slide1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Koordinasyon Kimyası PowerPoint Presentation
Download Presentation
Koordinasyon Kimyası

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 32

Koordinasyon Kimyası - PowerPoint PPT Presentation


  • 821 Views
  • Uploaded on

Koordinasyon Kimyası. Tavsiye Edilen Kitaplar Türkçe H. Ölmez, V.T. Yılmaz, Anorganik Kimya, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun N.K.Tunalı, S. Özkar, Anorganik Kimya, Gaz Üniversitesi Yayınevi B Çetinkaya, Kavramlarla Anorganik Kimya, İnönü Üniversitesi Fen-Ed. Fak.Yayınları Çeviri

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Koordinasyon Kimyası' - riva


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

KoordinasyonKimyası

Tavsiye Edilen Kitaplar

Türkçe

H. Ölmez, V.T. Yılmaz, Anorganik Kimya, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun

N.K.Tunalı, S. Özkar, Anorganik Kimya, Gaz Üniversitesi Yayınevi

B Çetinkaya, Kavramlarla Anorganik Kimya, İnönü Üniversitesi Fen-Ed. Fak.Yayınları

Çeviri

D.F.Shriver, P. W. Atkins, C. H. Langford, Inorganic Chemistry, Oxford Chemistry,

G.L. Miessler, D.A. Tarr, Inorganic Chemistry, PrenticeHall,

İngilizce

C.E. Housecroft, A.G. Sharpe, Inorganic Chemistry, 1st Ed, PrenticeHall, 2001

J.E. Huheey, E.A. Keiter, R.L. Keiter, Inorganic Chemistry, 4th Ed., HarperCollins, 1993

slide2

d- veya f- değerlik elektronuna sahip elementler yani, d-blokveya f-blok metalleri

Geçiş metali nedir?

d-blok: geçiş elementleri

f-blok: İç geçiş elementleri

slide3

L= ligant verebileceği iki elektronunu boş orbitali olan M=Metal iyonuna vererek KOORDİNASYON BAĞI oluşturur böylece KOORDİNASYON BİLEŞİĞİ veya kısaca KOMPLEKS meydana gelir.

F

F

F

B

F



F

B

F



N

H

F

B

F

H

+







H

N

H

H

F

H

N

H



H

H

H3N _ BF3

BF3

NH3

KOORDİNASYON KİMYASI

Koordinasyon Bileşiklerinin Oluşumu, Yapıları, Merkez Atom ve Ligantlar

 Orbitallerinde boş yer olan M=Merkez Atomu bir Metal Atomu veya iyonu olup bu, üzerinde verebileceği e- çifti içeren iyon veya moleküller olan L=ligandlarla KOORDİNASYON BAĞI ile bağlanarak KOORDİNASYON BİLEŞİĞİ veya kısaca KOMPLEKSleri oluştururlar. Koordinasyon bileşiklerinin çoğu renkli, paramanyetik, katalitik özelliktedir. Koordinasyon bileşikleri veya Kopleksler genel olarak [M+m L-n ]m-nolarakgösterilebilir.



+

slide4

A

n

Koordinasyon Bileşiği (kompleks) nedir?

kompleks üzerindeki yük

L (Ligantlar)

+a/-b /0

-a

+b

K

karşıtiyon

M (Merkez Atom)

Metal Atomu veya iyonu

[M+mL-n ]m-n=+a/-b/0

Ligantlar Metal’in d-orbitaline 2é verip koordine kovalent (koordinasyon) bağını oluşturur.

Merkez metal iyonuLigantlarla çevrelenmiştir.

Eğer Kompleks Katyon ise zıt yüklü Anyon, Anyon ise zıt yüklü Katyonla bileşik oluşturur.

Dışarıya karşı NÖTR olan İÇ KOMPLEKSler serbest bileşikler olarak hareket edebilirler.

Ligantlar kendi içinde de bağ içeriyorsa halkalı olan ŞELAT (Chelat)’ları oluştururlar.

slide5

4.Peryot Elementlerinin Elektron Yapıları : Bu elementler öncelikle s ve daha sonra özellikle tek olan d orbitallerindeki é’ları vererek iyonlarını oluştururlar. Bu iyonlar veya atomlar boş olan d-orbitalleriyle kompleks yapıları oluştururlar.

4s

3d

4p

Sc

Ti

V

Cr

Mn

Fe

Co

Ni

Cu

Zn

slide6

d elektron sayısının hesap edilmesi:

1. Kabukta kaç elektron vardır?

- grup numaralarına bakılır

Mn = 7 elektron (VII B) Cu = 11 elektron ( I B)

2. Kaç tane elektron iyonlaşmıştır?

- yüksettgenme sayısına bakılır

Mn(VII) = 7 elektron çıkmışCu(II) = 2 elektron iyonlaşmış

3.Geriye kaç elektron kalmıştır?

- çıkartma işlemi yapılır

e.g. Mn(VII) = 7 - 7 = 0 , d0Cu(II) = 11 - 2 = 9 d-elektronu = d9

Kural: İlk önce s orbitalindeki elektronlar iyonlaşır,

daha sonra d elektronları da iyonlaşabilir

slide7

1) Oluşan bileşik nötr, pozitif veya negatif yüklü olabilir.

2) Kompleks oluşumlarında renk değişikliği gözlenir. Örneğin: CoCl3.6NH3 sarı, CoCl3.5NH3 mor, CoCl3.4NH3 yeşil, CoCl3.5NH3.H2O kırmızı, IrCl3.6NH3  beyazdır.

slide8

3) İletkenlikleri farklıdır.  Werner teorisine göre her elementin 2 tip değerliği vardır. Bunlar ; a) Birincil değerlik ( yükseltgenme basamağı) b) İkincil değerlik (koordinasyon sayısı) Her element birincil ve ikincil değerliliğini doyurmak ister. İkincil değerlik dolayısıyla kompleksler uzayda belirli bir yönlenme oluştururlar. A kompleksinde (CoCl3.6NH3) Co’ın ligandlar tarafından aşağıdaki şekilde sarıldığı ve klorların daha uzak pozisyonlarda yerleştiği ileri sürülür. AgNO3 ile tepkimeye sokulursa ve iletkenliği ölçülürse 4 iyon iletkenliği ölçülür.

A

B Kompleksinde ise (CoCl3.5NH3 ) aşağıdaki şekilde Co ligandlar tarafından sarılır. Bu kompleks AgNO3 ile tepkimeye sokulursa ve iletkenliği ölçülürse3 iyon iletkenliği ölçülür. Burada 2 tane klor koordinasyon küresinin dışındadır ve AgNO3 ile AgCl şeklinde çöker. Sonuçta iletkenlik iyon sayısı ile doğru orantılı olduğu için A kompleksi olan CoCl3.6NH3 daha iletkendir.

B

slide9

02.KoordinasyonBileşiklerinAdlandırılması 

  • Bir kompleks içerisinde önce ligandlar daha sonra metal iyonu adlandırlır.
  • 2) Yapıda birden fazla ligand var ise önce en pozitif L den en negatif L’a doğru yazılır, okunurken tersten okunur. Basit L sayıları mono,di,tri, tetra,penta, hexa ön ekleriyle , kompleks L sayıları ise bis, tris, terakis, pentakis, heksakis diye Latince sayıların sonuna -is eki takılarak okunur.
slide10

3) Anyonik ligandların sonuna o  eki getirilerek okuma yapılır 

AnyonAnyon ismiLigand okunuşu AnyonAnyon ismiLigand okunuşu

Cl-       klorür     kloro Br -    bromür        bromo CN- syanür syano O2-       oksit     okso O22-  peroksit    perokso O2-      süperoksit    süperokso CO32-  karbonat    karbonato SO42-  sülfat    sülfato S2O32- tiyosülfat tiyosülfato (SCN), izotiyosiyanoto (NCS) C2O42-okzalat      okzalato NO3-     nitrat nitrato CH3COO-  asetat  asetato CO       karbon monoksit karbonil

NH2-  amino     Amido N3-        azid                 azido SCN-  tiyosiyanat   tiyosiyanato NO2- nitrit nitrito (NO2), izonitrito (O2N)

 4) Nötral ligandlar nötral moleküller gibi okunur. Etilendiamin (H2NCH2CH2NH2) gibi. Fakat bu duruma aykırı iki istisna vardır. H2O ligand olduğu zaman aqua, NH3 ligand olduğu zaman amin adını alır.

5) Anorganik Ligandların sayısı belirtilirken mono, di, tri, tetra, penta, hekza, hepta.... ifadeleri kullanılır. Cl3 - trikloro , (H2O)6- heksa aquagibi

Organik ligandlar numralandırılırken bis, tris, tetrakis, pentakis…ifadeleri kullanılır.

6) Negatif kompleks iyonlarda metal atomun Latince veya İngilizce adının sonuna at eki konur. Al (alimünat) , Cr (kromat), Mn  (manganat), Ni (nikelat), Co (cobaltat), Zn (çinkat), Mo (molibdat), Hg  (merkürat), Fe (ferrat), Pb (plumbat), Cu (kuprat),Ag (Argentat), Sn (stannat)….vs gibi. 

slide11

7)      Komplekteki metalin yükseltgenme basamağı  metalin adından sonra parantez içerisinde romen rakamı ile yazılır.  [Co(H2O)6]3+ hekza aquakobalt(III) , [Ag(NH3)2]+ diammingümüş(I) gibi.

8)      Önce anyonik ligandlar sonra nötr ligandlar okunur. Na3[Cr(NO2)6] sodyum hekzanitrito kromat(III), K3[Fe(CO)(CN)5] potasyum pentasiyanokarbonikferrat(II) , K3[Al(C2O4)3] potasyum triokzalatoalimünat (III) 

Örnekler:

[Co(ox)3]3-                        Trioksalatokobaltat(III)

[Ag(NH3)2]+                      Diamingümüş(I)

[Co(NH3)6]Br2                  Hekzaminkobalt(II) bromür

[Co(en)3)]2(SO4)3             Tris(etilendiamin)kobalt(III) sülfat

[Pt(NH3)4(NO2)Cl]CO3    Tetraaminkloronitroplatin(IV) karbonat

[Pd(H2O)2(ONO)2I2]     Diakuadiiyododinitritopalladyum(IV)

[Cu(acac)2]                    Bis(asetilasetonat)bakır(II)

NH4[Cr(SCN)4(NO)2]    Amonyum dinitroziltetrakis(tiyosiyanato)kromat(III)

[Pt(phen)2][Pt(CO3)2]   Bis(fenantrolin)platin(II) bis(karbonato)platinat(II)

Na3[CrOF4]                    Sodyum tetraflorooksokromat(III)

K3[Ag(S2O3)2]               Potasyum bis(tiyosülfato)arjantat(I)

[Fe(cp)2]                         Bis(siklopentadienil)demir(II)

[Co(N3)(NH3)5               Pentaaminazidokobalt(III) sülfat

NH4[Cr(SCN)4(NH3)2]  Amonyumdiamintetrakis(tiyosiyanato)kromat(III)

Na2[Fe(CN)5NO]           Sodyum nitrozilpentasiyanıferrat(III)

slide15

Oktahedral Kristallerde yarılma

P

Δ

Δ

Low Spin Kompleks (Kuvvetli Alan Ligantlarıyla) Δ > Plow spin d4

Δ < Phigh spin d4 hali

High Spin Kompleks Hali (Zayıf Alan Ligantlarıyla) Δ < Phigh spin d4

Δ < Phigh spin d4 hali

slide16

Kristal Alan Teo.e göre Tetrahedral Kristallerde d-orbitali yarılması

Kristal Alan Teo.e göre Düzlem Kare Kristallerde d-orbitali yarılması

slide17

LİGANT ALAN TEORİ (LAT)

KUVVETLİ ALAN LİGANTLARI CN- > NO2- > en > py >NH3 > EDTA4- > SCN- ZAYIF ALAN LİGANTLARI H2O > ONO- > ox2- > OH- > F- > SCN- > Cl- > Br- > I-

[Fe(CN)6]3- yapısı?

Fe [Ar]3d6.4s2

Fe3+ [Ar]3d5

Tetrahedral yapıda ve Düzlem Kare yapılarda d8 yapılarında elektron dağılımları

slide18

Magnetic Properties of Coordination Compounds and Crystal Field Theory

DİAMAGNETİZM ve PARAMAGNETİZM

slide19

İZOMERİZASYON

1-)İonizasyon İsomerisi

[CrSO4(NH3)5]Cl[CrCl(NH3)5]SO4

pentaaminsulfatochromium(III) chloridepentaaminchlorochromium(III) sulfate

2-) Koordinasyon İsomerisi

[Cr(NH3)6][CoCN6]hexaaminechromium(III) hexacyanocobaltate(III)

[Co(NH3)6][CrCN6]

hexaaminecobalt(III) hexacyanochromate(III)

3-Bağlanma İsomerisi

slide22
SORULAR ve CEVAPLARI
  • SORU: Aşağıdaki terim ve simgeleri tanımlayınız. a)koordinasyon sayısı (b)amin kompleksi c)enantiyomer
  • CEVAP : (a)bir kompleksin koordinasyon sayısı, merkez metal iyonuna bağlanan ligand atomlarının sayısını ifade eder. Eğer bütün ligandlar tek dişli ise, koordinasyon sayısı doğrudan merkez metal iyonuna bağlanan ligand sayısına eşittir.
  • (b)amin kompleksi, amonyum molekül veya moleküllerinin ligand olarak kullanıldığı komplekslerdir.
  • (c)iki optik izomerin her biri enantiyomerdir;formülleri ve bağlanmaları aynı olup ayna görüntüleri üst üste çakıştırılamazlar

******************************************************************************************SORU : Aşağıda formülü verilen bileşiklerde kaç tür izomeri vardır? İzomeri olası değilse belirtiniz.(a)[Zn(NH3)][CuCl4] b)[Fe(CN)5SCN]4- c)[NiCl(NH3)5]+(d)[PtBrCl2(py)]- e)[Cr(OH)3(NH3)3]-CEVAP(a) Koordinasyon izomeri gösterir.Diğer izomer ise [Cu(NH3)4][ZnCl4]’dir.(b) Bağlanma izomeri gösterir. Diğer izomer ise [Fe(CN)5NCS]4-’dir.(c) İzomeri yoktur.(d) Kompleks kare düzlem olduğundan geometrik izomeri gösterir.(e) cis- ve trans- izomerler olarak adlandırılan 2 Geometrik izomeri vardır.

slide23

Aşağıda tarif edilen formülleri ve adlarını yazınız.(a) M=Cr3+olan iki NH3 ve dört Cl-içeren bir kompleks iyonun formülü ve adı nedir?(a) [CrCl4(NH3)2]- diamintetraklorkromat(III) iyonu*******************************************************************************************(b) M=Fe3+olan KS=6 olanCN-’lü kompleks iyonun formülü ve adı nedir?(b) [Fe(CN)6]-3 hekzasiyonoferrat(III) iyonu******************************************************************************************* (c) 2 kompleks iyondan oluşan bir koordinasyon bileşiği;birincisi Cr3+’ün KS=6 olan etilendiaminli (en) kompleksi ve diğeri ise Ni2+’nin KS=4 olan CN- kompleksidir.(c)[Cr(en)3]2[Ni(CN)4]3tris(etilendiamin)krom(III) tetrasiyanonikel(II)*******************************************************************************************Aşağıdaki kompleks iyonları adlandırınız.(a) [AgI2]- (a) diiyodogümüş(I) iyonu(b) [Al(OH)(H2O)5]2+ (b) pentaaquahidroksoaluminyum(III) iyonu(c) [Zn(CN)4]2- (c) tetrasiyonoçinko(II) iyonu(d) [Pt(en)2]2+ (d) bis(etilendiamin)platin(II) iyonu(e) [CoCl(NO2)(NH3)4]+ (e) teraminkloronitrito-N-kobalt(III) iyonu(f)[Ag(CN)2]-(f) disiyanoarjentat(I) iyonu(g)Pt(NO2)(NH3)3]+ (g) triaminnitrito-N-platin(II) iyonu(h) [CoCl(en)2(H2O)]+2(h)aquaklorobis(etilendiamin)kobalt(III) iyonu(ı) K4[Cr(CN)6] (ı) potasyumheksasiyanokromat(II)

slide24

Aşağıdaki Formülü olan komplekslerin Merkez Atomunu, KS’nı, değerliğini ve kompleksin ismini belirtiniz.(a) [Co(NH3)6]+2 (b) [AlF6]-3 (c) [Cu(CN)4]-2(d) [CrBr2(NH3)4]+ (e) [Co(ox)3]4- (f) [Ag(S2O3)2]3-CEVAPLAR :(a) Merkez Atom Co+2’dir. KS=6 olup, 6 adet tek dişli ve nötr NH3 ligandı ile bağlanmıştır ismi hekzaminkobalt(II) katyonudur. (b) Merkez Atom Al+3’dir. KS=6 olup, 6 adet tek dişli F - ligandı ile bağlanmıştır ismi hekzafloroaluminat(III) anyonudur.(c) Merkez Atom Cu+2’dir. KS=4 olup, 4 adet tek dişli CN- ligandı ile bağlanmıştır ismi tetrasiyonokübrat(II) anyonudur.(d) Merkez Atom Cr+3’dir. KS=6 olup, NH3 ve Br- tek dişlidir.NH3 yüksüz, Br- 1- yüklüdür. Tetraamindibromkrom(III) katyonudur. (e) Merkez Atom Co+2’dir. KS=6 olup, buradaC2O42-(ox=okzalat) iyonu iki dişlidir. Buna göre ismi triokzalatokobaltat(II) anyonudur. (f) Merkez Atom Ag+’dir. KS=2 olup, buradaS2O32- (tiyosülfat) anyonu tek dişli ve -2 yüklüdür, buna göre ismi ditiyosülfatoarjentat(I) anyonudur.

slide25
Aşağıdaki tekdişli ligandlar için Lewis yapısını yazınız.(a)H2Oa) 2x1+6=8 değerlik elektronu veya 4 çifte sahiptir. H-O-H
  • (b)ONO- (b)2x6+5+1=18 değerlik elektronu veya 9 çifte sahiptir.
  • Yapıda 1- yük olması oksijenin N’a tek bağla
  • bağlandığını gösterir. |O-N=O -

(c)|S=C=N|- (c)6+4+5+1=16 değerlik elektronu veya 8 çifte sahiptir. Bu

yapıdaki N üzerinde 1- yük vardır.

slide26
(a)Dörtyüzlü (b)kare düzlem (c)doğrusal yapılı bir kompleks iyonda cis ve trans izomeri bekler misiniz?Açıklayınız.
  • (a) Düzgün dörtyüzlü yapıda bütün ligandlar birbirinden aynı açısal mesafeyle ayrıldıklarından, cis-trans izomerlik oluşmaz.Bir ligand diğerine göre merkez atomunun diğer tarafında bulunamaz.
  • (b)Kare düzlem yapılar cis-trans izomerliği gösterebilir.
  • (c)Doğrusal yapılarda iki ligandı merkez atomuna bağlamanın bir tek yolu olduğundan, cis-trans izomerlik gözlenmez.
kristal alan kuram n pek ok ge i metali bile i inin rengini nas l a klad n anlat n z
Kristal alan kuramını pek çok geçiş metali bileşiğinin rengini nasıl açıkladığını anlatınız.

Kristal alan kuramında merkez geçiş metal iyonunun 5 tane d-orbitali farklı enerjili iki veya daha fazla gruba bölünür.Bu gruplar arasındaki enerji farklı sıklıkta görünür ışığın bir fotonunun enerjisine karşılık gelir.Böylece kompleks iyonu bu boşluğa karşılık gelen enerji ışığı soğurur.Eğer kompleks iyon üzerine beyaz ışık düşürülürse, soğurma sonucu geriye kalan ışık, bazı bileşenleri kaybedecektir. Bu durumda, önceki beyaz ışıkta artık belirli bazı dalga boyları(soğurulan enerjilere karşılık gelen) bulunmayacaktır.Oluşan ışık renklidir.Örneğin,beyaz ışıktan mavi ışık soğurulursa, geriye kalan ışık sarı renktedir.

slide28

Co2+ iyonu sekizyüzlü bir kompleks vermek üzere kuvvetli alan ligantlarıyla bağlanırsa tek eşleşmemiş elektron içerir.Co2+ zayıf alan ligantlarıyla bağlanmışsa üç eşleşmemiş elektron içerir.Bu farkı nasıl açıklarsınız?

  • Co2+ için 7 elektronlu d-orbital diyagramı
  • Düzgün sekizyüzlü kompleks için kuvvetli alan ve zayıf alan diyagramları eşleşmemiş elektronlarıyla birlikte verilmiştir
  • Kuvvetli alan
  • Bir eşleşmemiş elektron
slide30

Aşağıdaki gözlemleri açıklayan eşitlikleri yazınız.(a) Mg(OH)2(k) ve Zn(OH)2(k) karışımları NH3 ile etkinleştiriliyor. Zn(OH)2(k) çözünüyor fakat Mg(OH)2(k) geride kalıyor.(b) NaOH(aq) CuSO’a ilave edildiğinde açık mavi renkli bir çökelek oluşuyor.NH3 ilave edildiğinde, koyu mavi bir çökelek vermek üzere çökelek yeniden çözünüyor.Bu koyu mavi çözelti HNO3(aq) ile asitlendirilince, renk açık maviye döner.

  • (a) Zn(OH)2(k) + 4NH3(aq)[Zn(NH3)4]+2(aq) + 2OH-(aq)
  • (b) Cu+2(aq) + 2OH-Cu(OH)2(k) Mavi renk büyük bir ihtimalle
  • tepkimeye girmemiş [Cu(H2O)4] +2(aq, soluk mavi)’den kaynaklanmaktadır.
  • Cu(OH)2(k)+ 4NH3(aq)[Cu(NH3)4]+2(aq,koyumavi) +2OH-(aq)
  • [Cu(NH3)4]+2(aq) + 4H3O+(aq) [Cu(H2O)4] +2(aq) +4NH4+(aq)
slide31

Aşağıdaki komplekslerden hangisinin Kol değeri en büyüktür ve neden?[Co(NH3)6]3+,[Co(en)3]3+,[Co(H2O)6]3+,[Co(H2O)4(en)]3+

  • [Co(en)3]3+ en büyük ortalama Kol değerine sahip olmalıdır.Çok dişli ligandların oluşturduğu kompleks iyonların oluşum sabitleri,tek dişli ligandlarla olanlardan daha büyüktür.Bu kelat olayının bir ifadesidir.Çok dişli bir ligandın bir ucu merkez atoma bağlandıktan sonra, geriye kalan elektron çiftleri merkez metale zaten yakınlaşmış olduklarından bağlanmaları daha kolay olur(çözelti içerisinde belirli bir noktadan göç etmek zorunda değildir).
slide32

Aşağıdakilerden hangisi Brønsted-Lowry asidi olarak etkir ve neden? [Cu(NH3)4]+2(aq) , [FeCl4]- ,[Al(H2O]6]3+ ,[Zn(OH)4]2-

[Al(H2O]6]3+(aq) ortama H+ salabilir.

[Al(H2O]6]3+(aq)+H2O(s)[AlOH(H2O)5]2+(aq)+H3O+(aq)

İyonlaşma sabiti (pKa=5,01) asedik asidinkine yakındır.