leksion viii ix n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Leksion VIII, IX PowerPoint Presentation
Download Presentation
Leksion VIII, IX

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 39

Leksion VIII, IX - PowerPoint PPT Presentation


  • 155 Views
  • Uploaded on

Leksion VIII, IX. Numërorët Përemrat. Numërori. Numërorë  quajmë fjalët që tregojnë numër  dhe sasi të caktuar qeniesh ose sendesh:  Pra kuptimi i përgjithshëm kategorial i tyre është shenjimi i sasisë së caktuar , një , dy, tre , dy  fëmijë  , tri  gra, katër burra, 20  metra .

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Leksion VIII, IX' - karen-mcneil


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
leksion viii ix

LeksionVIII, IX

Numërorët

Përemrat

num rori
Numërori
  • Numërorë quajmëfjalëtqëtregojnënumër dhe sasi të caktuar qeniesh ose sendesh: 
  • Prakuptimiipërgjithshëmkategorialityreështëshenjimiisasisësëcaktuar ,një, dy,tre, dy fëmijë ,tri gra, katër burra, 20 metra.
  • Fjalët që tregojnë radhë , tëashtuquajturitnumërorërreshtorësi:i parë, i dytë, i dhjetë, të cilat kanë kategoritë gramatikore të mbiemrave, nuk do të trajtohen si numërorë po si mbiemramarrëdhëniorë.
  • Numërorëtqëtregojnësasitëcaktuarasendesh, quhennunërorëthemelorë.
slide3

Numërorët përdoren për të treguar :

  • - datën, vitin:Me sa jemi sot ? - Me 28 Nëntor.

- një periudhë të caktuar kohe:- Kur ke qënë në Amerikë ? Nga 1990 deri më 1997 .- përmasa ose përqindje : 0,5 m, 50 përqind etj.- notat në shkollë :Cfarë more sot ? - Dhjetë.-në domino: katër-treshi, pesë-gjashta.

  • Kur përdoret me nyjën e përparme "të" numërori ka një kuptim përmbledhës: Erdhën të dhjetat.
  • Numërori për të mos përsëritur edhe një herë emrin e dhënë në fjali ose për të mos e zënë në gojë fare, përdoret i emërzuar:Ç`të bënin ata tre kundër dhjetëve ?
  • Numërori përdoret i emërzuar edhe në veprime matematike:Pesa te dhjeta hyn dy herë.Rrënja katrore e nëntës është treshi.
  • Përdoret në emërtimin e viteve: Anëtar shoqate i nëntëdhjetë e katërshit.
slide4

Numrat një, dy, tre, emërzohen me anë të prapashtesës -sh : njësh-i, dysh-i, tresh-i.

  • Numërorët janë :- fjalë të parme: zero, një, dy, tre, katër etj.;- fjalë të përngjitura: njëmbëdhjetë,

dymbëdhjetë, trembëdhjetë etj.;- fjalë të përbëra: tridhjetë, pesëdhjetë, gjashtëdhjetë;- lokucione: tridhjetë e një, pesëdhjetë e katër etj.

slide5

Numërorët në përgjithësi nuk e kanë kategorinë gramatikore të gjinisë: katërdjem, katër vajza.Bën përjashtim numërori tre i cili e ka kategorinë e gjinisë: tre djem, tri vajza, por edhe njëzet e tre djem dhe njëzet e tri vajza.Numërori e ka kategorinë e gjinisë edhe kur ka kuptim përmbledhës: Sa djem erdhën ? Të dy(të tre).Sa vajza erdhën ? Të dyja(të trija).Ky dallim ruhet edhe kur numërori tre/tri përdoret pa emrin përkatës:Sa djem ishin ? Tre.Po vajza sa ishin ? Tri.

num ror t kur tregohen si tregues t emrave marrin kategorin gramatikore t ras s
Numërorët kur tregohen si tregues të emrave, marrin kategorinë gramatikore të rasës:
  • RASANumëroriMashkulloreFemërore
  • Emëroredytë dytë dyja
  • Gjinorei,e, dyvei,e,të dyvei,e,të dyjave
  • Dhanoredyvetë dyvetë dyjave
  • Kallzoredytë dytë dyja
  • Rrjedhoredyvetë dyvetëdyjave
p remrat
Përemrat
  • Përemratjanëpjesëligjërateqëvetëmtregojnënëmënyrëtëpërgjithshmefrymorë, sende, tipareosesasitëpacaktuartëtyre.
  • Ata karakterizohennganjëtreguesipërgjithshëmsemantik, ngakuptimiipërgjithshëmkategorialitëtreguarit, pornukkarakterizohenedhengatënjejtatkategorigramatikore.
  • Kuptimiipërgjithshëmkategorialipëremraveështëtëtreguarit. Ata, nëvetvete, vetëmsatregojnë, nukshprehinnocion.
  • Ata, p. sh. ështënjëpëremer, icili, nëvetvete, jashtëkontekstit, vetëmtregonnëmënyrëtëpërgjithshme, pa dalluarfrymorëaposendetëvecanta.
  • [Ata mundtënënkuptojëdjem (atadjem), libra (atalibra), lisa (atalisa) etj.].
slide8

Ngaanamorfologjikenukmundtëgjeshkarakteristikatëpërbashkëtamorfologjikepërtëgjithëpëremrat. Ka përemra,tëcilëtkanëdisakategorigramatikore.

  • Cilidheai, p. sh. kanëkategorinë e gjinisë, tënumritdhetërasës(cili~ cila; cili ~ cilet; cili ~ icilit ~ cilit ~ cilinetj.; ai ~ ajo; ai ~ ata; ai ~ iatij~ atij ~ atëetj.).
  • Përemratunëdhetikanëkategorinë e numritdhetërasësunë ~ ne, unë ~ mua ~ meje; ti ~ ju, ti ~ ty ~ teje).
  • Përemrikushka vetëmkategorinë e rasës(kush ~ ikujt ~ kujt~ keetj.).
  • Por ka edhepëremra, tëcilëtnukkanëasnjëkategorigramatikore, si: cdo, gjësend, gjëkafshë, dicka, dic, sec etj.
slide9

Përemratkanëngjashmërikuptimoredhegramatikore me emrat, mbiemratdhenumërorët, prandaj, sipaskëtyrevecorive, edheemërtohen:

  • përemra- emra,
  • përemra- mbiemra
  • përemra- numërorë.
p remrat emra
Përemrat-emra
  • Përemrat-emrazakonishtkryejnëfunksionegramatikorekarakteristiketënjëemri;
  • atapërdorennëfunksiontëkryefjalësosetëkundrinorëve.
  • Nëkëtëgruppërfshihenpëremratvetorëunë, ti, ai|ajo, ne, ju, ata|ato;
  • përemrat e pacaktuardicka, dic, dikush, askush, asgjë, ndonjë, ndokush, sekushetj.;
  • përemratpyetëskush, cili, cfarë: etj.
p remrat mbiemra
Përemrat-mbiemra
  • Përemrat-mbiemravendosinIidhjegramatikoretëngjashme me mbiemrat;
  • atazakonishtpërdorennëbashkëvajtje me emratdhepërshtaten me tanëkategorigramatikore.
  • Nëkëtegruppërfshihenpëremratpronorëim, yt, itij, isajetj.;
  • përemratdëftoreky, kjo, ai, ajoetj., kurshoqërojnëemraetj.
p remrat num ror
Përemrat-numërorë
  • Përemrat-numërorëafrohen me numërorët; ndryshojnëprejtyrevetëmngakuptimi, sepse, ndryshenganumërorët, tregojnësasitëpacaktuar.
  • Këtupërfshihenpëremrat e pacaktuarshumë, pak, disaetj.
  • Sipastraditëssëpërgjithshmegramatikore, qëmbështetetnëkuptimetdhefunksionetgramatikore, përemratndahennëdisagrupe.
  • Nëshqipenstandardejanëdalluarkëtollojepëremrash:
  • vetorë, vetvetorë, deftorë, pronorë,
  • pyetes, lidhorëdhetëpacaktuar.
p remri vetor
Përemrivetorë
  • Përemratvetorëjanëllojepëremrashqëpërfaqësojnëfolësdhebashkëbiseduesose u referohentëtjerëve.
  • Unë
  • Ti
  • ai\ajo
  • Ne
  • Ju
  • Ata\ato
slide14

Përemratvetorëkanëkategorinë:

  • Vetës
  • Numrit
  • Rasës
  • Gjinisë
veta e par
Veta e parë
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • Emërore: unëEmërore: ne
  • Gjinore: - -- Gjinore: ----
  • Dhanore: mua\mëDhanore: neve\na
  • Kallëzore: mua\mëKallëzore: ne\na
  • Rrjedhore: mejeRrjedhore: nesh
veta e dyt
Veta e dytë
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • Emërore: tiEmërore: ju
  • Gjinore: - Gjinore: -
  • Dhanore: ty\tëDhanore: juve\ju
  • Kallëzore: ty\tëKallëzore: ju\ju
  • Rrjedhore: prejtejeRrjedhore:prejjush
veta e tret
Veta e tretë
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • M / F M / F
  • Emërore: ai / ajoEmërore: ata / ato
  • Gjinore: i,eatij/i,easaj

Gjinore: i,eatyre / i,eatyre

  • Dhanore: atij/i , asaj\i
  • Dhanore: atyre/u, atyre\u
  • Kallëzore: atë/e, atë \e,
  • Kallëzore: ata/i, ato \i,
  • Rrjedhore: atij / asajRrjedhore: atyre / atyre
p remri vetvetor
Përemrivetvetor

Përemrivetvetortregon se injëjti person veprondheinjëjti

pëson:

  • Flas me vete.
  • Përemrivetvetorpërdoretnëkuptimin e përemravevetorëtëçdovete e tëçdonumri.
  • Zakonishtvetvetoripërdoretpërtëtreguar persona.
  • Përtëtreguarsendeaipërdoretshumërrallë.
  • Përemrivetvetor ka kuptimpëremërordhestrukturëemërore. Ai përdoret me dhe pa parafjalë:
  • Ai e ndjentevetenmëmirë.
  • Ai fliste me vete.
slide19

Përemratvetvetorëpërdorennëtënjëjtënformëpërtëdyjagjinitëdhepërtëdynumrat.

• Përemrivetvetorpërdoretedhesinjëemërnëtrajtëtëpashquar me parafjalët:

në, më, mbi, për, etj.

  • Erdhinëvete.
lakimi i p remrave vetvetor
Lakimiipëremravevetvetorë
  • Emërore: vetjaEmërore: vetvetja
  • Gjinore: i,evetesGjinore: i,evetvetes
  • Dhanore: vetesDhanore: vetvetes
  • Kallëzore: vetenKallëzore: vetveten
  • Rrjedhore: vetesRrjedhore: vetvetes
p remri d ftor
Përemridëftor

• Përemratdëftorëtregojnëqenie, sendeosetiparetëtyreqëndodhenafëroselargfolësit.

• Ata janë: ky/kjo, këta/këto, itillë, ikëtillëetj.

• Përemridëftorpërdoretmëveteoseishoqëruar me emër:

  • I çmojataburraqëjanëmbledhur.
slide22

Përemriai(ajo,ata, ato) përdorenedhesivetorëtëvetëssëtretë,pordallohenprejtyrengapërdorimidhepjesërishtnga forma.

  • Përemriai (ajo, ata, ato) sivetor:
  • a. ireferohetnjëgjymtyreemërore a përemeroretëpërmendurmëparë, praedhe e zëvendësonatë:
  • Nipierdhishpejt; aiqëndroiparagjyshitigëzuar:
  • Tëgjithë u mblodhënnëoborrin e shkollës, porataiqëndroninlargnjëri-tjetrit.
  • b. me parafjalëtërasësgjinore, kallëzoreaporrjedhore
  • mundtëpërdorenedhenëtrajtëtëshkurtër:
  • Mëfoligjatëpërtë (atë).
  • U hodh me vrulldrejttij (atij).
slide23

Si dëftorai (ajo, ata, ato):

  • a. shoqëronnjëemër; pra e përcaktonatë: Ai djalëedhenëkushtetmëtërënduaraiqëndroibesnikfjalëssëdhënë.
  • Falëatyrenjerëzvetëpapërtuar, ngritinjëvepërqënuk do tëharrohet.
  • b. mundtëndiqetnganjëpëremërlidhor:
  • S'pranonteasnjëbutësipërataqëguxoninmëshumëngasaduhej.
slide24

Dëftorëtkanëkategorinëgramatikore:

  • 1. tëgjinisë, e cilashfaqetnëtëdynumratdhenëtëdystrukturat: ai ~ ajo, ky ~ kjo, ata ~ ato,
  • këta~ këto, itillë~ e tillë, iatillë~ e atillë, ikëtillë~ e këtillë, tëkëtillë~ tëkëtilla.
  • 2. tënumritpërtëdygjinitë: ai\ ky ~ ata\ këta, ajo/ kjo ~
  • ato/ këto, iatilë\ ikëtillë: ~ tëatillë~ tëkëtillë.
  • 3. tërasës:
  • Format rasoretëpëremravedëftoreaidheky, ajodhekjo,atadhekëta, atodhekëtodallohennganjëra-tjetravetëmngaprefikset (parashtesat) përkatësea- dhek-: a-jo ~ k-jo, a-ta-kë-ta, a-to - kë-to:
lakimi i p remrit d ftor
Lakimiipëremritdëftor
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • M / F M / F
  • Emërore: ky/kjoEmërore: këta/këto
  • Gj.: i,ekëtij/i,ekësaj
  • Gjinore: i,ekëtyre/i,ekëtyre
  • Dhanore: këtij/kësajDhanore: këtyre/këtyre
  • Kallëzore: këtë/këtëKallëzore: këta/këto
  • Rrjedhore: këtij/kësajRrjedhore: këtyre/këtyre
p remri pronor
Përemripronor

• Përemripronortregon se sendiidhënëipërketnjëvetetëcaktuar.

• Çdopronor ka dypalëtrajta, nëgjininëmashkulloredhefemëroredhenënumrinnjëjës e shumës:

shokuim – shoqjaime, libriyt – librat e tu.

• Zakonishtpëremripronorvendoset pas emritqëpërcakton: shkollajonë. Por, ndonjëherëaivendosetedheparaemrit: imatë.

• Përemripronorivetëssëparëtregon se sendiipërketfolësitosenjëgrupikubënpjesëedhefolësi:

libriim, libriynë.

slide27

Përemripronorivetëssëdytëtregon se

  • sendiipërketbashkëbiseduesitosenjëgrupi
  • kubënpjesëedhebashkëbiseduesi: topiyt,
  • topijuaj.
  • • Përemripronorivetëssëtretëtregonse sendiipërketdikujtqënukështëipranishëmnëbisedë: makina e tij, makina e tyre.
  • Përvetëne tretëpërdoretdhepëremripronori
  • vet, qëtregon se sendiipërketkryefjalëssë
  • fjalisë: makina e vet.
  • • Përemripronor ka forma tëveçantapërtëdyjagjinitënë tri vetat.
slide28

• Gjiniafemërore e përemravepronorëformohet:

  • - duke ruajturtrajtën e gjinisëmashkullore:
  • -librijuaj – fletorjajuaj;
  • - duke ndryshuarvetëmnyjën (pronorëtëvetës III):
  • itij – e tij, isaj – e saj, ityre – e tyre;
  • - duke ishtuartrajtëssëgjinisëmashkullorembaresat –e dhe
  • – a: im – ime, e tu – e tua;
  • - me trajtëtëndryshmengaajo e mashkullores: yt – jote,
  • ynë– jonë.

• Përemratpronorëpërdorennënjëjësdhenëshumës:

  • libriim – librat e mi, libriynë – librattanë.
lakimi i p remrit pronor
Lakimiipëremritpronor

Vetae parë

  • NumrinjëjësNumrishumës
  • M / F M / F
  • Emërore: imi / imjaEmërore: yni / jona
  • Gjinore: i,etimit/i,esimes

Gjinore: i,etonit / i,esonës

  • Dhanore: timit / simesDhanore: tonit / sonës

Kallëzore: timin / timen

Kallëzore: tonin / tonën

  • Rrjedhore: timit / simesRrjedhore: tonit / sonës
veta e dyt1
Veta e dytë
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • M / F M/ F
  • Emërore: yti / jotjaEmërore: juaji / juaja
  • Gjinore: i,etëndit / i,esates
  • Gjinore: i,etuajit / i,etuajës
  • Dhanore: tëndit / sates
  • Dhanore: tuajit / tuajës
  • Kallëzore: tëndin / tënden
  • Kallëzore: tuajin / tuajën
  • Rrjedhore: tëndit / sates
  • Rrjedhore: tuajit / tuajës
veta e tret1
Veta e tretë
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • Mashkullore / FemëroreMashkullore/ Femërore
  • Emërore: itiji / e tijaEmërore: ityri / e tyrja
  • Gjinore: i,etëtijit / i,esëtijës
  • Gjinore: i,etëtyrit / i,esëtyres
  • Dhanore: tëtijit / sëtijës
  • Dhanore: tëtyrit / sëtyres
  • Kallëzore: tëtijin / sëtijën
  • Kallëzore: tëtyrin / tëtyren
  • Rrjedhore: tëtijit / sëtijës
  • Rrjedhore: tëtyrit / sëtyres
p remri pyet s
Përemripyetës

• Përemratpyetësshërbejnëpërtëpyeturpërqenie.

• Ata janë:

kush?,

cili?,

cila?,

isati?,

çfarë? etj.

slide33

Ngaanamorfologjikepëremratpyetësndahennëtëndryshueshëmdhetëpandryshueshëm:Ngaanamorfologjikepëremratpyetësndahennëtëndryshueshëmdhetëpandryshueshëm:

  • Përemratëndryshueshëmjanë:
  • Kush cili, sa(kurpërdoret I pashoqëruar me emra), isatidheisejti.
  • Përemratëpandryshueshëmjanë:çfarë, ç, dhe se(qënukndryshojnëmorfologjikisht, janëtëngurosur).
lakimi i p remrave pyet s
Lakimiipëremravepyetës
  • Emërore: kushEmërore: sa
  • Gjinore: i,ekujtGjinore: i,e save
  • Dhanore: kujtDhanore: save
  • Kallëzore: këKallëzore: sa
  • Rrjedhore: kujtRrjedhore: save
p remri lidhor
Përemrilidhor

• Përemralidhorëjanëpëremrat me tëcilëtireferoheminjëfjale a njëfjalietëtërë.

Ata zënëvendin e njëgrupiemërorosetënjëpëremridheshërbejnëpërtëlidhurdypjesëtënjëfjalietëpërbërë:

Poshtëurësdukeshinvarkatqënotonin.

  • • Ata janë: që, icili, e cila, tëcilët,cka, etj.
lakimi i p remrit lidhor
Lakimiipëremritlidhor
  • NumrinjëjësNumrishumës
  • M / F M / F
  • Emërore: icili / e cilaEmërore: tëcilët / tëcilat
  • Gjinore: i,etëcilit / i,esëcilës
  • Gjinore: i,etëcilëve / i,esëcilave
  • Dhanore: tëcilit / sëcilës
  • Dhanore: tëcilëve / sëcilave
  • Kallëzore: tëcilin / tëcilën
  • Kallëzore: tëcilët / tëcilat
  • Rrjedhore: tëcilit / sëcilës
  • Rrjedhore: tëcilëve / sëcilave
p remri i pacaktuar
Përemriipacaktuar

Përemriipacaktuartregonnjerëzosesendenëmënyrëtëpacaktuar.

Ata janë: dikush,

ndokush,

askush, tëgjithë,

gjtihsecili, kushdo,

njëri, njëfarë,shumë, pak, cdo,

secili, asnjëetj.

lakimi i p remrave t pacaktuar
Lakimiipëremravetëpacaktuar
  • Mashkullore/ F Mashkullore/ F
  • Emërore: njëri / njëra
  • Emërore: ndonjëri/ndonjëra
  • Gjinore: i,enjërit / i,enjërës
  • Gjinore: i,endonjërit / i,endonjërës
  • Dhanore: njërit / njërës
  • Dhanore: ndonjërit/ndonjërës
  • Kallëzore: njërin / njërën
  • Kallëzore: ndonjërinndonjërën
  • Rrjedhore: njërit / njërës
  • Rrjedhore: ndonjërit/ ndonjërës