jak staro ytni mierzyli czas n.
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Jak starożytni mierzyli czas… PowerPoint Presentation
Download Presentation
Jak starożytni mierzyli czas…

play fullscreen
1 / 25
Download Presentation

Jak starożytni mierzyli czas… - PowerPoint PPT Presentation

marlin
183 Views
Download Presentation

Jak starożytni mierzyli czas…

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Jak starożytni mierzyli czas… Tomasz Łuczak

  2. Gnomon • Gnomon ( wskazówka zegara słonecznego) – jest to jeden z najstarszych i najprostszych przyrządów astronomicznych. Jest to najczęściej odpowiednio osadzony pręt (kolumna, pionowy słup lub kijek wbity w ziemię), którego cień wskazuje położenie Słońca (deklinacja). Długość i kierunek cienia gnomonu wyznaczają wysokość i azymut słońca. • Gnomony budowano w cywilizacjach starożytnego Wschodu (Egipcie, Mezopotamii, Chinach, Indiach), od ok. 3 tys. lat p.n.e. Wznoszone na placach publicznych, stanowiły prawzór zegarów publicznych. • dzień w lecie i noc w zimie miały dłuższe godziny. Godziny nie były zatem stałymi jednostkami czasowymi. • Podziały doby na 8, 12, 24 godziny • Z czasem zastąpiono pionowy pręt gnomonu wskazówką równoległą do osi Ziemi.

  3. Zegar słoneczny… • Cywilizacje dalekiego Wschodu, już ok.3000 roku p.n.e. • zegar wyskalowany w godzinach, określający czas na podstawie pozycji słońca, przez wskazanie kierunku, z którego pada światło • Wskazówka stacjonarnego zegara słonecznego na półkuli północnej jest wymierzona w Gwiazdę Polarną (a ściślej w północny biegun niebieski), z tego powodu pod różnymi szerokościami geograficznymi tworzy różny kąt w stosunku do płaszczyzny tarczy. Dzięki temu zegar wskazuje dokładny czas niezależnie od pory roku. Odległości kątowe pomiędzy godzinami na tarczy zegara nie są jednakowe, ale godzina 12 skierowana jest na północ, a godziny 6 i 18 odpowiednio na zachód i wschód. Położenie godzin pośrednich wyznacza się odmierzając, biorąc pod uwagę kąt padania światła w ciągu dnia, przyjmując jako oś wskazówkę, a nie jak w tradycyjnym zegarze, oś pionową. Zegar słoneczny mierzy czas w dzień. Jego nocnym odpowiednikiem jest zegar księżycowy czasem stanowiący z nim jedną całość.

  4. …zegar słoneczny • Zegar słoneczny wskazuje czas słoneczny, ale jest możliwe odpowiednie wyskalowanie tarczy tak, by wskazywał czas urzędowy. • Zegar słoneczny rozpowszechnił się w latach 604-606 po wydaniu przez papieża Sabinianusa nakazu umieszczania zegarów słonecznych na dachu każdego kościoła. Fasada budynku na Starym Mieście w Warszawie

  5. …zegar słoneczny Mówiąc o zegarach słonecznych mamy jednak do czynienia z czterema wielkościami: godziną, datą, kierunkiem północ-południe i szerokością geograficzną. Okazuje się, że przy pomocy odpowiednio dobranych podziałek można wyznaczyć dowolne dwie spośród tych wielkości znając dwie pozostałe. Pałac w Wilanowie (Jan Haweliusz)

  6. Czas i data w zegarach słonecznych

  7. Jak dokładny jest zegar słoneczny? • Słońce obiega niebo nie po równiku niebieskim, lecz po tzw. ekliptyce, tj. po kole, którego płaszczyzna leży w płaszczyźnie ziemskiej orbity. • Gdyby nawet poruszało się jednostajnie po ekliptyce, to jednakowym zmianom jego położenia na ekliptyce odpowiadałyby niejednakowe zmiany jego rektascensji (współrzędnej liczonej wzdłuż równika i będącej niebieskim odpowiednikiem długości geograficznej) • Ruch Słońca po ekliptyce, jako skutek niejednostajnego ruchu Ziemi po eliptycznej orbicie, jest też niejednostajny.

  8. Kwadrans studencki Współrzędne gwiazdy: α – rektascensja,δ – deklinacja,T – punkt równonocy wiosennej. Równanie czasu (różnica rektascensji fikcyjnego Słońca „średniego” i prawdziwego

  9. Kwadrans studencko cd. • Równanie czasu można na każdy dzień obliczyć, jest też stablicowane w rocznikach astronomicznych. • Przyjmuje ono wartość zerową tylko cztery razy w roku: 16 IV, 14 VI, 1 IX i 24 XII – wtedy słońce średnie i prawdziwe pokrywaj się. • Wykreślenie podziałki zegara w tych dniach zagwarantuje nam, że będzie to podziałka „średnia”, najodpowiedniejsza na cały rok. • Wartości maksymalne (wynoszące około kwadransa) równanie czasu osiąga dwa razy w roku (12 II i 3 XI).

  10. Zegar księżycowy • Odpowiednik zegara słonecznego. • cień rzucany przez księżyc pada na powierzchnię z odpowiednimi oznaczeniami umożliwiającymi odczytanie aktualnej godziny. • Zegar księżycowy wskazuje poprawną godzinę tylko przy pełni księżyca. • Każda noc po pełni księżyca daje 48 minut opóźnienia, zaś każda noc przed pełnią powoduje, że zegar spieszy o 48 min. • tydzień przed bądź po pełni powoduje śpieszenie się lub spóźnianie zegara o 5 godz. 36 min. • Z czasem powstały bardziej zaawansowane zegary księżycowe uwzględniające te przesunięcia i dające możliwość odczytania czasu nie zważając na pory księżycowe.

  11. Zegar księżycowy Uniwersytet Cambridge. Na dole widoczna jest tabela poprawek na fazę księżyca

  12. Stonehenge • Kromlech – kamienny krąg • 2900 p.n.e. – 1600 p.n.e. • oś budowli wskazuje wschód Słońca w okresie przesilenia letniego oraz kierunek zachodu Słońca podczas przesilenia zimowego. • jeżeli stanęło się w ich środku, to można było określić porę roku na podstawie tego, zza którego głazu wzeszło, lub za który zaszło Słońce. • można było przewidywać zaćmienie księżyca, wyznaczać daty przesilenia dnia z nocą czy mierzyć przesuwanie się Słońca względem gwiazd.

  13. Stonehenge

  14. Krąg Aubrey’a • 56 otworów w pobliżu wewnętrznej części rowu okalającego megalit • przekładając co roku słup lub kamień z jednego otworu do następnego można było obliczyć daty zaćmienia Księżyca. • Zaćmienia występują cyklicznie w odstępach 19, 19, a potem 18 lat, co tworzy razem pełny cykl trwający właśnie 56 lat.

  15. Carhenge Jim Reynolds (1987) Alliance, Nebraska

  16. Zegary ogniowe • Mierzyły czas długością spalającego się knota lub ilością wypalonej oliwy • W Chinach zegar taki stanowiła świeca wykonana np. za sproszkowanej kory drzewnej, wymieszanej ze smołą, zawierająca na powierzchni odpowiednią podziałkę. Świeca spalała się dość równomiernie, znacząc na podziałce bieg czasu. • Niekiedy do świec dodawano pręciki sporządzane z wonnych kadzideł, które sygnalizowały poszczególne okresy czasu odpowiednim, właściwym im zapachem. • Czasem w określonych miejscach zawieszano na pręcie kulki metalowe, które przy spalaniu się pręta spadały do porcelanowej wazy, wydając głośny dźwięk — tak powstał budzik ogniowy.

  17. Zegary wodne • zwyczajne naczynia (specjalnie wyprofilowane), przez które równomiernie wyciekała woda. • Odcinek czasu, jaki mijał, zanim naczynie opróżniło się całkowicie, stanowił jeden okres. • Po jego upływie naczynie napełniano ponownie. • W celu przedłużenia pomiaru, stosowano częstokilka takich naczyń: trzy, cztery. • Pojawiły się w Chinach prawdopodobnie już około 2700 p.n.e. Ale do Reszty świata zawędrowały o wiele później • doba dzieliła się na 12 okresów dwugodzinnych, tzw. „Ke”. • pływak unoszący nad sobą sztabkę z podziałką. W miarę wypływania wody pływak opadał wraz ze sztabką, podziałka jej zaś wskazywała czas.

  18. Zegary wodne, a budziki • W III wieku p.n.e. Ktesibios z Aleksandrii skonstruował udoskonalony zegar w którym dzięki pomysłowemu układowi trzech naczyń oraz zastosowaniu samoczynnego regulatora przepływu wody uzyskał stałą, równomierną prędkość jej przepływu. • Woda wlewała się do naczynia, w którym znajdował się pływak, podnoszący się wraz z jej poziomem. Kolumna zegara zawierała szereg oddzielnych podziałek godzinnych, właściwych dla kolejnych dni roku. Raz na dobę obracała się ona o odpowiedni kąt, dzięki czemu wskazująca laseczka pływaka poruszała się zawsze wzdłuż podziałki, przypadającej na dany dzień. Umieszczona na pływaku figurka wskazywała na obracającym się bębnie odpowiednią dla danego dnia godzinę. • Ktesibios wyposażył ponadto swój zegar w rozmaitą dźwiękową i wizualną sygnalizację - budzik - upływu godzin, uruchamianą za pomocą skomplikowanego mechanizmu złożonego między innymi z kół zębatych.

  19. Zegary wodne Egipski zegar wodny

  20. Andorra la Vella Berlin

  21. Zegary piaskowe • 2 zazwyczaj szklane bańki połączone wąską rurką, z których jedna była położona powyżej drugiej • Odmierzały od kilkudziesięciu sekund do doby. • Szybkość przesypywania piasku nie zależała od jego ilości

  22. Astrolabium • Wynalezienie najprawdopodobniej przez Hipparcha w starożytnej Grecji • Początkowo składał się on z kilku drewnianych kręgów, później mosiężnych, miedzianych, a także srebrnych. • Był to model rzutu nieba na powierzchnię płaską, pokazuje on pozycję obiektów na niebie w danym czasie lub danego dnia. • określano czas w dzień na podstawie obserwacji Słońca oraz w nocy na podstawie obserwacji gwiazd. • Podstawową częścią astrolabium była mosiężna płyta, na której wyryto linie wysokości ciała niebieskiego nad horyzontem, linie azymutu i koła godzinne. Przez środek płyty przechodziła linia oznaczająca północny biegun nieba.

  23. Zegar mechaniczny • Pierwszy zegar mechaniczny powstał w X wieku w pewnym benedyktyńskim opactwie we Francji (Pacificus, Werona). • Mnisi potrzebowali urządzenia, które mogłoby im wskazywać dokładną porę rozpoczęcia i zakończenia modlitw. Jeden z benedyktynów skonstruował mechanizm, w którym kółka zębate wprawiane były w ruch przez ciężarek zawieszony na łańcuszku. • Nie był dokładny, co było spowodowane tym, że ciężar poruszał się ruchem przyspieszonym.

  24. Z przymrużeniem oka Podróż w czasie Czas apokalipsy Czas stracony

  25. Dziękuję za uwagę 