slide1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
METEOROLOJİ DERSİ PowerPoint Presentation
Download Presentation
METEOROLOJİ DERSİ

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 36

METEOROLOJİ DERSİ - PowerPoint PPT Presentation


  • 556 Views
  • Uploaded on

METEOROLOJİ DERSİ. Atmosferin Katları Güneş Dünya Sıcaklık. Prof.Dr. Belgin ÇAKMAK. UZAY. HİDROJEN KATI. 10 000 km. HELYUM KATI. 2400 km. ATOMİK OKSİJEN KATI. 965 km. 115 km. MOLEKÜLER OKSİJEN KATI. 1.GAZLARA GÖRE ATMOSFERİN KATLARI. -Hidrojen katı uzayla içiçedir.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'METEOROLOJİ DERSİ' - kiele


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

METEOROLOJİ DERSİ

  • Atmosferin Katları
  • Güneş
  • Dünya
  • Sıcaklık

Prof.Dr. Belgin ÇAKMAK

slide2

UZAY

HİDROJEN KATI

10 000 km

HELYUM KATI

2400 km

ATOMİK OKSİJEN KATI

965 km

115 km

MOLEKÜLER OKSİJEN KATI

1.GAZLARA GÖRE ATMOSFERİN KATLARI

-Hidrojen katı uzayla içiçedir.

-Helyum katında helyumun %10’u iyon halindedir.

-Atomik oksijen katında, gazlar güneş ışınlarının etkisi ile atomlara ayrılır. Atom halindeki gazlar moleküler haldeki gazlardan daha hafif olduğu için atmosferin üst katlarındadır.

-Moleküler oksijen katında Oksijen ve Azot molekül haldedir.

slide3

2.KİMYASAL ÖZELLİKLERİNE GÖRE ATMOSFERİN KATLARI

10 000 km

HETEROSFER

HOMOSFER

90 km

-Heterosferde O ve N dışında Helyumda bulunur. Güneş ışınlarının etkisi ile atmosferin bileşimi değişkendir.

-Homosferde gazların hacimsel oranı değişmez. %78 N, %21 O….

slide4

3.FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİNE GÖRE A. K.

10 000 km

EKZOSFER

Sıcaklık 1000-2000 0C

üstte Hidrojen altta Helyum.

İYONOSFER

300-325 km

Sıcaklık yükseldikçe artar. İyonlar var, radyo dalgalarını iletiyor.

KEMOSFER

90 km

Üstünde iyonlar altta ozon bulunur.

Ultraviyole etkisi altındadır.

45 km

STRATOSFER (OZONOSFER)

Ozon tabakasıdır.

12 km

TROPOSFER

slide5

4. SICAKLIĞA GÖRE ATMOSFERİN KATLARI

10 000 km

TERMOSFER

MEZOSFER

80 km MEZOPOZ (-90 0C)

STRATOSFER (OZONOSFER)

45-50 km STRATOPOZ (0 0C)

TROPOSFER

12 km TROPOPOZ (-56.5 0C)

+ 15 0C

Gerçek sınıflandırma sıcaklığa göre yapılır.

slide6

Troposfer (0↔12) (15-56.5 oC):

İçinde canlıların yaşadığı ekvatorda 17 km kutuplarda 7 km kalınlığındaki tabakadır. İnce olmasına rağmen atmosfer ağırlığının %75’ini oluşturur. Tüm su buharının % 90’ını içerir.

Yükseldikçe sıcaklığın azalmasınaLapse-Ratedenir. Bu tabakada 100 m de 0.65 0C lik + Lapse-Rate yani azalma vardır. Bazen yükseldikçe sıcaklığın azalma yerine arttığı görülür. Bunainversiyonya dasıcaklık tersimesidenir. Yükseklikle sıcaklıkdeğişmiyorsa bunaizotermal durumdenir.

Hava kuruysa Lapse-Rate 10C/100 m

Hava nemliyse Lapse-Rate 10C/150 m

Hava doygunsa Lapse-Rate 0.50C/100 olur.

slide7
Yükseklikle sıcaklık azalmasının durduğu yere tropopozdenir. Burası Troposfer ile Stratosferarasında bir geçiş bölgesidir.

Tropopozun yerden yüksekliği enlem derecesine göre değişir.

Tropikal tropopoz: 0-30 enlemde; (-70 oC)

Subtropikal tropopoz: 30-45 enlemde; (ort.sıcaklık-56.5 oC)

Polar tropopoz: 45 enlemde; kutup (-40 oC)

slide8

Stratosfer (12↔45-50) (-56.50oC):

Bu katmanda sıcaklık yükseklikle artar (-Lapse-Rate). Yükseldikçe sıcaklık artışının nedeni katman içindeki ozon nedeniyledir. Bu nedenle bu katmana ozonosfer denilmektedir. Ozon güneş ışınlarını emerek bu tabakanın sıcak olmasını sağlar. Kutuplarda kalın, ekvatorda incedir. Yükseklikle sıcaklık artışının durduğu yere stratopoz denir.

Mezosfer (45-50↔80) (0-90oC):

Sıcaklık yükseklikle azalır (+L-R). Yükseklikle sıcaklık azalmasının durduğu yere mezomoz denir. Atmosferin en soğuk katmanı. Buz halinde parçacıklar bulunur.

Termosfer (80↔10000) (-901000-2000 oC):

Yükseldikçe sıcaklık hızlanarak artar. Gece ile gündüz arasında 600 0C civarında fark vardır.

slide9

GÜNEŞ

Güneş, dünyanın enerji kaynağı olan sıcak gazlardan oluşan gök cismidir. Samanyolu galaksisindeki 1014 (Yüz Trilyon) yıldızdan biridir. Dünyamıza 150 milyon km uzaklıktadır.

GÜNEŞ’İN TABAKALARI

Işık küre (Fotosfer) 2000-3000 km Saydam Akkor halinde

Renk küre (Kromosfer) 10 000 km Parlak kırmızı H ve Ca dan oluşur.

Taş küre (Corona) Renk küreden daha sıcaktır. Kalınlığı 682000 km dir.

slide10

LİTOSFER

Derine doğru sıcaklık 1 0C/ 33 m artar.60 km derinlikte sıcaklık 2000 oC dir.

SİAL(Kabuk)

SİMA(Pirosfer)

Ateş küre

NİFSİMA

NİFE

çekirdek

60 km

1200

Silisyum

Magnezyum

6500 km

Nikel

Demir

1700

Nikel

Demir

Silisyum

Magnezyum

2000oC

DÜNYA

DÜNYA’NIN YAPISI

1. Atmosfer: Hava küre

2. Hidrosfer: Su küre

3. Litosfer: Taş küre

slide11

Dünyanın Hareketleri

1. Kendi ekseni etrafında

2. Güneş etrafında

3. Koniksel hareketi

4. Güneş sistemiyle beraber

5.Dünyanın içerisinde bulunduğu samanyolu ile birlikte hareketi

1. Kendi ekseni etrafında

24 saatte olur. Buna 1 gün denir. Dönüş hızı ekvatorda 27 km/dak. Türkiye’de 20 km/dak. 21 Mart ve 23 Eylül’de güneş ışınları ekvatora dik gelir ve gece ve gündüz 12 h olur.

21 Haziranda kuzey yarım kürede 21 Aralıkta da güney yarım kürede en uzun gün yaşanır.

slide12
Sıcaklığın yeryüzünün heryerinde eşit olmamasının nedenleri:

Dünyanın eğimli eksen etrafında batıdan doğuya doğru dönmesi

Yer yapısının çeşitli maddelerden oluşması,

Atmosfer şartlarının her yerde aynı olmaması,

Güneşe doğru olan uzaklığın değişmesi

slide13

2. Güneş etrafında:365 gün, 5 h, 48ı, 46ıı = 1 yıl

SONBAHAR

21 Aralık

23 Eylül

Y

A

Z

K

I

Ş

10 Ocak

149 milyon km

152 milyon km

1 Temmuz

21 Haziran

21 Mart

İLKBAHAR

slide14

Güneş ışınları yılda iki defa ekvatora, birer defada dönencelere dik gelir. Ekvatora dik gelmesine Ekinoks (21 Mart, 23 Eylül) denir.

Dünyanın ekseninin 23o27’ eğik olması nedeniyle, dünya güneş ışınlarını değişik açılar altında almakta ve farklı ısınmakta, bunun sonucu mevsimler oluşmaktadır.

slide15

Dönencelere dik gelmesine ise Solstis(21 Haziran, yaz solstisi; 21 Aralık, kış solstisi) denir.

21 Haziran

Yengeç D.

Kuzey yarımkürede ekvatordan 23o 27’ uzakta bulunan paralel dairesine yengeç dönencesi, Güney yarımkürede ekvatordan 23o 27’ uzakta bulunan paralel dairesine oğlak dönencesi denir.

21 Aralık

Oğlak D.

slide16
3.Dünyanın koniksel hareketi: Dünya ekseni etrafında koniksel hareket yapmaktadır. Bir devri 26000 yıldır.Bu hareketin nedeni yerçekimi kuvvetinin kutuplarda diğer yerlerden fazla olmasıdır. Meteorolojik yönden fazla önemli değildir.

4. Dünyanın güneş sistemiyle birlikte hareketi: Bu hareket saniyede 19.65 km lik bir hızla samanyolundaki vega yıldızına doğrudur.

5. Dünyanın samanyolu ile birlikte hareketi: Başka galaksideki yıldızlara doğru saniyede 280 km hızla ilerlemektedir.

slide17
Cisimlerin molekülleri, kütleleri içerisindeki enerjinin etkisiyle sürekli titreşim halindedirler.Bu titreşim gelen enerjinin şiddetine göre artar ya da azalır. Öyle bir noktaya gelirki; bu noktadan sonra titreşim durur, bu nokta mutlak sıfır noktasıdır ve -273°C’dir.

Bütün gazlar için basıncın sıfır olduğu andaki sıcaklık değeridir. mutlak sıfırın tanımı:Kelvin ölçeğinde 0 K, Celcius ölçeğinde -273.15 °C ve Fahrenheitölçeğinde -459.67 °F.

slide18

SICAKLIK

Doğada 2 tip denge var.

1.Enerji ve sıcaklık dengesi (Gelen=Giden enerji)

2.Su dengesi (Hidrolojik döngü)

Cisimlerin molekülleri titreşiyor ancak –273 0C de duruyor. Buna mutlak sıfır deniyor.

IsıSıcaklık

Isı:Bir cismin kütlesi içerisinde sahip olduğu enerji toplamıdır yani ısı mevcut potansiyel güç,sıcaklıkise bu gücün kinetik enerjisidir.

Isı birimi → kaloridir.

1Kalori=1 gram suyun sıcaklığını +4 0C den +5 0C ye çıkarmak için gerekli enerjidir.

Sıcaklık birimi ise 0Cdir.

slide19

3.1 Sıcaklık Değişimi ve Isınma

Güneş ışınlarının yeryüzüne iletilmesi ile kara deniz ve atmosfer ısınır. Sıcaklığı farklı ortamlar arasında ısı değişimi üç şekilde olur.

1. Kondüksiyon: iki kitlenin birbirine teması sonucunda meydana gelen ısı transferidir. Birbiri ile temas eden iki cisim arasında sıcaklık dengeleninceye (sıcaklık farkı kalmayıncaya) kadar sıcak cisimden soğuk cisime doğru ısı akışı meydana gelir. Atmosfer kondüksiyonla ısının tekrar uzaya dönmesini engeller.

slide20
2. Konveksiyon: kütle hareketiyle ısı transferidir. Farklı sıcaklıkta kütlelerin hareket etmesiyle ısı akışı olur. Atmosferde sıcaklık konveksiyonla dengelenir. Atmosferdeki kütle hareketi ve ısı iletimi yatay doğrultuda ise adveksiyon denir. Sıcaklık farkından doğan ve sürekli olan hava hareketlerine termik konveksiyon denir. Hava kütlelerinin hareketi rüzgar vasıtasıyla oluyor ve rüzgar bu hareketi hızlandırıyorsa buna dinamik konveksiyon denir.
slide21
3. Radyasyon:Güneşten gelen ısı enerjisinin dalgalar halinde bir yerden bir yere iletilmesidir. Güneşten gelen radyasyonun bir kısmı atmosfere girdikten sonra ve yeryüzünden geri döner, bir kısmı atmosfer ve yeryüzünde tutulur.Gelen ve giden radyasyon arasında bir denge vardır.

Atmosfere ulaşan güneş enerjisinin %25 i bulutlar ve atmosfer etkisi ile uzaya geri dönerken, %25 i dağılmaya (difüzyona) uğrar, %15 i atmosfer tarafından absorbe (emilir) edilir, %8 i yere çarptığında geri yansır, %27 si de yeri ısıtır. Güneşten gelen radyasyonun ancak %67 si yeryüzünün aydınlatılması ve ısıtılmasında kullanılır. Yeryüzü kazandığı enerjinin %24’nü uzun dalga ışınları halinde atmosfere geri verir. Buna giden radyasyon (yer radyasyonu) denir. Bunun %8’i uzaya geri döner, %16’sı havadaki su buharı ve gazlar tarafından emilir.

slide22
3.2 Sıcaklığın Yatay Dağılımı

Belirli zamanlarda aynı sıcaklık değerlerinin birleştirilmesi ile oluşturulan eğrilere izoterm denir. Gerçek ve ayarlanmış olmak üzere iki tip izoterm vardır. Gerçek izotermlerde düzeltme yapılmamış gerçek sıcaklık değerleri kullanılır. Ayarlanmışlarda ise, sıcaklık değeri deniz seviyesine ayarlanmıştır, haritalarda yükseklikler de gösterilir.

slide23
3.3 Sıcaklığın Düşey Değişimi

Atmosferde yukarı çıkıldıkça sıcaklık düşer. Bu duruma Gradiyent sıcaklık azalması denir. Bu azalma troposfer tabakasının üst sınırı 12 km’ye kadar devam eder.

Adiyabatik sıcaklık değişimi:Yükselen hava kütlelerinde hacim genişlemesi sonucu soğuma, alçalan hava kütlelerinde ise sıkışma yani hacim azalması sonucu ısınma oluşur, bu olaya adiyabatik sıcaklık değişimi denir. Yükselen hava genleşir ve soğur. Yani yükselmeyle sıcaklık değişimidir.

Bu hacimsel genişleme ve daralma kuru hava koşullarında ise kuru adiyabatik sıcaklık değişimi, nemli koşullarda oluşuyorsa nemli adiyabatik sıcaklık değişimi denir.

slide24
Kuru adiyabatik sıcaklık değişimi her 100 m’de 1 °C dir. Bu yoğunlaşma noktasına kadar devam eder. Yoğunlaşma başladıktan sonra nemli adiyabatik sıcaklık değişimi etkili olur.Yükselme ile birlikte soğuma olduğu için bağıl nem oranı%100’e erişir, sıcaklık düşüşü her 100m’de oldukça az meydana gelir.

Bağıl nem %100’ü geçince yoğunlaşma başlamakta ve çevreye enerji verilmektedir. Yoğunlaşan su çevresine 539 kcal enerji verir.

İnverziyonlar: Düşey sıcaklık eğimi güneşlenme ile ilişkilidir. Yaz aylarında değeri büyümekte, kış aylarında ve geceleri küçülmektedir. Geceleri ve kış aylarında bazan atmosferin bazı kısımlarında yükseklerde sıcaklık azalması yerine sıcaklık artışı görülür. Bu duruma inverziyon denir. Yani yükseldikçe sıcaklığın artmasına inverziyon denilir.

Yükseklikle sıcaklık artışı toprak yüzeyinden başlamak üzere ortaya çıkarsa toprak inverziyonu denir.Toprak inverziyonu genellikle kış geceleri ortay çıkar ve sise neden olur.

slide25
Güneşten gelen ışınlar yeryüzüne inerken atmosfer içinde değişikliğe uğramaktadır. Yerküresinin atmosferin ısınmasındaki rolü:

a) Güneş ışınlarının yere geliş açısı

b) Işınların aydınlatma süreleri

Havanın yoğunluğunu azaltmak ve genleşmesi için verilen sıcaklığa virtüel artım ve bu artımın gerçek hava sıcaklığına ilave dilmesiyle elde edilen sıcaklığa virtüel sıcaklık denir.

Havadaki spesifik nemin sabit basınç altında yoğunlaşması sonucunda sıcaklığın artmasına ekivalent artım, bu sıcaklığın mevcut hava sıcaklığına eklenmesiyle bulunan hava sıcaklığına ekivalent sıcaklığı denir.

slide26

Isınma

Isısı

1 gr su 1 gram buhar

3.4 Çeşitli Sıcaklık ve Isı Deyimleri

Hava kütlesinin 1 atm. basınçta sahip olduğu sıcaklığahavanın potansiyel sıcaklığıdenir. Bir ortamdaki basınç değişirse sıcaklıkta değişir.

1 gram suyun buharlaşması için alması veya subuharının tamamı ile buharlaşması için vermesi gereken ısı miktarına ısınma ısısı denir. Buharlaşan suyun kendi içinde sakladığı enerjiye gizli ısı denir.

slide27

Ergime

Isısı

1 gr buz 1 gram su

Süblimleşme

Isısı

1 gr buz 1 gram buhar

1 gr buzun erimesi için çevresinden aldığı veya 1 gr suyun buz haline gelmesi için etrafına verdiği ısı miktarına ergime ısısı denir.

1 gr subuharının buz haline geçebilmesi için çevresine vermesi gereken ısı miktarına süblimleşme ısısı denir.

slide28

3.5 Sıcaklığın Ölçülmesi

Sıcaklık yerden 2 m yüksekte güneş görmeyen beyaz boyalı siperlerde termometrelerle ölçülür.

Termometrede civa veya alkol vardır. Termometrelerin derecelendirilmesinde esas; damıtık suyun donma ve kaynama noktalarının arasındaki açıklıktır. 4 farklı derecelendirme var.

1.Celsius ıskalası (santigrat)

Donma = 0 . . . .100 eşit dilim . . . . Kaynama=100 oC

2.Fahrenhayt ıskalası

Donma = 32 . . . .180 eşit dilim . . . . Kaynama=212 oF

3.Reomur ıskalası

Donma = 0 . . . . 80 eşit dilim . . . . Kaynama=80 oR

4.Mutlak ıskala (Kelvin ıskalası)

Mutlak sıfır denen -273oC den başlar M=oC+273

slide30

Örnek:40 R= ? oC = ? oF

oC

oF

SıcaklıkÇevrimleri

slide31

Minimum Termometre

Maksimum Termometre

3.6 Günlük Sıcaklık Ölçümleri

Günlük sıcaklık ölçümleri saat 7,14 ve 21 de yapılır.

Günlük ortalama sıcaklık

Aylık ortalama sıcaklık

slide32
Tarımsal üretimin çeşitli aşamalarında bitkilerin dondan zarar görmesi söz konusu olduğundan, ilkbaharda meydana gelen son don ile sonbaharda meydana gelen ilk donun yüzde (%) olarak meydana gelme olasılığını bilmek faydalı olup, üreticilerin tedbir alması ve verebileceği zararı kısmen önlemesi mümkündür. Oluş şekline göre donlar;

a) Radyasyon donuve

b) Rüzgar veya adveksiyon donuolmak üzere iki grupta toplanır.

Radyasyon donu :Sakin ve bulutsuz gecelerde yeryüzünden kaçan radyasyonun kontrolsüzce boşluğa yayıldığı zamanlarda toprak sıcaklığı ve aynı şekilde toprakla temas halindeki havanın da sıcaklığı azalır. Eğer soğuma oldukça yüzeyde olursa soğuk hava tabakası gece ilerledikçe derinleşerek hava sıcaklığı donma noktasının altına düşer veradyasyon donumeydana gelir.

slide33

b) Rüzgar veya adveksiyon donu : Kutup bölgelerinden gelen soğuk hava kütlelerinin,hava hareketi (rüzgar) ile bölgenin hava sıcaklığını aniden düşürerek dona neden olmakta verüzgar (adveksiyon) donuolarak tanımlanmaktadır.

slide34

3.7. Sıcaklık Yönünden Belirli Günler

Maksimum sıcaklık 25 0C=Yaz günü,

30 0C=Tropik gün

-0.1 0C=Kış günü

Sıcaklık Herhangi bin an için 0 0C ise Donlu gün

-10 0C ise Şiddetli donlu gün

İlk don:Belirli bir bölgede yazdan kışa girerken görülen ilk donun tarihidir.

Son don:Belirli bir bölgede kışdan yaza girerken görülen son donun tarihidir.

slide35

3.8. Sıcaklık ve Bitki

Bitkiler için en önemli iklim parametresi sıcaklıktır. Bitkilerin optimum sıcaklık istekleri belirlenmelidir. Tarımsal meteoroloji bu konuyla ilgilenir. Genel olarak bitkiler 7 - 38 0C arasında optimum gelişir.

Bitkilerin dona dayanımları birbirinden farklıdır. Zeytin –10 0C ye dayanırken, turunçgil -10 0C’ye ancak birkaç saat dayanabilir.

slide36
Günlük sıcaklık değişmelerine termoperyot denir.

Öğleye kadar sıcaklık artar, nisbi nem düşer,

Öğleden sonra tersi olur; sıcaklık düşer, nisbi nem artar.

Bu nedenle bitkiler gündüz yüksek,gece düşük sıcaklık ister.Bitkilerin gündüz ve gece sıcaklıklarında değişiklik istemelerine ve bu sıcaklık değişmelerine gösterdikleri tepkiye termoperiyodizm denir.