Neurobiologie van pijn
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 44

NEUROBIOLOGIE VAN PIJN PowerPoint PPT Presentation


  • 153 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

NEUROBIOLOGIE VAN PIJN. NEUROSCIENCE: VAN BASIS TOT KLINIEK Dr. J.A.M. van Gisbergen. O VERZICHT. somatosensorisch systeem: submodaliteiten wat is pijn? berust op apart sensorisch systeem eigen banen naar hogere centra snelle en langzame pijn nociceptoren hyperalgesie en sensitisatie

Download Presentation

NEUROBIOLOGIE VAN PIJN

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Neurobiologie van pijn

NEUROBIOLOGIE VAN PIJN

NEUROSCIENCE: VAN BASIS TOT KLINIEK

Dr. J.A.M. van Gisbergen


O verzicht

OVERZICHT

somatosensorisch systeem: submodaliteiten

wat is pijn?

berust op apart sensorisch systeem

eigen banen naar hogere centra

snelle en langzame pijn

nociceptoren

hyperalgesie en sensitisatie

centrale mechanismen

foutieve localisatie van pijn

reorganisatie hersenen na amputatie en fantoompijn

poorttheorie van pijn

afdalend systeem

placebo effect


Somatosensorisch systeem

SOMATOSENSORISCH SYSTEEM

  • FIJNE TAST

  • detectie van vorm en grootte van voorwerpen

  • PROPRIOCEPTIE

  • perceptie van positie en beweging van ledematen

  • NOCICEPTIE

  • detectie van weefselbeschadiging (ervaren als pijn)

  • TEMPERATUURZIN

  • detectie van warmte en koude


Dermatomen

DERMATOMEN

  • sensorische informatie naar ruggenmerg komt binnen via de dorsale wortel

  • huidgebiedje dat door één dorsale wortel wordt geïnnerveerd heet dermatoom


Tast receptoren in de huid

TAST RECEPTOREN IN DE HUID

  • 4 typen tastreceptoren (2 oppervlakkig en 2 diep gelegen, gemyeliniseerd)

  • ongemyeliniseerde vezels met kale eindigingen voor temperatuur en nociceptie


Het begrip receptief veld

HET BEGRIP RECEPTIEF VELD

hoe gedefinieerd?

het receptor gebiedje, op de huid waarmee een sensorisch neuron functioneel is verbonden

hoe opmeten?

meet actiepotentialen met microelectrode en bepaal waar stimulatie van receptoren de neuron activiteit beïnvloedt


Proprioceptie

PROPRIOCEPTIE

perceptie van positie en stand van de ledematen en van het lichaam zonder gebruik te maken van het visuele systeem

  • mechanoreceptoren in spieren en gewrichten:

  • spierspoelen meten spierlengte

  • Golgi peeslichaampjes meten spierkracht

  • gewrichtsreceptoren meten gewrichtshoek

belangrijk voor spinale reflexen


Spierreceptoren

SPIERRECEPTOREN

spierspoelen meten spierlengte

Golgi peeslichaampjes meten spierkracht


Temperatuur sensatie

TEMPERATUUR SENSATIE

  • twee groepen sensoren: warmte en koude detectoren

  • tegengestelde responsies op koude stimulus

  • sterke adaptatie


Nociceptoren

NOCICEPTOREN

  • pijn wordt gemedieerd door speciale receptoren: nociceptoren

  • nociceptoren reageren niet op taststimuli

  • detecteren weefselbeschadiging


Afferente zenuwvezels

AFFERENTE ZENUWVEZELS

  • Geleidingssnelheid wordt bepaald door:

  • vezeldiameter

  • dikte myelineschede (afwezig bij C-vezels)


Twee baansystemen

TWEE BAANSYSTEMEN

  • spinothalamische baan voor pijn en temperatuur

  • dorsale kolommen systeem voor tast en proprioceptie


Brown sequard syndroom

BROWN-SEQUARD SYNDROOM

  • halfzijdige lesie ruggenmerg:

  • uitval pijn en temperatuurzin contralateraal

  • uitval van tast en proprioceptie ipsilateraal


Wat is pijn

WAT IS PIJN?

  • onplezierige sensatie, samenhangend met (potentiële) weefselbeschadiging

  • moeilijk kwantificeerbaar, subjectief

  • essentiële functie om te overleven

    • waarschuwing

    • bescherming ( bijv. terugtrekreflex)

    • niet te negeren

    • autonome respons (zweten, hartfrequentie)

    • gaat gepaard met emotie


Pijn perceptie en actie

PIJN: PERCEPTIE EN ACTIE

Terugtrekreflex

Perceptie van pijn


Terugtrek reflex

TERUGTREK REFLEX

  • exteroreceptieve reflex

  • flexie van gestimuleerd been om beschadiging te beperken

  • strekreflex van het andere been om niet om te vallen


Twee theorie n codering pijn

TWEE THEORIEËN CODERING PIJN

  • Er zijn specifieke neuronen die pas vuren als er beschadiging optreedt

  • Er is geen apart pijn systeem. Pijn ontstaat bij hoge vuurfrequenties in systeem dat ook zwakke stimuli kan coderen


Pijn berust op apart systeem

PIJN BERUST OP APART SYSTEEM

  • pijn is niet het gevolg van overstimulatie van tast of temperatuur sensoren, maar berust op een gespecialiseerd sensorisch systeem:

    • er kan ongevoeligheid zijn voor pijn terwijl andere systemen normaal werken

    • intense electrische stimulatie van tast of temperatuur axonen geeft geen pijn gevoel

nociceptor heeft hoge drempel; vuurt pas bij weefselbeschadiging


Hoge drempel

HOGE DREMPEL

nociceptor vuurt pas bij weefselbeschadiging, niet op alleen aanraken


Pijn heeft aparte baan

PIJN HEEFT APARTE BAAN


Snelle en langzame pijn

SNELLE EN LANGZAME PIJN

  • snelle gemyeliniseeerde A-delta vezels coderen scherpe pijn

  • stuurt terugtrekreflex (schade beperken)

  • langzame ongemyeliniseerde C-vezels coderen pijn vanuit diepe weefsels

  • geeft zeurende pijn die later opkomt en tijd aanhoudt

  • belemmert gebruik van beschadigd weefsel (herstel bevorderen)


Eigenschappen nociceptoren

EIGENSCHAPPEN NOCICEPTOREN

  • niet spontaan actief, hoge drempel (beschadiging)

  • weefsel beschadiging verhoogt gevoeligheid (sensitisatie)

  • dit kan leiden tot spontane activiteit

  • verschillende types voor chemische, mechanische en temperatuur

  • aanwezig in meeste weefsels, maar niet in de hersenen


Sensitisatie en axonreflex

SENSITISATIE EN AXONREFLEX

  • endogene stoffen worden vrijgezet door weefselbeschadiging

  • deze stoffen leiden tot activatie en sensitisatie van de nociceptoren

  • activatie van nociceptoren leidt via axonreflex tot vrijzetting substantie P

    • vaatverwijding en activatie mestcellen

    • ontstekingsreactie leidt tot herstel

    • roodheid, warmte, zwelling en pijn


Sensitisatie in c vezel

SENSITISATIE IN C-VEZEL

na hittebeschadiging

vóór hittebeschadiging


Perifere hyperalgesie

PERIFERE HYPERALGESIE

  • vrijzetten van stoffen door beschadiging maakt gebied gevoeliger

  • door diffusie van deze stoffen wordt naburig, niet beschadigd gebied óók gevoeliger voor pijnstimuli

  • gebruik wordt daardoor ontmoedigd en herstel krijgt een kans


Hyperalgesie en sensitisatie

HYPERALGESIE EN SENSITISATIE

  • weefselbeschadiging zet stoffen vrij die C-vezels activeren

  • nociceptoren kunnen daardoor spontaan actief worden

  • weefsel wordt zeer gevoelig (hyperalgesie)

  • zelfs al pijn zonder aanraking (allodynia)

The normal pain response is depicted by the curve at the right, where even strong stimuli are not experienced as pain.

A traumatic injury can shift the curve to the left. Then, noxious stimuli become more painful (hyperalgesia) and typically painless stimuli are experienced as pain (allodynia).


Centrale sensitisatie

CENTRALE SENSITISATIE

  • als centraal neuron langdurig sterke signalen ontvangt kan synaps sterker worden

  • nog steeds grote gevoeligheid, ook al is het weefsel weer hersteld


Centrale factoren

CENTRALE FACTOREN

Niet alleen de fysische stimulus is bepalend


Corticale gebieden

CORTICALE GEBIEDEN

  • somatosensorische cortex

  • insula

  • cingulate cortex


Corticale gebieden1

CORTICALE GEBIEDEN

  • gerelateerd aan de fysische stimulus

  • gerelateerd aan emotionele en affectieve aspecten


Empathie en pijn

EMPATHIE EN PIJN

proefpersoon ondergaat pijn zelf:

alle pijn gebieden actief

proefpersoon ziet pijn bij vriend:

alleen emotie gebieden actief (somatosensorische cortex niet)


Foute lokalisatie van pijn

FOUTE LOKALISATIE VAN PIJN

  • GEPROJECTEERDE PIJN

    • electrisch knopje op elleboog

    • beknelde dorsale wortel (hernia)

    • Carpaal-tunnel syndroom: beknelling nervus medianus in pols

  • GEREFEREERDE PIJN

    • pijn in linker arm bij hartkwaal

  • FANTOOM PIJN

    • pijn in geamputeerd lichaamsdeel


Geprojecteerde pijn

GEPROJECTEERDE PIJN

  • bij carpaal tunnel syndroom wordt de zenuw geexciteerd in de pols

  • hersenen hebben geleerd dat signalen van de hand komen

  • pijn wordt in de hand gelokaliseerd


Gerefereerde pijn

GEREFEREERDE PIJN

  • beschadiging van diepe weefsels wordt ergens anders gevoeld

  • oorzaak: nociceptor banen komen samen, het brein kan niet onderscheiden en lokaliseert pijn op de huid

  • misschien aangeleerde respons


Reorganisatie hersenen na amputatie

REORGANISATIE HERSENEN NA AMPUTATIE

  • neuronen hadden vroeger receptief veld op de hand

  • enkele maanden na amputatie receptief veld op stomp of op gezicht


Reorganisatie hersenen na amputatie1

REORGANISATIE HERSENEN NA AMPUTATIE

  • patiënt heeft fantoomsensaties in geamputeerde onderarm na aanraking van gezicht

  • werkeloze neuronen maken nieuwe verbindingen


Reorganisatie hersenen na amputatie2

REORGANISATIE HERSENEN NA AMPUTATIE

  • fantoomsensaties zijn erger naarmate corticale reorganisatie in hersenen sterker is

  • pogingen om reorganisatie ongedaan te maken met spiegeltruc


Fantoom sensatie bij pati nt

FANTOOM SENSATIE BIJ PATIËNT

  • receptief veld vroeger op de hand, nu op de stomp

  • betekenis van de activiteit is hetzelfde gebleven


Verklaring verschijnselen

VERKLARING VERSCHIJNSELEN

receptief veld meten electrisch stimuleren


Poort theorie van pijn

POORT THEORIE VAN PIJN

  • pijnsignalen in C-vezels kunnen bij binnenkomst in het ruggenmerg worden tegengehouden door:

    • masseren of wrijven op de huid

    • afdalende signalen vanuit de hersenen


Afdalend systeem controleert pijn

AFDALEND SYSTEEM CONTROLEERT PIJN

  • baansysteem van peri-acqueductale grijs (PAG) via raphe kern naar ruggenmerg

  • electrische stimulatie onderdrukt pijn

  • kan pijn onderdrukken bij extreme stress (vlucht, oorlog)

  • gebruikt morfine achtige stoffen als neurotransmitter

  • onderdrukt door naloxon (morfine antagonist)

  • past in poort theorie


Placebo effect

PLACEBO EFFECT

placebo effect wordt onderdrukt door naloxon

naloxon onderdrukt ook pijnstillende werking van opium achtige stoffen


Einde

EINDE


Apart systeem voor jeuk itch

APART SYSTEEM VOOR JEUK (ITCH)

jeuk neuron

jeuk percept


  • Login