De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu
Download
1 / 48

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw - - PowerPoint PPT Presentation


  • 136 Views
  • Uploaded on

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -. Helias A. Udo de Haes Instituut voor Milieuwetenschappen, CML LUMC, 25 maart 2013. Belangrijkste literatuur:

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu - van biologische naar duurzame landbouw -' - odeda


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw

De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu- van biologische naar duurzame landbouw -

Helias A. Udo de Haes

Instituut voor Milieuwetenschappen, CML

LUMC, 25 maart 2013


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw

Belangrijkste literatuur: en milieu

  • H.A. Udo de Haes en G.R. de Snoo: Eco-labelling of agriculturalfoodproducts. In U. Sonesson et al., Ch 19.

  • L. Fresco: Hamburgers in het paradijs, 2012.


Opbouw college
Opbouw college en milieu

I. Certificering van producten

II. Biologische landbouw

III. Naar een duurzame landbouw


I certificering van producten
I. Certificering van producten en milieu

  • Wat is certificering?

  • Onafhankelijke toetsing van de kwaliteit van producten

  • Informatie over de kwaliteit: milieukeur,

    eco-labels, productclaims, duurzaamheids-certificaten, …


Informatie op verschillende niveaus
Informatie op verschillende niveaus en milieu

1. Eigen claims

2. Onafhankelijk gecontroleerde eigen claims

3. Onafhankelijk getoetste certificatiesystemen

(keurmerken)


Organisatie certificering
Organisatie certificering en milieu

  • Drie lagen:

    Accreditatie

    Certificatiebureaus

    Producten - productketens


Certificering als private activiteit
Certificering als private activiteit en milieu

  • Bovenop wetgeving, beyondlegal compliance

  • Vrijwillig, ev. wel in samenwerking met overheid

  • Zelfregulering, lage kosten

  • Flexibeler dan wetgeving, ook internationaal

  • Doel: B2B en B2C


Toespitsing van het onderwerp
Toespitsing van het onderwerp en milieu

  • Certificering van landbouw en van voedsel

  • Vraag: wat kan dat betekenen voor mens en milieu, en i.h.b. voor onze gezondheid?

  • Daartoe kritische beschouwing van biologische landbouw


Ii biologische landbouw
II. Biologische landbouw en milieu

  • Meest bekende keurmerk

  • Onafhankelijk getoetste certificatiesystemen (niveau 3): SKAL

  • Groot vertrouwen

  • Internationaal (organicfarming)

  • Aansluitend bij natuurlijke processen

  • Wel belangrijke kritiekpunten


Heel korte geschiedenis
Heel korte geschiedenis en milieu

  • Ontstaan in jaren 20/30 van vorige eeuw

  • Als reactie op de industriële landbouw

  • Uitgangspunt: inspelen op natuurlijke processen

  • Areaal:

    • Wereld: 1%

    • EU: ca. 5%

    • Europa als geheel:

    • Oostenrijk: 20%

    • Nederland: 3%


Kernvraag
Kernvraag en milieu

  • In hoeverre is biologische landbouw beter voor mens en milieu dan gangbare landbouw?

  • Per kenmerk bekijken

  • Algemene kritiek van Fresco: “natuurlijk” biedt te weinig houvast, verwijst naar een mythisch paradijs



Kenmerken biologische landbouw
Kenmerken en milieubiologische landbouw

  • Geen synthetische bestrijdingsmiddelen

  • Geen antibiotica in veevoer

  • Geen synthetische kunstmest

  • Geen gentech

  • Biodiversiteit

  • Beter dierenwelzijn

  • Voedselkwaliteit en dieet

  • Ontbrekende kenmerken


1 geen synthetische bestrijdingsmiddelen
1. Geen synthetische bestrijdingsmiddelen en milieu

Dichloordifenyltrichloorethaan Soja

  • Wieden

  • Ruime vruchtwisseling en geen monoculturen

  • Resistente gewassen (bv. aardappels, wijnbouw)

  • Geen residuen, dus zeer positief


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw
Maar … en milieu

  • Ook verbeteringen in gangbare landbouw

    • Minder schadelijke bestrijdingsmiddelen

    • Biologische bestrijding (in kassen)

  • Fresco: dus biologische landbouweerwaarde …

    geen meerwaarde ….


2 geen antibiotica in veevoer
2. Geen antibiotica in veevoer en milieu

  • Geen preventief gebruik in varkensvoer

  • In gangbare veeteelt sinds 2006 verboden

  • Enorm risico in gangbare veeteelt

    (zie laatste Bionieuws)

  • Dus hier biologische veeteelt zeer positief

    -> studenten


3 geen kunstmest
3. Geen kunstmest en milieu

  • Alleen organische mest, compost, guano, etc. en vlinderbloemigen voor stikstof (klaver, lupine)

  • Op zich goed voor bodemvruchtbaarheid (geen risico afname organisch stofgehalte)

  • Ook passend in circulaire economie

  • Per perceel redelijke opbrengsten (ca. 80%)


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw
Maar … en milieu

  • Bemesting via veevoer en mest van elders

  • Grote vraag: hoeveel mensen volledig zonder kunstmest?

  • Min of meer terug naar landbouw van vóór 1850?


Toename intensiteit sinds 1850
Toename intensiteit sinds 1850 en milieu

  • Akkerland-voor-zaaizaad t.o.v. akkerland-totaal:

    Middeleeuwen 1 : 3, 18e eeuw: 1 : 12, nu 1 : 40

  • Dagelijkse melkgift koe: 16eeeuw 4-5 l/d, nu 27.5 l/d

  • Succesvolle Groene Revolutie (2-3 oogsten / jaar)

  • Nu slechts 0.25 ha / persoon nodig, bij jagers en verzamelaars was dat 50 – 100 ha / persoon

  • Vanaf 1850 geen honger meer in Europa ondanks bevolkingstoename tot 7 mld mensen


4 geen gentech
4. Geen gentech en milieu

  • Wat is gentech, ofwel: genetische modificatie

  • Overbrengen genetische materiaal via biotechnologie i.p.v. via veredeling

  • Onderscheid:

    • intragenese

    • cisgenese

    • transgenese


Welke bevolkingsomvang
Welke bevolkingsomvang? en milieu

  • Bevolkingsomvang zonder kunstmest:

    • Fresco schat: 5-6 maal minder mensen (1.1 - 1.4 mld)

    • Schatting PRI (LUW): 1 mld zonder fosfaat

  • Op wereldschaal kansloos zonder kunstmest

  • Wel sinds 2006 meer obesitas dan honger …


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw

  • Grote en milieuangst voor genetische modificatie bij overschrijden grens mens/dier/plant

  • ‘Frankensteinfood’


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw


Verhaal fresco
Verhaal Fresco ontwikkelingslanden positief

  • Biotechnologie geen trendbreuk

  • Bepleit pragmatische opstelling: welke feitelijke bijdrage aan duurzame landbouw?

  • EU te afhoudend, maar rest wereld geen inspraak

  • Nadruk helaas op goedkoper produceren; nauwelijks bestrijding armoede, honger en milieuproblemen

  • GM had nooit met herbicidenresistentie moeten beginnen (roundup-ready soja van Monsanto)!


Betere voorbeelden
Betere voorbeelden ontwikkelingslanden positief

  • Verbetering cassave was beter begin geweest

    • stapelvoedsel voor de armen, vooral in Afrika

    • veel verbetering mogelijk (betere opname nutriënten, hoger eiwitgehalte, minder kwetsbaar voor ziekten)

    • wordt nu pas mee begonnen

  • Gouden rijst, inbouw beta-caroteen(voor-voor vit.A)

    • introductie tot nu toe helaas moeizaam

    • wel in 2009 door China goedgekeurd


Wat tot nu toe de effecten
Wat tot nu toe de effecten? ontwikkelingslanden positief

  • Niet makkelijk vast te stellen

  • Waarmee te vergelijken?

  • Exoten zijn óók vaak kwetsbaar (b.v. aardappel)

  • Ook veel horizontale uitwisseling in de natuur

  • Ook andere technische vernieuwingen brengen schaalvergroting met zich mee


Beeld negatieve effecten gmo s
Beeld negatieve effecten ontwikkelingslanden positiefGMO’s

  • Gezondheidseffecten: geen aanwijzingen (LF)

  • Ecologische effecten: geen aanwijzingen (LF)

    • wel uitkruisen met natuurlijke soorten

    • effecten schaalvergroting bij gebruik gen-soja

    • ontginning mangrovebossen bij zouttolerante rijst

  • Sociale effecten: zeer vele

    • vermengen met biologische landbouw

    • macht multinationals vs. kleine boeren (pachters)

    • democratisch kwekersrecht (open source) vs.

      top-down en duur octrooirecht


Mogelijke positieve effecten gmo s
Mogelijke positieve effecten ontwikkelingslanden positiefGMO’s

  • Tot nu toe helaas zeer beperkt (weinig hogere opbrengsten, weinig betere toleranties)

  • Maar wel potenties voor duurzame landbouw:

    • Bt gewassen tegen plaaginsecten (mais, katoen, soja)

    • reductie methaan-emissie uit koeienmagen en N2O emissie bij bemesting

    • productie omega-3 en -6 vetzuren, bijv. in soja

    • Phytophtora-resistente aardappels (cis of trans); meeldouw-resistente druif (w.druif, gerst of zijderups)

    • zelfs voor biologische landbouw?


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw


5 biodiversiteit
5. Biodiversiteit biotechnologie (voor medicijnen)

  • Onderscheid:

    • Natuur-biodiversiteit

      • intrinsiek

      • functioneel

    • Agro-biodiversiteit


Natuur biodiversiteit intrinsiek functioneel
Natuur-biodiversiteit biotechnologie (voor medicijnen)intrinsiekfunctioneel


Agro biodiversiteit blaarkop mangalica varken phytophthora resistent
Agro-biodiversiteit biotechnologie (voor medicijnen)BlaarkopMangalica varkenPhytophthora resistent


Natuur biodiversiteit
Natuur-biodiversiteit biotechnologie (voor medicijnen)

  • Wel- en niet-functionele biodiversiteit

  • Sterk onder druk door intensivering

  • Beter indien geen gebruik bestrijdingsmiddelen

  • Maar in NL geen formele eis voor % natuur

  • Soms zelfs ook negatieve effecten (bv. bij wieden)

  • Maar toch in praktijk per bedrijf wel beter

  • Fresco: wel per kg grotere oppervlakte nodig …; bovendien geen risico voor landbouw


Agro biodiversiteit
Agro-biodiversiteit biotechnologie (voor medicijnen)

  • ‘Genetische erosie’ van landbouwgewassen

  • Al lange tijd aan de gang

  • Nu vooral 12 soorten planten, 14 soorten dieren

  • Diversiteit nodig voor inkruisen eigenschappen

  • Fresco: sinds moderne rassen geen grote epidemie

    (zoals aardappelmoeheid in Ierland in 19e eeuw)

  • Rol genenbanken

  • In biologische landbouw meer resistente oude rassen


6 dierenwelzijn
6. Dierenwelzijn biotechnologie (voor medicijnen)

  • Steeds belangrijker onderwerp

  • Biologische landbouw gewoon beter

  • Wordt nu ook steeds meer in gangbare landbouw opgepakt

    -> studenten


7 voedselkwaliteit en dieet
7. Voedselkwaliteit en dieet biotechnologie (voor medicijnen)


Voedselkwaliteit intrinsiek en verontreiniging
Voedselkwaliteit: intrinsiek en verontreiniging biotechnologie (voor medicijnen)

  • Aanwijzingen voor biologische gewassen:

    • Meer anti-oxidantia

    • Meer omega-3 vetzuren

    • Meet vitamine C, zink en ijzer

  • Betere smaak vlees?

  • Meer/minder risico op voedselvergiftiging ? (Salmonella, Listeria, BSE, EHEC, ESBL, Q-koorts ….)

  • Fresco: voedselkwaliteit beter dan ooit

    -> Studenten


Dieet
Dieet biotechnologie (voor medicijnen)

  • Wel of niet vegetarisch: enorm verschil voor landbouw (tweederde grasland)

  • Flexitariër, slow food, stadslandbouw, smart city

  • Freso: de meeste van de 10 belangrijkste doodsoorzaken zijn direct gerelateerd aan dieet

  • Groot belang gevarieerd dieet

    -> studenten


8 ontbrekende kenmerken
8. Ontbrekende kenmerken biotechnologie (voor medicijnen)

  • Effect op klimaat (tomaten uit Spanje, vruchten uit Zuid-Afrika…)

  • Aandacht voor effecten in keten:

    • geen voedselkilometers

    • geen water-voetstap

    • geen LCA

  • In feite is biologische landbouw van voorloper nu conservatief aan het worden


Conclusies biologische landbouw
Conclusies biologische landbouw biotechnologie (voor medicijnen)

  • Vele sterke elementen

  • Maar ook drie belangrijke beperkingen:

    • ontbrekende criteria

    • kan de wereld niet voeden

    • conservatief


Iii naar een duurzame landbouw
III. Naar biotechnologie (voor medicijnen)een duurzame landbouw

  • Nu volop in beweging

  • Op EU niveau in kader van overleg over GLB

  • Op nationaal niveau


De rol van certificering van landbouw en voedsel voor mens en milieu van biologische naar duurzame landbouw

DEN HAAG 21 maart – Versnelde verduurzaming van de land- en tuinbouw

staat ook het kabinet voor ogen, maar het heeft slechts beperkte

mogelijk­heden om daadwerkelijk iets te kunnen doen.

Dijksma zet zich in voor duurzame landbouw

21-03-2013 09:03 | Redactie politiek

Dijksma. Foto ANP


Wat is duurzame landbouw
Wat is duurzame landbouw? en tuinbouw

  • Fresco: niemand heeft definitie …

  • Geen reden om er niet aan te werken

  • Heel bruikbaar kader: People – Planet – Profit (PPP) plus concepten als circulaire economie, BBE

  • Het gaat zowel om de landbouw als om het voedsel

  • Vgl.: duurzame bosbouw, duurzame biomassa, duurzame palmolie, duurzame visserij, e.a.


Enkele uitgangspunten
Enkele uitgangspunten en tuinbouw

  • Alle milieuproblemen

  • Zo min mogelijk bestrijdingsmiddelen (IPM, ICM)

  • Zo min mogelijk kunstmest

  • Alleen gentechniek t.b.v. duurzaamheid (PPP)

  • Redelijke prijzen (Utz vs. Max Havelaar)

  • Gericht op ‘beyondlegalcompliance’, niet op een nichemarkt

  • Moet hele wereldbevolking kunnen voeden

  • Geen afwijzing van high-tech (wel: hoe ver?)


Naar een keurmerk voor duurzame landbouw
Naar een keurmerk voor duurzame landbouw? en tuinbouw

  • Betekenis groot, maar wel problemen:

    • veel verschillende soorten producten

    • ‘met mate’ technisch moeilijker dan ja-nee

    • dat ook niet makkelijk voor draagvlak

  • Toch alleszins de moeite waard

  • Open eind: hoe problemen aan te pakken?