kalda str i j frelsisbar tta v etnam austurl nd n r n.
Download
Skip this Video
Download Presentation
Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 13

Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær - PowerPoint PPT Presentation


  • 143 Views
  • Uploaded on

Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær. 7. kafli. Kalda stríðið 1945-1991.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær' - nova


Download Now An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
kalda str i j frelsisbar tta v etnam austurl nd n r
Kalda stríðið, þjóðfrelsisbarátta, Víetnam, Austurlönd nær

7. kafli

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 1991
Kalda stríðið1945-1991
  • Tímabilið eftir seinni heimsstyrjöld hefur verið kallað kalda stríðiðvegna þess að það einkenndist af spennuástandi milli tveggja risavelda, Bandaríkjanna og Sovétríkjanna (Rússlands)sem kepptu um áhrif og völd í heiminum.
  • Bandaríkin:
    • Lýðræði.
    • Opið kapítalískt hagkerfimeð eðli markaðarins um framboð og eftirspurn.
    • Frjálshyggja með það að markmiði að skattar eigi að vera lágir og þegnarnir borgi sjálfir sína menntun og heilbrigðisþjónustu.
    • Einkaframtakið í hávegum haft.
    • Hægrisinnuðstjórnmálmeð sterkum ítökum auðhringa og pólitískra þrýstihópa.
    • Bræðingur margra evrópskra þjóðernishópasem ráða ferðinni.
    • Sundurleit einstaklingshyggjuþjóðsem þarf sífellt að sameinast um óvin til að stríða við til að gleyma eigin vandamálum.
  • Sovétríkin (Rússland):
    • Einræði Kommúnistaflokksins– aðrir flokkar bannaðir.
    • Kommúnískt miðstýrt hagkerfiþar sem framboði og eftirspurn var stjórnað af ríkinu.
    • Ríkið sá um allar þarfir einstaklinganna, s.s. menntun, heilbrigði og starf.
    • Einkaframtak óþarft, hagsmunir heildarinnar réðu hér mestu.
    • Þjóðernishyggja með blöndu af ofsóknaræði– öðrum þjóðum raðað upp í kringum aðalþjóðina, Rússa, sem varnarvirkjum og tjónaþolum í átökum og stríði.

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19911
Kalda stríðið1945-1991

Andstæðar fylkingar um 1960

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19912
Kalda stríðið1945-1991

Andstæðar fylkingar um 1980

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19913
Kalda stríðið1945-1991

Taflan hér til vinstri sýnir þróun og fjölgun kjarnorkuvopna-birgða stórveldanna tveggja, BNA og SR. Hér eru ekki taldar með tölur frá Bretum og Frökkum yfir þeirra kjarnavopn.

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19914
Kalda stríðið1945-1991
  • Sameinuðu þjóðirnar:
    • Stofnaðar 1945 í þeim tilgangi að varðveita heimsfriðinn og leysa deilur.
    • Innan þess myndað Öryggisráðsigurvegaranna sex úr Seinni heimsstyrjöld, Bandaríkin, Sovétríkin, Bretland, Frakklandog Kína – voru einskonar ríkisstjórn með neitunarvald á athafnir og ályktanir SÞ.
    • Aðalstöðvar SÞ eru í New York í Bandaríkjunum.
  • Örlög Þýskalands – tákn Kalda stríðsins:
    • Fyrstu áratugina eftir Seinna stríð var Þýskaland hernámslandBandaríkjamanna, Breta, Frakka og Sovétmanna – Berlín var líka skipt upp á milli sigurvegaranna.
    • Þjóðernishreinsanir: Eftir stríð höfðu milljónir Þjóðverja verið fluttar nauðugar frá landsvæðum austurhéraðanna til að endurskapa þjóðerniskort Austur-Evrópu á þann hátt sem Stalín líkaði.
    • Sömuleiðis voru milljónir Pólverja neyddir burt úr austurhéruðum vestur á bóginn.
    • Þýskalandi var að lokum skipt í tvö ríki:
      • Vestur-Þýskaland með lýðræði, kapítalískan efnahag og NATO-aðild
      • Austur-Þýskaland með einræði kommúnista og efnahag og Varsjárbandalagsaðild.

Byggðir fólks sem talaði germönsk tungumál í Mið-Evrópu um árið 1940.

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19915
Kalda stríðið1945-1991

Atlantshafsbandalagið (NATO)

  • Hvert risaveldi um sig safnaði í kringum sig vinveittum ríkjum og myndaði hernaðarbandalag þar sem þau sóru að koma hvert öðru til aðstoðar ef á eitt þeirra yrði ráðist.
  • Atlantshafsbandalagið – NATO(North Atlantic Treaty Organization)
    • Stofnað 1949á grundvelli Norður-Atlantshafssamningsins af ótta við hernaðarstyrk Sovétríkjanna.
    • Harðar deilur urðu á Íslandi hvort ganga ætti í bandalagið og óeirðir urðu fyrir utan Alþingi 30. mars 1949 þegar atkvæðagreiðsla um aðildina fór fram.
    • Aðilar: Bandaríkin, Kanada, Bretland, Ísland, Frakkland, Vestur-Þýskaland, Noregur, Danmörk, Belgía, Holland, Spánn, Portúgal, Ítalía, Grikkland, Tyrkland.
  • Varsjárbandalagið:
    • Stofnað í Varsjá 1955 af alþýðulýðveldunum (kommúnistaríkjunum)
    • Ætlað sem andsvar við Atlantshafsbandalagið og inngöngu Vestur-Þjóðverja í það.
    • Formlega leyst upp 1991.
    • Aðilar: Sovétríkin, Pólland, Austur-Þýskaland, Tékkóslóvakía, Ungverjaland, Rúmenía, Búlgaría, Albanía.

Varsjárbandalagið

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19916
Kalda stríðið1945-1991
  • Í frægri ræðu 5. mars 1946talaði Winston Churchill, forsætisráðherra Breta, um að járntjaldværi að skipta Evrópu í tvennt.
  • Er þessi fræga ræða Churchills af mörkum talin vera táknræn fyrir upphaf Kalda stríðsins.
  • Í framhaldi af þessari ræðu hefur ætíð síðan verið vísað til markanna á milli Vesturlanda og Austantjaldslandanna sem skipti Evrópu í tvennt, sem einskonar járntjalds, víggirt svæði, markalína ríkja með tvenn ólík pólitísk og efnahagsleg samfélagsform.

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i k reustr i 1945 1991
Kalda stríðið - Kóreustríðið1945-1991
  • Kóreustríðið:
    • Árið 1950 réðust hersveitir Norður-Kóreu, sem vorukommúnistar vinveittir Rússum, inn í Suður-Kóreu semvar vinveitt Bandaríkjamönnum sem kom SK til hjálpar.
    • Hernaðurinn var einkar grimmúðlegur og blönduðustKínverjar beint inn í átökin með Norður-Kóreubúum ogmargar aðildarþjóðir Sameinuðu þjóðanna meðSuður-Kóreu, sérstaklega þær sem voru hliðhollar BNA.
    • Árið 1953 var loks samið um vopnahlé og var vígstaðanþá lítt breytt frá því fyrir 1950.
    • Dánir og særðir: 1,2-1,6 milljónir NK & Kína.– 500.000 SK & SÞ.
    • Í dag standa milljónir hermanna við vopnahléslínuna tilbúnir aðberjast á ný.
    • Norður-Kórea er í dag eitt lokaðasta og kúgaðasta land veraldar.

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i k budeilan 1945 1991
Kalda stríðið-Kúbudeilan1945-1991

Nikita Khrushchev, aðalritari Sovétríkjanna

  • Kúbudeilan:
    • Árið 1959komst Fidel Kastrótil valda á Kúbu eftir harða skæruliðabaráttu þar sem spillt harðstjórn vinveitt BNA hafði verið við völd.
    • Kastró tók upp vinsamleg samskipti við Sovétríkinþar sem hann var hliðhollur hugmyndakerfi kommúnista.
    • Árið 1962 reistu Sovétmenn skotpalla fyrir kjarnorkuflaugará Kúbu.
    • Því mótmæltu Bandaríkjamennharðlega og settu hafnbann á Kúbu.
    • Magnaðist spennan svo mjög að nær komst heimurinn ekki Þriðju heimsstyrjöldinni.
    • Sovétmenn gáfu að lokum eftir og fjarlægðu skotpalla sína á Kúbu og Bandaríkjamenn sína í Tyrklandi.

John F. Kennedy, forseti BNA

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i fri arhreyfingar 1945 1991
Kalda stríðið-Friðarhreyfingar1945-1991
  • Friðarhreyfingar:
    • Eftir Kúbudeiluna fengu friðarhreyfingar byr í seglin.
    • Almenningi hryllti við brjálæði vígbúnaðar-kapphlaupsins og þeirri staðreynd að árið 1965 var hægt að sprengja þessa plánetu okkar í loft upp ótal sinnum með kjarnorkusprengjum.
    • Vinstrihreyfingarvoru í fararbroddi mótmælendanna.
    • Frá þessum hreyfingum spruttu síðar margvíslegar aðrar hreyfingar sem börðust fyrir dýraverndun, náttúruvernd, osvfr.
    • Margir frægir listamenn (Bítlarnir, t.d.) voru áberandi í friðarhreyfingunni.
    • Hippar kölluðust þeir sem vildu lifa sínu lífi eftir hugsjónum friðarsinnanna.

Let’s give peace a chance!

Make love, not war!

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i v etnam 1945 1991
Kalda stríðið-Víetnam1945-1991
  • Víetnamstríðið:
    • Árin 1965-1973 háðu Bandaríkjamenn stríð við kommúnistastjórn Norður-Víetnam og skæruliða í Suður-Víetnam.
    • BNA unnu allar orrustur en hugrekki og þrjóska Víetnama vann samt á endanum stríðið.
    • BNA sneru almenningi í Víetnam – og reyndar heiminum öllum - gegn sér með tillitsleysiog skeytingarleysi fyrir lífi almennra borgara.

Úr myndinni Full Metal Jacket

7

Nútíminn 1900-2008

kalda str i 1945 19917
Kalda stríðið1945-1991
  • Kalda stríðið einkenndist oft af miklum öfgum.
  • Mikil ódæðivoru framin af risaveldunum íbaráttunni um völd og áhrif.
  • Hundruðir þúsunda manna voru myrtir og pyntaðiraf leppstjórnum risaveldanna, verst var ástandið íRómönsku Ameríkuþar sem einræðisherrar ogherstjórnir vinveittir BNA bældu af hörku niður allamótstöðu og framþróun í álfunni.
  • Árið 1987 hefur Mikhail Gorbachev, nýr aðalritari Sovétríkjanna, glasnostog perestroijku sem þýðir opnara samfélag og endurbætur á þeirri stöðnun sem ríkti í Sovétríkjunum.
  • Sovétríkin voru hins vegar of langt leidd og eftir töluverð átök innanlands líða Sovétríkin undir lok í desember 1991.
  • Er þá talið að Kalda stríðinu ljúki formlega séð.
  • Sumir hafa reyndar bent á það í hálfkæringi að réttur aðili hafi tapað Kalda stríðinu en rangur aðili unnið það.
  • Eftir það urðu Bandaríkin að ofurveldi, miklu stærra og ríkara en nokkurt annað ríki hér á jörð.

Berlínarmúrinn

7

Nútíminn 1900-2008

ad