1 / 41

Aleksander Kołodziejczyk

Aleksander Kołodziejczyk. Tłuszcze – triacyloglicerole i lipidy złożone. Gdańsk 2011. Lipidy są to związki wyodrębniane z surowców naturalnych poprzez ekstrakcję niskopolarnymi rozpuszczalnikami. PODZIAŁ LIPIDÓW. I. PROSTE II. ZŁOŻONE i III. POCHODNE LIPIDÓW.

varana
Download Presentation

Aleksander Kołodziejczyk

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Aleksander Kołodziejczyk Tłuszcze – triacyloglicerole i lipidy złożone Gdańsk 2011

  2. Lipidy są to związki wyodrębniane z surowców naturalnych poprzez ekstrakcję niskopolarnymi rozpuszczalnikami. PODZIAŁ LIPIDÓW I. PROSTE II. ZŁOŻONEi III. POCHODNE LIPIDÓW I. LIPIDY PROSTE Tłuszcze – estryglicerolu i kwasów tłuszczowych (triacyloglicerole). Woski –woski prawdziwe estrywyższych alkoholi i wyższych kw. tłuszczowych. estry cholesterolu, estry witaminy A, estry witaminy D. II. LIPIDY ZŁOŻONE, oprócz kw. tłuszczowych i alkoholi zawierają reszty innych związków, np. resztę kwasu fosforowego, cukrów czy pochodnych siarki. Fosfolipidy(fosfatydy) – w ich skład wchodzi reszta kwasu fosforowego, oraz reszty organiczne; znane są lecytyny, kefaliny i sfingomieliny. Cerebrozydy – glikolipidy występujące w mózgu, zbudowane są z reszty cukrowej, kwasu tłuszczowego (zwykle zawierającego 24C) i aminy zwanej sfingozyną ; w zależności od cukru wchodzącego w skład cerebrozydów znane są glukolipidy i galaktolipidy. Sulfolipidy – w ich skład wchodzi siarka, najczęściej w postaci reszty H2SO4

  3. III. POCHODNE LIPIDÓW, lipidowe produkty chemicznej modyfikacjilipidów W wyniku hydrolizytłuszczów powstają kwasy tłuszczowe (drugi produkt hydrolizy – glicerol nie jest lipidem) . Produktami hydrolizywosków są kw. tłuszczowe, wyższe alkohole i steroidy. . Lipidy (tłuszcze) można także poddać redukcji, transestryfikacji i innym modyfikacjom. Omówienie szczegółowe POCHODNE LIPIDÓW Kwasy tłuszczowe (KT) – alifatyczne, lipofilowe kwasy mono-karboksylowe, zawierające parzystą liczbę atomów węgla (od C4). W przyrodzie znaleziono kilkaset takich kwasów, najczęściej C16-C24, jako składniki tłuszczów, fosfolipidów i wosków. Pośród nich są kwasy nasycone, nienasycone, nierozgałęzione (zwykle). Rola KT – główne źródło energii wielu organizmów żywych. Ponadto są biosubstratamitłuszczów, fosfolipidów, lipoprotein, liposacharydów i ejkozanoidów (m.i. prostaglandyn). Występują głównie w tłuszczach (triacyloglicerydach) i w fosfolipidach (składnikach błon komórkowych). Nienasycone kwasy tłuszczowe są kwasami najczęściej spotykanymi w naturze.

  4. W świecie roślinnym W świecie zwierzęcym Kwas % Kwas % oleinowy, 18:1 34 oleinowy, 18:1 50 linolowy, 18:2 34 palmitynowy, 16:0 22 palmitynowy, 16:0 11 palmitoleinowy, 16:1 a-linolenowy, 18:3 5 arachidonowy, 20:4 stearynowy, 18:0 4 eikozapentaenowy, 20:5 laurowy, 12:0 4 dokozaheksaenowy, 22:6 erukowy, 22:1 3 mirystynowy, 14:0 2 Rozpowszechnienie kwasów

  5. Nazwa Zwyczajowa systematyczna laurowy kaprylowy behenowy mirystynowy kaprynowy arachidowy palmitynowy masłowy stearynowy kapronowy butanowy dodekanowy heksadekanowy tetradekanowy eikozanowy oktadekanowy dekanowy dokozanowy oktanowy heksanowy Wzór sumaryczny C15H31COOH C3H7COOH C13H27COOH C7H15COOH C5H11COOH C11H23COOH C21H43COOH C19H39COOH C9H11COOH C17H35COOH Miejsce występowania -”- orzeszki ziemne, tran orzeszki behenowe olej muszkatałowy, wiele t. roślinnych nasiona laurowe, masło, o. palmowy -”- -”- -”- masło, olej kokosowy, olej palmowy we wszystkich t. zwierzęcych i roślin. Najpopularniejsze nasycone KT

  6. Kwasy: masłowy (4:0), stanowi 3-4% udziału KT w maśle – ciecz, dobrze rozpuszczalna w wodzie, o bardzo nieprzyjemnym zapachu; laurowy(12:0), główny KT oleju kokosowego (50% udziału) – niskotopliwa substancja, nierozpuszczalna w wodzie, bez zapachu i bez smaku; mirystynowy(14:0), stanowi 15% KT oleju kokosowego, t.t. 56oC; palmitynowy (16:0), najpopularniejszy nasycony KT, t.t. 62oC; stearynowy (18:0), drugi po względem popularności nasycony KT, t.t. 69oC, główny KTtłuszczów ssaków ziemnych i masła kakaowego. Nienasycone KT Kwasy: palmitoleinowy, (16:1; 9 cis) – (Z)-heksadec-9-enowy powszechny w tkankach zwierząt zimnokrwistych (10-20%), ciecz w temperaturze pokojowej , t.t. 0,5oC; oleinowy, (18:1; 9 cis) – (Z)-oktadec-9-enowy,gęsta ciecz, t.t. 16oC, najpopularniejszy KT w przyrodzie, stanowi ich 50%, w oliwie (oleju z oliwek) 80% KT to kw. oleinowy.

  7. Znane są izomery kwasu oleinowego, np. kwas petroselilowy (18:1, 6 cis), składnik oleju nasion baldaszkowatych (kopru, pietruszki ...); kwas elaidynowy,(18:1; 9 trans) nie występuje w przyrodzie; erukowy, (22:1; 13 cis) – (Z)-13-dokozenowy, uważany za niekorzystny, a nawet szkodliwy składnik pożywienia;w oleju z nasturcji jego udział dochodzi do 80%, znaj-duje się w oleju goryczkowym i w nasionach kapusty.Był głównym składnikiem tradycyjnego oleju rzepakowego (do 50% KT); w nowych odmianach rzepaku – niskoerukowej i bezerukowej znajduje się go znacznie mniej – od kilku do poniżej 1%. Z punktu widzenia dietetyki olej rzepakowy otrzymywany z tych odmian jest oceniany korzystnie ze względu na zawartość KT. Rzepak jest bardzo wydajną rośliną oleistą; linolowy (18:2; 9,12 cis,cis) – (Z,Z)-9,12-oktadekadienowy, to gęsty olej o t.t. -5oC, należy do NNTK. Jest ważnym składnikiem tłuszczów i fosfolipidów.

  8. W dużych ilościach występuje w tłuszczach zapasowych niektórych nasion, np. do 60% TK w oleju z nasion słonecznika. Stanowi 58-78% frakcji kwasowej oleju z winogron, 34-62% kukurydzy; znajduje się także w dużych ilościach w oleju z maku i z orzechów włoskich. Nie ma go w maśle, ani w tłuszczach zwierząt morskich. Jest istotnym składnikiem olejów schnących. Oleje schnące Kwas linolowy (do 50%) i kwas linolenowy (do 25%) są głównymi składnikami tzw. olejów schnących – substancji oleistych „wysychających” na powietrzu – olejów stosowanych do wyrobu farb olejnych.Najlepszymi olejami schnącymi są lniany i konopny; olej sojowy jest olejem półschnącym. Proces wysychania (utwardzania) polega na utlenianiu podwójnych wiązań C=C i tworzeniu nowych wiązań, które sieciują łańcuchy reszt KT. Cienka warstwa oleju przemienia się w twardą, błyszczącą, dobrze przylegającą do podłoża powłokę. Sole żelaza i miedzi katalizują tego typu utlenianieNKT. Kwas linolenowy, który ma 3 C=C umożliwia przestrzenne sieciowanie.

  9. Kwas linolenowy (18:3; 9,12,15cis, cis, cis), zwany a-linolenowym towarzyszy olejom zawierającym kwas linolowy, ale w dużych ilościach występuje rzadko. Wyjątek stanowi olej lniany – do 60% udziału TK (średnio 35%);w oleju konopnym do 25%, w oleju sojowym4-11%, a w rzepakowym niskoerukowym5-16%. Kwas a-linolenowy występuje także w jajach i mleku zwierząt karmionych siemieniem lnianym (olejem). Jest bardzo podatny na utlenienie, utlenia się 2x szybciej niż kw. linolowy i 250x szybciej niż kw. oleinowy. Znany jest jego izomer – kw. g-linolenowy (18:3; 6c, 9c, 12c) występujący w tkankach zwierzęcych i w niektórych roślinach, np. w nasionach wiesiołka (9-12%KT), ogórecznika (~20%), czarnych porzeczek (10-14%). Kwas a-linolenowy łatwo ulega przekształceniu w izomer all-trans pod wpływem utleniaczy i w podwyższonej temp., np. podczas smażenia.

  10. Kw. trans-linolenowy – (E,E,E)-9,12,15-oktadekatrienowy nie występuje w naturze Naturalnym kwasem jest kwas oleosteary-nowy (18:3; 9t, 11t, 13t); zawiera on 3sprzężone wiązania C=C trans. Wchodzi w skład oleju chińskiego (tungowego, > 70% wszystkich KT); jest szkodliwy dla ssaków. Stosuje się go do wyrobu farb olejnych. Kwas arachidonowy (20:4; 5c, 8c, 11c, 14c) występuje wyłącznie w tkankach zwierzęcych. Stanowi substrat w biosyntezie ejkozanoidów – hormonów lokalnych typu prostaglandyn . Jest ważnym składnikiem fosfolipidów. Kwas rycynolowy – hydroksylowy analog kw. oleinowego, (R)-12-hydroksy-(Z)-9-oktadecenowego, Stanowi 88% KToleju rycynowego, otrzymywanego z rącznika. Służył jako środek przeczyszczający i smar. Działanie przeczyszczające polega na drażnieniu ścianek jelit przez kwas rycynolowy powstający w wyniku hydrolizy oleju rycynowego.

  11. Kwas rycynolowy ulega degradacji termicznej do enantolu i kwasu ndecylenowego. enantal kwas 10-undecylenowy Kwas 10-undecylenowy nie występuje w przyrodzie, ale jest preparatem popularnym, ponieważ ma aktywność przeciwgrzybową. W postaci soli Zn, Cu lub Ca jest stosowa-ny do zwalczania grzybicy skóry głowy, uszu, stóp, pachwin czy błon śluzowych. N a z e w n i c t w o b i o c h e m i c z n e Biochemicy numerują atomy Ckwasu nie od grupy karboksylowej, ale od przeciwległego końca cząsteczki,czyli od-CH3 (niezgodnie z zasadami IUPAC). Kwas oleinowy (18-9), a wg IUPAC (18:1; 9 cis) zachowuje te same lokanty niezależnie od sposobu nazewnictwa, ponieważ podwójne wiązanie znajduje się w środku cząsteczki. Biochemiczny sposób nazewnictwa poznaje się po umieszczeniu w nawiasie liczb pisanych kursywą; pierwsza oznacza liczbę atomów C, a druga lokant C=C. kwas linolowy(18-6,9), wg IUPAC (18:2; 9,12 cis, cis)

  12. olej lniany, >10 Tłuszcz,  % nasyconych KT Olej sojowy, >10 olej bawełniany, >18 olej palmowy, >34 olej chiński, >3 smalec, >38 masło, >45 olej z nasion palmowych, >72 olej kokosowy, >74 tran z wątroby dorsza, >9 Zawartość % nasyconych KT 4 C4 5-9 2-4 3-7 2-3 4-10 1-4 44-51 45-52 14-19 1-6 1 13-18 0,3 8-13 0,3 0,2 2-6 7-10 5-9 7-14 17-23 7-11 37 6-9 30 30 2-5 1-3 1-4 8-13 1-3 4-7 12-16 1-6 0-1 1-2 <2 1-3 0,5-1 0,2 0-2 <2 Zawartość % nienasyconych KT 0-1 2-5 10-20 2-5 0-1 22-34 10-18 22-29 46 9-29 4-13 23-44 45 5-8 25-31 0-1 <1,5 2-3 >20 25-52 0-1 8-29 8-15 2-11 50-60 1-3 3 34-55 3-8 1-2 45-67 78-82 2-10 n = 1 2 3 C8 C10 C12 C14 C16 C18 >C18 <C 16 C16 C18 >C 18 C18 C18 Skład acylowy tłuszczów

  13. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe – NNKT (EFA) Budowa KT nie odgrywa istotnej roli, kiedy stanowią one źródło energii. Specyficzną budowę muszą mieć te KT, które są substratami w biosyntezie substancji biologicznie czynnych, np. ejkozanoidów. W ich biosyntezie wykorzystywane są polinienasyconeKT zawierające 20 atomów C. Większość KT – substratów w syntezie ejkozanoidównie jest wytwarzana przez organizmy ssaków i musi być dostarczana wraz z pożywieniem. Tego typu KT tłuszczowe nazywają się niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi – NNTK. Do NNTKnie jest zaliczanykwas oleinowy. Do NNTK należą kwasy polienowe zawierające co najmniej 18 atomów C i przynajmniej 2 podwójne wiązania C=C, w tym jedno w położeniu n-3 lub n-6. Ich przedstawicielami są: kwaslinolowy, kwasya- i g-linolenowe oraz ich wyższe i bardziej nienasycone analogi. Brak NNKT w pożywieniu, a tym samym i w organizmie jest przyczyną:chorób skóry (nadmiernego łuszczenia się naskórka); utrudnionej regeneracji tkanek; zwiększonej utraty wody; dolegliwości układu krążenia; obniżonej odporność na infekcję; niedorozwoju płodów. NNTK stymulują uwalnianie insuliny (wzmagają jej sekrecję) i zwiększają wrażliwość receptorów na nią.

  14. Kwasy linolowy i a-linolenowy są wytwarzane jedynie przez rośliny, a kwas g-linolenowy produkują zarówno rośliny, jak zwierzęta; kwas arachidonowy syntezują jedynie organizmy zwierzęce. Długolańcuchowe, polienowe KT występują obficie w mięsie i tłuszczach zwierząt morskich. NNTK dzielą się na dwie rodziny n-6 i n-3, ta pierwsza wywodzi się od kwasu linolowego, a ta druga od kwasu a-linolenowego Biochemiczna transformacja KT Zarówno rośliny, jak i organizmy zwierzęce mogą zmieniać długość łańcuchówKT oraz ich stopień nienasycenia. Desaturacja zachodzi inaczej w roślinach niż u zwierząt. W roślinach kolejne C=C pojawia się w części łańcucha bardziej oddalonego od grupy -COOH (distal), u zwierząt w proximal. distal proximal desaturacja w roślinach powszechnie rzadko u zwierząt nigdy powszechnie

  15. Desaturacja w roślinach kwas oleinowy, 18:1 (9) kwas linolowy, 18:2 (9,12) kwas a-linolenowy, 18:3 (9,12,15) kwas g-linolenowy, 18:3 (9,12,15) - H2 Desaturacja u zwierząt kwas linolowy, 18:2 (9,12) kwas g-linolenowy, 18:3 (6,9,12) Ac-CoA - H2 kwas ejkozatrienowy, 20:3 (8,11,14) kwas arachidonowy, 20:4 (5,8,11,14)

  16. Etapy przekształcania NNKT kwasy rodziny n-6 kwasy rodziny n-3 linolowy (18-6,9) desaturaza d 6 g-linolenowy (18-6,9,12) a-linolenowy (18-3,6,9) elongaza desaturaza d6 dihomo-g-linolenowy (20-6,9,12) oktadekatetraenowy (18-3,6,9,12) elongaza desaturaza d 5 arachidonowy (20-6,9,12,15) ejkozatetraenowy (20-3,6,9,12,15) elongaza desaturaza d 5 ejkozapentaenowy (20-3,6,9,12,15,18) dokozatetraenowy (22-6,9,12,15) desaturaza d 4 elongaza dokozapentaenowy (22-6,9,12,15,18) dokozapentaenowy (22-3,6,9,12,15)

  17. Prostaglandyny - ejkozanoidy Prostaglandyny należą do grupy hormonów lokalnych, zwanych także cząsteczkami sygnałowymi lub ejkozanoidami (od ejkozanu – alkanu zawierającego 20 atomów C) Obok najlepiej znanych prostaglandyn występują też prostacykliny, tromboksany i leukotrieny, Leukotrieny są związkami niecyklicznymi. Szkielet węglowych pozosta-łych ejkozanoidów wywodzi się od niewystępującego w naturze kwasu prostanowego. kwas prostanowy kwas arachidonowy Aktywność ejkozanoidów rozszerzają lub obkurczają naczynia krwionośne; stymulują mięśnie gładkie macicy (inicjują akcję porodową); regulują ruchy perystaltyczne przewodu pokarmowego; wpływają na pracę mięśni jelit i żołądka; regulują sekrecją soku żołądkowego; wpływają na sekrecję hormonów przysadki mózgowej; stymulują układ immunolo-giczny; wywołują miejscowe stany zapalne; działają przeciwzapalnie; regulują przepływ krwi; kontrolują transport jonów przez błony ... Niektóre z tych akcji są antagonistyczne wobec siebie – utrzymują równowagę korzystną dla organizmu.

  18. Znanych jest kilka grup prostaglandyn; oznacza się je literami od PGA do PGJ, np. PGF2a – litera po skrócie PG określa rodzaj i rozmieszczenie grup funkcyjnych w pierścieniu. A oznacza grupę ketonową w pozycji 9 i podwójne wiązanie C10=C11. B – grupę C=O lub -OH również przy C9 oraz przy C6=C7 i C10=C11. F – dwie grupy -OH, przy C9 i C11. Greckie litery a lub b wskazują przestrzenne ułożenie podstawników: a pod płaszczyzną, a b nad płaszczyzną, indeks liczbowy dolny wskazuje liczbę C=C. Biosynteza ejkozanoidów zaczyna się od utworzenia pięcioczłonowego pierścienia z odpowiedniego kwasu polienowego zbudowanego z 20 atomów C cyklooksygenaza utlenienia do cyklicznego nadtlenku kwas arachidonowy Z cyklicznego nadtlenku powstają odpowiednie ejkozanoidy PG TXA2, PGI2

  19. Przykłady eikozanoidów tromboksan (TXA2) inicjuje agregacje krwinek leukotetraen B4 prostaglandyna A3 PGI2, inaczej prostacyklina (znana też pod innymi nazwami) jest najsilniej-szym środkiem przeciwdziałającym krzepnieniu krwi prostaglandyna PGF2a PDE2 i PGF2 wywołują skurcze mięśni jelit i żołądka, wzmagają ruchy perystaltyczne jelit, w większych dawkach obniżają ciśnienie tętnicze krwi. Inicjują również i wzmagają rytmiczne skurcze macicy, współdziałają z oksytocyną. Razem z oksytocyną stosowane są w specjalistycznych klinikach do przyspieszania akcji porodowej.

  20. Ejkozanoidy, zużywają się szybko, ponieważ czas ich życia jest krótki i z tego powodu ciągle potrzebne są nowe kwasy NNTK, gdyż z nich są wytwarzane PG. 95% PGF2 ulega dezaktywacji po przejściu przez płuca, na skutek utlenienia C=C. Największa aktywność w wytwarzania ejkozanoidów wykazuje skóra i dlatego na niej najszybciej widać objawy braku NNTK. Pobudzanie nerwów przez drapanie, głaskanie, akupunkturę, masaż, a nawet noszenie odzieży zgrzebnej stymuluje wytwarzanie ejkozanoidów. Aspiryna i inne niesteroido-we leki przeciwzapalnehamują wytwarzanie prostaglandyn odpowiedzialnych za wywoływanie stanów zapalnych. Również obniżanie krzepliwości krwi przez aspirynę wynika z hamowania przez nią syntezy tromboksanu TXA2. T Ł U S Z C Z E Do tłuszczów właściwych zaliczane są triacyloglicerole (TAG), znane są jeszcze: diacyloglicerole – DAG i monoacyloglicerole – MAG glicerol triacyloglicerol

  21. Nazewnictwo stereospecyficzne - sn Ten sposób nazywania wymagazapisania wzorutak, żeby grupa OH znajdowała się po prawej stronie łańcucha węglowego, wówczas atom węgla znajdujący się nad chiralnym atomem węgla otrzymuje lokant 1 Zmiana położenia grupy OH wiąże się ze zmianą lokantów atomów C 3-acylo-sn-glicerol MAG 1-acylo-sn-glicerol 1-stearoilo-sn-glicerol 3-stearoilo-sn-glicerol Podobne zasady obowiązują dla DAG i TAG; przedstaw wzór strukturalny: 1-palmitoilo-2-stearoilo-3-oleinoilo-sn-glicerolu Rodzaje tłuszczów tłuszcze surowe; tłuszcze rafinowane zawierają >99%triacylogliceroli tłuszcze spożywcze (jadalne); tłuszcze techniczne oleje = tłuszcze ciekłe

  22. Znaczenietłuszczów Główne źródło energii dla zwierząt – 1gtłuszczu = 34 kJ (1gbiałka/cukru = 17 kJ) Człowiek o masie 70 kg ma zapas energetyczny zgromadzony w postaci tłuszczów – 420 MJ; białek – 105 MJ (głównie mięśnie); glikogenu – 5,5 MJ i glukozy – 0,17 MJ Tłuszcze naturalne to również biosubstraty w syntezie innych lipidów: fosfolipidów; ejkozanoidów; liposacharydów i lipoprotein. Tłuszczenaturalneto także źródło witamin:A, D, E i K.

  23. Pozyskiwanie tłuszczów z surowców naturalnych Tłoczenie (np. oliwa z oliwek); odwirowanie (śmietana, masło); ekstrakcja (odzyskiwanie resztek T w wytłoków); wytapianie (smalec). Tłuszcze, które w formie surowej (np. oliwa) nadają się do bezpośredniego spożycia są najcenniejsze ! Zawierają wiele cennych substancji towarzyszących, w tym witaminy, antyoksydanty, fosfolipidy, białka, sacharydy ... Niektóre tłuszcze surowe wymagają rafinacji (oczyszczania) z uwagi na niekorzystny kolor, zapach, smak, a nawet obecność toksyn. W oleju z rącznika jest toksyczne białko – rycyna i alkaloidrycynina. W oleju bawełnianym barwnik gosspol, w oleju rzepakowym – tioglikozydy. Rafinacja tłuszczówprowadzi do produktówzawierających >99% TAG,wykorzys-tuje się do tego celutakie procesy jak: hydratacja (odśluzowanie), odkwaszanie, odbarwianie i odwanianie. Rafinacja umożliwia przekształcanie tłuszczów nieprzydatnych do spożycia w tłuszcze jadalne, często jednak staje się przyczyną niekorzystnych zmian, np.: usuwa cenne składniki; prowadzi do izomeryzacjicistrans, a także izomeryzacji–polieny izolowane zostają przekształcone w sprzężone oraz powoduje utlenienie wiązań C=C.

  24. Światowa produkcja najbardziej popularnych tłuszczów Tłuszcze stałe produkcja w mln ton/rok, średnio w latach lub oleje 1963-67 89-90 96-97 prognoza 2010 o. sojowy 4,1 16,3 20,8 25 o. palmowy 1,4 10,9 17,1 30 o. rzepakowy 1,4 7,9 11,4 16 o. arachidowy bd 3,8 4,4 bd o. bawełniany 2,6 3,7 4,0 6 o. kokosowy 2,0 3,0 3,1 3 oliwa 1,4 1,9 2,0 2 łój wołowy bd 6,6 7,5 bd smalec bd 5,5 6,1 bd masło bd 5,3 5,2 bd o. rybny bd 1,6 1,4 bd

  25. Najpopularniejsze tłuszcze Olej palmowy produkuje się ze względu na największą wydajność, z 1 ha uzyskuje się 7 ton/rok; oleju kokosowego2 tony/rok, a oleju rzepakowego: 1 tona/rok. Oleje słonecznikowy i sojowy pomimo małej wydajności, odpowiednio 0,8 i 0,4 t/ha/rok są produkowane ze względu na walory dietetyczne. Łój, smalec i olej bawełniany stanowią odpad, odpowiednio przy produkcji mięsa i bawełny. Oliwy nie otrzymuje się z dużą wydajnością, ale jest uważana za tłuszcz wyjątkowo korzystny dla zdrowia. Oleje arachidowy i sezamowy mają specyficzny smak i zapach. Oleje sojowy, słonecznikowy i rzepakowy 0-erukowy są zalecane ze względu na dużą zawartość NNKT. Masło kakaowe ma t.t. zbliżoną do temperatury ciała ludzkiego.Olej kokosowy i oliwa zawierają mało kw. polienowych, przez co mają wysoką stabilność oksydacyjną – nadają się do smażenia. Oleje lniany i konopny zawierają dużo kw. polienowych, są stosowane do wyrobu lakierów i farb olejnych. Hydroliza tłuszczów kwasowa; zasadowa (zmydlanie); enzymatyczna Hydroliza kwasowa

  26. Hydroliza zasadowa Hydroliza enzymatyczna jest katalizowanalipazami. Większość lipaz (poznano >20) należy do glikoprotein;zawierają one od kilku do 15% masowego udziału cukrów. 2-acylo-sn-glicerol Lipaza trzustkowa zawiera głównie lipazę A1, która hydrolizuje specyficznieTAG w pozycji C1 i C3. Wydłużenie czasu hydrolizy powoduje całkowity rozkładTAG, ponieważ 2-acylogliceroleprzegrupowują się w 1-acyloglicerole i też są hydrolizowane Fosfolipaza A, wydobywana z jadu pszczół, węży i niektórych drob-noustrojów jest niespecyficzna, katalizuje całkowitą hydrolizęTAG.Fosfolipaza A2 z Candida antartica A, katalizuje hydrolizę wiązania w położeniu sn-2.

  27. Są też enzymy katalizujące hydrolizę TAG wyłącznie w położeniu sn-1 lub sn-2. Za pomocą specyficznych lipaz można oznaczyć reszty acylowe zajmujące określone pozycje w TAG – sn-1, sn-2 lub sn-3. Stereospecyficzne działanie lipaz

  28. Regiospecyficzne rozmieszczenie reszt acylowych w TAG Tłuszcz sn- % udział KT 16:0 18:0 18:1 18:2 inne o. sojowy 1 14 6 23 48 9 (18:3) 2 1 <1 22 70 7 „ 3 13 6 28 45 8 „ masło 1 34 50 12 1 1 (20:1) kakaowe 2 2 2 87 9 0 3 37 53 9 <1 2 (20:1) ludzki 1 39 10 33 3 5 (16:1) 2 10 2 50 9 11 „ 3 25 9 51 5 4 „ z kurczaków 1 25 6 33 14 12 (16:1) 2 15 4 43 23 7 „ 3 24 6 35 16 12 „

  29. Oleochemia – chemiczne przetwarzanie tłuszczów. Przemysł tłuszczowy jest najstarszym działem chemii przemysłowej; pozyskiwanie tłuszczów znane już w dalekiej starożytności, było prowadzone głównie procesami fizykochemicznymi. Nowoczesny przemysł oleochemiczny to chemiczne modyfikacje tłuszczów: rafinacja; zmydlanie; utwardzanie (uwodornienie); transestryfikacja (w tym do biodiesla); redukcja kwasów tłuszczowych; otrzymywanie detergentów; produkcja smarów, farb i lakierów olejnych i pozyskiwanie wielu cennych surowców. Utwardzanie (uwodornianie) tłuszczów, czyli przekształcanie oleju w tłuszcz stały osiąga się przez obniżenie stopnia nienasyconościkwasów tłuszczowych w TAG Proces polega na katalitycznej redukcjitłuszczów wodorem k2 k1 kwas linolowy kwas a-linolenowy k3 kw. stearynowy kwas oleinowy k1>k2>k3

  30. Katalizatory selektywne pozwalają zatrzymać uwodornienie na dowolnym stopniu uwodornienia ponieważ uwodornieniekwasu18:3 do kwasu18:2 biegnie 8 – 15 razy szybciej niż uwodornieniekwasu18:2 do kwasu18:1. Podczas uwodornieniatłuszczów dochodzi do niep[ożądanej izomeryzacji cis  trans; izomery trans są trwalsze, nadają korzystną strukturę margarynie, ale szkodzą zdrowiu. W trakcie uwodornienia powstają także niepożądane izomery sprzężone. Uwodornieniu szybciej ulegają reszty acylowe w położeniu sn-1 i sn-3 niż środkowe. Transestryfikacjapolega na wymianie reszt acylowych (acydoliza) lub alkoholowych (alkoholiza) w cząsteczce TAG. Acydoliza następuje w wyniku działania kwasu. +

  31. Doalkoholizy dochodzi podczas działania działania alkoholu na tłuszcz . Najbardziej znanym procesem, w którym wykorzystywana jest alkoholiza to przemiana tłuszczów na biodiesel. Do produkcji biodiesla najczęściej wykorzystuje się olej rzepakowy (w Europie) lub olej sojowy (w USA), zwykle jako katalizatora używa się bezwodnego KOH. Produkcję biodiesla można prowadzić sposobem domowym. Znana jest też transestryfikacja właściwa, czyli wymiana reszt acylowych pomiędzy cząsteczkami różnych tłuszczów.Stosowana jest, np. do otrzymywania namiastki masła kakaowego z oliwy i oleju bawełnianego. W maśle kakaowymglicerol jest acylowany w pozycji sn-2 głównie resztą kwasuoleinowego, a w sn-1 i sn-3stearynowego lub palmitnowego

  32. Substytuty tłuszczów Przez tysiąclecia ludzkość odczuwała deficyt żywności, dopiero w 2. połowie XX w. rozwój agrotechniki, wprowadzenie nowych wydajnych odmian roślin i zwierząt, szerokie stosowanie nawozów i środków ochrony oraz nowe technologie przechowywania produktów żywnościowych pozwoliły na zlikwidowanie głodu w wielu rejonach świata. Czasami głód był wprowadzany świadomie jako nacisk polityczny. W latach 30. XX w. w okresie Wielkiego Głodu w Zw. Sowieckim z głodu zginęło 6- 10 mln ludzi, z czego na samej Ukrainie – 4 mln. W Chinach klęskę głodu wywołano świadomie na przełomie lat 50. i 60. XX w. Ludzie w Etiopii, Somalii czy Korei Płn. I wielu innych krajów nadal cierpią głód. Natomiast w bogatych krajach dochodzi do nadprodukcji żywności, tania żywność sprzyja tyciu; w wyniku nadmiernego spożycia wzrasta liczba osób z nadwagą. Próbują oni różnych diet odchudzających, ale wciąż najlepszą dietą jest ograniczenie przyjmowania nadmiernych ilości pokarmów. Podjęto próby wyprodukowania niskokalorycznej żywności, na uwagę zasługują oleoestry– acylowana cukroza zawierająca 6-8 reszt kwasów tłuszczowych. Substancja ma smak i właściwości tłuszczu, ale nie jest trawiona; jest cząsteczką za dużą dla lipaz. Przechodzi niestrawiona przez przewód pokarmowy, co jest powodem poważnych problemów żołądkowych.

  33. Fosfolipidy Znajdują się w każdej komórce; w największym stężeniu występują w żółtkach jaj, błonie komórkowej, tkankach nerwowych i w dojrzałych nasionach oleistych.Z uwagi na zawartość glicerolu lub sfingaminy dzielą się na glicerofosfolipidy i sfingofosfolipidy.W trakcie wyodrębniania z materiału biologicznego fosfolipidy przechodzą do frakcji lipidowej, pomimo tego, że są rozpuszczalne w wodzie, a nierozpuszczalne w acetonie. Glicerofosfolipidy wywodzą się od kwasu glicerofosforowego, czyli fosforanu sn-3-glicerolu; kwas glicerofosforowyacylowany w pozycji sn-1 i sn-2 nosi nazwę kwasu fosfatydowego kwas glicerofosforowy kwas fosfatydowy glicerofosfolipid (fosfolipid) -CORi R’CO-: reszty KT; -R’’: reszty alkoholi lub aminoalkoholi

  34. glicerofosfolipidy glicerol Fosfolipidy zawierające reszty kwasów nasyconych łatwo krystalizują polarna głowa fosforan Reszty kwasów nienasyconych zaburzają uporządkowanie cząsteczek hydrofobowy ogon linolenian stearynian błona z nich utworzona ma mniejszą tendencję do krystalizacji, staje się elastyczna

  35. Czarne błony Po nałożeniu fosfolipidu grubość błony w otworze o średnicy 1 mm osiąga 500-1000 nm. Światło odbija się od takiej błony, interferuje i tworzy tęczę. Grubość błony zmniejsza się z czasem; po kilku min osiąga 100 nm i odbite światło staje się srebrzyste. Kiedy grubość warstwy osiąga 30 nm, błona staje się przeźroczysta dla światła, wobec czego otwór dla obserwatora jest widoczny jako czarna dziura. W końcowym etapie grubość błony osiąga 5 nm, co odpowiada podwójnej warstwie fosfolipidu – warstwa bimolekularna. Nie przewodzi ona prądu. W środowisku polarnym (np. w wodzie) lipidy mają tendencje do samorzutnego tworzenia podwójnych warstw (bimolekularnych); na zewnątrz ustawiają się polarne części, grupując wewnątrz hydrofobowe łańcuchy Właściwości lipidowej warstwy podwójnej Samorzutnie rozprzestrzenia się na powierzchni wody, aż do osiągnięcia grubości 5 nm Samoistnie zasklepia brzegi, tak żeby łańcuchy hydrofobowe były wewnątrz. Dokonuje samouszczelnienia przerw i ubytków.

  36. Na powietrzu tworzy bańki mydlane, których grubość odpowiada warstwie podwójnej. W wodzie podczas szybkiego mieszania powstają liposomy – małe pęcherzyki, których ścianka ma grubość warstwy bimolekularnej. Błony komórkowezbudowane są z podwójnej warstwy fosfolipidowej; w niej tkwią elementy białkowe. W zależności od funkcji błony zawartość w niej fosfolipidów waha się od 20-75%. Elementy białkowe pływają jak wyspy w fosfolipidowejwarstwie bimolekularnej – po zlepieniu komórek dwóch gatunków następuje wymieszanie fragmentów białkowych. Przepuszczalność przez warstwę bimolekularną

  37. Antybiotyki jonoforowe Polipeptydy, wytwarzane przez niektóre mikroorganizmy są w stanie wbudować się w błonę komórkową i uruchomić szkodliwy dla komórki transport jonów. Tworzą one w błonie kanaliki, często wypełnione wodą, przezktóre przepływają jony w sposób niekontrolowany. Przykładem takiego oligopeptydu, o właściwościach antybiotyku jest walinomycyna. L-Lac: kwas L-mlekowy; D-Hiv: kwas D-hydroksy- izowalerianowy Podobnie działa gramicydyna A, 15-peptyd złożony z reszt AA o naprzemiennej konfiguracji D i L. Łańcuch gramicydyny A zwija się w b-helisę, eksponując na zewnątrz grupy hydrofobowe i w postaci dimeru wbudowuje się w błonę komórkową. Dimer ten tworzący kanało średnicy 0,4 nm zdolny do przetransportowania 107 jonów Na+ w ciągu sekundy.

  38. Sfingomieliny (ceramidy) sfingozyna sfingomielina ceramidy = N-acylosfingozyny acyl Pełnią ważną rolę w regulacji systemu odpornościowego, inicjują apoptozę, są inhibitorami kinazy C. sfingozyna Najprostsze glikolipidy - cerebrozydy są glikozydamiglukozy lub galaktozy ze sfingozyną. cerebrozyd W skład bardziej złożonych glikolipidów wchodzą reszty oligosacharydowe, często rozgałęzione; te które zawierają resztę kwasu N-acetylo-neuraminowego zaliczane są do kwasów sjalowych. kwas N-acetyloneuraminowy

  39. Kwasy mykolinowe Ściana komórkowa bakterii zbudowana jest z 3 głównych warstw: glikolipidowej, polisacharydowej (arabinogalaktanu) i glikopeptydowej Chemiczna struktura ściany komórkowej Mycobakterium Myc: kw. mykolinowe w. glikolipidowa Ara: arabinoza w. polisacharydowa Gal: galaktoza w. glikopeptydowa MurNHAc: kwas N-acetylomuraminowy A2pm – kwas diaminopimelinowy Kwas mykolinowy wyizolowany z M. tuberculosis – C85H158O4 Kwas mykolinowy wyizolowany z M. phlei – C60H116O5

  40. Substancje czynne marihuany Substancjami czynnymi konopi Cannabis indica, C. sativa i C. ruderalis są tetrahydrokanabinole (THC); największe ich stężenie występuje w niezapylonych kwiatach. kanabidiol Z konopi wytwarza się takie produkty, jakmarihuana, haszysz i olej konopny (hasz-olej).Najbardziej znana jest marihuana - mieszanina wysuszonych, niezapylonych żeńskich kwiatostanów oraz liści konopi odmiany żeńskiej i męskie. Haszysz (czaras) jest to zastygła żywica konopna zmieszana, np. z tłuszczami stałymi lub/i miodem, zwykle uformowana na kształt tabliczek czekolady. Olej konopny (hasz-olej) - produkt destylacji liści konopi z parą wodną. W destylacie zbiera się THC w postaci oleju. Podczas ogrzewania konopi zwiększa się zawartość aktywnych izomerów THC.

  41. Marihunę zażywa się najczęściej przez: - palenie papierosów (jointów) lub fajek (np. wodnych); - spożywanie liści i czubków roślin lub - używanie jako przyprawy do zup czy sałatek. Marihuana, haszysz i hasz-olej wywołują: - stan zadowolenia; - euforię (niewrażliwość na przykre bodźce); - zamroczenie, senność i drętwienie kończyn. Największa szkodliwośćmarihuany polega na tym, że zamroczony pod jej wpływem kierowca samochodu lub operator innego urządzenia stwarzaśmiertelne zagrożenie dla siebie i osób postronnych.

More Related