lipid metabolizmas bozukluklar n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Lipid metabolizması bozuklukları PowerPoint Presentation
Download Presentation
Lipid metabolizması bozuklukları

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 63

Lipid metabolizması bozuklukları - PowerPoint PPT Presentation


  • 636 Views
  • Uploaded on

Lipid metabolizması bozuklukları. Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2009.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Lipid metabolizması bozuklukları' - vinny


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
lipid metabolizmas bozukluklar

Lipid metabolizması bozuklukları

Dr. Mustafa ALTINIŞIK

ADÜTF Biyokimya AD

2009

slide2

Sağlıklı bir erişkinin kan plazmasında 8-10 saatlik açlıktan sonra total olarak %400-700 mg kadar lipid bulunur. Bunun ¼’ü trigliserid, %140-200 mg’ı kolesterol ve %160 mg kadarı fosfolipiddir ki bunlar lipoproteinlerin içeriğinde bulunurlar

Plazmadaki kolesterolün 2/3’ü yağ asitleriyle esterleşmiştir, 1/3’ü serbest haldedir

Kan lipid düzeyi lipidemi veya lipemi olarak ifade edilir: Normolipidemi, hiperlipidemi, hipolipidemi tanımlanır.

slide3

Hiperkolesterolemi ile ateroskleroz ve dolayısıyla koroner kalp hastalığı arasında ilişki olduğu bilinmektedir. Düz kas hücrelerinde kolesterol esterlerinin birikmesiyle arteriyel duvarlarda aterosklerotik plaklar gelişir

slide4

Serum total kolesterolünün genel olarak 200 mg/dL’den düşük olması aterosklerotik kalp hastalığı için düşük riski, 200-240 mg/dL arasında olması orta riski, 250 mg/dL’den yüksek olması yüksek riski ifade eder

slide5

Kan total kolesterolü yemekten 1-2 saat sonra artmaya başlar. 4-5 saat sonra %10-20 oranında artarak maksimal düzeye erişir, 12-16 saat sonra açlık düzeyine iner

Yağlı diyet kolesterol emilimini artırır, bitki sterinleri ise kolesterol emilimini azaltırlar

slide6

Doymuş yağ asidleri plazma kolesterol düzeyini yükselterek ateroskleroza neden olabilirler. Doymamış yağ asidleri ise kolesterol emilimini ve sentezini azaltıp yıkılımını artırarak plazma kolesterolünü normal sınırlarda tutarlar

slide7

İnsülin eksikliğinde lipoliz sonucu kanda serbest yağ asidleri artar. Serbest yağ asidlerinin  oksidasyon ile yıkılması sonucu bol miktarda asetil-KoA oluşur. Asetil-KoA’lar da pentoz fosfat yolunda üretilen NADPH’lerin yetersiz olması nedeniyle yağ asidi biyosentezi yerine daha az NADPH gerektiren kolesterol sentezine sapar ve kan total kolesterol düzeyi artar

slide8

Tiroid hormonlarının olasılıkla 17. karbona bağlı yan kolun oksidasyonunu artırmak suretiyle kolesterol yıkılımını hızlandırdığı bilinmektedir. Hipertiroidide hipokolesterolemi saptanır, hipotiroidide ise hiperkolesterolemi saptanır

slide9

Östrojenler LDL’lerin yıkılımını artırarak hipokolesterolemik etki oluştururlar

Glukokortikoidler, büyüme hormonu ve adrenalin, lipolizi artırmak suretiyle hiperkolesterolemik etki oluştururlar

slide10

Serum LDL-kolesterol ve HDL-kolesterol düzeylerindeki değişmeler, aterosklerotik kalp hastalığı riski bakımından serum total kolesterol düzeylerinden önemlidir

slide11

Serum LDL-kolesterol düzeyinin %130 mg’dan düşük olması aterosklerotik kalp hastalığı için düşük riski, %130-160 mg arasında olması orta riski, %160 mg’dan yüksek olması yüksek riski ifade eder

slide12

Serum HDL-kolesterol düzeyinin %45 mg’dan yüksek olması aterosklerotik kalp hastalığı için düşük riski, %35-45 mg arasında olması orta riski, %35 mg’dan düşük olması yüksek riski ifade eder

slide13

Aterosklerotik kalp hastalığı riskinin belirlenmesi için bazı oranlar daha değerlidir

LDL-kolesterol/HDL-kolesterol oranının 3’ten küçük olması aterosklerotik kalp hastalığı için düşük riski, 3-4 arasında olması orta riski, 4’ten büyük olması yüksek riski ifade eder

Total kolesterol/HDL-kolesterol oranının erkekte 3,8’den kadında 3,1’den küçük olması aterosklerotik kalp hastalığı için düşük riski, erkekte 3,8-5,9 arasında kadında 3,1-4,6 arasında olması orta riski, erkekte 5,9’dan kadında 4,6’dan büyük olması yüksek riski ifade eder

slide14

Lipid metabolizması bozuklukları şu şekilde sınıflandırılabilir:

Dislipidemiler (dislipoproteinemiler): Serum lipoprotein düzeylerinin yüksek veya düşük olduğu durumlar

Lipid depo hastalıkları (lipidozlar)

Lipidlerin vücuttaki anormal dağılımı (lipodistrofiler)

Yağ asidi metabolizması bozuklukları

slide15

Dislipidemiler (dislipoproteinemiler): Hiperlipidemiler (hiperlipoproteinemiler) ve hipolipidemiler (hipolipoproteinemiler) olmak üzere iki alt sınıfa ayrılırlar

slide16

Hiperlipoproteinemiler, LDL ( lipoprotein) artışıyla veya HDL (α lipoprotein) artışıyla karakterize dislipoproteinemilerdir

slide17

Dünya sağlık örgütü (WHO, World Health Organization) tarafından da benimsenen Fredrickson ve Lees sınıflamasına göre primer hiperlipoproteinemiler altı sınıfa ayrılırlar

-Tip I hiperlipoproteinemi

-Tip IIa hiperlipoproteinemi

-Tip IIb hiperlipoproteinemi

-Tip III hiperlipoproteinemi

-Tip IV hiperlipoproteinemi

-Tip V hiperlipoproteinemi

slide18

Tip I hiperlipoproteinemi:Lipoprotein lipaz eksikliğine bağlı olduğu kabul edilir. Resesif kalıtılır. Nadir olarak ve 10 yaşından önce görülür.

Serum koyu bulanıktır; bir gece buz dolabında bekletildiğinde üstte kalın krema tabakası oluşur alt kısım berraktır

Özellikle trigliserid yüksektir, kolesterol normal veya yüksek olabilir

Klinik olarak karın ağrısı ve hepatosplenomegali vardır

Ateroskleroz riski düşüktür

Tedavi için yağ ve karbonhidrat kısıtlanır

slide20

Tip IIa hiperlipoproteinemi:Lipoprotein yıkılımı azlığına bağlanmaktadır. Dominant olarak kalıtılır. Nispeten nadir olarak ve çocuklukta görülür

Serum berraktır; bir gece buzdolabında bekletildiğinde de berraktır

Trigliserid normaldir, kolesterol yükselmiştir

Klinik olarak ksantomlar saptanabilir

Ateroskleroz riski yüksektir

Tedavi için kolesterol ve doymuş yağ kısıtlanır

slide21

Tip IIb hiperlipoproteinemi: Lipoprotein sentezi artışına bağlanmaktadır. Dominant olarak kalıtılır. Tip IIa hiperlipoproteinemiden daha az olarak ve çocuklukta görülür

Serum hafif bulanıktır; bir gece buzdolabında bekletildiğinde her tarafında yaygın bulanıklık olur

Trigliserid ve kolesterol düzeyi artmıştır

Klinik olarak ksantomlar saptanabilir

Ateroskleroz riski yüksektir

Tedavi için kolesterol ve doymuş yağ kısıtlanır

slide22

Tip III hiperlipoproteinemi:Lipoprotein yıkılımı azalmasına bağlanmaktadır. Dominant olarak kalıtılır. Tip IIb hiperlipoproteinemiden daha sık olarak ve 40-50 yaşlarında görülür

Serum hafif bulanıktır; bir gece buzdolabında bekletildiğinde üstte krema tabakası ve altta bulanıklığın durduğu görülür

Trigliserid ve kolesterol artmıştır

Klinik olarak ksantomlar, karbonhidrat intoleransı, hiperürisemi saptanır

Ateroskleroz riski vardır

Tedavi için kilo verme, diyette doymamış yağ asidi ve az kolesterol önerilir

slide23

Tip IV hiperlipoproteinemi:Lipoprotein sentezinde artma ve yıkılışında azalmaya bağlanmaktadır. Dominant kalıtılır. Nispeten sık olarak ve erişkinlerde görülür

Serum bulanıktır; bir gece buz dolabında bekletildiğinde üstte krema tabakası oluşmaz, fakat bulanıklık kalır

Endojen trigliseridler artmıştır, kolesterol artmış veya normal olabilir

Klinik olarak şişmanlık, karbonhidrat intoleransı, çoğu kez diyabetes mellitus, hiperürisemi saptanır.

Ateroskleroze predispozedirler

Tedavi için kilo verme önerilir, karbonhidrat ve alkol kısıtlanır

slide24

Tip V hiperlipoproteinemi: Şilomikron yıkılımının azalması, VLDL sentezinin artıp yıkılımının azalmasına bağlanmaktadır. Dominant kalıtılır. Sık olarak erişkinlerde görülür

Serum bulanıktır; bir gece buz dolabında beklediğinde üstte ince bir krema tabakası ve altta bulanıklık olur

Trigliserid düzeyi yüksektir, kolesterol düzeyi normal veya yüksek olabilir

Klinik olarak şişmanlık, karın ağrısı, hepatosplenomegali, karbonhidrat intoleransı ve sık olarak diyabetes mellitus, hiperürisemi vardır

Ateroskleroz riski düşüktür

Tedavi için kilo verme önerilir, karbonhidrat, alkol ve yağ kısıtlanır

slide25

Sekonder hiperlipoproteinemiler çeşitli nedenlerle ortaya çıkar

-Obezitede Tip IV

-Aşırı alkol alımında Tip IV ve Tip V

-Diabetes mellitusta Tip IIb, Tip IV ve Tip V

-Hipotiroidide Tip IIa, Tip IIb ve Tip III

-Nefrotik sendromda Tip IIa, Tip IIb, Tip IV ve Tip V hiperlipoproteinemi görülebilir

slide26

Dislipoproteinemiler, ortaya çıkış mekanizmalarına göre de sınıflara ayrılırlar

-Ekzojen lipoprotein metabolizması bozuklukları

-Endojen lipoprotein metabolizması bozuklukları

-Ekzojen ve endojen lipoproteinlerin taşınması ile ilgili bozukluklar

-LDL kolesterol düzeyinin azaldığı bozukluklar

-Ters kolesterol taşınması ile ilgili bozukluklar

-Lp (a) düzeyi yüksekliği

slide27

Ekzojen lipoprotein metabolizması bozuklukları, Şilomikronların dolaşımdan uzaklaştırılamaması ile ilgilidir.

Lipoprotein lipaz (LPL) eksikliği ve Apo CII eksikliğine bağlı olarak Tip I hiperlipoproteinemi gelişir

slide28

Endojen lipoprotein metabolizması bozuklukları, VLDL’nin aşırı üretilmesi ile ilgili ve LDL’nin dolaşımdan uzaklaştırılaması ile ilgili olabilir

slide29

VLDL’nin aşırı üretilmesi ile ilgili endojen lipoprotein metabolizması bozukluklarından

-Familyal hipertrigliseridemi, Tip IV hiperlipoproteinmiye uyar

-Familyal kombine hiperlipidemi, Tip IIa, Tip IIb ve Tip IV hiperlipoproteinmiye uyar

slide30

LDL’nin dolaşımdan uzaklaştırılamaması ile ilgili endojen lipoprotein metabolizması bozukluklarından

-Familyal hiperkolesterolemi, Tip IIa hiperlipoproteinmiye uyar

-Familyal defektif Apo B100,Tip IIa hiperlipoproteinmiye uyar

slide31

Ekzojen ve endojen lipoproteinlerin taşınması ile ilgili bozukluklardan

-Disbetalipoproteinemi, Tip III hiperlipoproteinmiye uyar

-Hepatik lipaz eksikliği,Tip III hiperlipoproteinmiye uyar

slide32

LDL’yi metabolize eden hücrelerin lizozomlarında kolesterol ester hidrolazyetersizliği sonucu gelişen bir hastalık Wolman hastalığıdır

Wolman hastalığında LDL klirens hızı azaldığından hiperkolesterolemi görülür. Koroner kalp hastalığı riski artmıştır

slide33

Hepatik lipaz eksikliğinde VLDL artıklarının temizlenmesinde kusur vardır. Çok seyrek görülür

Hastalarda ksantoma bulunur ve koroner kalp hastalığı riski artmıştır

slide34

LDL-kolesterol düzeyinin azaldığı bozukluklar;

-Abetalipoproteinemi (Akantositoz)

-Hipobetalipoproteinemi

-Homozigot hipobetalipoproteinemidir

slide35

Abetalipoproteinemi (Akantositoz), nadir görülen otozomal resesif bir hastalıktır

Plazmada LDL yoktur. HDL düşüktür. Apo B yokluğu nedeniyle şilomikron ve VLDL de bulunmaz. Serum kolesterol düzeyi 50 mg/dL’den trigliserid düzeyi 15 mg/dL’den düşüktür

Bağırsak ve karaciğerde trigliserid birikir. Malabsorpsiyon, mental retardasyon ve büyüme geriliği görülür

slide36

Ters kolesterol taşınması ile ilgili bozukluklar;

-Familyal hipoalfalipoproteinemi

-Apo A1mutasyonları

- Ailesel aalfalipoproteinemi (Tangier hastalığı)

-LCAT eksikliği (Balık gözü hastalığı)

-Hiperalfalipoproteinemi (Kolesterol ester transfer protein eksikliği)dir

slide37

Familyal hipoalfalipoproteinemi, genetik olarak ortaya çıkmakla beraber diğer hastalıklara sekonder olarak da sıklıkla ortaya çıkar

HDL düşüktür

Koroner kalp hastalığı riski artmıştır

slide38

Familyal aalfalipoproteinemi (Tangier hastalığı), otozomal resesif bir genle taşınır

Heterozigot fenotiplerde görülüyor

Plazmada HDL yoktur. Plazma kolesterolü 120 mg/dL’nin altındadır. Trigliseridler normal veya hafif yüksek, LDL azalmıştır. Apo AI ve AII düşüktür

Retiküloendotelyal organlarda kolesterol esterleri birikir. Tonsiller büyüktür

Anormallikler çoğunlukla serebrovasküler karakterdedir

slide39

Lesitin kolesterol açil transferaz (LCAT) eksikliği (Balık gözü hastalığı), hastanın gözlerinin bir balık gözü gibi buğulu hal almasına sebep olan ciddi kornea opasiteleri ile karakterizedir

HDL’nin çoğu HDL3 halindedir; kolesterolü yakalama ve esterleştirme fonksiyonu gösteremezler

HDL-kolesterol ve Apo AI düzeyleri genelde normalin %5-10’u arasındadır

Çeşitli hücrelerde serbest kolesterol birikir

slide40

Hiperalfalipoproteinemi,kolesterol ester transfer proteini (CETP) eksikliğinde ortaya çıkar

HDL belirgin şekilde artmıştır. LDL ve LDL-C azalmıştır

Apo A1 ve AII yüksektir

Plazma berrak, kolesterol normal veya hafif yüksektir; trigliserid normaldir

Elektroforezde α-bandı artmıştır

Bu kişilerde koroner kalp hastalığı (KKH) riski düşüktür

slide41

Östrojen, alkol, heparin, niasin etkisiyle oluşan Sekonder hiperalfalipoproteinemi de tanımlanmıştır. menapozdan önce kadınlarda, vejeteryenlerde, koşucularda görülebilir

slide43

Bir hiperlipoproteineminin hangi sınıftan olduğunu belirlemek için birinci basamak olarak total kolesterol (T Kol) ve trigliserid (TG) düzeyleri değerlendirilir. İkinci basamakta LDL kolesterol düzeyi değerlendirilir. Üçüncü ve son basamakta lipoprotein elektroforezi değerlendirilir. Serumun 4oC’de 16 saat bekletilmesi sonucunda alacağı görüntü de bir hiperlipoproteineminin sınıfını belirlemek için yararlı bilgiler sağlar

slide46

Lipid depo hastalıklarının (sfingolipidozlar) pekçok çeşidi bilinmektedir:

Gangliozid lipidozisi (Tay-Sachs hastalığı)

Sulfatid lipidozisi (Metakromatik lökodistrofi)

Serebrozid lipidozisi (glukozil seramid lipidozis-GAUCHER hastalığı)

Sfingomiyelin lipidozisi (Niemann-Pick hastalığı)

Glikolipid lipidozisi (Fabry hastalığı)

slide47

Gangliozid lipidozisi (Tay-Sachs hastalığı), Hekzoaminidaz A enzimi eksikliği sonucu ortaya çıkar. Otozomal resesif kalıtılır

Ganglion hücrelerinde gangliozid GM2 birikimi olur

Hastalık 4-6 aylar arasında görünür hale gelir. Büyüme gecikmesi, zeka geriliği, duyma hassasiyeti, bunama, körlük, retinada kiraz kırmızısı noktalar, kas halsizliği görülür

slide48

Sulfatid lipidozisi (Metakromatik lökodistrofi), Aril sülfataz A enziminin yetersizliği sonucu gelişir. Otozomal resesif kalıtılır

Periferal sinirlerde ve santral sinir sisteminin beyaz hücrelerinde metakromatik lipidlerin toplanması ve miyelinin parçalanmasıyla karakterizedir

Zeka geriliği ve erişkinlerde psikolojik bozukluk görülür

slide49

Serebrozid lipidozisi (glukozil seramid lipidozis-GAUCHER hastalığı), glukoserebrozidaz (β-glukozidaz) eksikliği sonucu ortaya çıkar

Glukoserebrozidlerin retiküloendotelyal organlarda toplanmasıyla karakterizedir

Plazmada glikolipidler artar, lipid ve lipoproteinler azalır

Kemik lezyonları, lenf düğümleri, karaciğer ve dalak büyümesi görülür

slide51

Sfingomiyelin lipidozisi (Niemann-Pick hastalığı), Sfingomiyelinaz enzimi eksikliği nedeniyle ortaya çıkar. Otozomal resesif kalıtılır

Hastaların %85’i çocuklardır. Erken yaşlarda öldürücüdür

Sfingomiyelin yapımı çok artmakta yıkım ise azalmaktadır

Sfingomiyelin, karaciğer ve dalakta toplanarak bunların büyümesine; beyinde toplanarak mental bozukluklara, retinanın ganglion hücrelerinde toplanarak kırmızı noktaların görülmesine sebep olur

slide53

Glikolipid lipidozisi (Fabry hastalığı), α-galaktozidaz enzimi yeresizliğinde ortaya çıkar

Kalp, böbrekler, göz ve diğer organlarda glikolipidlerin toplanmasıyla karakterizedir

Hastalarda derinin kepeklenmesi karakteristiktir. El ve bacaklarda uyuşukluk, bacaklarda ödem, su azalması, idrar yoğunluğunun düşmesi, damar genişlemesi görülür

Kalp ve beyin damarlarında anormallikler, şiddetli renal bozukluklar genellikle ölüme götürür

slide56

Jeneralize lipodistrofili hastalarda şiddetli insülin rezistansı, hipertrigliseridemi, erken yaşta diabetes mellitus ve yağlı karaciğer (steatozis) saptanır

slide59

Yağ asidi metabolizması bozuklukları da tanımlanmıştır:

Esansiyel yağ asidi eksikliği

Açil KoA dehidrogenaz eksikliği

Zellweger sendromu

Akut solunum yetmezliği sendromu (ARDS)

slide60

Esansiyel yağ asidi eksikliği, linoleik asit ve onun omega-6 yağ asidi türevlerinin uzun bir süre besinlerle dışarıdan alınmaması durumunda ortaya çıkar

Dermatitis ve yara iyileşmesinde gecikme önemli belirtileridir

slide61

Açil KoA dehidrogenaz eksikliği, genellikle yaşamın erken evresinde tespit edilir ve sıklıkla çocukluk döneminde ölümle sonuçlanır

Mitokondrideki yağ asidi β-oksidasyonu ilerlemez; biriken yağ asitleri ω-oksidasyona uğrar ve sonuçta dikarboksilik asitler oluşur

Biriken dikarboksilik asitler plazmaya salınır; bunun sonucunda dikarboksilik asidemi ve metabolik asidoz görülür

slide62

Zellweger sendromu, peroksizomların biyolojik oluşumundaki genetik bir eksikliğe bağlıdır

Peroksizomlarda yağ asidi β-oksidasyonu ve peroksizoma ait diğer işlevler durur

Ciddi nörolojik belirtilerle bir veya ikinci yaşta ölümle sonuçlanır

slide63

Akut solunum yetmezliği sendromu (ARDS), Yeterli miktarda akciğer sürfaktanı (%80-90’ı lipid olan lipid-protein karışımıdır; lipidlerin yarısını dipalmitoil fosfatidilkolin oluşturur) üretememe halinde prematüre bebeklerde görülür