slide1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Leki chemioterapeutyczne PowerPoint Presentation
Download Presentation
Leki chemioterapeutyczne

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 188

Leki chemioterapeutyczne - PowerPoint PPT Presentation


  • 554 Views
  • Uploaded on

Leki stosowane w terapii schorzeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych. Leki przeciwgrzybicze Leki przeciwgruźlicze. Leki chemioterapeutyczne.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Leki chemioterapeutyczne' - yetta


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

Leki stosowane w terapii schorzeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych. Leki przeciwgrzybiczeLeki przeciwgruźlicze.

leki chemioterapeutyczne
Leki chemioterapeutyczne
  • są to związki chemiczne, które wprowadzone do organizmu zakażonego nie są dla niego toksyczne a prowadzą do zniszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych

Podział:

  • leki przeciwpierwotniakowe
  • leki przeciwgruźlicze
  • sulfonamidy
  • sulfony
  • pochodne nitrofuranu
  • pochodne nitroimidazolu
  • chinolony
  • pochodne chinoliny
  • antybiotyki
podzia w zale no ci od mechanizmu i punktu uchwytu dzia ania
Podział w zależności odmechanizmu i punktuuchwytu działania:

1.Uszkadzające strukturę ściany i (lub) błony komórkowej oraz zaburzające czynności w nich odbywające się (cefalosporyny, penicyliny, polimiksyny, colistyna, vankomycyna).

2.Hamującesyntezę białek strukturalnych i enzymatycznych cytozolu (erytromycyna, linkosamidy, neomycyna, streptymycyna, tetracykliny).

3.Uszkadzającemateriał genetycznydrobnoustrojów (ryfamycyna, ryfampicyna, etambutol, gryzeofulwina).

antybiotyki to
Antybiotyki to:

substancje wytwarzane przez bakterie i grzyby, które mają zdolność hamowania procesów życiowych drobnoustrojów chorobotwórczych.

Antybiotyki mogą działać bakteriostatycznie i fungistatycznie (hamować rozmnażanie bakterii i grzybów) orazbakterio- i grzybobójczo(zabijają bezpośrednio komórki bakterii i grzybów chorobotwórczych).

slide5

Mechanizm działania antybiotyków i

chemioterapeutyków na drobnoustroje

Blokowanie

biosyntezy białka

Blokowanie

biosyntezy ściany

komórkowej

Blokowanie

syntezy DNA

Uszkodzenie błony

protoplazmatycznej

chloramfenikol

aminoglikozydy

tetracykliny

makrolidy

kwas fusydowy

p-laktamy

glikopeptydy

fosfomycyna

bacytracyna

kotrimoksazol

chinolony

nitrofurany

metronidazol

rifamycyny

leki przeciw

-wirusowe

Polimyksyny

oraz leki

przeciw grzybicze

podzia ze wzgl du na charakter dzia ania na drobnoustroje
Podział ze względu na charakter działania na drobnoustroje:
  • Bakteriobójcze(bacteriocida) – penicyliny, cefalosporyny,monobaktamy, karbapenemy, aminoglikozydy, polimyksyny, wankomycyna, ryfampicyna
  • Bakteriostatyczne (bacteriostatica) – makrolidy, chloramfenikol, tetracykliny, linkozamidy, kwas fusydowy, wiomycyna, cykloseryna, nowobiocyna

(ważne gdy chcemy prowadzić leczenie skojarzone)

slide7

PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB DZIAŁANIA

ANTYBIOTYKU

BAKTERIOBÓJCZE

BAKTERIOSTATYCZNE

MAKROLIDY

SULFONAMIDY

LINKOZAMIDY

TETRACYKLINY

CHLORAMFENIKOL

TRIMETOPRIM

KETOLIDY

B-LAKTAMY

AMINOGLIKOZYDY

CHINOLONY

KOTIMOKSAZOL

GLIKOPEPTYDY

MBC –minimal bacteriocidal activity

MIC-minimal inhibitory concentration

podzia z e wzgl du na zakres dzia ania p rzeciwbakteryjnego
Podział ze względu na zakres działaniaprzeciwbakteryjnego :

O szerokim zakresie działania (działające na względnie dużą liczbę różnych rodzajów drobnoustrojów):

  • ampicylina,
  • mezlocylina, azlocylina,
  • cefalosporyny II i III generacji,
  • tetracykliny,
  • chloramfenikol,
  • karbapenemy.

(ważne gdy podejrzewamy zakażenie mieszaną florą)

podzia z e wzgl du na zakres dzia ania p rzeciwbakteryjnego1
Podział ze względu na zakres działaniaprzeciwbakteryjnego
  • Owąskim zakresie działania
    • a/ działające głównie na drobnoustroje Gram-dodatnie – penicyliny, makrolidy, nowobiocyna, linkozamidy, ryfampicyna, wankomycyna
    • b/ działające głównie na drobnoustroje Gram-ujemne – aminoglikozydy, polimyksyny, monobaktamy
    • c/ działające głównie na prątki gruźlicy (tuberculostatica) – cykloseryna, wiomecyna, streptomycyna
    • d/ działające głównie na grzyby(fungostatica) – gryzeofulwina, nystatyna, amfoterycyna B, hachimycyna
    • e/ działające pierwotniakobójczo – fumagilina, trychomycyna

(ważne gdy podejrzewamy gdy znamy czynnik etiologiczny)

antybiotyki spos b dzia ania przeciwbakteryjnego podzia wa ne z uwagi na spos b stosowania
Antybiotyki - sposób działania przeciwbakteryjnego – podział (ważne z uwagi na sposób stosowania)

Działanie przeciwbakteryjne

zależne od czasu, w którym stężenie przekracza wartość MIC

zależne od wartości MIC

-laktamy

chinolony

makrolidy

aminoglikozydy

chinolony

g wne grupy antybiotyk w i chemioterapeutyk w
Główne grupy antybiotyków i chemioterapeutyków

1. B-laktamy penicyliny, penicyliny z inhibitorem,

cefalosporyny/cefamycyny, monobaktamy, trójbaktamy,

karbapenemy, penemy

2.Aminoglikozydy streptomycyna, neomycyna, kanamycyna, gentamycyna,

tobramycyna, netylmycyna, isepamycyna, amikacyna

3. Tetracykliny doksycyklina, tetracyklina, minocyklina

4. Makrolidy/ketolidy

stare: erytromycyna, spiramycyna, josamycyna

nowe: cykliczny węglan erytromycyny (Dawercin),

roksytromycyna, klarytromycyna, azytromycyna,

dirytromycyna

ketolidy: trolitromycyna

5 Linkozamidy linkomycyna, klindamycyna

6 Streptograminy pristinamycyna, chinupristina, dalfopristina

7 Oksazolidynony linezolid

8 Glikopeptydy wankomycyna, teikoplanina

g wne grupy antybiotyk w i chemioterapeutyk w1
Główne grupy antybiotyków i chemioterapeutyków

9 Chloramfenikol detreomycyna

10Polimiksyny kolistyna

11 Rifamycyny rifampicyna

12 Sulfonamidy kotrimoksazol

13 Nitroimidazole metronidazol, ornidazol

14 Nitrofurany nitrofurantoina, furagin, nifuroksazyd

15 Chinolony kwas pipemidynowy, norfloksacyna, pefloksacyna,

ciprofloksacyna, ofloksacyna, lewofloksacyna,

sparfloksacyna, moksifloksacyna, gemifloksacyna

16 Kwas fusydowy

17 Leki przeciwgrzybicze

polieny: nystatyna, amfoterycyna B

azole: flukonazot, itrakonazol, ketokonazol, ekonazol, worikonazol

antymetabolity: 5-fluorocytozyna

18 Leki przeciwwirusowe acyklowir, didanozyna, famcyklowir, gancyklowir,

indinawir, lamiwudyna, nalfinawir, ritonawir,

sakwinawir, stawudyna, zalcytabina, zydowudyna

podzia preparat w o dzia aniu przeciwdrobnoustrojowym
Podział preparatów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym

ANTYBIOTYKI

CHEMIOTERAPEUTYKI

SYNTETYCZNE

NATURALNE

PÓŁSYNTETYCZNE

SYNTETYCZNE

Naturalny produkt

wyjściowy – pochodne

uzyskane drogą

chemicznej modyfikacji

Metabolity

drobnoustrojów

Syntetyczne

odtworzenie

struktury naturalnej

Nie posiadają

naturalnego

wzorca

w przyrodzie

Penicylina benzylowa

Glikopeptydy

Aminoglikozydozy

Makrolidy

Makrolidy

Ketolidy

Cefalosporyny

Penicyliny

Chinolony

Sulfonamidy

Trimetoprim

Aztreonam

Chloramfenikol

slide16

Rodzaje oporności bakterii na antybiotyki

CHROMOSOMALNA

PLAZMIDOWA

mogą być przenoszone z

komórki do komórki gatunków

odrębnych taksonomicznie

w procesach: transformacji,

transdukcji, koniugacji

powstaje w wyniku mutacji

nabycie genu odporności

(np. w genie gyrazy – chinolony)

slide17

synteza enzymu degradującego

np. -laktamaza lub

modyfikującego

np. acetylotransferaza

zaburzenie barier

przepuszczalności (zwykle

oporność na całą grupę

antybiotyków)

aktywne usuwanie

antybiotyku z komórki

na zasadzie „pompy”

(active efflux)

(chinolony, makrolidy,

tetracykliny)

modyfikacja

miejsca docelowego

działania antybiotyku,

np. białka PBP

(makrolidy,

glikopeptydy,

penicylina – SPPR)

Ekspresja

fenotypowa

oporności

na antybiotyki

ominięcie ogniwa

reakcji szlaku

metabolicznego

zablokowanego przez

chemioterapeutyk

(sulfonamidy)

synteza nowego

białka, np.PBP2a,

które traci

powinowactwo

do  -laktamów

(metycylina)

ze wzgl du na stop ie wch aniania z przewodu pokarmowego antybiotyki mo emy podzieli na
Ze względu nastopień wchłaniania z przewodu pokarmowego antybiotyki możemy podzielić na:
  • Nie wchłaniające się – polimyksyny, aminoglikozydy, wiomycyna, amfoterycyna B, niektóre cefalosporyny, karbapenemy i monobaktamy
  • Słabo wchłaniające się (20-40% podanej dawki) – gryzeofulwina, benzylopenicylina, cefaloglicyna, chlorotetracyklina, ampicylina, linkomycyna
  • Średnio wchłaniające się(40-60% podanej dawki) – fenoksymetylopenicylina, nowobiocyna, oksytetracyklina, metacyklina, kloksacylina, tetracyklina
  • Dobrze wchłaniające się (powyżej 60% podanej dawki) – doksycyklina, cykloseryna, chloramfenikol, cefaleksyna, cefradyna, cefadroksyl
ze wzgl du na s topie przenikania antybiotyk w do tkanek antybiotyki mo emy podzieli na
Ze względu nastopień przenikania antybiotyków do tkanekantybiotyki możemy podzielić na:
  • Łatwo przenikające np. chloramfenikol, makrolidy, tetracykliny,
  • gorzej przenikającestreptomycyna, benzylopenicylina,
  • bardzo słabo przenikająpolimyksyny i gentamycyna.
  • Szczególnie trudno przenikające antybiotyki przez barierę krew-mózg.(jedynie cykloseryna i chloramfenikol uzyskują w mózgu stężenie zbliżone do stężenia we krwi).

W stanach zapalnych opon przenikanie antybiotyków jest na ogół większe, jednak niekiedy istnieje konieczność podawania ich dokanałowo.

slide21

penicyliny

karbapenemy

PIERŚCIEŃ B-LAKTAMOWY

penemy

cefalosporyny

monobaklamy

trójbaktamy

laktamy
β-laktamy

Ich aktywność przeciwbakteryjna oraz skuteczność terapeutyczna zależą od czasu utrzymywania się antybiotyku w surowicy w stężeniu przekraczającym wartość minimalnego stężenia hamującego (MIC) wzrost bakterii wywołujących zakażenie.

(ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii – należy zachować równe odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami)

laktamy1
β-laktamy

Największą wadą β-laktamów jest wrażliwość na działanie β-laktamaz, enzymów bakteryjnych, które rozkładają cząsteczkę antybiotyku i w ten sposób ją inaktywują.

Aby temu zapobiec, niektóre preparaty łączy się z inhibitorami β-laktamaz (takimi jak np. kwas klawulanowy, tazobaktam, sulbaktam).

(ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

penicyliny
Penicyliny
  • wytwarzane przez pleśń Penicillium notatum
  • pierwsza była benzylopenicylina
  • działają silnie bakteriobójczo na Gram-dodatnie (paciorkowce, maczugowce błonicy) oraz na Gram-ujemne (gonokoki, meningokoki, krętki blade)
  • są mała toksyczne, ale mogą powodować odczyny alergiczne (zespół Hogne, wstrząs)
  • wykonuje się próby uczuleniowe (Testarpen)
penicyliny1
Penicyliny
  • Benzylopenicyliny (penicylina G)
  • Fenoksypenicyliny (penicylina V, fenetycylina)
  • Izoksazolilopenicyliny (oksacylina, kloksacylina)
  • Aminopenicyliny (ampicylina, amoksycylina)
  • Karbamoiloacyloaminopenicyliny (azlocylina, piperacylina)
  • Amidynopenicyliny (mecylinam)
  • Karboksypenicyliny (karbrnicylina, tikarcylina)
  • Różne (metycylina)
penicyliny zastosowanie
Penicyliny- zastosowanie
  • Zakażenia gronkowcowe –ropnie, czyraki, zastrzały, ropowice, posocznica
  • Paciorkowcowe – ropowice, róża, ropnie, zastrzały, anginy, płonica
  • Zapalenie płuc pneumokokowe
  • Zapalenia opon mózgowych meningokokowe
  • Rzeżączka
  • Koła (duże dawki)
  • Błonica, tężec, zgorzel gazowa, wąglik, promienica
  • Zakażenia dróg moczowych
  • Zakażenia chirurgiczne, ginekologiczne i położnicze wywołane przez beztlenowce
  • Zakażenia wywołane przez pałeczkę ropy błękitnej (mezlocylina)
penicyliny2
Penicyliny
  • Sąmało toksyczne. Mają właściwości antygenowe i mogą wywołać uczulenie, a nawet wstrząs anafilaktyczny ze zgonem włącznie.
  • Wykonuje się próby uczuleniowe (Testarpen)

(ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

slide28

Penicylinynaturalne

penicylina benzylowa

penicylina fenoksymetylowa

Penicyliny półsyntetyczne

szerokowachlarzowe

odporne na penicylinazę

gronkowcową

karboksy-. ureido-

i piperazynopochodne

a-aminopochodne

metycylina

ampicylina

amoksycylina

Tikarcylina

Mezlocylina

Piperacylina

kloksacylina

dikloksacylina

flukloksacylina

nafcylina

preparaty skojarzone:

ampicylina/sulbaktam

amoksycylina/klawulanian

preparaty skojarzone:

tikarcylina/klawuianian

piperacylina/tazobaktam

slide29

B-laktamazy

-laktamazy

o szerokim

spektrum

penicylinazy

cefalosporynazy

Chromosomalne

(Pseudomonas,

Enterobacter,

Serratia,

Proteus indolo(+))

plazmidowe

(Staphylococcus

aureus)

enzymy o

rozszerzonym

Spektrum

(ESBL)

klasyczne

TEM ,SHV

Chromosomalne

(Bacteroides

Moraxella)

Plazmidowe

(Haemophilus,

Enterobacteriaceae,

Pseudomonas)

Plazmidowe

(Klebsiella,

Escherichia coli)

slide30

Preparaty skojarzone penicylin

KWAS KLAWULANOWY + AMOKSYCYLINA

AUGUMENTIN

KW. KLAWULANOWY + TIKARCYLINA

TIMENTIN

TAZOBAKTAM + PIPERACYLINA

TAZOCIN

SULBAKTAM + AMPICYLINA

UNASYN

dzia ania niepo dane penicylin
Działania niepożądane penicylin
  • reakcje nadwrażliwości
  • zmiany w badaniach laboratoryjnych: (+) Cooombsa, neutropenia,
  • reakcje toksyczne
  • depresja szpiku (-”penie”), uposledzenie agregacji płytek
cefalosporyny
Cefalosporyny
  • Cefalosporyny dzielą się na cztery generacje, które różnią się:
  • spektrum przeciwbakteryjnym,
  • wrażliwością na działanie β-laktamaz
  • właściwościami farmakokinetycznymi / farmakodynamicznymi.
cefalosporyny1
Cefalosporyny

Bez względu na generację, cefalosporyny są nieaktywne ! wobec :

  • gronkowców opornych na metycylinę,
  • szczepów Enterococcus,
  • pałeczek Listeria monocytogenes
  • beztlenowców (wyjątek: cefoksytyna i cefotetan).

(ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

cefalosporyny2
Cefalosporyny

Żadenz preparatów I generacji nie penetruje do płynu mózgowo-rdzeniowego, w związku z czym nie może być stosowany w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego !

cefalosporyny3
Cefalosporyny
  • I generacja:
    • cefaleksyna
    • cefadroksyl
    • cefazolina
    • cefradyna
  • II generacja:
    • cefaklor
    • cefamandol
    • cefuroksym
    • cefoksytyna
    • cefprozil
cefalosporyny c d
Cefalosporyny c.d.
  • III generacja:
    • cefotaksym
    • cefetamet
    • cefiksym
    • Cefozydym
    • cefoperazon
    • cefpodoksym
    • ceftriakson
  • IV generacja:
    • cefepim
    • cefpirom
cefalosporyny4
Cefalosporyny
  • I generacja ma najlepszą aktywność wobec ziarenkowców Gram(+) i stosunkowo słabą wobec tlenowych pałeczek Gram(-),
  • w kolejnych generacjach proporcje te ulegają odwróceniu – zwiększa się aktywność wobec pałeczek Gram(-) i zmniejsza – wobec ziarenkowców Gram(+).
  • cefalosporyny, obok penicylin należą do najczęściej stosowanych antybiotyków zarówno w lecznictwie otwartym (zakażenia dróg oddechowych, układu moczowego i skóry), jak i zamkniętym.

(ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

slide38

Spektrum działania przeciwbakteryjnego cefalosporyn

I GENERACJA- ziarenkowce Gram(+)

(z wyjątkiem Enterococcus oraz SPPR)

- Staphylococcus

( z wyjątkiem MRSA i MRCNS)

- pałeczki Gram(-)

- Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae

II GENERACJA- ziarenkowce Gram(+)i(-)

- Streptococcus, Staphylococcus, Neisseria, Moraxella

- pałeczki Gram(-)

- H.influenze, E.coli

III GENERACJA- ziarenkowce Gram (+)

- pałeczki Gram(-)

cefalosporyny wskazania
Cefalosporyny wskazania
  • Grupa I
  • podawane wyłącznie pozajelitowo,
  • są najmniej przydatną grupą cefalosporyn,
  • ich zastosowanie w znacznym stopniu ogranicza się do profilaktyki przed czystymi zabiegami operacyjnymi.
cefalosporyny wskazania c d
Cefalosporyny wskazania c.d.

Grupa III

  • bardzo silne działanie przeciwbakteryjne,
  • stosowane wyłącznie w ciężkich zakażeniach,
  • z reguły u chorych hospitalizowanych.

Grupa IV

  • należą antybiotyki o szczególnie wysokiej oporności na beta-laktamazy,
  • często silnie działające na beztlenowce niezarodnikujące, jak Bacteroides fragilis.
  • niektóre z nich znane są w jako cefamycyny.
  • w Polsce zarejestrowane są tylko dwa leki z tej grupy, cefoksytyna i latamoksef
cefalosporyny wskazania c d1
Cefalosporyny wskazania c.d.

Cefalosporyny I generacji:

  • Zastosowanie: bakterie Gram (+), zapalenie płuc, zakażenia oporne na Penicyliny

Cefalosporyny II generacji:

  • Zastosowanie: bakterie Gram (-), w zakażenia opornych na Aminopenicylinę, zakażenie dróg oddechowych, moczowych, żółciowych, zapalenie wsierdzia, zakażenia pooperacyjne
  • Najczęściej stosowane
cefalosporyny wskazania c d2
Cefalosporyny wskazania c.d.

Cefalosporyny III generacji:

  • Zastosowanie: bakterie Gram (-), zakażenia układu pokarmowego, oddechowego, moczowego, zapalenie opon, skóry, tkanek miękkich, zakażenia szpitalne, w posocznicy- łącznie z aminoglikozydami
  • Preparaty: Cefopoloxin, Cefixim, Ceftibuten

Cefalosporyny IV generacji:

  • Zastosowanie: w ciężkich zakażeniach
  • Preparaty: Cefepim, Cefpirom
dzia ania niepo dane cefalosporyn
Działania niepożądane cefalosporyn
  • Reakcje alergiczne (zmiany skórne)
  • zmiany w badaniach laboratoryjnych: (+) test Coombsa, eozynofilia
  • Działnia nefrotoksyczne
  • Biegunka,
  • Nietolerancja alkoholu
  • Trombocytopenia, zaburzenia agregacji płytek i krwawienia
slide44

MONOBAKTAMY

  • AZTREONAM, KARUMONAM, TIGEMONAM
  • tylko pierścień B-laktamowy
  • spektrum:
  • tlenowe Gram(-):
  • Ziarenkowe (Neisseria)
  • pałeczki (Enterobacteracae, Haemophilus Pseudomonas)
  • AZTREONAM – oporny na B-laktanazy Gram(-)
monobaktamy wskazania
MONOBAKTAMY -wskazania
  • -spektrum aktywności przeciwbakteryjnej, obejmuje wyłącznie drobnoustroje Gram-ujemne,
  • - monoterapia zakażeń układu moczowego wywoływanych przez pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae, P. aeruginosa i Providencia.

- w połączeniu z innymi lekami przeciwbakteryjnymi w terapii różnych zakażeń w jamie brzusznej i miednicy mniejszej, w terapii samoistnego bakteryjnego zapalenia otrzewnej u chorych z marskością wątroby, w leczeniu zakażeń podczas neutropenii u chorych na nowotwór złośliwy,u chorych z oparzeniami , w zapaleniu kości i szpiku wywołanym przez bakterie Gram-ujemne, w leczeniu posocznicy wywoływanej przez bakterie Gram-ujemne, zarówno u chorych z neutropenią, jak i u pacjentów bez niedoborów odporności.

karbapenemy
Karbapenemy
  • o bardzo szerokim spektrum aktywności obejmującym niemal wszystkie bakterie tlenowe i beztlenowe z wyjątkiem:
    • metycylinoopornych gronkowców
    • Enterococcus faecium
    • Pseudomonas cepacia
    • Xantomonas maltophila
    • Corynebacterium jeikeium
karbapenemy c d
Karbapenemy c.d.
  • dobre właściwości farmakokinetyczne / farmakodynamiczne
  • zastosowane w terapii empirycznej ciężkich zakażeń takich jak: posocznica, zapalenie płuc u pacjentów sztucznie wentylowanych, gorączka u chorych z leukopenią, pooperacyjne powikłania septyczne.
  • mogą być kojarzone z aminoglikozydami, w celu zmniejszenia ryzyka selekcji szczepów opornych (zwłaszcza Pseudomonas aeruginosa).
slide48

KARBAPENEMY

  • IMIPANEM, MONOPENEM, PANIPENEM
  • grupy antybiotyków o najszerszym spektrum, działają na
  • beztlenowe i tlenowe
  • oporna na B-laktamazy
  • rozkładane przez metaloenzymy
  • mają powinowactwo do PBP-2
slide49

SPEKTRUM

  • tlenowe bakterie Gram (+)
  • S. aureus
  • S. epidemidis
  • S.pneumoniae(SPPR)
  • tlenowe bakterie Gram (-)
  • Haemophilus influenzae
  • Enterobacteriaceae
  • Neisseria gonorrhoeae
  • beztlenowe Gram (+) i (-)
  • Prevotella
  • Bacteroides fragilis

Poza spektrum:

  • MRSA
  • Enterococcus faecium
  • Chlamydia
  • Corynebacterium jeikeium
  • Mycoplazma pneumonie
karbapenemy wskazania
Karbapenemy - wskazania
  • przeznaczone do stosowania ogólnego
  • najszerszym zakresie aktywności przeciwbakteryjnej.
  • skuteczne w leczeniu różnych poważnych zakażeń szpitalnych i pozaszpitalnych, w tym także zakażeń florą mieszaną.
  • gorączka u chorych z neutropenią (terapia empiryczna)
  • terapia zakażeń wywoływanych przez tlenowe pałeczki Gram-ujemne oporne na inne antybiotyki beta-laktamowe.
dzia ania niepo dane karbapenem w
Działania niepożądane karbapenemów
  • Neurotoksyczność
  • Zaburzenia czynności przewodu pokarmowego
  • Zmiany zapalne żył
  • Eozynofilia, trombocytopenia (rzadko),
  • Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
slide52

AMINOGLIKOZYDY

NATURALNE

PÓŁSYNTETYCZNE

  • NETYLMYCYNA
  • (pochodna sisomycyny)
  • AMIKACYNA
  • (pochodna kanamycyny A)
  • ISEPAMYCYNA
  • (niezarejestrowana w Polsce)
  • STREPTOMYCYNA
  • NEOMYCYNA
  • KANAMYCYNA
  • GENTAMYCYNA
  • TOBRAMYCYNA
dzia anie
DZIAŁANIE
  • BAKTERIOBÓJCZE
  • Wiążą się z podjednostką 30s rybosomu, co
  • prowadzi do zaburzenia odczytu informacji
  • genetycznej i zahamowania syntezy białek
  • bakteryjnych
slide54

SPEKTRUM

  • BAKTERIE Gram(-) zwłaszcza pałeczki
  • (z wyjątkiem Haemophilus)
  • prątki gruźlicy
  • gronkowce
  • oddziaływają synergicznie z -laktamami, wobec
  • paciorkowców zwiększając przepuszczalność dla
  • antybiotyków B-laktamowych
  • działania niepożądane – leki potencjalnie oto-
  • i nefrotoksyczne
aminoglikozydy wskazania
Aminoglikozydy - wskazania
  • wykorzystywane w zakażeniach układu moczowego,
  • zakażenia ran pooparzeniowych,
  • zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych,
  • zapalenie gruczołu krokowego,
  • zapalenie wsierdzia.
  • zakażenia beztlenowcami w skojarzeniu z metronidazolem.
aminoglikozydy dzia ania niepo dane
Aminoglikozydy – działania niepożądane
  • Ototoksyczność
  • Nefrotoksyczność
  • Hipomagnezemia (długie stosowanie)
  • Blokada przewodnictwa nerwowo-mięśniowego
slide57

TETRACYKLINY

MINOCYKLINA

DOKSYCYKLINA

MECHANIZM DZIAŁANIA

- blokowanie syntezy błony na poziomie rybosomu

OPORNOŚĆ

  • bariery przepuszczalności
  • aktywne usuwanie antybiotyku z
  • komórki
  • zmiana miejsca docelowego
slide58

SPEKTRUM

- BAKTERIE GRAM (+) – ZIARENKOWCE

- BAKTERIE GRAM (-)

- RICKETSIA,COXIELLA

- CHLAMYDIA, MYCOPLASMA, UREOPLASMA

  • TREPONAMA PALLIDUM,
  • LEPTOSPIRA
  • - BORRELIA
  • - HELICOBACTER PYLORI
  • - TRĄDZIK

- PIERWOTNIAKI

tetracykliny wskazania
Tetracykliny -wskazania
  • są stosowane w:
  • terapii empirycznej atypowych zakażeń dróg oddechowych i układu moczowo-płciowego,
  • boreliozie (w postaci wczesnej),
  • zakażeniach skóry (zwłaszcza w trądziku)
  • chorobie wrzodowej (w terapii skojarzonej z innymi lekami).

(ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

tetracykliny dzia ania niepo dane
Tetracykliny –działania niepożądane
  • Zaburzenia czynności przewodu pokarmowego
  • Uszkodzenie wątroby
  • Nadwrażliwość na światło
  • Reakcje alergiczne
  • Wzrost ciśnienia śródczaszkowego (długie stosowanie)
slide61

MAKROLIDY

C14

C15

C16

Erytromycyna

Oleandomycyna

Roksytromycyna

Klarytromycyna

Dirytromycyna

Davercin (cykliczny węglan

11.12-erytromycyny)

Ketolidy:

Trolitromycyna

Azytromycyna

(azalid)

Josamycyna

Spiramycyna

makrolidy
Makrolidy
  • Są antybiotykami bakteriostatycznymi, ich mechanizm działania polega na zahamowaniu syntezy białek w komórce bakteryjnej.
  • Są lekami z wyboru w terapii zakażeń układu oddechowego o etiologii Mycoplasma pnemoniae i Legionella pneumophila oraz antybiotykami alternatywnymi do tetracyklin w leczeniu zakażeń Chlamydia sp.
  • Charakteryzują się doskonałą penetracją do wnętrza komórek (dotyczy to również makrofagów), dlatego też są bardzo aktywne wobec patogenów wewnątrzkomórkowych.
  • W terapii niektórych zakażeń (głównie dróg oddechowych) są stosowane alternatywnie do antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn).
  • Jeden z nowych makrolidów – klarytromycyna, jest stosowany w terapii skojarzonej choroby wrzodowej (eradykacja zakażenia Helicobacter pylori)
makrolidy1
Makrolidy
  • Są lekami zwyboru w terapii zakażeń układu oddechowego o etiologii Mycoplasma pnemoniae i Legionella pneumophila
  • Są antybiotykami alternatywnymi do tetracyklin w leczeniu zakażeń Chlamydia sp.
  • Charakteryzują się doskonałą penetracją do wnętrza komórek (dotyczy to również makrofagów), dlatego też są bardzo aktywne wobec patogenów wewnątrzkomórkowych.
makrolidy c d
Makrolidy c.d.
  • W terapii niektórych zakażeń (głównie dróg oddechowych) są stosowane alternatywnie do antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn).
  • Jeden z nowych makrolidów – klarytromycyna, jest stosowany w terapii skojarzonej choroby wrzodowej (eradykacja zakażenia Helicobacter pylori)

(ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii – rola farmaceuty)

slide65

MECHANIZM DZIAŁANIA

Blokowanie biosyntezy białka na poziomie podjednostki 50S.

Miejscem docelowym działania jest podjednostka 23S

(identyczny mechanizm działania wykazują linkozamidy

i streptograminy).

Nie są aktywne wobec bakterii Gram(-), które nie

przepuszczają antybiotyku do wnętrza komórki.

slide66

OPORNOŚĆ

- ENZYMATYCZNA MODYFIKACJA LEKU

  • AKTYWNE USUWANIE ANTYBIOTYKU Z KOMÓRKI
  • (MAKROLIDY)
  • MODYFIKACJA MIEJSCA DOCELOWEGO DZIAŁANIA (metylacja)
  • BIAŁKO 23S rRNA
  • wspólny dla grupy MLSB

FENOTYP MLSB OZNACZA KRZYŻOWĄ OPORNOŚĆ NIEZALEŻNIE OD OBECNOŚCI ANTYBIOTYKU

W ŚRODOWISKU

slide67

SPEKTRUM

ZIARENKOWCE

TLENOWE

Gram (+) i (-)

BEZTLENOWE

Streptococcus

Staphylococcus

Peptococcus

PAŁECZKI Gram (-)

Bordetella

Prevotella

ATYPOWE:

Mycoplasma pneumoniae

Chlamydia

Legionella

Ureoplasma

PIERWOTNIAKI–Toxoplasma Gondii

makrolidy wskazania
Makrolidy- wskazania
  • Są lekami zwyboru w terapii zakażeń układu oddechowego o etiologii Mycoplasma pnemoniae i Legionella pneumophila
  • Są antybiotykami alternatywnymi do tetracyklin w leczeniu zakażeń Chlamydia sp.
  • Charakteryzują się doskonałą penetracją do wnętrza komórek (dotyczy to również makrofagów), dlatego też są bardzo aktywne wobec patogenów wewnątrzkomórkowych.
makrolidy wskazania1
Makrolidy- wskazania
  • W terapii niektórych zakażeń (głównie dróg oddechowych) są stosowane alternatywnie do antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn).
  • Jeden z nowych makrolidów – klarytromycyna, jest stosowany w terapii skojarzonej choroby wrzodowej (eradykacja zakażenia Helicobacter pylori)

(ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

makrolidy dzia ania niepo dane
Makrolidy- działania niepożądane
  • Hamowanie aktywności izozymu cytochromu P-450 (erytromycyna, klarytromycyna)
  • wydłużenie czasu protrombinowego,
  • hiperbilirubinemia,
  • Zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych
slide71

LINKOZAMIDY

- LINKOMYCYNA

- KLINDAMYCYNA

Różnią się chemicznie od makrolidów, jednak charakteryzują się

zbliżonym spektrum przeciwbakteryjnym, mechanizmem

działania przeciwbakteryjnego i właściwościami

farmakokinetycznymi.

linkozamidy
Linkozamidy
  • pod względem spektrum aktywności i właściwości farmakokinetycznych / farmakodynamicznych przypominają makrolidy,
  • ich największą zaletąjest dobra aktywność wobec bakterii beztlenowych.
  • nie penetrują do płynu mózgowo-rdzeniowego, w związku z czym nie mogą być stosowane w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego.
  • dość silnie zaburzają florę fizjologiczną przewodu pokarmowego, co może prowadzić do rzekomobłoniatego zapalenia jelita grubego, na skutek nadmiernego rozplemu Clostridium difficile.

(ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

linkozamidy1
Linkozamidy

Preparaty:

  • linkomycyny
  • klindamycyny
slide74

SPEKTRUM

- STREPTOCOCCUS z wyjątkiem Enterococcus

- STAPHYLOCOCCUS

  • BAKTERIE BEZTLENOWE (wysoka aktywność)
  • * ziarenkowce
  • * pałeczki Gram(-)
  • * laseczki

- PIERWOTNIAKI – TOXOPLASMA GONDI

OPORNOŚĆ

- METYLACJA BIAŁKA 23S

- KRZYŻOWA OPORNOŚĆ Z MAKROLIDAMI

linkozamidy wskazania
Linkozamidy -wskazania
  • pod względem spektrum aktywności i właściwości farmakokinetycznych / farmakodynamicznych przypominają makrolidy,
  • ich największą zaletąjest dobra aktywność wobec bakterii beztlenowych.
  • nie penetrują do płynu mózgowo-rdzeniowego, w związku z czym nie mogą być stosowane w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego.
  • dość silnie zaburzają florę fizjologiczną przewodu pokarmowego, co może prowadzić do rzekomobłoniatego zapalenia jelita grubego, na skutek nadmiernego rozplemu Clostridium difficile.

(ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

linkozamidy dzia ania niepo dane
Linkozamidy –działania niepożądane
  • zaburzenia fizjologicznej flory jelitowej (przerost Clostridium difficile)
slide77

STREPTOGRAMINY

MIKAMYCYNY

PRISTINAMYCYNY

OSTREOMYCYNY

WIRGINAMYCYNY

DZIAŁANIE:

- bakteriostatyczne

    • hamowanie biosyntezy białka na poziomie podjednostki 50S
  • (grupa antybiotyków MLS)
slide78

Trzy mechanizmy oporności

MODYFIKACJA MIEJSCA DOCELOWEGO

INAKTYWACJA LEKU

CZYNNE USUWANIE LEKU Z KOMÓRKI (EFFLUX)

slide79

OKSAZOLIDYNONY

  • nowa klasa związków syntetycznych
  • działanie bakteriostatyczne
  • miejscem docelowym są obydwie podjednostki rybosomu DNA
  • mechanizm działania polega na zahamowaniu syntezy
  • białek komórkowych (blokowanie pierwszego etapu –
  • proces translokacji tRNA, przez co tworzony łańcuch
  • peptydowy ulega skróceniu)
slide80

SPEKTRUM

ZIARENKOWCE GRAM (+)

  • Enterococcus faecium
  • Streptococcus pneumoniae
  • Staphylococcus aureus (MRSA)

Przedstawicielem oksazolidynonów jest

LINEZOLID

slide81

Antybiotyki glikopeptydowe

  • HETEROCYKLICZNE ZWIĄZKI WIELKOCZĄSTECZKOWE, ŹLE
  • PENETRUJĄCE DO TKANEK I NARZĄDÓW

WANKOMYCYNA TEIKOPLANINA

  • -BAKTERIOBÓJCZE – ZABURZAJĄ II ETAP SYNTEZY
  • PEPTYDOGLIKANU ŚCIANY KOMÓRKOWEJ

UDP

Mur

L – Ala

D-Glu

L - Lys

D- Ala

D- Ala

glikopeptyd

Blokowanie przez antybiotyk glikopeptydowy terminalnych cząsteczek

D-Ala-D-Ala pentapeptydu będącego prekursorem peptydoglikanu

(UDP - dwufosforan urydyny; Mur - muranylpentapeptyd)

slide82

SPEKTRUM

Streptococcus

Enterococcus

Streptococcus pneumoniae

B-hemolizujące

Staphylococcus

S. Aureus

S. Epidermidis

MRSA

Clostridium difficile (biegunka poantybiotykowa)

Corynebacterium jeikeium

antybiotyki glikopeptydowe wskazania
ANTYBIOTYKI GLIKOPEPTYDOWE- wskazania
  • poważne zakażenia wywołane przez metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus, gronkowców koagulazoujemnych i enterokoków
  • poważne zakażenia wywołane przez S. aureus, enterokoki lub paciorkowce u osób nietolerujących antybiotyków b-laktamowych
  • zakażenia wywołane przez wielooporne bakterie Gram-dodatnie (np. Corynebacterium jeikeium i oporne szczepy Streptococcus pneumoniae)
  • zapalenie jelita grubego wywołane przez Clostridium difficile (doustnie) - tylko u ciężko chorych lub gdy leczenie metronidazolem było nieskuteczne
  • zapobieganie bakteryjnemu zapaleniu wsierdzia - w wybranych zabiegach ginekologiczno-urologicznych i gastroenterologicznych u osób uczulonych na penicylinę
antybiotyki glikopeptydowe dzia ania niepo dane
ANTYBIOTYKI GLIKOPEPTYDOWE- działania niepożądane
  • Nefrotoksyczność
  • Ototoksyczność
  • Zaczerwienienie twarzy (gwałtowne uwalnianie histaminy)
slide85

NITROIMIDAZOLE

Syntetyczne, heterocykliczne związki o 5 członowym jądrze;

Aktywność bakteriobójcza do :

-pierwotniaków,

-beztlenowców;

5-NITROIMIDAZOL

TYNIDAZOL

ORNIDAZOL

NIMORAZOL

Mechanizm działania:

Blokowanie syntezy DNA (przez pośrednie metabolity, które powstają we

wnętrzu komórki bakteryjnej.

slide86

SPEKTRUM

POCZĄTKOWO METRONIDAZOL – TRICHOMONAS VAGINALIS

PO 2 LATACH OPORNE

BAKTERIE BEZTLENOWE

Do leczenia zakażeń mieszanych kojarzony z innymi antybiotykami.

ENTAMOEBA HYSTOLICA

GIARDIA LAMBLIA

slide87

NITROFURANY

  • SYNTETYCZNE, HETEROCYKLICZNE
  • POCHODNE FURANÓW
  • BAKTERIOBÓJCZE, HAMUJĄ MIĘDZY INNYMI
  • BIOSYNTEZY DNA
slide88

SPEKTRUM

SZEROKIE – TLENOWE Gram (+) I (-)

BEZTLENOWCE

ZIARENKOWCE Gram(+)

STREPTOCOCCUS (ENTEROCOCCUS)

S.AUREUS

S.EPIDERMIDIS

PAŁECZKI Gram(-)

ENTEROBACTERIACEAE,

CAMPYLOBACTER,

HELICOBACTER

slide89

CHINOLONY I FLUOROCHINOLONY

Chinolony

Fluorochinolony

Polifluorochinolony

Naftyrydynochinolony

I generacja

II generacja

III generacja

IV generacja4

Moksifloksacyna

Gemifloksacyna

Klinafloksacyna

trowafloksacyna3

lomefloksacyna

gatifloksacyna

des 6-chinolon

Kwas

Nalidyksowy

Kwas

Pipemidynowy1

cinoksacyna

Norfloksacyna

ofloksacyna

Sparfloksacyna3

pefloksacyna

ciprofloksacyna2

lewofloksacyna

fleroksacyna

1 ma także umiarkowaną aktywność wobec Pseudomonas aeruginosa

2 najbardziej aktywna wobec Pseudomonas aeruginosa

3 wycofana z rynku (z powodu objawów toksycznych)

4 aktywne także w stosunku do Streptococcus pneumoniae opornych na penicylinę

SPPR), a także wobec beztlenowców.

MECHANIZM BAKTERIOBÓJCZEGO

DZIAŁANIA FLUOROCHINOLONÓW

uszkodzenie

funkcji reparacyjnej

Podjednostka A

zahamowanie wzrostu

i replikacji zaburzenia

wbudowywania negatywnego

superskrętu

Gyraza bakteryjnego

DNA

Gyraza (topoizomeraza II)

CHINOLON

Podjednostka B

chinolony systematyka
Chinolony-systematyka
  • starej generacji: kwas nalidyksowy, kwas pipemowy, cinoksacyna,
  • nowej generacji: (fluorpchinolony): cyprofloksacyna, ofloksacyna, norfloksacyna, pefloksacyna, enoksacyna,
  • o przedłużonym działaniu: lomefloksacyna, sparfloksacyna, fleroksacyna, termafloksacyna
chinolony zakres dzia ania przeciwbakteryjnego
Chinolony – zakres działania przeciwbakteryjnego
  • Staphylococcus (szczepy penicylinazo(+) i metycylinooporne), Streptococcus (mała aktywność wobec Enterococcus)
  • pałeczki Gram (-) z rodziny Enterobacteriacae
  • Hemophilus, Neiseria meningitidis, gonorrhoeae, Moraxella catarrhalis,
  • Chlamydia, Legionella, Mycoplasma, Ureoplasma, Pseudomonas Aeruginosa,
  • Mycobacterium tuberculosis,
chinolony mechanizm dzia ania przeciwbakteryjnego farmakokinetyka
Chinolony – mechanizm działania przeciwbakteryjnego; farmakokinetyka
  • bakteriobójczy,
  • inhibitory gyrazy DNA,
  • zaburzenie replikacji i syntezy DNA.
  • wchłanianie z przewodu pokarmowego : bardzo dobre, zmniejszają wchłanianie: jony wapnia, aluminium, magnezu, żelaza, sok grejpfrutowy),
  • dystrybucja: stopień wiązania z białikami 14-25%, dobre przenikanie do tkanek i narządów, zmienne do OUN,
  • metabolizm: wątrobowy,
  • wydalanie: z moczem (duże stężenie, także w gruczole krokowym), częściowo z kałem.
chinolony wskazania kliniczne
Chinolony – wskazania kliniczne
  • stara generacja: zakażenia układu moczowego,
  • nowa generacja:
  • zakażenia dróg moczowych, gruczołu krokowego, układu oddechowego ( za wyjątkiem S.pneumonie),
  • zakażenia P.aeruginosa dróg oddechowych, ucha zewnętrznego,
  • zakażenia atypowe ( Mycoplasma, Chlamydia, Legionella,
  • zakażenia Gram (+) u chorych z neutropenią,
  • rzeżączka, zakażenie przewodu pokarmowego, szpiku,
  • zakażenia skóry i tkanek miękkich.
chinolony dzia ania niepo dane
Chinolony-działania niepożądane
  • nudności, wymioty biegunka,
  • bóle głowy, drgawki, podniecenie, zaburzenia snu, halucynacje, reakcje psychotyczne, zaburzenia smaku i powonienia,
  • reakcje alergiczne (wysypka, świąd, fotoalergia, gorączka, pokrzywka),
  • zaburzenia wzrostu chrząstki stawowej
  • leukopenia, eozynofilia, zwiększenie aktywności aminotransferaz, krystaluria (duże dawki).
polimiksyny colistin
Polimiksyny- Colistin
  • mechanizm działania: bakteriobójczy
  • zakres działania: bakterie Gram (-): E.coli, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter spp., P.aeruginosa
  • farmakokinetyka: słabe wchłanianie z pp, złe przenikanie do tkanek i narządów, przechodzi przez łożysko,
  • wskazania kliniczne: zakażenia przewodu pokarmowego, moczowego, w selektywnej dekontaminacji przewodu pokarmowego,
  • działania niepożądane: nefrotoksyczność (martwica kanalika), neurotoksyczność ośrodkowa i obwodowa, reakcje nadwrażliwości.
kwas fusydowy
Kwas fusydowy
  • mechanizm działania: bakteriobójczy,
  • zakres działania: Staphylococcus koagulozo (+) i (-), szczepy penicylinazo (+) oraz oporne na metycylinę
  • farmakokinetyka: dobre wchłanianie z pp, 95-97% wiązania z białkami, metabolizm wątrobowy, wydalany z żółcią. Przenika dobrze do tkanek i narządów(kości, płyn stawowy), przechodzi przez łożysko, nie do OUN
  • wskazania kliniczne: zakażenia gronkowcowe: posocznica, zapalenie płuc, zakażenie skóry i tkanek miękkich,zapalenie szpiku i kości,
  • działania niepożądane: zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, żółtaczka, wysypka, hipokaliemia.
sulfonamidy i trimetoprim
SULFONAMIDY I TRIMETOPRIM
  • ZWIĄZKI SYNTETYCZNE, BLOKUJĄCE WCZESNY ETAP SYNTEZY
  • KWASU FOLIOWEGO

PABA

Koniugaza

+

PTERYDYNA

Sulfametaksazol

Syntaza dwuhydroksypteroidowa

Kwas foliowy

  • sulfonamidy – bakteriostatyczne,
  • działają tylko na namnażające się bakterie

Kwas tetrahydrofoliowy

Reduktaza dwuhydrofoliowa

Synteza puryn

  • trimetoprim – słaba zasada,
  • blokująca reduktazę dwuhydrofoliową i
  • ich kojarzenie: kotrimoksazol, biseptol

Trimetoprim

Synteza DNA i RNA

slide98

SPEKTRUM

ZIARENKOWCE Gram (+)

- S. pneumoniae

- N. Meningitidis

- Actinomyces

- Nocardia

PAŁECZKI Gram (-)

- H.influenzae

CHLAMYDIE

PIERWOTNIAKI:

- Pneumocystis carnini

- Toxoplasma

- Plasmodium

sulfonamidy
Sulfonamidy
  • Działają przeciwbakteryjnie na:
    • Ziarenkowce Gram- dodatnie (paciorkowce,dwoinki zapalenia płuc, słabiej na gronkowce), Gram-ujemne (dwoinki rzeżączki, dwoinki zapalenia opon mózgowych)
    • Pałeczki – czerwonki, dżumy, okrężnicy
    • Laseczki – zgorzeli gazowej, wąglika, tężca, przecinkowca cholery
    • Bedsonie – ziarniniaka wenerycznego, choroby papuziej
    • Promieniowce promienicy, nokardie
sulfonamidy mechanizm dzia ania
Sulfonamidy – mechanizm działania
  • bakteriostatyczny,
  • blokowanie wczesnego etapu syntezy kwasu foliowego u bakterii,
  • blokowanie kondensacji kwasu paraaminobenzoesowego.
sulfonamidy klasyfikacja
Sulfonamidy - klasyfikacja
  • źle rozpuszczalne w wodzie: ftalysulfatiazol, sukcunylosulfatrazol, sulfaguanidyna,
  • dobrze rozpuszczalne w wodzie: sulfafurazol, sulfametyzol, sulfasomidyma,
  • o umiarkowanym biologicznym okresie półtrwania: sulfametoksazol, sulfametoksypyrydazazyna,
  • o wydłużonym biologicznym okresie półtrwania: sulfadimetoksyna, sulfametopyrazyna,
  • powszechnie stosowane: sulfatiazol, sulfadiazyna srebrna,
  • sulfonamid o specjalnych wskazaniach: sulfasalazyna
sulfonamidy zakres dzia ania przeciwbakteryjnego oporno
Sulfonamidy – zakres działania przeciwbakteryjnego.Oporność
  • ziarenkowce: paciorkowce,(bez Enterococcus), S.pneumonie, Neisseria meningitidis, Actinomyces, Nocardia,
  • zmienna aktywność wobec pałeczek Gram (-),
  • Haemophilus influenzae,
  • Chlamydia,
  • Pierwotniaki: Pneumocystis carini, Toxoplasma, Plasmodium.

Zjawisko oporności krzyżowej w obrębie grupy.

sulfonamidy farmakokinetyka
Sulfonamidy -farmakokinetyka
  • wchłanianie: bardzo dobre z przewodu pokarmowego,
  • dystrybucja: duży stopień wiązania z białkami, dobra penetracja do tkanek i narządów w tym do OUN,
  • metabolizm: wątroba (acetylacja),
  • wydalanie: nerki (w postaci metabolitów).
sulfonamidy kotrimoksazol
Sulfonamidy - kotrimoksazol
  • preparat złożony: trimetoprim + sulfametoksazol (Biseptol, Bactrim).
  • mechanizm działania: sulfonamid – blokowanie powstawania PABA, trimetoprim – blokowanie redukcji kwasu dwuhydrofoliowego.
  • farmakokinetyka: łatwe wchłanianie z przewodu pokarmowego, bardzo dobra dystrybucja, metabolizm wątrobowy, wydalanie przez nerki (duże stężenia w moczu)
sulfonamidy kotrimoksazol wskazanie kliniczne
Sulfonamidy – kotrimoksazol wskazanie kliniczne
  • zakażenia układu moczowego,
  • zakażenia przewodu pokarmowego (Salmonella, Shigella),
  • bruceloza,
  • nokardioza,
  • Pneumocystis carini (profilaktyka AIDS),
  • zakażenia dróg oddechowych: przewlekłe zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok.

Nie stosować w zapaleniu gardła o etiologii Streptococcus pyogenes gr.A

sulfonamidy kotrimoksazol dzia ania niepo dane
Sulfonamidy – kotrimoksazol – działania niepożądane
  • depresja szpiku,
  • granulocytopenia,trombocytopenia,
  • reakcje alergiczne (zespół Stevens-Johnsona)
  • zaburzenia żołądkowo- jelitowe,
  • przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych,
  • możliwe działanie nefrotoksyczne u chorych z niewydolnością nerek.
pochodne nitrofuranu
Pochodne nitrofuranu
  • Działają bakteriostatycznie na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne oraz na pierwotniaki i grzyby
  • Mechanizm działania nie jest znany
  • Mają zastosowanie w zakażeniach bakteryjnych dróg moczowych, rzęsistkowicy i w kandydiozie pochwy, w lambliazie
  • Nie wolno łącznie stosować z lekami sympatykomimetycznymi oraz probenecydem (hamują wydalanie) oraz z alkoholem
  • Nie wolno ich stosować u kobiet w ciąży, niemowląt, u chorych z uszkodzeniem wątroby
pochodne nitrofuranu nitrofurantoina furaginum
Pochodne nitrofuranu-Nitrofurantoina-Furaginum
  • Działanie
    • bakteriostatycznie, w większych stężeniach bakteriobójczo
    • Aktywny wobec większości bakterii Gram(+) i Gram (–) wywołujących zakażenia układu moczowego, zwłaszcza wobec Escherichia coli i bakterii beztlenowych B. fragilis, rzadko rozwija lekooporność.
    • Zwiększa aktywność w moczu o pH kwaśnym, traci aktywność przy pH >8.
pochodne nitrofuranu nitrofurantoina furaginum1
Pochodne nitrofuranu-Nitrofurantoina-Furaginum

Farmakokinetyka:

  • Z przewodu pokarmowego wchłania się szybko.
  • Z białkami osocza wiąże się w 30–60%.T 0,5 ~ 20 min
  • Maksymalne stężenie w osoczu krwi osiąga po 1,5–2 h.
  • Metabolizowany w wątrobie.
  • Wydalany w 85% w postaci metabolitów na drodze wydzielania kanalikowego, reszta w formie nie zmienionej.
  • W dawkach leczniczych osiąga stężenie przeciwbakteryjne tylko w moczu.
  • Przenika przez łożysko i do pokarmu kobiecego.
pochodne nitrofuranu furaginum
Pochodne nitrofuranu - Furaginum
  • Wskazania:
    • ostre i przewlekłe zakażenia układu moczowego, zapalenie pęcherza moczowego lub zapalenie miedniczek nerkowych,
    • w profilaktyce długotrwałego zapobiegania nawrotom zakażeń układu moczowego m. in. u dzieci z wadami układu moczowego, po operacji prostaty.
  • Przeciwwskazania:
    • nadwrażliwość na lek, noworodki, upośledzenie czynności nerek, cukrzyca, niedobór dehydrogenazy glukozo–6–fosforanowej, polineuropatia, ciąża I–szy trymestr.
  • Działania niepożądane: rzadko wywołuje nudności, wymioty, możliwe reakcje nadwrażliwości.
nitrofurantoinum
Nitrofurantoinum
  • Wskazania:stosowany w zakażeniach układu moczowego i jako osłona podczas zabiegów urologicznych.
  • Przeciwwskazania, interakcje jak Furaginum
  • Dz. niepożądane:
    • często nasilone nudności i wymioty zmuszające do odstawienia leku, bóle i zawroty głowy, duże dawki mogą być przyczyną zapalenia wielonerwowego i wyłysienia. Skórne odczyny alergiczne, uszkodzenie wątroby i układu krwiotwórczego.
    • Uwaga! kontrolować morfologię krwi, czynność wątroby i nerek, unikać nasłonecznienia.
  • PREPARATY: Nitrofurantoinum, Nifuratio retard, Siraliden
pochodne nitroimidazolu
Pochodne nitroimidazolu
  • Mechanizm działania polega na uszkodzeniu DNA poprzez wytwarzanie w komórce metabolitów nitroimidazoli
  • Działają bakteriobójczo na Gram-ujemne bakterie beztlenowe (Bacteroides, Clostridium, Fusobacterium), Campylobacter, Helicobacter,
    • Pierwotniaki: Trichomonas vaginalis, Entamoeba histolytica, Giardia lamblia.
  • Metronidazol
  • Tynidazol
  • Ornidazol (Tiberal)
metronidazol
Metronidazol

Farmakokinetyka:

  • Dobrze się wchłania po podaniu p.o.
  • jest metabolizowany w ustroju, powstają 2 metabolity (ok. 10% wydalane jest z żółcią). Wydalanie przez nerki w formie aktywnej (60-80
  • usuwany podczas hemodializy i dializy otrzewnowej.
  • bardzo dobrze przenika do wszystkich tkanek i narządów, w tym do OUN.
  • przenika przez łożysko oraz do krwi płodu.
metronidazol1
Metronidazol
  • Wskazania:
    • choroby wywołane przez pierwotniaki,
    • choroba wrzodowa (Helicobacter),
    • rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, a także choroby z udziałem beztlenowców: posocznica, zachłystowe zapalenie płuc, ropień wątroby, mózgu i płuc, zakażenia w obrębie jamy brzusznej, zapalenie otrzewnej, zakażenia w obrębie miednicy mniejszej
    • stosowany jest także w profilaktyce: perforacja wyrostka robaczkowego, zakażenia w obrębie jamy brzusznej (jelito grube), operacje ginekologiczne. Choroby skóry: trądzik różowaty (także posteroidowy), wyprysk łojotokowy, mieszane zakażenia skóry twarzy, okołowargowe zapalenie skóry.
metronidazol c d
Metronidazol c.d.

Działanie niepożądane:

  • Brak łaknienia, metaliczny posmak w ustach,
  • nudności, wymioty,
  • zapalenie języka, odczyny alergiczne: pokrzywka, osutka, świąd.
  • OUN: bóle i zawroty głowy, objawy padaczkopodobne,
  • leukopenia, czasem obwodowe neuropatie, potencjalne działanie mutagenne (wykazane u zwierząt, u ludzi nie zostało potwierdzone).
    • Preparaty: Metronidazole, Flagyl, Deflamen, Gynalgin
tynidazol
Tynidazol
  • Działanie: pochodna 5-nitroimidazolu o podobnym do metronidazolu działaniu i farmakokinetyce.
    • Wchłania się szybko, osiągając maksymalne stężenie po 2-3 h. t1/2 wynosi 10-12 h. Słabo się wiąże z białkami osocza, dobrze przenika do płuc, wątroby, żółci, skóry, nerek oraz płynu mózgowo-rdzeniowego. Metabolizowany w wątrobie do 2 czynnych metabolitów. Wydalany z moczem (80%), częściowo z kałem. Przenika przez łożysko i do pokarmu kobiecego.
tynidazol1
Tynidazol
  • Wskazania: Zarażenia Trichomonas vaginalis, Entamoeba histolytica, Lamblia intestinalis, zakażenia bakteriami beztlenowymi. Profilaktycznie zalecany przed zabiegami na j. grubym.
  • Działanie niepożądane: Zaburzenia ze strony układu pokarmowego, łagodna leukopenia, zawroty głowy, niezborność ruchów (natychmiast przerwać leczenie), alergia na lek.
  • Preparaty: Tinidazolum
leki przeciwpierwotniakowe
Leki przeciwpierwotniakowe
  • leki przeciw czerwonce: Ameboza (pełzakowica)
    • metronidazol (pochodna nitroimidazolu)
      • uszkadza DNA przez wytwarzanie metabolitów, działa bakteriobójczo na Gram-ujemne bakterie beztlenowe, pierwotniaki (rzęsistek pochwowy, lamblia, pełzaki)
      • jest toksyczny, wywołuje zaburzenia p.pok. o.u.n. i nerwów obwodowych, nietolerancję na alkohol,
      • przeciwwskazania: ciąża, karmienie piersią, noworodki
      • preparaty: Metronidazol (Flagyl, Efloran
leki przeciwpierwotniakowe1
Leki przeciwpierwotniakowe
  • diloksamid
    • syntetyczny, silnie działający, nie wchłania się z jelit (nie działa w postaci narządowej)
    • preparat: Furamide
  • pochodne chinoliny i izochinoliny
    • działają przeciwbakteryjnie, przeciwpełzakowo (kliochinol-wycofany, dijodoksychinolina, dehydroemetyna), przeciwgrzybiczo
    • wywołują zaburzenia układu nerwowego (bóle i zawroty głowy), nawet trwałe uszkodzenie nerwów
  • fanchinon (pochodna fenentrolinochinonu)
  • antybiotyki – fumagilina, tetracykliny (mniej),
  • erytromycyna, paromomycyna,
  • sulfonamidy (sulfaguanidyna)
  • związki bizmutu (glikobiarsol)
leki przeciwpierwotniakowe2
Leki przeciwpierwotniakowe
  • leki przeciwrzęsistkowe
  • leki działające miejscowo (w postaci gałek, tabletek, czopków dopochwowych)
    • leki działające miejscowo i ogólnie (gałki, tabletki dopochwowe, doustnie)
    • największe znaczenie ma metronidazol, tynidazol, klotrimazol
    • pochodne nitrotizolu – tenitrazol
    • pochodne chinoliny i izochinoliny (dijodoksychinolina, dehydroemetyna)
    • pochodne oksalidynodionu

(nifuratel-Macmiror)

    • związki bizmutu (glikobiarsol)
leki przeciwpierwotniakowe3
Leki przeciwpierwotniakowe
  • leki przeciwzimnicze:
    • Chinina (z drzewa chinowego-Cinchona)
    • Mepakryna, prymachina
    • Pirymetamina (pochodna pirydynowa, działa na postacie wewnątrz- i zewnątrzkomórkowe) powoduje wysypkę skórną, owrzodzenia jamy ustnej, zaburzenia przewodu pokarmowego , niedokrwistość megaloblastyczną
      • Przeciwwskazania – ciąża, zaburzenia cz. szpiku
      • Preparaty: Pyrimen, Fansidar, Maloprim

Plasmodium falciparum

leki przeciwpierwotniakowe4
Leki przeciwpierwotniakowe
  • Chlorochina: pochodna chininy (działa wewnątrzkomórkowo)
    • Stosowana w leczeniu i zapobieganiu malarii, pełzakowicy, lambliozie
    • Powoduje wysypkę skórną, świąd, zab. przew. pok., przebarwienia paznokci, uczula na światło; duże dawki powodują zaburzenia wzroku, wypadanie włosów, parestezje słuchowe, spadki ciśnienia, zmiany w ekg
    • Przeciwwskazania: ciąża, zaburzenia widzenia, łuszczyca, niewydolność nerek, zaburzenia hematologiczne, niedobór G-6-PD
    • Preparat: Arechin
  • Chloroguanid (Proguanil)–pochodna biguanidyny –mało toksyczny
  • Halofantyna (pochodna fenantrenometanolu)
  • Meflochina (pochodna chinolinometanolu)-wyłącznie doustnie, przeciwwskazanie-ciąża

Plasmodium falciparum

leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego
Leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego
  • Leki stosowane przeciwko robakom płaskim
    • Niklosamid (pochodna kwasu chlorosalicylowego)
      • Uszkadza powłoki pasożytów (są trawione przez enzymy trawienne); jest skuteczny (90%) i mało toksyczny
      • Powoduje interakcję z alkoholem
      • Preparat- Yomesan
leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego1
Leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego
  • Leki stosowane przeciwko robakom płaskim
    • Prazykwantel(pochodna chinoliny działająca przeciwrobaczo na przywry i tasiemce)
      • Uszkadza powłoki robaka i zaburza ich przepuszczalność (powoduje paraliż)
      • Działania niepożądane – brak łaknienia, biegunka, bóle brzucha, zawroty głowy, pokrzywka
    • Oksamnichina (pochodna chinoliny) – Cesol
    • Paromomycyna(antybiotyk aminoglikozydowy), mepakryna (barwnik akrydynowy – działą przeciwpierwotniakowo)
leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego2
Leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego
  • Leki stosowane przeciwko robakom obłym
    • Pyrantel (pochodna pirymidyny)
      • Ma silne działanie zwłaszcza na glistę i owsiki
      • Poraża mięśnie pasożyta przez blok płytki mięśniowo-nerwowej
      • Działania niepożądane- zaburzenia przew. pok., bóle i zawroty głowy, senność, wysypki skórne
      • Nie można podawać z piperazyną (antagonizm farmakologiczny) i kobietom w ciąży
    • Mebendazol (pochodna benzoimidazolu)
      • Hamuje wchłanianie glukozy przez pasożyta
      • Jest mało toksyczny, może wywołać biegunki i bóle brzucha
      • Preparat – Vermox
leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego3
Leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego
  • Leki stosowane przeciwko robakom obłym
    • Albendazol (pochodna benzoimidazolu) – mechanizm j.w.
      • Wchłania się z przewodu pokarmowego i może wywoływać objawy niepożądane (bóle głowy, nudności, wzdęcia, bóle brzucha, wymioty)
    • Tiabendazol j.w. (Zentel)
    • Lewamizol (syntetyczna pochodna tiazolowa)
      • działa immunostymulująco; poraża układ nerwowy robaków
      • Wywołuje liczne objawy niepożądane (nudności, wymioty, biegunki, wysypki, nefropatię, leukopenię
      • Preparat- Decari
inwazyjne grzybice obecne mo liwo ci leczenia
Inwazyjne grzybice:Obecne możliwości leczenia
  • Amphoterycyna B
    • „Złoty standard” skuteczności
    • Szeroki wachlarz ostrych i przewlekłych objawów ubocznych
      • w tym nefrotoksyczność, także przy postaciach lipidowych
  • Azole
    • Starsze: niewystarczająca skuteczność w infekcjach Aspergillus
    • Nowsze triazole: kliniczna skuteczność w infekcjach Aspergillus
    • Wzrastająca oporność w kandydozach spowodowanych gatunkami non-albicans
    • Liczne interakcje lekowe związane z cytochromem P450
slide133

LEKI PRZECIWGRZYBICZNE

AZOLE

(syntetyczne o 5-członowym pierścieniu)

ANTYMETABOLITY

ECHINOKANDYNY

POLIENY

antybiotyki naturalne

kapsifungina

5-fluorocytozyna

Amfoterycyna B

Nystatyna

natamycyna

*imidazole (zawierające dwa

atomy azotu):

ketokonazol, ekonazol,

mikonazol, tiokonazol,

terkonazol, klotrimazol

*triazole (trzy atomy azotu):

itrakonazol

flukonazol

worikonazol

rawukonazol

posakonazol

najważniejszym antybiotykiem w tej grupie jest amfoterycyna B,

która mimo potencjalnego działania toksycznego należy do

najskuteczniejszych antybiotyków w leczeniu układowych zakażeń

grzybiczych.

amphoter y c y n a b m echani z m dzia ania
Amphoterycyna B -mechanizm działania:
  • Łączy się z ergosterolem błony komórkowej grzybów powodując zmiany jej przepuszczalnośći i wypływ elementów komórkowych na zewnątrz komórki
  • Komórki ssaków również zawierają sterole w błonach komórkowych
  • Sugeruje się, że ten niszczący mechanizm działania nie omija komórek ludzkich
azole mechani z m dzia ania
Azole - Mechanizm działania
  • Hamują CYP450 3A zależną C14-alfa-demetylazę powodując
    • Zmniejszenie zawartości ergosterolu
    • Nagromadzenie toksycznych steroli
    • Zniszczenie błony cytoplazmatycznej
slide136

AZOLE

POCHODNE IMIDAZOLU, W WIĘKSZOŚCI GRZYBOSTATYCZNE

HAMUJĄ SYNTEZĘ ERGOSTEROLU W BŁONACH KOMÓRKOWYCH

GRZYBÓW, ZABURZAJĄ SYNTEZĘ TRÓJGLICERYDÓW

ZMIENIAJĄ AKTYWNOŚĆ OKSYDAZ I DEHYDROGENAZ, A TYM SAMYM

PROWADZĄ DO NISZCZENIA ORGANELLI WEWNĄTRZ KOMÓRKOWYCH

FLUKONAZOL– SZEROKIE ZASTOSOWANIE W LECZENIU GRZYBIC

NARZĄDOWYCH I UOGÓLNIONYCH

kaspofungina m echani z m dzia ania
Kaspofungina- mechanizm działania:
  • Kaspofunginajest pierwszym lekiem nowej klasy, inhibitorów syntezy glikanu, zwanych również echinokandynami
  • Inhibitory syntezy glikanumają unikatowy mechanizm działania, który zapewnia skuteczność i bezpieczeństwo
kaspofungina m echani z m dzia ania1
Kaspofungina- mechanizm działania:
  • Beta (1,3)-D-glikan jest podstawą spójności ściany komórkowej wielu grzybów,w tym Aspergillusi Candida spp.
  • Kaspofunginawybiórczo hamuje syntezę beta (1-3)-D-glikanu, uszkadzając w ten sposób integralność ściany komórkowej
  • W rezultacie ściana komórkowa staje się przepuszczalna i pod nieobecność czynników osmotycznych, dochodzi do lizy komórki
  • Synteza Beta (1-3)-D-glikanunie zachodzi w komórkach ludzkich
miejsce uchwytu niekt rych lek w przeciwgrzybiczych
Miejsce uchwytu niektórych leków przeciwgrzybiczych

Błona komórkowa

Polieny

Azole

Na podstawie Andriole VT J Antimicrob Chemother 1999;44:151–162; Graybill JR i wsp. Antimicrob Agents Chemother 1997;41:1775–1777; Groll AH, Walsh TJ Expert Opin Invest Drugs 2001;10(8):1545–1558.

Ściana komórkowa

Inhibitory syntezy glikanu

(echinokandyny)

mechani z m dzia ania wsp czesnych lek w i ich wp yw na skuteczno
Mechanizm działania współczesnych leków i ich wpływ na skuteczność

Na podstawie Andriole VT JAntimicrob Chemother 1999;44:151–162; Stevens DA, Bennett JE. In: Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases. 5th ed. New York: Churchill Livingstone, 2000:448–459; Graybill JR i wsp. Antimicrob Agents Chemother 1997;41:1775–1777; Franzot SP, Casadevall A Antimicrob Agents Chemother 1997;41(2):331–336.

mechani z m y dzia ania wsp czesnych lek w i ich wp yw na tolerancj
Mechanizmydziałania współczesnych leków i ich wpływ na tolerancję
  • Aktywność amfoterycyny B w stosunku do komórkek grzybów i ludzi może być przyczyną poważnej toksyczności w tym nefrotoksyczności
  • Słabszy efekt działania w komórkach ludzi niż grzybów powoduje dobrą tolerancję azoli i triazoli
  • Wyjątkowy, wybiórczy mechanizm działania kaspofunginy odpowiada za niewielką toksyczność leku

Na podstawie Groll AH i wsp. Adv Pharmacol 1998;44:343–500; Sawaya BP i wsp. J Am Soc Nephrol 1995;6:154–164; Tkacz JS In: Emerging Targets in Antibacterial and Antifungal Chemotherapy. New York: Routledge, Chapman & Hall, 1992:495–523; Marco F i wsp. DiagnMicrobiolInfectDis 1998;31:33–37.

slide142

POLIENY

ANTYBIOTYKI NATURALNE, WYTWARZANE

PRZEZ PROMIENIOWCE:

Streptomyces hodosus (amfoterycyna)

Streptomyces nursei (nystatyna)

Streptomyces natalensis (natamycyna)

PIERŚCIEŃ MAKROLIDOWY, WŁAŚCIWOŚCI HYDROFOBOWE

LUB HYDROFILNE

Wiążą się ze steroidami błon komórkowych, co prowadzi do zwiększenia ich przepuszczalności dla jonów k+,Oraz aminocukrów na zewnątrz grzyba

EFEKT: ZABURZENIA METABOLIZMU I ŚMIERĆ KOMÓRKI

slide143

ANTYMETABOLITY

FLUCYTOZYNA– POCHODNA PIRYMIDYNY

PRZENIKA DO CYTOPLAZMY DZIĘKI ENZYMOWI

TRANSPORTUJĄCEMU CYTOZYNĘ I ADENINĘ

ZREDUKOWANA WBUDOWYWUJE SIĘ W RNA

BLOKADA SYNTEZY BIAŁKA

slide144

SPEKTRUM

1 z wyjątkiem Candida krusei oraz Candida giabrata;2tylko itrakonazol

slide146

CHEMIOTERAPEUTYKI PRZECIWWIRUSOWE

1.

Charakterystyka leku przeciwwirusowego

Aktywność zewnątrz-

i wewnątrzkomórkowa

hamowanie genomu wirusa

bez uszkodzenia

genomu gospodarza

Zdolność penetracji do miejsca

docelowego działania

Stabilność metaboliczna

slide147

Replikacja wirusa w komórce przebiega w kilku etapach i polega na:

1. absorpcji na powierzchni komórki

2. penetracji do wnętrza komórki

3. wczesnej transkrypcji i translacji białek regulatorowych

4. replikacji

5. późnej transkrypcji i translacji białek strukturalnych

6. dojrzewaniu wirusów

7. uwalnianiu wirusów z komórki

2.

2 GRUPY LEKÓW:

Inhibitory odwrotnej transkryptazy

Inhibitory proteaz wirusowych

-sakwinawir

-ritonawir

-indinawir

-nelfinawir

-delawirdyna (DLV)

-newirapina (NVP – Viramune)

-efawirez (EFV)

slide148

Najczęściej stosowane leki o aktywności przeciwwirusowej

3.

• acyklowir - herpes zoster-varicella

• gancyklowir - CMV

• zydowudyna - HIV

• lamiwudyna - HIV hepatitis B

• rybawiryna – RSV, wirus Lassa, wspomaganie działania interferonu α w WZW typu C

• widarabina - herpes zoster

• amantadyna - wirus grypy A

• didanozyna - HIV (przy nietolerancji zydowudyny)

• foskarnet - CMV

• interferon - hepatitis B, hepatitis C (przewlekłe)

• delawirdyna, efawirenz, newirapina

• zanamiwir - wirus grypy

• sakwinawir, ritonawir, indinawir, nelfinawir - HIV-1, HIV-2, SIV

leki przeciwwirusowe
Leki przeciwwirusowe
  • Mogą one zapobiegać zakażeniu przez zahamowanie absorpcji wirusa na powierzchni komórek i zahamowaniu jego reprodukcji w komórce.
  • Mogą zapobiec powstawaniu i zahamować rozwój choroby wirusowej utrudniając procesy:
    • absorpcji
    • wnikania (amatydynai inne leki zmniejszające przepuszczalność błon komórkowych)
    • opłaszczania (kortykosteroidy, chlorochina, kwas acetylosalicylowy oraz inhibitory syntezy białka, np. aktynomycyna, puromycyna)
leki przeciwwirusowe1
Leki przeciwwirusowe
  • Zwalczanie chorób wirusowych sprowadza się jak dotychczas głównie do immunoterapii – wzmagania czynnej odporności przez podawanie szczepionek (wakcynoterapia) oraz do wywoływania aktywności biernej przez podawanie g-globulin (seroterapia)
wp yw na procesy r eplikacj i i dojrzewani a
Wpływ na procesy replikacji i dojrzewania
  • leki hamujące nieswoiście polimeryzację kwasów nukleinowych (antymetabolity kwasów nukleinowych i białek) oraz swoiście replikację kwasów nukleinowych wirusów (mormoksydyna, amatydyna, metizason oraz tzw. antybiotyki przeciwwirusowe np. aktynomycyna D, puromycyna, mitomycyna.
wakcynoterapia
Wakcynoterapia
  • Polega na aktywnej immunizacji organizmu przez podawanie szczepionek. Odgrywa bardzo istotną rolę w profilaktyce wielu chorób wirusowych.

Seroterapia

  • Polega na pasywnej immunizacji przez podawanie preparatów gamma-globulin. Stosujemy ją u chorych z z niedoborami immunologicznymi (leczniczo) i u osób mających kontakt z chorobami zakaźnymiWystępują również preparaty zawierające wybrane klasy immunoglobulin.
terapia interferonem
Terapia interferonem
  • Interferon to małocząsteczkowe glikoproteiny wytwarzane przez komórki organizmu zakażonego wirusem lub pobudzone przez induktory interferonu.
  • Wyróżnia się trzy typy interferonu: a, b i g.
  • Interferon działa przeciwwirusowo hamując wewnątrzkomórkową syntezę (hamowanie translacji wirusowego m-RNA) RNA lub DNA wirusowego, a tym samym namnażanie się wirusa.
  • Interferon-alfa jest stosowany w leczeniu zakażeń wywołanych wirusem opryszczki (HSV-1 i HSV-2) zakażeniu półpaścem i cytomegalowirusem, a coraz większe znaczenie odgrywa w leczeniu przewlekłych zapaleń wątroby wywołanych HBV i HCV
klasyfikacja lek w przeciwwirusowych
Klasyfikacja leków przeciwwirusowych
  • Ze względu na budowę chemiczną możemy wyróżnić następujące grupy:
    • Antymetabolity nukleotydów pirymidynowych i purynowych: widarabina, acyklowir, idoksurydyna, gancyklowir, zydowudyn
    • Amantadyna, rimantadyna
    • Tiosemikarbazony: metisazon
    • Różne: dezoksyglukoza, moroksydyn
klasyfikacja lek w przeciwwirusowych c d
Klasyfikacja leków przeciwwirusowych c.d.
  • Ze względu na działanie możemy podzielić na:
    • Inhibitory polimeray DNA: acyklowir, gancyklowir, tribawirin, foskarnet
    • Inhibitory odwrotnej transkryptazy: zidowudyna, didanozyna, zalcytabina
    • inhibitory proteazy: sakwinawir, ritonawir, indinawir, nelfinawir
klasyfikacja lek w przeciwwirusowych c d1
Klasyfikacja leków przeciwwirusowych c.d.

1. Aminy cykliczne: amantadyna, rimantadyna, tromantadyna.

2.Inhibitory proteazy: amprenavir, indinawir, nelfinawir, ritonawir, sakwinawir.

3.Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy: delawirdina, efawirenz, newirapin.

4.Analogi nukleozydów i nukleotydów: acyklowir, cidofowir, famciklowir, ganciklowir, idoksyurydyna, penciklowir, ribawiryna, valacyklowir, vidarabina.

klasyfikacja lek w przeciwwirusowych c d2
Klasyfikacja leków przeciwwirusowych c.d.

5.Nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy: abakawir, defowir, didanozyna, lamiwudyna, stawudyna, zalcytabina, zydowudyna.

6.Pochodne kwasu fosfoniowego: foskarnetan sodu

7. Inne leki przeciwwirusowe: denotiwir, eperwudyna, fomiwirsen, ibacytabina, lizozym, moroksydyna, oseltamiwir, paliwizumab, soriwudyna, triflurydyna, zanamiwir, związki inozynowe.

widarabina
Widarabina
  • Ulega wewnątrzkomórkowej fosforylacji do trifosfotranu hamującego konkurencyjnie polimerazę DNA wirusów z grupy opryszczki, wbudowana zostaje także do końcowych fragmentów wirusowego DNA, powodując przerwanie syntezy.
  • Wrażliwe na jej działanie są wirusy opryszczki, Epsteina-Barr, ospy, oraz HBV i słabo wirus cytomegalii.
  • Zaletą leku jest możliwość stosowania doustnego.
  • Ma krótki okres działania,
  • wydalana przez nerki,
  • działa teratogennie i mutagennie, może uszkadzać szpik i działa karcynogennie.
acyklowir
Acyklowir:
  • Analog dezoksyguanozyny, wnika wybiórczo do do komórek zakażonych Herpes, ulega następnie fosforylacji przy udziale wirusowej kinazy tymidynowej do monofosforanu acyklowiru, który ulega dalszej fosforylacji do di- i trifosforanu acyklowiru. Następnie wchodzi w reakcję z polimerazą DNA wirusa, co powoduje jej zablokowanie i zahamowanie replikacji wirusa.
acyklowir c d
Acyklowir c.d.
  • Wrażliwe na acyklowir są niektóre wirusy z grupy opryszczki, ospy wietrznej i półpaśca.
  • Najważniejszym działaniem niepożądanym jest krystalizacja leku w kanalikach i cewkach zbiorczych. Może wywołać miejscowe objawy podrażnienia i zapalenia żył po podaniu dożylnym.
  • Zakażenia wirusem HSV, Epstein’a-Barr’a, opryszczka,opryszczkowe zapalenie mózgu, półpasiec, cytomegalia, zakażenie wirusem Zovirax, Acyklovir, Antivir, Virzin, Acic, Cusiviral, Herpesin, Virolex, Herpoviric
slide161
Idoksurydyna:
  • Metabolit tymidyny, w którym grupa metylowa została zastąpiona jodem, przez co uniemożliwione zostaje wbudowanie cząstki tymidyny do DNA.
  • Nie hamuje RNA wirusów, stosowany miejscowo.
slide162
Zymowudyna:
  • Analog azydotymidyny, który w komórce ulega pod wpływem kinaz tymidynowych fosforylacji do trifosforanu zymowudyny. Odwrotna transkryptaza HIV wbudowuje go w łańcuch wirusowego DNA, co powoduje przedwczesne zakończenie jego tworzenia.
  • Dodatkowo hamuje kompetycyjnie aktywność odwrotnej transkryptazy HIV
zy d owud y n a c d
Zydowudyna c.d.
  • zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowy AIDS. Zmniejsza ryzyko zakażenia wirusem HIV dziecka podczas porodu – podawany powinien być matce od 14 dnia ciąży. Profilaktyka w razie narażenia na działanie materiału zakażonego HIV (podać w ciągu 1 godziny od narażenia).
  • Nie łączyć z acyklowirem. Nie podawać wraz z salicylanami i paracetamolem.
  • Azovir, Retrovir, Azitidin
amantadyna
Amantadyna:
  • Jest jednym z najstarszych leków przeciwwirusowych, stosowana także w leczeniu choroby Parkinsona.
  • Hamuje odsłanianie i uwalnianie wirusowego genomu w zakażonej komórce.
  • W stężeniach bezpiecznych hamuje replikację wirusa grypy A, nie działa natomiast na grupę B i inne RNA wirusy.
amantadyna1
Amantadyna:
  • Wywołuje doraźne działania niepożądane, szczególnie ze strony OUN, co powoduje zwiększenie przekaźnictwa dopaminergicznego, zaburzenia snu, omamy, relacje lękowe, splątanie, wywiera działanie cholinolityczne.
  • zastosowanie:
    • leczenie i profilaktyka grypy. Można skojarzyć ze szczepieniem.
    • Choroba Parkinsona. Można skojarzyć z innymi lekami, np. lewodopą.
  • Inne pochodne: rimantadyna, tromantadyna
  • Preparaty: Amantix, Viregyt K, Symmetrel
moroksydyna
Moroksydyna:
  • Jest pochodną biguanidu hamującą namnażanie się niektórych wirusów.
  • Pobudza również mechanizmy obronne organizmu (fagocytozę i wytwarzanie przeciwciał).
  • Stosuje się ją również zapobiegawczo i leczniczo w zakażeniach opryszczką, półpaścem i ospą wietrzną.
adefovir
Adefovir
  • Inhibitor odwrotnej transkryptazy. Podstawia się jako fałszywy nukleotyd. Działa hamująco na replikację retrowirusów HIV-1, HIV-2, ponadto na wirusy zapalenia wątroby B i herpeswirusy. Wzmaga wydzielanie interferonu. Zwiększa aktywność limfocytów NK.
  • Zakażenia HIV, pełnoobjawowe AIDS, przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby B.
  • Podawanie -doustnie: 60-120 mg 1 raz dziennie. Zmniejsza stężenie karnityny we krwi. Równocześnie należy więc podawać L-karnitynę (500 mg 1 raz dz.).
  • Preveon
slide168
Amprenavir
    • Inhibitor proteazy HIV. Wiąże się z białkami krwi w 90%, okres półtrwania wynosi 9 godzin. Przechodzi do płynu mózgowo-rdzeniowego.
    • Zastosowanie: zakażenie HIV, AIDS.
    • Agenerase
  • Cidofovir
    • Analog nukleotydowy hamujący replikację wirusa cytomegalii, opryszczki, ospy, półpaśca, Epstein’a-Barr’a, wirusa brodawek.. Zastosowanie leku ograniczone z powodu nefrotoksyczności.
    • zastosowanie: cytomegalia, głównie u chorych na AIDS,brodawkiwirusowe uogólnione. Opryszczka, zakażenie Epstein-Barr’a wirusem.
    • Vistide
slide169
Delavirdine
    • Inhibitor odwrotnej transkryptazy HIV. Wiąże się z białkami krwi w 98%.
    • Zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowe AIDS.
    • Rescriptor
  • Denotivir
    • Hamuje rozwój wirusów opryszczki i ospy, półpaśca, niszczy gronkowce.
    • zastosowanie: Opryszczka na wardze, skórze, narządach płciowych, spojówce, rogówce. Półpasiec, ospa – zmiany skórne, zakażenia bakteryjno-wirusowe skóry.
    • Polvir, Vratizolin
slide170
Didanosine
    • Analog nukleozydowy. Hamuje odwrotną transkryptazę HIV. Okres półtrwania wynosi 1,5 godziny. Nie wolno podawać przy zapaleniu trzustki
    • Zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowe AIDS.
    • Videx
  • Efavirenz
    • Inhibitor odwrotnej transkryptazy HIV. Wiąże się z białkami krwi w 100%. Okres półtrwania – 2 doby.
    • Zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowe AIDS.
    • Stocrin, Sustiva
slide171
Epervudine
    • Analog nukleotydowy. Wbudowuje się do wirusowego DNA i hamuje replikację. Działa na wirus opryszczki wargowej i płciowej i półpaśca.
    • Zastosowanie: Opryszczka, zmiany półpaśćcowe na skórze.
    • Hevizoz
  • Foscarnet sodium
    • Inhibitor polimerazy DNA wirusów opryszczki, pólpaśca, ospy, cytomegalii, Epstein’a-Barr’a, zapalenia wątroby B. Hamuje również aktywność odwrotnej transkryptazy HIV. Przenika do płynu mózgowo rdzeniowego. Okres półtrwania wynosi 3 godziny.
    • Zastosowanie: cytomegalia, głównie u chorych na AIDS..
    • Foscavir
slide172
Inosine pranobex
    • Zwiększa wytwarzanie hormonów immunostymulujących w grasicy, zwiększa ilość i aktywność limfocytów NK i pomocniczych, hamuje rozwój nowotworów i wirusów
    • Zastosowanie: AIDS, zakażenie HIV, opryszczka narządów płciowych, wirusowe zapalenie wątroby B, grypa, półpasiec.
    • Groprinosin, Isoprinosine, Imunovir
  • Lysosyme
    • Enzym mukolityczny. Niszczy wirusy i bakterie.
    • Zastosowanie: Choroby wirusowe błon śluzowych przewodu pokarmowego, jamy ustnej, gardła i skóry, wirusowe schorzenia oczu.
    • Lysozym
slide173
Palivizumab
    • Przeciwciało uzyskiwane z krwi myszy skierowane przeciwko antygenowi białkowemu F wirusa RS A i B.
    • Zastosowanie: Profilaktyka wirusowego zapalenia układu oddechowego wywołanego wirusem RS.
    • Synagis
  • Zanamivir
    • Selektywny inhibitor neuraminidazy wirusa grypy. Neuraminidaza umożliwia wirusowi wnikanie do komórek oraz ich opuszczanie po namnożeniu. Preparat ten zawiera analog kwasu sjalowego hamujący działanie neuraminidazy wirusowej. Działa leczniczo i profilaktycznie w grypie.
    • Zastosowanie: Leczenie i profilaktyka grypy A i B. Należy zastosować jak najszybciej w razie wystąpienia pierwszych objawów grypy
    • Relenza Rotadisk
slide174
Abacavir
    • Ziagen (GlaxoWellcome) – tabl. powl. 300 mg; flakony 240 ml z płynem – 5 ml zawiera 100 mg.
    • Inhibitor odwrotnej transkryptazy HIV. Lek jest analogiem guanozyny. Przenika do płynu mózgowo rdzeniowego.
    • Zakażenie HIV
    • Pełnoobjawowy AIDS.
zasady leczenia gru licy
Zasady leczenia gruźlicy
  • dwie fazy:
    • faza początkowa – ma na celu szybkie ograniczenie liczby prątków i wyeliminowanie opornych mutantów (trzy leki podstawowe)
    • faza stabilizacyjna – utrwala proces zdrowienia 9dwa leki)
  • Dąży się do skrócenia czasu leczenia stosują skojarzenie leków
pierwsza faza leczenia
Pierwsza faza leczenia
  • powinna trwać 2 miesiące (8 tyg.)
  • powinny być spełnione warunki:
    • występująca na danym obszarze oporność MYC. tuberc. na INH nie dotyczy więcej niż 4% szczepów (jeżeli tak to należy leczyć 4 lekami – INH, rifampicyna, pyrazinamid i streptomycyna lub etambutol)
    • nie występuje oporność wielolekowa (na co najmniej 2 leki) –stosuje się 5 lub 6 leków
    • zakażenie nie dotyczy osób z upośledzoną opornością, zwłaszcza AIDS
druga faza leczenia
Druga faza leczenia
  • 2 leki przez 4 miesiące (16 tyg.)
  • zazwyczaj stosuje się INH i rifampicynę
  • stosuje się naprzemienne podawanie leków (3 lub 3 razy w tygodniu pod nadzorem)
  • leczenie gruźlicy w niepowikłanej ciąży powinno trwać dłużej (przez cały okres ciąży ) –nawet do 1 mies.
leki tuberkulostatyczne
Leki tuberkulostatyczne
  • podstawowe
    • rifampicyna, streptomycyna, izoniazyd, etambutol, pyrazinamid
  • zastępcze
    • kanamycyna, wiomycyna, kapreomycyna, cykloseryna, tioamidy (etionamid, protionamid), kwas p-aminosalicylowy (PAS)
  • W leczeniu gruźlicy jest stosowana metoda terapii przerywanej, polegająca na podawaniu leków przeciwgruźliczych przez 8-12 tygodni, następnie samej streptomycyny lub iziniazydu albo ryfampicyny z etambutolem 2 razy w tygodniu
l eki przeciwgru licze tub e rkulostatyki
Leki przeciwgruźlicze(Tuberkulostatyki)

I) ANTYBIOTYKI

  • A) Ansamycynowe
  • B) Aminoglikozydowe
  • C) Polipeptydowe

II) Pochodnehydroksyaminokwasów

  • kwas para-aminosalicylowy (PAS)

III) SYNTETYCZNE

  • A) Heterocykliczne
    • 1) Hydrazydy (izoniazyd, reazyd)
    • 2) Amidy (ationamid, pirazynamid, morfazynamid)
    • 3) tiosemikarbazony (tioacetazon, solwoteben)
    • 4) Tiokarbanilidy (tiokarlid)
  •   B) Inne
antybiotyki ansamycynowe
ANTYBIOTYKI Ansamycynowe
  • Ryfamycyna -
    • leki z wyboru w leczeniu gruźlicy, dział p/wirus (łączy się z podjednostką b polimerazy RNA)
    • stosowany w leczeniu skojarzonym, w zakażeniach gronkowcowych
    • mało toksyczna; powoduje zaburzenia pokarmowe, skórne reakcje alerg.
    • RYFAMYCYNA B, RYFAMYCYNA SV (Ryfamycinum), RIFOGAL, RIFOCIN
antybiotyki ansamycynowe1
ANTYBIOTYKI Ansamycynowe
  • Ryfampicyna (RMP)– półsyntetyczny antybiotyk
    • działa na Gram+ i gram-, na prątki,
    • 3-[(4-metylo-1-piperazynylo)-imino]-metylo-ryfamycyna SV
    • dobrze wchłania się z p. pok., przenika do płynóworg. (nie pł mózg-rdz) 
    • jest silnym induktorem (wzmaga metabolizm innych leków – leki antykoncepcyjne)
    • jest mało toksyczna; wywołuje zaburzenia pokarmowe, reakcje skórne, bóle i zawroty głowy, senność, zmęczenie, zaburzenia widzenia
  • RIFAMAZYD – preparat złożony – ryfampicyna + izoniazyd
antybiotyki c d
ANTYBIOTYKI c.d.

Aminoglikozydowe wiążą sieodwracalnie z rybosomem przez co ingerują w syntezę białka

  • streptomycyna (G-), amikacyna,

Polipeptydowe

  • kapreomycyna (Capastat)
    • 2-4x słabsze działanie od streptomycyny,
    • stosuje się w leczeniu skojarzonym (KM + INH, KM + PAS, KM + THb.
    • toksyczny ( VIII nerw czaszkowy - głuchota oto- i nefrotoksyczny), lek II-go rzutu w leczeniu gruźlicy
antybiotyki c d1
ANTYBIOTYKI c.d.

Pochodne hydroksyaminokwasów

  • cykloseryna (CS) (Seromycinum)
    • D-4-amino-3-izoksazolidon
    • hamuje syntezę ściany kom prątków, konkuruje z D-alaniną w syntezie ponieważ ma zbliżoną budowę, w przypadku oporności prątków na inne leki, jest kojarzona z nimi
    • jest najbardziej toksyczna z tuberkulostatyków (bóle głowy, zawroty, drżenia mięśniowe, drgawki, sen lekargiczny, psychozy, nietolerancja alkoholu)
l eki przeciwgru licze syntetyczne
Leki przeciwgruźlicze -syntetyczne

A) Heterocykliczne

1) Hydrazydy

  • izoniazyd (INH)
    • Hydrazyd kwasu izonikotynowego
    • Podstawowy środek p.-gruźliczy, poziom tuberkulostat. 6-24h, zależy to od genetycznego uwarunkowania zdolności acetylowania tego leku w wątrobie (powst. kwas izonikotynowy)
    • wywołuje szybką poprawę (uderzającą)
    • stosuje się we wszystkich postaciach gruźlicy płucnej i pozapłucnej (zwłaszcza ostrych)
    • jest mało toksyczny; wywołuje zaparcie, suchość w ustach, niepokój, drżenie, niezborność ruchów, szum w uszach, nieznacznie uszkadza wątrobę i szpik kostny
l eki przeciwgru licze syntetyczne c d
Leki przeciwgruźlicze –syntetyczne c.d

2) Amidy

  • Pyrazinamid (PZA)
    • Amid kwasu 2-pirazynokarboksylowego
    • Krótkoterminowy lek p/gruź (odprątkowanie przez 2-3 miesiące,­skutki leczenia i pozwalają na skrócenie czasu leczenia,
    • jest hepatotoksyczny !; może powodować gorączkę, skórne reakcje alergiczne, nadwrażliwość skóry na światło, bóle stawowe (zwiększa stężenie kwasu moczowego we krwi)
    • przenika przez barierę krew-mózg
l eki przeciwgru licze syntetyczne c d1
Leki przeciwgruźlicze –syntetyczne c.d
  • Etionamid (TH)
    • Tioamid kwasu 2-etyloizonikotynowego
    • działa silnie tuberkulostatycznie
    • stosowany w różnych postaciach gruźlicy
    • średnio toksyczny; wywołuje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, skórne reakcje uczuleniowe, zaburzenia neurologiczne
    • wadą jest łatwość powstawania oporności
l eki przeciwgru licze inne
Leki przeciwgruźlicze – inne
  • etambutol
    • DiHCl (+)N,N’-bis-(1-hydroksymetylopropylo)-etylenodiaminy
    • trwały i łatwo się wchłania, hamuje syntezę DNA bakterii
    • stosowany wyłącznie z innymi lekami
    • dość toksyczny: wywołuje zaburzenia pokarmowe, bóle głowy, uszkodzenie nerwu wzrokowego.
    • nie wolno prowadzić pojazdów (zaburzenia rozpoznawania barw)
l eki przeciwgru licze inne1
Leki przeciwgruźlicze – inne
  • Sól sodowa kwasu p.-aminosalicylowego (PAS-Natrium)
    • działa bakteriostatycznie, nieznacznie przeciwgorączkowo,
    • jest mało toksyczny; może wywoływać objawy dyspeptyczne, odczyny uczuleniowe
    • stosuje się w gruźlicy płuc, nerek, przew.pok., opłucnej, opon mózgowych
    • hamuje wytwarzanie się oporności wobec innych leków
  • tiosemikarbazony (Conteben)
    • Tiosemikarbazon 4-acetyloaminobenzaldehydu