Fizjologia przewodu pokarmowego - PowerPoint PPT Presentation

fizjologia przewodu pokarmowego n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Fizjologia przewodu pokarmowego PowerPoint Presentation
Download Presentation
Fizjologia przewodu pokarmowego

play fullscreen
1 / 42
Fizjologia przewodu pokarmowego
179 Views
Download Presentation
triage
Download Presentation

Fizjologia przewodu pokarmowego

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Fizjologia przewodu pokarmowego Michał Nowakowski Wydział Lekarski UJ CM NZOZ Nutrimed

  2. Role przewodu pokarmowego • Dostarczanie • Energii • Budulca • Substancji regulujących • Interakcja z otoczeniem • Zapach, smak (faza głowowa regulacji) • Bezpieczeństwo (funkcja sensoryczna i ruchowa) • Odporność (migdałki, kępki Peyera) • Regulacja funkcji organizmu • Wydzielanie hormonów • Autonomiczny układ nerwowy • Wydalanie substancji zbędnych i szkodliwych

  3. Realizacja zadań • Rozpoznanie pokarmu • Rozdrobnienie • Nawilżenie i wstępne trawienie enzymatyczne • Przemieszczanie • Trawienie enzymatyczne i chemiczne • Wchłanianie • Rozpoznawanie, prezentacja i zwalczanie antygenów • Formowanie stolca • Wydalanie

  4. Ewolucja czyli od manufaktury do H. Forda • Pierwotniaki – wodniczki trawienne • Jamochłony – jama chłonąco-trawiąca • Wyższe bezkręgowce – przewód pokarmowy

  5. Konsekwencje liniowości • Znaczna zależność pomiędzy odcinkami • Zaburzenia pasażu • Upośledzenie wchłaniania • Konieczność rozwoju zaawansowanych metod regulacji • Regulacja humoralna • Regulacja hormonalna • Regulacja nerwowa (AUN)

  6. Kwadratura koła czyli… • Jak z tego ….

  7. … powstaje to:

  8. Jama ustna i nosogardłowa • Rozpoznanie • Rozdrobnienie • Nawilżenie • Wstępne trawienie (amylaza ślinowa -ptyalina) • Ślina: do 2 l/d; do 1 ml/g tkanki, do 100 mmol Na+/l; do 60 mmol HCO3-/l • Bierze udział w głowowej fazie wydzielania • Uwaga na pacjentów z przetoką ślinową

  9. Przełyk • Transport kęsa pokarmowego poprzez śródpiersie do jamy brzusznej • Wydzielanie śluzu

  10. Żołądek • Rozdrobnienie • Mieszanie • Trawienie • „porcjowanie” • Wydzielanie substancji regulujących • Regulacja odczucia sytości • Udział we wchłanianiu witaminy B12 i żelaza • Aktywacja enzymów

  11. Motoryka żołądka • Unerwienie wyłącznie autonomiczne • Nerw błędny - ruchowe • Piersiowe nerwy rdzeniowe (Th6-10) poprzez splot trzewny – czuciowo-ruchowe • Trzon i dno: funkcja rezerwuarowa • Antrum: mieszanie i rozdrabnianie • Odźwiernik: „dozowanie”

  12. Motoryka żołądka • Dno i trzon wykazują rozluźnienie przyjęcia – odruch wago-wagalny hamujący • Uwaga na donory tlenku azotu (+++) • Aktywacja odruchu – spadek opróżniania • Aktywność elektryczna od połowy trzonu • Skurcze: • Propulsywne • Stacjonarne • Silny wpływ nerwu błędnego i stężenia glukozy we krwi

  13. Regulacja hormonalna • CCK i glukagon zmniejszają aktywność elektryczną • Motylina silnie zwiększa

  14. Wydzielanie żołądkowe • Komponenta okładzinowa (kom. okładzinowe): • HCl, KCl, woda i czynnik wewnętrzny Castla (B12) • Komponenta nieokładzinowa (kom. główne, szyjkowe, wewnątrzwydzielnicze) • Na, Cl, K, HCO3, śluz, woda, pepsynogen • Regulowane przez • Fazę głowową • Żołądkową • Jelitową

  15. Wydzielanie żołądkowe • Wzrost wydzielania (kom. okł.) • Ach z zakończeń nerwowych (rec. M) • Gastryna z komórek G (rec. gastrynowy) • GRP z neruronów peptydergicznych • Histamina z kom. tucznych (rec. H2) • Insulina i hipoglikemia • Spadek wydzielania • Somatostatyna z komórek D • CCK • Hiperglikemia i glukagon

  16. Wydzielanie żołądkowe • Faza głowowa – nerwy błędne • Uwolnienie Ach i GRP z zakończeń nerwowych • Uwolnienie histaminy z kom. tucznych • Wzrost wydzielania HCl i gastryny • Jest hamowana przez wagotomię • Faza żołądkowa • Rozciąganie dna i trzonu – aktywacja kom. G. • Aktywacja chemoreceptorów (białko) • Spadek pH – aktywacja kom. G. • Odruchy wago-wagalne z aktywacją kom. G. • Faza jelitowa • Aktywacja chemoreceptorów dwunastniczych przez treść białkową – wzrost wydz. gastryny • Spadek pH może neutralizować tą reakcję

  17. Czynnik wewnętrzny Castla • Mukopolipeptyd • Komórki okładzinowe • Wiąże B12 tworząc trwały kompleks rozpadający się pod wpływem białkowego receptora IFC-B12 w illeum terminale

  18. Opróżnianie żołądkowe • Zależne od współdziałania kompleksu • Żołądek • Dno • Antrum • Odźwiernik • Dwunastnica • Receptory • Chemoreceptory dla H+ i kwasów tłuszczowych • Osmoreceptory (cukry)

  19. Mechanizmy regulacji opróżniania • Odruchy nerwowe (AUN) • Wagotomia znacznie ogranicza opróżnianie • Odruchy śródścienne • Hormony żołądkowo-jelitowe • CCK w odpowiedzi na kwasy tłuszczowe silnie hamuje opróżnianie i wydzielanie • Proglumid, lorglumid • Wzrost poziomu glukozy w surowicy hamuje a spadek nasila motorykę żołądka

  20. Funkcje trzustki • Wydzielanie enzymów trawiennych • Proteolityczne • Pro-enzymy: trypsynogen, chymotrypsynogen, proelastaza (aktywacja enteropeptydazą i trypsyną) • Lipolityczne • Lipaza, fosfolipaza, esteraza (wymagają emulgacji) • Glikolityczne • Alfa-amylaza • Inne: nukleaza • Buforowanie pH dwunastnicy • HCO3-

  21. Funkcje jelita cienkiego • Trawienie • Głównie na skutek działania enzymów trzustkowych oraz brzeżka szczoteczkowego • Wchłanianie węglowodanów • trawienie: ptyalina, amylaza, oligosacharydazy brzeżka; • wchłanianie czynne glukozy i galaktozy: 12-ca i 50 cm j. czczego, fruktoza transport wspomagany

  22. Funkcje jelita cienkiego • Wchłanianie białka • Egzogennego • Endogennego • enzymy – 30g/d; • nabłonki – 25g/d • 50% wchłania się w 12-cy • 90% przed dotarciem do j. kretego • Wchłanianie głównie aminokwasów i oligopeptydów • Tylko u niemowląt wchłanianie białek - pinocytoza

  23. Funkcje jelita cienkiego • Wchłanianie białka • L-izomery bardzo dobrze, D-izomery słabo • Wchłanianie czynne • Lepiej wchłaniane są oligopeptydy niż aminokwasy • Zaburzenia wchłaniania białka rzadko objawowe bo dobra kompensacja • 10% pepsyna żołądkowa • 70% proteazy trzustkowe • 20% proteazy brzeżka szczoteczkowego

  24. Funkcje jelita cienkiego • Wchłanianie tłuszczów • Emulsyfikacja w dwunastnicy (żołądkowa małoefektywna) • Konieczne sole żółciowe, fosfolipidy i tworzenie micelli tłuszczowych • Krótko i średnio łańcuchowe kwasy tłuszczowe są hydrofilne – mogą się wchłaniać bezpośrednio do krwi a nie jako chylomikrony do chłonki – leczenie ZUW

  25. Wchłanianie żelaza • Utrata dobowa to ok. 1 mg • Podaż w typowej diecie to ok. 20 mg • Wchłanianie zachodzi głównie w początkowym odcinku jelita. • Zależy od redukcji żelaza (Fe+++) • W soku żołądkowym jest czynnik stabilizujący sole żelazawe • Właściwości redukujące sa nasilane przez enzymy trzustkowe

  26. Witamina B12 • Wiązanie B12 z IFC • Transport do illeum terminale • Łącznie B12 z receptorem • Rozerwanie wiązania z IFC i wchłonięcie

  27. Regulacja motoryki jelita cienkiego • Skurcze segmentowe – niepropulsywne • Generowane miogennie (obecne po odnerwieniu) • Odpowiadają za mieszanie treści • Skurcze propulsywne • Odruchy śródścienne • Skurcz powyżej i rozluźnienie poniżej • Co 90-110 minut MMC – silne skurcze propulsywne • BER 12 – 7/min w zależności od lokalizacji

  28. Odruchy • Żołądkowo-krętniczy • Żołądkowo-okrężniczy • Okrężniczo-żołądkowy • Żołądkowo-odbytniczy • Na czynność odruchową mają wpływ leki cholinergiczne i cholinolityczne, adrenergiczne i adrenolityczne oraz agoniści motylinowi i CCK

  29. Motoryka jelita grubego • Okrężnica • Skurcze odcinkowe • Skurcze propulsywne • Skurcze masowe • Odbytnica • Odruch defekacyjny

  30. Wchłanianie wody • Wypadkowa wydzielania i wchłaniania • Ok. 9 litrów na dobę • 3,5-4 l w j. czczym • 3-3,5 l w j. krętym • Ok. 1,5 l. w j. grubym • Wchłanianie wody jest zawsze bierne i zależne od gradientów osmotycznych i jonowych • Jelito czcze – substancje organiczne • Jelito kręte i grube – głównie Na+

  31. Mechanizm wymiotów • Ośrodek wymiotny w dnie komory IV (strefa chemorecepcyjna) • Złożony odruch korowo-rdzeniowy • Perystaltyka wsteczna • Skurcze mm brzucha • Skurcz przepony • Rozluźnienie zwieraczy • Wstrzymanie oddychania • Zamknięcie głośni • Uniesienie krtani

  32. Odruch wymiotny • Cofanie się treści pokarmowej • Pobudzenie autonomiczne • Ślinotok • Tachykardia • Tachypnoe • Bladość powłok • Potliwość

  33. Przyczyny wymiotów • Choroby żołądka • Gastropareza (cukrzyca, sklerodermia, kolagenozy, nadciśnienie tętnicze) • Chorby organiczne: nowotwory, zapalenia, • Choroby jelit • Ch. wrzodowa 12-cy, niedrożność, pseudoniedrożność, • Choroby OUN • Migrena, padaczka, guzy pnia, zapalenie opon, z. Meniere’a, nadciśnienie śródczaszk. • Choroby psychiatryczne • Bulimia, anoreksja, wymioty psychogenne

  34. Przyczyny wymiotów • Choroby metaboliczne • Cukrzyca, niedoczynność kory nadnerczy, • Nad- i niedoczynność tarczycy • Ciąża • Leki • Chemioterapia, naparstnica, antagoniści dopaminy, antybiotyki, NLPZ, aminofilina • Odruchowe • OZT, OZWR, OZPŻ, kolki, • Inne: WZW, enterowirusy, …

  35. Postępowanie w zaleganiu • Odbarczyć (zapobieganie rozstrzeni) • Ustalić przyczynę • Wykluczyć niedrożność mechaniczną • Wykluczyć niedrożność porażenną (operacja, ból, mocznica, hipokaliemia, hipokalcemia) • Sprawdzić leki (opioidy, IPP, NO) • Sprawdzić mechanizmy pozajelitowe (CSN, psychogenne, wstrząs) • Leki prokinetyczne i przeciw wymiotne • Metoclopramid (D2, 5HT3+, 5HT4-), erytromycyna (M), cisaprid (5HT4), domperidon (D-), prucaloprid 5-HT4), ondansetron (5HT3-), Torecan (fenotiazyna) • Warto łączyć z Dexametasonem, haloperidolem

  36. Postępowanie w zaleganiu • Elektrostymulacja przezprzełykowa lub przezskórna • Ruch, żucie gumy, posiłek!!! • Aktywacja odruchów jelitowo-żołądkowych • Wlew doodbytniczy • Leki przeczyszczające • PEG, gastrografina

  37. Biegunka • Osmotyczna • Słabo wchłanialne sole – l. przeczyszczające, mannitol, sorbitol, leki zobojętniające (Mg), lactuloza • Nieprawidłowe trawienie – niedobory enzymów (laktazy, maltazy), ZKJ, przetoki jelitowo-jelitowe, stan po gastrektomii, wagotomii, • Zaburzenie transportu błonowego • W efekcie hiperosmia wewnątrz jelita i zatrzymanie wody

  38. Biegunka • Sekrecyjna • Nie ustępuje przy zaprzestaniu żywienia dojelitowego • Związana z nadmiernym wydzielaniem • Cholera trzustkowa – VIPoma • Zespół rakowiaka – serotonina • Rak rdzeniasty tarczycy – kalcytonina jest silnym stymulatorem wydzielania • Z. Zollinger-Ellisona – uszkodzenie nabłonka, inaktywacja lipazy oraz bezpośrednia stymulacja • Zaburzenie cyrkulacji wątrobowo-jelitowej kwasów żółciowych

  39. Biegunka • Inne przyczyny • IBS • Zakażenia bakteryjne i wirusowe • Choroba trzewna • Popromienne zapalenie jelit • Leki: cytostatyki, antybiotyki, kolchicyna, glikozydy, propranolol, furosemid, etanol, 5FU, • Stwardnienie rozsiane, udar cieplny, zatrucie ołowiem, rtęcią, • Enteropatie zanikowe…

  40. Biegunka postępowanie • Diagnostyka • Posiewy stolca • Badania obrazowe i laboratoryjne • Eliminacja czynników potencjalnych • Weryfikacja listy leków !!! • Wstrzymanie żywienia na krótki okres czasu • Leczenie przyczynowe • Leczenie objawowe: • Opiaty, loperamid, NLPZ, sterydy, chromoglikan, kw. algininowy, somatostatyna

  41. Podsumowanie • Większość objawów ze strony przewodu pokarmowego ma złożoną diagnostykę różnicową. • Prawidłowe ustalenie przyczyny dolegliwości stanowi klucz do skutecznego i bezpiecznego leczenia