18 kafli ndunarkerfi l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
18. Kafli: Öndunarkerfið PowerPoint Presentation
Download Presentation
18. Kafli: Öndunarkerfið

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 25

18. Kafli: Öndunarkerfið - PowerPoint PPT Presentation


  • 405 Views
  • Uploaded on

18. Kafli: Öndunarkerfið. Líffæra- og lífeðlisfræði 203 Guðrún Narfadóttir. Hlutverk öndunarkerfisins. Viðheldur réttum styrk súrefnis og koltvísýrings í blóði Hjálpar til að viðhalda réttu pH gildi blóðs Hefur lyktarnema Hreinsar, hitar og rakamettar innöndunarloftið Hljóðmyndun.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about '18. Kafli: Öndunarkerfið' - kynthia


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
18 kafli ndunarkerfi

18. Kafli: Öndunarkerfið

Líffæra- og lífeðlisfræði 203

Guðrún Narfadóttir

hlutverk ndunarkerfisins
Hlutverk öndunarkerfisins
  • Viðheldur réttum styrk súrefnis og koltvísýrings í blóði
  • Hjálpar til að viðhalda réttu pH gildi blóðs
  • Hefur lyktarnema
  • Hreinsar, hitar og rakamettar innöndunarloftið
  • Hljóðmyndun
skipting ndunarkerfisins
Skipting öndunarkerfisins
  • Skipting eftir staðsetningu
    • Efri öndunarfæri
      • nef og kok
    • Neðri öndunarfæri
      • barkakýli, barki, berkjur og lungu
  • Skipting eftir starfsemi
    • Leiðsluhluti
      • tekur ekki þátt í loftskiptum:
      • nef, kok, barkakýli, berkjur, berklingar og endaberklingar
    • Öndunarhluti
      • tekur þátt í loftskiptum
      • öndunarberklingar, blöðrusytrur og lungnablöðrur
nef nasus
Nef (nasus)
  • Ytra nef (nasus externus)
    • er gert úr brjóski og húð, fóðrað með slímhimnu
    • opnast út um ytri nasir (nares)
  • Innra nef (nefhol / cavum nasi)
    • tengist afholum nefs (sinus paranasales) og nefkoki með koknösum
    • hlutverk nefhols er að hita, hreinsa, rakametta og lyktarskynja innöndunarloftið
kok pharynx
Kok (pharynx)
  • Hefur slímuklæddan vöðvavegg
  • Skiptist í
    • Nefkok (nasopharynx)
    • Munnkok (oropharynx)
    • Barkakýliskok (laryngopharynx)
  • Nefkok
    • Er aftan við nefhol
    • Tilheyrir öndunarkerfi eingöngu
  • Munnkok og barkakýliskok
    • Eru aftan við munnhol og barkakýli
    • Tilheyra öndunarkerfi og meltingarkerfi
barkak li larynx
Barkakýli (larynx)
  • Tengir kok (pharynx) og barka (trachea)
  • Er framan við 4.-6. hryggjarlið
  • Er gert úr brjóskhlutum, m.a.:
    • Cartilago thyroidea (skjaldbrjósk)
    • Cartilago cricoidea (hringbrjósk)
    • Cartilago epiglottica (barkaspeldi)
  • Í barkakýli er aðsetur raddbanda
    • Þegar loft flæðir milli raddbandanna titra þau
    • Við titringinn myndast hljóð
  • Barkaspeldi lokar leiðinni niður í barka við kyngingu
barki trachea
Barki (trachea)
  • Nær frá barkakýli að 5. brjóstlið
    • þar skiptist hann í tvær aðalberkjur
  • Er staðsettur framan við vélinda
  • Er gerður úr sléttum vöðvavef og 16-20 brjóskskeifum
    • opni hlutinn snýr að vélinda
  • Er klæddur falskri marglaga bifhærðri stuðlaþekju
berkjutr
Berkjutréð
  • Barki (trachea) greinist í tvær 
  • Aðalberkjur (bronchus principalis/1° bronchi) sem greinast í 
  • Blaðaberkjur (bronchus lobares/2° bronchi), tvær til vinstra lunga og þrjár til hægra lunga sem greinast í
  • Geiraberkjur (bronchus segmentales/3° bronchi) sem greinast í
  • Berklinga (bronchioli) sem greinast í
  • Endaberklinga (terminal bronchioli) sem kvíslast í
  • Öndunarberklinga (bronchioli respiratorii) sem opnast inn í 
  • Blöðrusytrur (ductus alveolares) sem opnast inn í klasa af 
  • Lungnablöðrum (alveoli)
lungu pulmones
Lungu (pulmones)
  • Pöruð líffæri í brjóstholi
    • Lungnatoppur (apex pulmonis) snýr upp
    • Lungnagrunnur (basis pulmonis) snýr að þind
  • Hægra lunga hefur 3 lungnablöð (lobi), en vinstra lunga hefur 2 blöð
  • Hvert lungnablað er gert úr smærri bleðlum (lobuli)
    • í hverjum lobuli er vessaæð, slagæðlingur, bláæðlingur, endaberklingur, öndunarberklingur, blöðrusytrur og lungnablöðrur
  • Skipti á súrefni og koltvísýringi eiga sér stað yfir þunnar himnur lungnablaðra og háræða
lungnabl rur alveoli
Lungnablöðrur (alveoli)
  • Í lungum eru um 300 milljón lungnablöðrur
  • Yfirborð er samtals um 90m2
  • Frumugerðir í lungnablöðrum
    • Flögulaga þekjufrumur
      • Mynda bollalaga lungnablöðrur
    • Surfactant myndandi frumur
      • Surfactant er efni sem minnkar yfirborðsspennu í lungum og hindrar að þau falli saman
    • Átfrumur (macrophagar)
      • Hreinsa lungun
    • Himnur lungnablaðra og háræðar lungnanna eru nánast samvaxnar í örþunna öndunarhimnu
      • Öndunarhimnan er aðeins um 0.5µm þykk
flei rur pleura
Fleiðrur (pleura)
  • Lungnafleiðra (pleura pulmonalis ) þekur lungun að utan
  • Veggfleiðra (pleura parietalis) þekur brjóstvegg að innan
  • Fleiðruhol (cavum pleurae) er á milli fleiðranna
    • Undirþrýstingur í fleiðruholi heldur lungum upp að brjóstveggnum
    • Ef opnast inn í fleiðruhol, hverfur þessi undirþrýstingur og lungun falla saman (loftlunga)
loftun pulmonary ventilation
Loftun (pulmonary ventilation)
  • Við loftun verða skipti á lofti milli andrúmslofts og lungnablaðra
    • loft flæðir frá svæði með þrýsting yfir á svæði með minni þrýsting
  • Loftun verður vegna öndunarhreyfinga
    • innöndun
    • útöndun
inn ndun inhalation
Innöndun (inhalation)

1. Samdráttur í þind og ytri millirifjavöðvum veldur stækkun á brjóstholi

  • við áreynsluinnöndun (djúpa innöndun) eru fleiri vöðvar notaðir

2. Lungun fylgja brjóstveggnum eftir og rúmmál þeirra stækkar

3. Við það fellur þrýstingur í lungnablöðrum og verður lægri en þrýstingur andrúmslofts

4. Loft streymir niður í lungu undan þrýstingsfallanda

t ndun exhalation
Útöndun (exhalation)

1. Ytri millirifjavöðvar og þind slaka á og rúmmál brjósthols minnkar

  • við áreynslulausa útöndun eru ekki notaðir vöðvar
  • við áreynsluútöndun eru innri millirifjavöðvar og kviðvöðvar líka virkjaðir

2. Lungun fylgja brjóstveggnum eftir og rúmmál þeirra minnkar

3. Við það eykst þrýstingur í lungnablöðrum og verður hærri en þrýstingur andrúmslofts

4. Loft flæðir úr lungum undan þrýstingsfallanda

lungnar mdir
Lungnarýmdir
  • Öndunarloft (tidal volume) = loftmagn í einum andardrætti
  • Viðbótarloft (inspiratory reserve volume) = það loft sem má bæta við eftir eðlilega innöndun
  • Varaloft (expiratory reserve volume) = það loft sem er hægt að anda frá sér eftir eðlilega útöndun
  • Loftleif (residual volume) = það loft sem alltaf er í lungum, fer ef lungu falla saman
  • Andrýmd (vital capacity) = heildarrúmtak lungna að frádreginni loftleif
  • Mínútuöndun (minute ventilation) = innandað loftmagn á mínútu (þ.e. öndunartíðni x öndunarloft)
  • Dautt rými (dead space) = það loft sem er í öndunarveginum og tekur ekki þátt í loftskiptum (u.þ.b. 150 ml)
slide16
Loft
  • Loft er blanda nokkurra lofttegunda
    • Öndunarlofttegundirnar eru O2 og CO2
  • Sérhver lofttegund í blöndunni hagar sér óháð hinum
  • Heildarloftþrýstingur er samanlagður hlutþrýstingur (P) allra lofttegundanna
    • Loftþrýstingur andrúmslofts er um 760mmHg
  • Við loftskipti verður einfalt flæði
    • sérhver lofttegund flæðir úr hærri hlutþrýstingi í lægri
  • Hlutþrýstingur O2 og CO2 er ólíkur í andrúmslofti, lungnablöðrum, slagæðum, bláæðum og vefjum
ytri ndun external respiration
Ytri öndun (external respiration)
  • Ytri öndun á sér stað í lungum
  • Skipti verða á O2 og CO2 milli lungnablaðra og blóðs
    • Til að O2 flæði geti átt sér stað þarf PO2 í lungnablöðrum alltaf að vera hærra en PO2 í háræðum lungna
  • Í háræðakerfi lungna flæðir O2 úr lungnablöðrum yfir í blóð, en CO2 til streymir úr blóði til lungnablaðra
    • O2 snautt blóð mettast af O2 í lungum
  • Stórt yfirborð lungnablaðra, þunnar rakar himnur og þétt háræðanet tryggir öflug loftskipti í lungum
innri ndun internal respiration
Innri öndun (internal respiration)
  • Innri öndun á sér stað í líkamsvefjum
  • Skipti verða á lofti milli blóðs og vefja
    • Vefir taka upp O2 og losa sig við CO2
  • Eftir því sem bruni er meiri í vefjum, þess hraðari innri öndun
flutningur s refnis me bl i
Flutningur súrefnis með blóði
  • 1.5% súrefnisins flyst frá lungum til vefja uppleyst í plasma
  • 98.5% flyst bundið blóðrauða (hemóglóbíni, Hb):
    • Hb + O2 HbO2
    • deoxyhemóglóbínoxyhemóglóbín
  • Í lungum er hlutþrýstingur súrefnis hár
    • þar mettast Hb af súrefni
  • Í vefjum er hlutþrýstingur súrefnis er lágur
    • þar losnar súrefnið frá Hb
  • Binding O2 við blóðrauðann er auk þess háð hlutþrýstingi koltvísýrings (PO2), pH og hitastigi
    • PCO2, pH, hiti  tengsl súrefnis og Hb veikjast og súrefnið fer út í vefi

Hypoxia = súrefnisskortur í vef

flutningur koltv s rings me bl i
Flutningur koltvísýrings með blóði
  • Um 7% uppleystur í plasma
  • Um 23% bundinn próteinum, aðallega blóðrauða
    • Hb + CO2 HbCO2
  • Um 70% sem uppleystar bikarbonat jónir (HCO3-) í plasma
    • Í vefjum fer CO2 inn í rauðu blóðkornin og fyrir tilstilli ensímsins carbonic anhydrasa (CA) myndast kolsýra, sem klofnar í vetnisjónir og bikarbonatjónir (jafnan gengur til hægri):
    • CO2 + H2O  H2CO3  H+ + HCO3-
    • Þegar blóðið kemur til lungna, snýst þetta við (jafnan gengur til vinstri)
stj rnst var ndunar
Stjórnstöðvar öndunar
  • Í hvíld notar líkaminn u.þ.b. 200 ml O2/mín
    • Við áreynslu getur O2 upptakan allt að þrítugfaldast
  • Stjórnstöðvar öndunar eru í medulla oblongata og pons
    • Stjórnstöðvar senda boð til öndunarvöðva
    • Takstöðvar í medulla oblongata hafa inn- og útöndunarsvæði (fig 18.12)
    • Kjarnar í pons stjórna skiptingu milli inn- og útöndunar
      • Annar kjarninn styttir innöndun við hraða öndun
      • Hinn kjarninn lengir innöndun við hæga djúpa öndun
ttir sem hafa hrif hra a og d pt nduna
Þættir sem hafa áhrif á hraða og dýpt önduna
  • Boð frá heilaberki (viljastýrt)
  • Boð frá efnanemum
    • breytingar á efnasamsetningu blóðsins hafa áhrif á hraða og dýpt öndunar
    • efnanemar (central og peripheral) skynja breytingar í styrk O2, CO2 og pH
    • hækkun á CO2 veldur því að eftirfarandi jafna gengur til hægri:
      • CO2 + H2O  H2CO3  H+ + HCO3-
      • við það lækkar pH og öndun örvast
fleiri ttir sem hafa hrif hra a og d pt ndunar
Fleiri þættir sem hafa áhrif á hraða og dýpt öndunar
  • Limbíska kerfið
  • Boð frá stöðunemum í liðamótum sem skynja hreyfingu líkamans
  • Líkamshiti
  • Sársauki
  • Erting í öndunarvegi
  • Innöndunarviðbragð
reynsla og ndun
Áreynsla og öndun
  • Tíðni og dýpt öndunar eykst við áreynslu
  • Við áreynslu eykst einnig blóðflæði til lungna og súrefnisflæði úr lungnablöðrum yfir í blóðrás
  • Við snögga áreynslu verður skyndileg aukning í öndun vegna beinna örvandi boða frá mænukylfu
  • Við hæfilega áreynslu verður stigvaxandi aukning í öndun vegna breytinga í efnasamsetningu og hitastigi blóðs (aukinn bruni hækkar hita, minnkar súrefni, eykur koltvísýring og lækkar pH gildi blóðs). Þessir þættir örva stjórnstöðvar öndunar