزارهايي است که در طرحريزي محل ماشين آلات و بررسي انتقال مواد بکار گرفته ميشود. اين نمودار به خصوص در مواردي که حرکتهاي زياد بين قسمتهاي مختلف وجود داشته باشند، مفيد واقع ميگردد. موارد استفاده از اين نمودار عبارتست از:

1- تحليل الگوي جريان

2- طراحي الگوي جريان

3- تعيين محل فعاليتها

4- مقايسه طرح هاي مختلف استقرار دستگاهها

5- مشخص نمودن همبستگي فعاليتها

6- نشان دادن ميزان حرکت بين فعاليتها

7-کوتاه کردن مسافت طي شده بين فعاليتها

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide47
نحوه ايجاد نمودار از-به

1- اطلاعات اوليه را تحليل نموده و انواع فعاليتها، ماشين آلات و قسمتها را مشخص مينمائيم و اين اطلاعات را تا حد امکان خلاصه مينمايم.

2- جدولي تهيه مي نمائيم که در سطر و ستون اول آن نام فعاليتها يا مراکز قيد شده باشد.

3- به ازاء هر انتقال که بين دو مرکز صورت ميگيرد يک چوب خط داخل خانه مربوطه ميزنيم( اين خطوط نشان دهنده وزن يا تعدد جريان است).

4- مجموع چوب خط ها را حساب کرده و در داخل همان خانه مينويسيم.

5- حال نمودار را تحليل ميکنيم، اعداد بالاي قطر نشان دهنده حرکت رو به جلو واعداد پائين قطر حرکت رو به عقب است.

6- اعدادي يک خانه بالاي قطر قراردارند نشان دهنده اينست که قطعه از يک قسمت عبور کرده و سپس به قسمت بعدي رسيده است و دو خانه بالاي قطر قراردارند نشان دهنده اينست که قطعه از دو قسمت عبور کرده و سپس به قسمت بعدي رسيده است و همينطور الي آخر.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide48
تحليل نمودار از-به
  • اعداد يک خانه بالاي قطر را جمع کرده و جمعشان رادر1 ضرب ميکنيم. اعدادي که دو خانه بالاي قطر قرار دارند را جمع کرده و جمعشان رادر2 ضرب ميکنيم و همينطور الي آخر .
  • با سعي و خطا خانه ها را به نحوي جا به جا ميکنيم که مجموع اين اعداد بدست آمده از محاسبه بالا حداقل شود. که به اين موضوع معيار کار آمدي يا گشتاوري نحوه قرار گرفتن قسمتها گويند.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide49
نمودار رويه
  • اين نمودار براي نشان دادن حرکت يا ارتباطات کتبي و شفاهي بين فعاليتها، دپارتمانها، افراد، براي نمايش رابطه بين جريان مواد و جريان اطلاعات مورد استفاده قرار ميگيرد.
  • در نمودار رويه براي ثبت جريان از قراردادها و علائم معيني استفاده ميشود که قسمتهايي از آنها عبارتند از:

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide50
شبکه مسير بحراني
  • يکي از فنون تحليلي براي برنامه ريزي و کنترل پروژه روش مسير بحراني CPM است. اين روش به ندرت براي تحليل جريان مواد و مسائل انتقال مورد استفاده قرار ميگيرد.
  • اما يکي از پيشرفته ترين روشها و ابزارهاي اصلي مديريت براي برنامه ريزي و کنترل مراحل مطالعاتي، مهندسي و اجرايي است.
  • در اين روش فعاليتهاي يک پروژه و روابط آنها بصورت ترسيمي به کمک يک شبکه نشان داده ميشود.
  • مسير بحراني مسيري است که حداقل زمان لازم براي اتمام پروژه را معين ميسازد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide51
روابط فعاليتها
  • معمولاً در اکثر واحد هاي صنعتي،‌شدت جريان مواد مبناي طرحريزي لي اوت ميباشد.
  • جريان مواد، که اساساً با توجه به روش توليد تعيين ميشود، به دلايل مختلف نميتواند تنها عامل اصلي براي چيدمان لي اوت باشد.

1- خدمات پشتيباني بايد به شکل سازمان يافته اي با جريان مواد عجين باشد هر چند که ارتباط نزديکي با جريان مواد نداشته باشد.

2-در شرکتهاي الکترونيکي و يا توليد جواهر جابجايي مواد در طول روز بسيار کم است و يا صنايع پيوسته که مواد داخل لوله جابجا ميشود.

3- در صنايع کاملاً خدماتي، ادارات و يا کارگاههاي سرويس و تعمير غالباً جريان مواد واقعي و مشخصي وجود ندارد.

4-کارخانجاتي که جريان مواد سنگين دارند به نحوي که جريان مواد به تنهايي نميتواند مبناي چيدمان عمليات يا تجهيزات باشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

relationship chart
نمودار رابطهRelationship Chart
  • نمودار رابطه فعاليت يک نمودار با خطوط متقاطع است که در آن ارتباط بين هر فعاليت (يا وظيفه يا منطقه ) با ساير فعاليتها در داخل آن ثبت ميشود.
  • نمودار رابطه نشان ميدهد کدام فعاليت با ساير فعاليتها مرتبط ميباشند. همچنين رتبه اهميت نزديکي بين آنها را مشخص خواهد کرد و ضمناً با استفاده از کد هاي تعريف شده دلايل اين رتبه بندي را نيز مشخص مينمايد.
  • هدف اصلي اين نمودار عبارتست از نمايش فعاليتهايي که ميبايد در مجاور هم باشند، از يکديگر دور باشند و همچنين حد فاصل بين ايندو با ذکر رتبه هاي مناسب.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide53
نمودار رابطه- ادامه
  • کاربرد بيشتر اين نمودار در شکل ضميمه آمده است. که در آن هر خانه افقي به دو نيمه تقسيم شده است. در نيمه بالايي ارزش رتبه نزديکي ثبت ميشود و در نيمه پائيني دلايل مقدار نزديکي ثبت ميشود. بدين ترتيب رتبه و دلايل هر رابطه مشخص ميشود.
  • نزديکي با استفاده از مقياس X,U,O,I,E,A بشرح زير رتبه بندي ميشود:

Absolutely necessaryنزديک بودن ضرورت مطلق دارد

Especially importantنزديک بودن اهميت ويژه دارد

Important نزديک بودن مهم است

Ordinary closeness نزديک بودن معمولي قابل قبول است

Unimportant نزديک بودن مهم نمي باشد

X نزديک بودن مطلوب نمي باشد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide54
نمودار رابطه- ادامه
  • رتبه دهي نزديکي در صورت همراه بودن با دلايل ميتواند سودمندتر باشد. براي هر دليل يک کد اختصاص داده ميشود و توضيحات مربوط به آن در محل شرح دلايل قيد ميشود. سپس آن اعداد در خانه مناسب نوشته ميشود. بدين ترتيب بدون آنکه شلوغي زيادي ايجاد شود، دو يا سه دليل را به ازاء هر خانه رابطه ذکر کرد.
  • نمونه هايي از دلايل مورد استفاده در رتبه هاي نزديکي به شرح زير است:

1- ارتباط پرسنل 2- ارتباطات يا نامه نگاري 3-داشتن پرسنل مشترک

4-استفاده از تجهيزات و امکانات يکسان 5- استفاده از بايگاني مشترک

6-دستورات ويژه مديريت يا آسايش و راحتي پرسنل 7- سرپرستي يا کنترل

8-سرو صدا، گرد وغبار، آلودگي، بخارات، خطرات 9- اختلال ها و حواس پرتي ها

10- جريان مواد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide55
کد بندي رنگ
  • ثبت و دلايل مربوطه بايد با مداد صورت گيرد اما از آنجائيکه استفاده زياد از حروف و علائم موجب پيچيدگي مطالعه ميشد لذا ميتوانيم رتبه ها را با رنگ مشخص نمائيم. در اين حالت تمامي خانه هاي نمودار با استفاده از رنگ مربوطه مي بايد علامت گذاري شود:

آبي=O ، بدن رنگ =U ،قهوه اي =X ،قرمز=A، زرد-نارنجي=E ،سبز=I

رنگهاي فوق همان ترتيب رنگين کمان را دارند و لذا به خاطر سپاري آن ساده است.

  • در اکثر پروژه ها نيمي از خانه ها ارزش U خواهند داشت لذا به منظور صرفه جويي در زمان و تميزي نمودار ، رنگ آميزي نميشود. توجه داشته باشيد رنگها فقط روي سه ضلع داخلي نيمه بالايي لوزي کشيده ميشود.

معمولاً براي غير مهم ها عددي ذکر نميشود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide56
تعديلات در ترسيم نمودار
  • معمولاً تخصيص يک رتبه حرفي به يک خانه همراه با مطالعه مفصل و کامل ميباشد. در مورد ساير خانه ها يا پروژه هايي که فرصت کافي وجود ندارد رتبه دهي ماحصل حدس خوب ميباشد ويا با استفاده از نظرات افراديکه از نزديک درگير موضوع ميباشند، تعيين ميگردد. در اين حال 25%( از A تا Uرا ميتوان به چهار قسمت مساوي تقسيم کرد) احتمالاً به اندازه کافي مناسب است.
  • در دقت بالاتر، گستره بين رتبه ها بايد کاسته شود. بنابراين از علامت منفي که بدنبال رتبه حرفي مربوطه مي آيد استفاده ميکنيم.(E- , A-) مفهوم اين علائم جديد اينست که حد واسط بين رتبه بالايي و پائيني مربوطه قرار دارند. چنانچه بخواهيم آنها را رنگ کنيم از خطوط رنگي منقطع يا شکسته استفاده ميکنيم. در اين حالت از A تا U به فواصل 5/12% تقسيم ميشود.
  • چنانچه عدم مطلوبيت شديد، کامل يا حاد وجود دارد ميتوانيم تعديل ديگري نيز در رتبه بندي داشته باشيم. در اينگونه موارد ميتوانيم از XX و رنگ مشکي استفاده کنيم.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

location
جايابي (Location)

جايابي به معني پيدا کردن محلي مناسب براي نصب و استقرار ماشين آلات يا کارخانه ميباشد به طريقي که:

  • دسترسي به منابع مورد نياز راحت باشد.
  • مشکلي براي محيط اطراف ايجاد نکند.
  • حمل و نقل حتي المکان کم و ارتباط امکان پذير باشد.
  • دسترسي منابع مصرف کننده به راحتي صورت گيرد.
  • نياز ماشين يا کارخانه حتي المکان در محيط برآورده شدني باشد.
  • پارامترهاي هزينه را حذف يا کم اثر نمايد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide58
روشهاي حل مسئله جايابي
  • جايابي به طريق امتياز دهي:

1- تهيه ليستي از پارامترهاي مؤثر بر عمل و فعاليت کارخانه

2- تهيه ليستي از اماکن کانديد شده جهت محل کارخانه

3- تعيين حدود امتياز پارامترها(مثلاً 10-0)

4- تعيين ضرايب وزني هر پارامتر براي هم وزن کردن پارامترها( مثلاً پارامتر اول در 3 و پارامتر دوم در 5 ضرب شود.

5- جمع کل امتياز پارامترها با توجه به ضرايب آنها

6-اعلام دو يا سه مورد از محل هايي که به ترتيب بيشترين امتياز را دارند.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide59
جايابي به طريق امتياز دهي

اگر در ميان پارامتر هاي مؤثر بر کارخانه تعدادي پارامتر کمي ( مثلاً هزينه يا مسافت و ...) وجود داشته باشد، اينها را ميتوان در جدولي ديگر براي هر يک از اماکن کانديد شده محاسبه نمود وسپس با مقايسه نتايج، اماکن برنده و جايگزين را مشخص کرد.پس از آن نتايج دو جدول کمي و کيفي با هم مقايسه شده و اگر نتايج متفاوت باشد به طريقي بايد نتايج کيفي را کمي (يا بالعکس) تبديل کرد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide60
برآورد فضاي مورد نياز بخشهاي توليدي
  • بايد عمليات توليدي- تعداد توليد- ماشين آلات توليد دقيقاً مشخص شده باشند و فرآيند تعريف شده باشد. حال با توجه به اطلاعات حاصله بايد ماشين آلات رادر بخشهايي دسته بندي کنيم(مستقر کنيم).براي اينکار بايد مساحتي که ماشين لازم دارد(فضايي که اشغال ميکند) را در نظر گرفت و بعد فضاي بخش توليدي را از کنار هم چيدن فضاي ماشين آلات بدست آورد.
  • براي اين امر از فرم برآورد مساحت و ملزومات قسمتهاي توليدي که در اسلايد بعد آمده،استفاده ميکنيم.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide61
برآورد فضاي مورد نياز بخشهاي توليدي-ادامه

(S+S+S+S)(درصد راهرو+1)=S=جمع براي ماشين

وسايل کمکي اپراتور مواد ماشين

تعميرات و نگهداري+ جمع براي ماشين(S)=جمع کل

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide62
برآورد فضاي مورد نياز بخشهاي توليدي-ادامه

درصد راهرو:

  • بين خود ماشين آلات در اين بخش بايد فاصله موجود باشد که آن را به صورت ضريب نشان ميدهند، و بستگي به فرکانس و سرعت جابجايي مواد دارد.
  • اگر فرکانس کم باشد فضاي زيادي براي راهرو لازم نيست و اما اگر فرکانس زياد باشد فضاي زيادي لازم است.
  • در ضمن درصد راهرو به حجم واحد باز نيز بستگي مستقيم دارد.

تعميرات و نگهداري:

  • فضا و مساحت لازم براي تعميرات و نگهداري ماشين بسيار ضروري ولازم است و در محاسبه تاثير مستقيم دارد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide63
برآورد فضاي مورد نياز بخشهاي توليدي-ادامه

گسترش:

بايد فضاي مورد نياز براي گسترش هاي آتي مورد نظر حتماً در نظر گرفت.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide64
بالانس خط توليد
  • تعادل ميزان کاربين افراد، بخشها و تجهيزات را بالانس خط توليد گويند.

زمان تاخير(زمان از دست رفته):

  • عبارتست از جمع زمانهاي باقي مانده (بيکاري) در ايستگاههاي کاري
  • زماني که واقعاً صرف شده- زماني که سيستم طي کرده= ميزان تاخير
  • شرط تعادل (بالانس) کامل خط آن است که زمان تاخير معادل صفر باشد.

پارامترهاي مدل بالانس خط:

تعداد عمليات مونتاژ= mزمان تاخير=

تعداد ايستگاه کاري= nزمان سيکل=c

زمان انجام عمل i ام= ti نسبت تاخير= d

راندمان ايستگاه i ام= Riراندمان کل خط توليد= R نسبت تاخير=

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide65
بالانس خط توليد-ادامه
  • اگر d=0 باشد آنگاه شرايط زير نيز برقرار است:

الف) nعدد صحيح است

ب) زمان سيکل از همه tiها بزرگتر است.

ج) تعداد ايستگاه کاري از تعداد عمليات مونتاژکمتر است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide66
الگوريتم بالانس خط توليد

1- زمان تجمعي هر يک از ايستگاهها را به ترتيب از آخر به اول محاسبه کنيد(جمع زمان ايستگاههاي بعدي)

2- محاسبه زمان سيکل و تعداد ايستگاه کاري

زمان سيکل= تعداد اقلام مورد نياز/ زمان موجود= تعداد توليد/ زمان مفيد

n= تعداد ايستگاه در حالت تعادل کامل خط= زمان سيکل/ جمع زمان عمليات

c

3-به ترتيب زمان تجمعي تا زماني که جمع زمان عمليات از زمان سيکل تجاوز نکرده عمليات را به ايستگاه اول اختصاص دهيد.

در صورتي که عمليات با اولويت اول قابل تخصيص نباشد عمليات با اولويت بعدي به شرط رعايت پيش نياز و عدم تجاوز از زمان سيکل قابل تخصيص است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide67
الگوريتم بالانس خط توليد-ادامه

4- راندمان ايستگاه را محاسبه کرده و به قدم سوم برگرديد.

زمان سيکل ti/∑=راندمان کل خط زمان سيکلR=ti/راندمان ايستگاه

5- تخصيص عمليات را به ايستگاههاي بعدي تا اتمام ايستگاهها و عمليات ادامه دهيد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide68
تعيين مساحت
  • عدم در نظر گرفتن ملاحظات مربوط به مساحت که تا اين مرحله ادامه داشته است به مفهوم به تعويق انداختن آن تا تکميل نهائي نمودار فعاليتها نمي باشد. در عمل مي توانيم محاسبات مرتبط با مساحت را در هر مرحله از کار و پس از تعيين عمليات و خدمات پشتيباني کننده انجام دهيم، معهذا چنانچه در مراحل اوليه به دنبال تعيين مساحتها نباشيم، معمولاً ايدة کاملتري در رابطه با تفکيک فعاليتها و در نتيجه تقسيم بندي فضاهاي مورد نياز خواهيم داشت.
  • بنابراين بهتر است تا تکميل تجزيه و تحليل P-Q و ترجيحاً پس از ترسيم جريان مواد و نمودار رابطه فعاليتها اين کار به تعويق افتد. بديهي است مبحث فوق در رابطه با مساحتهاي مورد نياز براي برنامه ريزي مرحله 2 يعني لي اوت کلي مي باشد و در رابطه با موقعيت کارخانه (مرحله 1) و لي اوت جزئيات (مرحله 3) نمي باشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide69
مساحتهاي مورد نياز
  • اساساً 5 روش براي تعيين مساحتهاي مورد نياز وجود دارد، هر کدام از اين روشها کاربرد ويژة خود را دارند هرچند تمامي آنها را مي توان حتي براي يک پروژه مشخص نيز بکار گرفت که عبارتند از:

1- محاسباتي

2- تبديلي

3- استانداردهاي فضا

4- لي اوت تقريبي

5- روند نسبتها و تعميم آنها به آينده

روشهاي فوق به ترتيب دقت و تا حدي ميزان کاربري آنها مرتب شده اند.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide70
موجودي تجهيزات و ماشين آلات

قبل از اينکه بتوان از روش محاسباتي براي تعيين مساحتهاي مورد نياز استفاده کرد ضروري است به طريقي ماشين آلات و تجهيزات مربوط به پروژه را مشخص نمود.

به منظور جمع آوري اوليه اطلاعات مورد نياز بهتر است در ابتدا برگه هاي کاري تکميل شوند و سپس اطلاعات آنها به برگه دادة لي اوت ماشين و تجهيزات منتقل گردد.

علاوه بر داشتن سوابق ماشين و تجهيزات، وجود سيستمي براي دسته بندي آنها به ميزان زياد مفيد خواهد بود. اين کار بر مبناي نوع تجهيزات صورت خواهد گرفت که در نهايت مبنائي براي سيستم بايگاني خواهد شد. همچنين قادر خواهيم بود بايگاني مشترکي نيز بر مبناي فعاليتها و دپارتمانها نيز داشته باشيم. پيشنهاد ميشود که يک پيشوند حرفي که نشان دهنده نوع تجهيزات است و به دنبال آن يک سيستم عددي به کار گرفته شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide71
روش محاسباتي تعيين مساحت

تعيين مساحتهاي مورد نياز با استفاده از روش محاسباتي معمولاً دقيق ترين روش مي باشد. براي اين منظور هر فعاليت يا منطقه کاري به مناطق کوچکتر يا اجزاء متشکله تقسيم مي شود به نحوي که مجموع آنها مساحت کل را تشکيل مي دهند.

بطور کلي مبناي اين روش تعيين مقدار مساحت هر کدام از اجزاء و ضرب آن در تعداد اجزاء مورد نياز کار مربوطه مي باشد. در انتها فضاهاي اضافي که بصورت نسبتي از اجزاء قابل تعريف نمي باشند به اين مقدار افزوده مي شود.

به منظور محاسبه تعداد ماشينها يا اجزاء تجهيزات مورد نياز مي بايد زمانهاي عمليات مرتبط با هر قطعه، تعداد قطعات توليدي در هر سال يا هر پريود و زمانهاي اضافي از کارافتادگي، ضايعات و مانند آنها مشخص باشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide72
روش محاسباتي تعيين مساحت - ادامه

تعداد ماشينهاي مورد نياز با صرفنظر کردن ضايعات، از کارافتادگي و امثال آن بصورت زير قابل ملاحظه است :

تعداد قطعات مورد نياز در هر زمان توليد هر قطعه به ازاء

تعداد ساعت با توجه به نيازهاي توليد هر ماشين

ماشينهاي = =

مورد نياز تعداد قطعات توليدي در هر زمان توليد هر قطعه با

ساعت توسط هر ماشين توجه به نيازهاي توليد

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide73
روش محاسباتي تعيين مساحت - ادامه

در محاسبه تعداد ماشينهاي مورد نياز نکات زير مي بايد مد نظر باشد :

1- چنانچه کسري از يک ماشين مورد نياز باشد بايد آن را به عدد صحيح بزرگتر گرد کرد.

2- اگر تأخيرات که باعث کاهش ظرفيت توليد مي شوند شناخته شده يا قابل انتظار باشند مي بايد مد نظر قرار گيرند.

3- ابتدا بايد درباره مقدار ضايعات تخمين لازم صورت گيرد و نهايتاً تعداد ماشينهاي مورد نياز محاسبه گردند.

4- عواملي چون تغيير محصول توليد يا تنظيمات و راه اندازي ها، خرابي تجهيزات، تعميرات يا سرويسها بر روي عملکرد ماشينها تأثيرگذار مي باشند که به ازاء هر ماشين مقادير مربوطه مي بايست محاسبه شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide74
روش محاسباتي تعيين مساحت - ادامه

5- چنانچه شرايط مربوط به تقاضاي حداکثر قبلاً در محاسبه مقادير مورد نياز در نظر گرفته نشده اند مي بايد مد نظر قرار گيرند.

6- در بالانس خط توليد ظرفيت خالي ماشين ممکن است براي انجام ساير کارها در دسترس باشد ولي ورود يا خروج قطعه به آن ماشين امکان دارد به دليل تفکيک آن ماشين از ساير بخشها، اجرائي و عملي نباشد.

7- چنانچه کسر کوچکي از يک ماشين مورد نياز باشد، بهبود روشهاي انجام کار يا ساده سازي شغل ممکن است منجر به کاهش مؤثر زمان عمليات شده و در نهايت مانع سرمايه گذاري جهت خريد يک ماشين اضافي گردد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide75
روش تبديلي تعيين مساحت

در اين روش ابتدا مساحت اشغال شده فعلي تعيين مي شود سپس آن را به مقداري که در آينده براي لي اوت پيشنهادي نياز خواهيم داشت تبديل مي کنيم. اين تبديل معمولاً با استفاده از استدلال منطقي بهترين تخمين و يا حدس پرورانده شده صورت مي پذيرد.

در اين روش مي بايست در ابتدا مساحت موجود فعلي را به مساحتي که واقعاً در حال حاضر نياز داريم تعديل کنيم. سپس اين مقدار را به تفکيک تمامي مناطق و مساحتهاي مورد نياز آينده تبديل کنيم. فرم ضميمه براي روش تبديلي پيشنهاد مي گردد.

موارد استفاده از روش تبديلي عبارتند از :

1- در پروژه تعجيل وجود دارد.

2- فضاي مورد نياز مرحله يک را بخواهيم تعيين کنيم.

3- محاسبات تفصيلي امکان پذير نباشد.

4- اطلاعات مربوط به مقدار و يا محصول بسيار کلي و يا غير دقيق باشد به نحوي که روش محاسباتي توجيه پذير نباشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide76
استانداردهاي مساحت

در بسياري از پروژه ها استفاده از استانداردهاي از قبل تعيين شده روشي کاربردي براي تعيين مساحتهاي مورد نياز مي باشد.

عملاً نمي توانيم همواره اين کار را به سهولت مطرح شده انجام دهيم. در واقع استفاده از استانداردهائي که توسط ديگران تعيين شده است ميتواند خطرناک باشد. به عنوان مثال در کارخانجات آمريکائي استاندارد 300 فوت مربع به ازاء پارک هر اتومبيل در نظر گرفته مي شود. حال همين استاندارد براي اروپا قابل استفاده نخواهد بود.

از استانداردهاي از قبل تعيين شده ديگران صرفاً به عنوان يک راهنما استفاده کنيد و براساس آنها استانداردهاي مربوط به خود را توليد نمائيد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide77
لي اوت تقريبي

در مواقعي خاص که نتوانيم از روش محاسبه يا تبديلي استفاده کنيم و يا استانداردهائي در اختيارمان نباشد ولي نقشه فضاي در دسترس با مقياس مناسب موجود باشد بهتر است لي اوت تقريبي مناطق مربوطه را تهيه نمود و با استفاده از آنها مساحتهاي مورد نياز را تعيين نمائيم.

در اين مرحله توجه به چيدمان تجهيزات به نحوي که لي اوت تقريبي قابل قبول بوده و اجرائي باشد کافي است.

بديهي است لي اوت تهيه شده لي اوتي نخواهد بود که درنهايت انتخاب خواهد شد و ممکن است شکل منطقه کاملاً با آنچه بصورت تقريبي تعيين شده است متفاوت باشد، معهذا تکنيک فوق براي تعيين مساحت طراحي در مرحله 2 به ميزان کافي مناسب است.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide78
روند نسبت و تعميم آن به آينده

در ميان 5 روش مطروحه اين روش داراي کمترين دقت مي باشد ولي درعين حال براي برنامه ريزي طولاني مدت بخصوص در تعيين مساحت ادارات و انبارهاي عمومي که سرمايه گذاري و تجهيزات ثابت نسبتاً پائين است، مناسب مي باشد.

روش روند نسبت و تعميم آن به آينده نسبت فوت مربع به ساير عوامل را تعيين مي کند. به عنوان مثال نسبتها مي توانند فوت مربع به ازاء‌ هر پرسنل يا فوت مربع به ازاء هر نفر ساعت در سال باشد.

با بازگشت به عقب و در فواصل زماني مختلف مقدار نسبت را به ازاء هر زمان تعيين مي کنيم، سپس با مقايسه اين نسبتها در زمانهاي گذشته روند تغييرات آن را مشخص مي نمائيم. در مرحله بعد اين روند را به آينده تعميم داده و مقدار احتمالي نسبت را تعيين مي کنيم. شکل ضميمه مثالي از انجام اين کار را نشان مي دهد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

production center method
روش مرکز توليد(Production Center Method)
  • اين روش براي محاسبه فضاي توليدي استفاده ميشود. در اين روش ابتدا محاسبه فضاي لازم براي هر ايستگاه کاري صورت گرفته و سپس فضاي هر بخش محاسبه مي گردد. مساحت هر ايستگاه از اجزاي زير تشکيل شده است:

*تجهيزات * مواد * افراد

براي محاسبه مساحت تجهيزات بايد مساحت اجزا زير با هم جمع شوند:

  • مساحت خود وسيله
  • حرکت وسيله
  • نگهداري و تعمير وسيله
  • سرويسهاي کارخانه

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide80
روش مرکز توليد- ادامه
  • فضاي مورد نياز براي ماشين و همچنين ديگر اطلاعات مورد نياز (مانند ميزان بار وارده بر کف ، نوع و مدل ماشين، ماکزيمم حرکت و...) از کاتالوگ ماشين استخراج ميگردد.
  • مساحت مورد نياز براي هر ماشين(شامل حرکت ماشين) را ميتوان با ضرب کل عرض (عرض استاتيک+حداکثر جابجايي به سمت چپ و راست)در کل طول( طول استاتيکي+حداکثر جابجايي به طرف اپراتور يا دور شونده از او) بدست آورد. به اين مساحت، مساحت لازم جهت نگهداري و تعمير و سرويس کارخانه را بايد افزود. جمع اين فضاها براي همه ماشين هاي درون يک ايستگاه، فضاي مورد نياز تجهيزات ايستگاه را ميدهد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide81
روش مرکز توليد- ادامه
  • همچنين براي محاسبه مساحت مواد بايد اجزاي زيربا هم جمع شوند:

1- دريافت و انبار مواد اوليه

2- مواد در حال کار، قطعات در حال کار

3- انبار و ارسال مواد

4- انبار و ارسال ضايعات و دورريزها

5- ابزارها، جيگ و فيکسچرها، قالبها و مواد نگهداري و تعمير وسيله

  • مساحت نيروي انساني براي يک ايستگاه شامل موارد زير است:

1- اپراتور

2- حمل و نقل مواد

3-ورود و خروج اپراتور

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide82
روش مرکز توليد- ادامه
  • مشخصات فضاي مورد نياز اپراتور و جابجايي مواد را ميتوان مستقيماً از روش انجام عمليات بدست آورد. براي اينکار ميتوان از مطالعه حرکت (Motion Study)کارها و مطالعه ارگونومي بهره برد.
  • براي ورود و خروج اپراتور نيز فضايي بايد در نظر گرفت که حداقل راهرويي با عرض 80 سانتي متر جهت تردد در کنار اشياء ساکن مثل ميز کار لازم است.
  • بعد از محاسبه فضاي لازم براي هر ايستگاه، بايد فضاي لازم جهت جابجايي مواد درون کارگاهها و راهروهاي مورد نياز را نيز محاسبه نمود بدين منظور معمولاً مساحت راهروها را نسبت به اندازه بار جابجا شونده تخمين مي زنند بدين صورت که پس از جمع کل فضاهاي مربوط به دستگاهها آن را در ضريبي ضرب کرده و به آن مجموع اضافه ميکنند.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide83
طراحي ايستگاههاي کاري
  • ايستگاه کاري به محلي گفته ميشود که کارگر در آن عمليات خاص توليد يا مونتاژ را انجام ميدهد. در طراحي ايستگاههاي کاري بايد اصول اقتصادي حرکت را رعايت نمود بدين منظور بايد موارد زير را مد نظر قرار داد:

نکات مهم در طراحي ايستگاه کاري:

1- ابزار و لوازم نزديک کارگر باشد.

2- از وسايل حمل و نقل جهت رساندن مواد استفاده شود.

3- از دوباره کاري جلوگيري شود.

4- دو دست همزمان به صورت هماهنگ با يکديگر کار کنند.

5- مواد اضافي از محل دور شوند.

6- ظروف حامل مواد نزديک کارگر باشد.

7- کمتر از دست استفاده شود و از پا نيز استفاده شود.

8- حتي الامکان از ابزارهاي چند کاره استفاده شود.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide84
اصول مهم در طراحي ايستگاه کاري

1- در طرح دو منطقه نحوه ارتباط با عمليات قبل و بعد در نظر گرفته شود.

2- مقدار فضاي لازم براي کارگران کافي باشد.(در ادامه توضيح داده ميشود)

3- در محاسبه فضاي لازم، فضايي جهت حرکت و چرخش برخي از قسمتهاي ماشين در نظر ميگيريم.

4- در محاسبه فضا گاهي طول قطعه کار از خود ماشين بزرگتر است فضاي اطراف ماشين در چنين حالتي بايد بيشتر باشد.

5- فضاي کافي جهت حمل قطعات بزرگ در نظر گرفته شود.

6- در اطراف ماشين فضايي جهت بارگيري و تخليه در نظر ميگيريم.

7- در اطراف ماشين فضايي جهت تعمير و يا تعويض درنظر ميگيريم.

8- محل وسايل حمل و نقل زميني، قفسه هاي انبار بايد در نظر گرفته شود.

9- بايد بتوان به سرعت به وسايل ايمني دست يافت.

10- سعي شود از ماشين هاي تمام اتوماتيک يا نيمه اتوماتيک استفاده شود.

11- مواد و ضايعات انبار شده در مناطق کاري به حداقل برسد.

12- محل راهروها، پله ها، ستون ها در نظر گرفته شوند.

13- وسايل حمل و نقل بايد از نظر ظرفيت و نوع، با کل روش توليد هماهنگ باشند.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide85
فضاي لازم بين ماشين آلات

الف) فضاي بين ماشين هايي که در کنار هم قرار ميگيرند(پهلو-پهلو) حداقل 1 فوت

ب) فضاي بين ماشينهايي که پشت به طرف هم هستند حداقل 1 فوت

ج) فضاي بين ماشينهايي که سري هستند حداقل 3 فوت

د) فضاي بين ماشينهايي که روبروي هم هستند در صورتيکه يک کارگر روي دو ماشين کارکند 3 فوت و در صورتيکه دو کارگر کار کنند حداقل 5 فوت

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide86
مساحت کل کارخانه
  • براي محاسبه مساحت کل کارخانه مي توان از فرمول تجربي زير استفاده نمود:

A=∑Ai

که در آن

A = مساحت کل کارخانه

 = ضريب گسترش، فضاي سبز و توسعه آتي 10 ≥  ≥ 2

Ai = مساحت بخش مسقف i

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide87
طراحي راهروها
  • راهروها و پهناي آنها از عوامل مهمي هستند که در تخصيص فضاها بايد نکات زير را مد نظر قرار داد :

1-11- اقتصاد جريان: راهروها مسير انتقال مواد و رفت و آمد افراد هستند لذا بايد اصول طراحي اقتصاد جريان در طراحي آن منظور شود.

2-11- اقتصاد فضا: راهروها فضاي قابل ملاحظه اي از کارخانه را به خود اختصاص مي دهند لذا طراحي مناسب آن به کاهش هزينه کمک مي کند.

3-11- تقدم طراحي: به منظور ايجاد ارتباط بين دپارتمان ها ابتدا مي بايست راهروهاي اصلي ايجاد شود.

4-11- اقتصاد اندازه بزرگ: در يک سالن کوچک به پهناي 20 فوت راهرو 25 تا 30درصد فضا را به خود اختصاص مي دهد. حال آنکه ساختماني به عرض 600 فوت 5 تا 10 درصد فضا را به راهرو اختصاص مي دهد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide88
طراحي راهروها- ادامه

5-11- ستون فقرات راهرو: معمولاً يک راهرو اصلي به عنوان ستون فقرات راهروها در وسط کارخانه در نظر گرفته مي شود که حتي الامکان بايد مستقيم و دو طرف ورودي و خروجي را به هم وصل نمايد.

6-11- راهروهاي داخلي: اين راهروها معمـولاً باريـک و داراي پيـچ و خـم و يا بن بست هستند.

7-11- استفاده از محل کار به عنوان راهرو: گاهي محوطه اطراف ماشين آلات براي رفت و آمد و انتقال کافي است.

8-11- ملاحظات تعميراتي: اگر ميزان خرابي زياد باشد و تعميرات اساسي نياز باشد معمولاً پهناي راهرو با توجـه به پهنـاي بزرگتـريـن ماشيـن مشخـص مي گردد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide89
طراحي راهروها- ادامه

9-11- شرايط اضطراري: راهروهائي نيز بايد مخصوص شرايط اضطراري براي آتش نشاني و کمکهاي اوليه وجود داشته باشد و سطح آنها هميشه تميز و مرتب باشد.

10-11- توجه به آينده: در طول عمر کارخانه معمولاً قسمتي از فضاي راهروها کم شده تا به فضاي توليدي اضافه گردد. در طرح اوليه بايد احتمال و ضرورت چنين احتياجاتي را نيز در نظر داشت.

11-11- پهناي راهرو: راهرو اصلي کارخانجات بزرگ بين 12 تا 20 فوت ميباشد که از 12 فوت آن دو ليفتراک مي توانند عبور کنند و مابقي براي حرکت افراد استفاده مي شود. راهروهاي مخصوص افراد مي توانند تا 5/2 فوت باريک باشند. در هنگام تعيين پهناي راهروها بايد شعاع دور زدن و ظرفيت ليفتراکها را در نظر گرفت.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide90
بخشهاي غير توليدي

بخشهاي اداري و رفاهي يکي از امکانات ضروري در عمليات توليدي مي باشد. هر کارخانه جهت انجام کارهاي مالي و تجاري خود به بخش اداري نياز دارد و همچنين آسايش و راحتي کارکنان خود را با داشتن بخشهاي خدماتي و رفاهي تأمين مي کند. معمولاً قسمت غيرتوليدي شامل 4 بخش است:

1- بخش اداري (حسابداري، کارگزيني، پرسنلي و ...)

2- بخش رفاهي (ناهارخوري، نمازخانه، دستشوئي ها، پارکينگ و ...)

3- بخش کمک توليدي (انبارها، تحويل و ارسال، کنترل کيفي، تعميرات و ...)

4- بخش تأسيسات (حرارتي – برودتي، کمپرسورهاي هوا، مسائل ايمني و حفاظتي و ...)

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

single location problem
جايابي تکي(Single Location Problem)

جايابي تکي، يعني پيدا کردن محل يک وسيله جديد(New Facility)در ميان وسائل فعلي(Existing Facilities)به شرطي که وسائل فعلي جا به جا نشده و در مجموع هزينه ها حداقل گردد.که برخي از موارد آن به شرح زير است:

1- تعيين محل يک ماشين تراش در کارگاه 2- تعيين محل يک اتاق ابزار در کارگاه

3- تعيين محل يک انبار مرکزي در شهر 4- تعيين محل يک بيمارستاندر شهر

5- تعيين محل يک کلاس در دانشگاه 6- تعيين محل يک پمپ در يک پالايشگاه

7- تعيين محل يک قطعه الکترونيکي روي برد 8- تعيين محل يک آب سرد کن در اداره

9- تعيين محل يک ماشين زيراکس در يک کتابخانه

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide92
فرموله کردن مسائل جايابي تکي

پارامترهاي زير را تعريف ميکنيم:

m= تعداد وسيله (تسهيلات) فعلي که در نقاط

مستقر شده اند.

مختصات محل وسيله فعلي

مختصات محل وسيله جديد

مسافت بين وسيله جديد و وسيله فعليi

وزن(شدت جاذبه) بين وسيله فعلي i و وسيله جديد

(که از حاصل ضرب هزينه واحد مسافت طي شده در تعداد سفري که در واحد زمان انجام ميگيرد بدست مي آيد)

تابع هزينه کل

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide93
فرموله کردن مسائل جايابي تکي-ادامه

در نتيجه کل هزينه حمل ونقل مربوط به تردد بين وسايل فعلي و وسيله جديد به صورت زير است:

محل بهينه جهت استقرار وسيله جديد يعني بگونه اي است که

را حداقل کنيم ، و چون هزينه وابسته به مسافت است در واقع مي خواهيم عامل مسافت را حداقل نمائيم.

تذکر: يکي از معيارهاي عمده در تعيين محل استقرار يا جايابي يک محل هزينه حمل ونقل مي باشد که هزينه هنگفتي را شامل ميشود در بررسي هايي که آقاي اپل در تحقيق روي يک سيستم صنعتي کرده بود متوجه شد که بين 70% الي 80% از زمانيکه يک قطعه در جريان ساخت دارد مربوط به حمل و نقل و يا انتظاري براي عمليات ميباشد.

هزينه حمل ونقل= هزينه ثابت(سرمايه اي) + هزينه متغيير(کارگري، انرژي ،...)

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide94
فرموله کردن مسائل جايابي تکي-ادامه
  • هزينه هاي متغيير کلاً هزينه هايي هستند که متناسب با فواصل حمل ونقل تغيير ميکند و بصورت زير تعيين ميگردد.

هزينه متغيير حمل و نقل = هزينه متغيير براي هر واحد فاصله * واحد فاصله

تذکر: کورکورانه استفاده کردن از معيار و يا هر معيار ديگري ممکن است جوابهاي خنده دار و دور از واقعيت بدهد. به عنوان مثال در تعيين محل يک مدرسه در يک شهري ميخواهيم مدرسه را طوري جايابي کنيم که ”مجموع فواصلي که دانش آموزان مي پيمايند تا به مدرسه برسند“ را حداقل کند؟

(500 دانش آموز)(10 کيلومتر) = (فاصله صفر)(499 دانش آموز) + (فاصله 5000 متر)(1 دانش آموز)

اين نشان ميدهد که ممکن است جوابهاي يک مدل اينچنين دور از واقعيت باشد و در نتيجه

معيار مناسبي انتخاب نکرده ايم و شايد بهتر بود که معيار با دقت بيشتري انتخاب ميشد

مثلاً معيار :

(Max فاصله دانش آموز با مدرسه)Min

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide95
مسائل جايابي تکي در حالت مسافت خطي شکسته(متعامد)
  • جايابي در راستاي راهروهاي عمود بر هم، وضعيت جايابي شهري در خيابانهاي متعامد، رفت و آمد در ادارات و دانشگاهها و ...

رابطه رياضي مسائل جايابي با مسافت خطي شکسته به صورت زير است:

که ميتوان آنرا به شکل زير نوشت:

ميتوان هر عبارت را به طور جداگانه (با توجه به شرط استقلال خطي مسافتهاي طي شده روي دو محور) به صورت يک مسئله بهينه نوشت. يعني:

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide96
مسائل جايابي تکي در حالت مسافت خطي شکسته(متعامد)
  • براي حل مسائل جايابي تکي با مسافت خطي شکسته پنج روش وجود دارد:

1- روش ميانه(Median Method)

2- روش تجمع اوزان(Cumulative Weight Method)

3- روش خطوط تراز(Contour Linear Method)

4- روش ترسيمي

5- روش برنامه ريزي خطي(Linear Programming Method)

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

median method
روش ميانه(Median Method)
  • اساس اين روش منطق ”محل مياني“ و اصل تعادل است. خلاصه روش ميانه به شرح زيراست:

- گام اول: مرتب کردن مختصات تسهيلات موجود به ترتيب صعودي براي هر يک از xها وyها

تبصره : اعداد فوق را به اندازه وزنشان (w) تکرار مي کنيم.

- گام دوم: ميانه اعداد فوق را به عنوان جواب بهينه عنوان مي کنيم.

تبصره : محل مياني محلي است که نيمي از اعداد در سمت راست آن و نيمي در سمت چپ آن واقع شوند. درصورتيکه تعداد اعداد زوج باشد يک فاصله اعداد بين دو عدد مياني به عنوان جواب اعلام مي شود.

مثال : مطلوبست محل يک دستگاه کامپيوتر جديد در يک مرکز کامپيوتر در حاليکه 4 دستگاه کامپيوتر با مشخصات مختصاتي (2، 4) و (5، 8) و (8، 11) و (2، 13) مستقر مي باشند. هزينه هر واحد مسافت جابه جائي و بين ماشين جديد و ماشينهاي موجود برابر است و تعداد سفر در واحد زمان بين ماشين جديد و ماشين هاي موجود به ترتيب برابر با: 6/1، 3/1، 3/1 و 6/1 است .

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide98
حل مثال روش ميانه

Wiها را به اعداد صحيح تبديل مي کنيم :

ai: 4,8,8,11,11,13 x*= [11,8]

چنانچه مقادير بين 8 و 11را امتحان کنيم تابع هدف مينيمم خواهد شد.

bi: 2,2,5,5,8,8, y*= [5,5]=5

و تابع هدف عبارت است از :

در صورتيکه تعداد تسهيلات موجود زياد باشد و يا مقادير wi ها بزرگ باشد اين روش نارسائي دارد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

cumulative weight method
روش تجمع اوزان(Cumulative Weight Method)

اين روش کاربردي تر بوده و با يک سري تغييرات مشابه روش قبلي است.

خلاصه روش تجمع اوزان را در قالب يک مثال به شرح زير نشان مي دهيم.

مثال : يک شرکت اجاره دهنده اتومبيل داراي 5 شعبه در شهر مي باشد که مشتريان قادر به تحويل يا دريافت ماشين در هر يک از شعب مي باشند اين شرکت متعهد است يک تعميرگاه مرکزي جهت سرويس اتومبيل ها ايجاد نمايد مختصات محل 5 شعبه و تعداد تردد اتومبيل ها بين شعب و محل سرويس به قرار زير است. مطلوبست محل احداث تعميرگاه به نحوي که کل مسافت طي شده حداقل باشد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

slide100
حل مثال روش تجمع اوزان

براي تعيين x* بهينه x نقاط موجود را به ترتيب صعودي مرتب نموده و wi هاي مربوطـه را مقابــل هـر يـک مي نويسيم. آنگاه مجموع وزنها را بصورت تجمعي در ستون ديگر از بالا به پائين محاسبه مي کنيم.

جمع تعداد اتومبيل هاي تردد کننده در روز 162 است لذا محل مياني برابر با 81 خواهد بود و چون اولين عدد تجمعي بزرگتر از 81 داراي x برابر 8 مي باشد لذا مقدار مختصات x متناظر با 8 است. (x*=8)

(y*=16)

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

contour linear method
روش خطوط تراز(Contour Linear Method)

يک خط يا منحني تراز خطي است که تمام نقاط واقع بر آن هم هزينه باشند لذا استقرار وسيله جديد در هر نقطه اين خط يا منحني تفاوتي نمي کند. به عبارت ديگر خطوط تراز هم هزينه را نشان مي دهد.

کاربرد خطوط تراز از دو جنبه قابل بررسي است:

1- دسترسي به محل بهينه امکان پذير نباشد.

2- بهترين جايگزين براي نقطه بهينه کدام است.

براي رسم خطوط تراز در حالت مسافت خطي شکسته به طريقه زير عمل مي کنيم:

1- نقاط (a1, b1) تا (am , bm) را مشخص نموده و از هرکدام دو خط عمود به موازات محور xها و yها رسم نمائيد. خطوط عمودي را از چپ به راست به ترتيب (j= 1, 2, … , p) و خطوط افقي را از پائين به بالا (i=1,2,…, q) شماره گذاري نمائيد.محل تقاطع محور xها با jامين خط عمودي را Cj و محل تقاطع محور yها را با iامين خط افقي di بناميد و ناحيه محدود شده توسط خطوط عمودي و افقي را بصورت [i , j] نشان دهيد.

براي هر خط عمودي و هر خط افقي مقادير wiهاي روي خط را جمع نموده و مقادير آنها را به ترتيب Cj و Di بناميد.

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

contour linear method1
روش خطوط تراز - ادامه(Contour Linear Method)

2- محاسبات زير را انجام دهيد:

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

contour linear method2
روش خطوط تراز - ادامه(Contour Linear Method)

3- ضريب زاويه (شيب خط) Sij را براي خطوط تراز بصورت زير محاسبه کرده و در داخل سلول [i,j] قرار دهيد:

خطوط عمود بر محور افقي

تبصره : اگر Ni صفر باشد حرکت کاملاً عمودي و اگر Mj صفر باشد حرکت کاملاً افقي است. براي تعيين نقاط x* و y* که در حقيقت تابع هدف را مينيمم مي کند از چهار حالت زير کمک بگيريد :

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

contour linear method3
روش خطوط تراز - ادامه(Contour Linear Method)

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie

contour linear method4
روش خطوط تراز - ادامه(Contour Linear Method)

4- با داشتن اطلاعات فوق يک خط تراز مي تواند از هر نقطه اي به جز نقطة بهينه رسم شود. به عنوان آزمايش صحت عمل لازم است بدانيم که خط تراز دوباره به جاي اولش بر مي گردد يعني يک منحني بسته را تشکيل مي دهند. بديهي است که :

« هر خط تراز متناظر با هزينة خاصي است و يا براي همة هزينه هاي بيشتر از هزينة نقطة بهينه خط ترازي را مي توان نسبت داد.»

Facility Layout & Location - Present by Dr.Amir.A,Shojaie