katedra i zak ad fizjologii uniwersytet medyczny im k marcinkowskiego w poznaniu www kzf amp edu pl n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu PowerPoint Presentation
Download Presentation
Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 136

Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu - PowerPoint PPT Presentation


  • 259 Views
  • Uploaded on

FIZJOLOGIA ŻYWIENIA Przemiana materii, składniki odżywcze, zasady prawidłowego żywienia. Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu www.kzf.amp.edu.pl. PROCESY ENERGETYCZNE.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Katedra i Zakład Fizjologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu' - kay-mccormick


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
katedra i zak ad fizjologii uniwersytet medyczny im k marcinkowskiego w poznaniu www kzf amp edu pl

FIZJOLOGIA ŻYWIENIA

Przemiana materii, składniki odżywcze, zasady prawidłowego żywienia

Katedra i Zakład Fizjologii

Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

www.kzf.amp.edu.pl

slide2

PROCESY ENERGETYCZNE

  • Całokształt przemian biochemicznych i towarzyszących im przemian energetycznych, jakie zachodzą w organizmach żywych i stanowią istotę życia, nosi nazwę PRZEMIANY MATERII, CZYLI METABOLIZMU.
  • Przemiany te przebiegają w dwóch różnych jakościowo kierunkach: degradacji i biosyntezy. Wyróżniamy:

METABOLIZM

slide5

ENERGOMETRIA (KALORYMETRIA)

  • To nauka zajmująca się badaniem wpływu czynników fizjologicznych i patologicznych na natężenie procesów metabolicznych.
  • Celem tej działalności jest ustalenie optymalnych norm zapotrzebowania energetycznego organizmu w zależności od różnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych.

METABOLIZM

slide6

PODSTAWOWĄ JEDNOSTKĄ PRZEMIAN ENERGETYCZNYCH I WARTOŚCI ENERGETYCZNEJ POŻYWIENIA JEST JEDNOSTKA CIEPŁA:

  • Jedna kilokaloria – to ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1 kg wody o 1 stopień Celsjusza (od temperatury 14,5C do 15,5C, pod ciśnieniem 1 atmosfery).
  • Zgodnie z międzynarodowym układem SI, podstawową jednostką energii jest dżul lub kilodżul. Po przeliczeniu:
  • 1 kcal = 1000 cal (kalorii)
  • 1 kcal = 4,184 kJ (kilodżuli)
  • 1 kJ = 0,24 kcal

KILOKALORIA

(kcal)

slide7

RÓWNOWAŻNIKI ENERGETYCZNE

  • RÓWNOWAŻNIKI ENERGETYCZNE FIZYCZNE

To ilość energii jaka jest wyzwalana podczas spalania 1g białka, 1g tłuszczu lub 1g węglowodanów w warunkach pozaustrojowych (spalenie w bombie kalorymetrycznej wypełnionej tlenem).

W wyniku spalenia wszystkich substancji organicznych zawartych w pożywieniu otrzymuje się następujące równoważniki fizyczne:

1g białka – 5,65 kcal

1g tłuszczu – 9,45 kcal

1g węglowodanów – 4,15 kcal

slide8

RÓWNOWAŻNIKI ENERGETYCZNE

  • RÓWNOWAŻNIKI ENERGETYCZNE FIZJOLOGICZNE WG WILBURGA ATWATERA (KALORIE NETTO)
  • Atwater (1900 r.) wyznaczył współczynniki strawności dla:
  • białek – 92%
  • tłuszczów – 95%
  • węglowodanów – 98%
  • Atwater oznaczył ciepło spalania białek, tłuszczy i węglowodanów, ale dodatkowo uwzględnił ich stopień strawności w ustroju i straty związków azotowych w moczu. Wartości te wynoszą:
  • 1g białka – 4 kcal
  • 1g tłuszczu – 9 kcal
  • 1g węglowodanów – 4 kcal
  • 1g alkoholu – 7 kcal
slide9

RÓWNOWAŻNIKI ENERGETYCZNE

  • BIAŁKA
  • TŁUSZCZE
  • WĘGLOWODANY

- tzw. kalorie przyswajalne

- uwzględniają niecałkowite trawienie i przyswajanie

- spalanie w bombie

kalorymetrycznej

slide12

PODSTAWOWA PRZEMIANA MATERII (BMR, ang. BasalMetabolicRate)

  • Najmniejsze nasilenie przemian biochemicznych zachodzących w ustroju człowieka pozostającego w warunkach zupełnego spokoju fizycznego, psychicznego, na czczo oraz w optymalnym mikroklimacie (odpowiednia temperatura, wilgotność powietrza).
  • Uwolniona energia z PPM jest zużywana przez organizm na podstawowe procesy życiowe, jak: oddychanie, pracę serca, krążenie krwi, odbudowę, wzrost komórek i tkanek, napięcie mięśni, czynność wydalniczą i wydzielniczą, pracę układu nerwowego, utrzymanie stałej ciepłoty ciała.

U dorosłych wynosi ok. 1 kcal/kg m.c/godz.

slide13

PODSTAWOWA PRZEMIANA MATERII (BMR, ang. BasalMetabolicRate)

PPM zależy od:

  • masy ciała
  • wzrostu
  • wieku
  • płci
  • stanu odżywienia
  • czynników genetycznych
  • funkcjonowania gruczołów endokrynnych (h.tarczycy, katecholaminy)
  • stanu układu nerwowego (stres)
  • stanu zdrowia (temp. ciała*, zażywane leki)
  • warunków klimatycznych**

* Zapotrzebowanie energetyczne zwiększa się o 12% na każdy stopień Celsjusza powyżej prawidłowej ciepłoty ciała

** W krajach tropikalnych wartość PPM jest niższa niż w krajach północnych

slide14

PONADPODSTAWOWA PRZEMIANA MATERII

  • Wydatki energetyczne ustroju związane z wykonywaną pracą.
  • Największy wpływ na ponadpodstawową przemianę materii ma aktywność fizyczna (najniższe wydatki energetyczne organizm osiąga podczas wykonywania prac umysłowych, najwyższe w czasie pracy fizycznej).
slide15

SWOISTE DYNAMICZNE DZIAŁANIE POŻYWIENIA

ZWIĘKSZENIE PODSTAWOWEJ PRZEMIANY MATERII:

slide16

CAŁKOWITA PRZEMIANA MATERII

  • Suma wszystkich wydatków energetycznych w ustroju.
  • Określa całodobowe zapotrzebowanie energetyczne dla danej osoby.

CPM zależy od:

  • podstawowej przemiany materii (PPM)
  • termogenezy poposiłkowej (SDDP, swoiste dynamiczne działanie pokarmu)
  • aktywności fizycznej
slide17

CAŁKOWITA PRZEMIANA MATERII

  • SPOSÓB OBLICZANIA CPM Z WYKORZYSTANIEM TZW. WSKAŹNIKÓW AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ:

3 poziomy aktywności fizycznej:

slide19

METODA KALORYMETRII BEZPOŚREDNIEJ

  • Pomiar polega na oznaczeniu ilości ciepła wydzielanego przez organizm znajdujący się w komorze kalorymetrycznej.
  • Komora kalorymetryczna to urządzenie przypominające pomieszczenie, otoczone obiegiem wodnym. Na podstawie zwiększenia się temperatury wody otaczającej ściany komory określa się ilość wydzielanego ciepła (w jednostce czasu).
slide20

METODA KALORYMETRII POŚREDNIEJ

  • Pomiar wydatku energetycznego polega na respiracyjnym pomiarze objętości zużytego przez organizm tlenu i objętości wydychanego dwutlenku węgla w jednostce czasu.
  • Ilość wydatkowanej energii oblicza się na podstawie równoważnika energetycznego tlenu, którego wartość zależy od współczynnika oddechowego (R) (R=VCO2/VO2).
  • Wartość energetyczna 1 litra tlenu wynosi 4,825 kcal.
  • Do oznaczeń stosuje się przyrządy zwane respirometrami.
slide21

METODY OBLICZENIOWE

  • metoda oparta na założeniu:
  • obliczenie PPM w odniesieniu do powierzchni skóry
  • wzór Harrisa i Benedicta
  • wzór Mifflina
slide22

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE

  • Polega na pokryciu zapotrzebowania organizmu na energię oraz wszystkie niezbędne składniki odżywcze potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, utrzymania należnej masy ciała i zachowania zdrowia.
slide23

B I L A N S E N E R G E T Y C Z N Y

PRZYROSTMASY

UTRATA

MASY

BIAŁKO

TŁUSZCZE

WĘGLOWODANY

PPPM*

PPM**

WYDATEK ENERGII

POBÓR ENERGII

* Ponadpodstawowa przemiana materii

** Podstawowa przemiana materii

slide24

SKŁADNIK POKARMOWY

Zawarty naturalnie w środku spożywczym związek chemiczny, który może mieć zarówno charakter

  • odżywczy, jak i
  • nieodżywczy:
    • balastowy,
    • smakowo-zapachowy,
    • szkodliwy.
slide25

SKŁADNIK ODŻYWCZY

Związek chemiczny, który po strawieniu i wchłonięciu zostanie wykorzystany przez organizm jako źródło energii, materiał budulcowy lub czynnik regulujący procesy życiowe.

slide26

SKŁADNIKI ODŻYWCZE

  • energetyczne:

węglowodany, tłuszcze, białka (częściowo)

  • budulcowe:

białka, lipidy, niektóre składniki mineralne

  • regulujące:

witaminy, niektóre składniki mineralne, błonnik pokarmowy

slide27

ŹRÓDŁA ENERGII

Jarosz M. (2012): Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja.

Instytut Żywności i Żywienia.

slide28

WĘGLOWODANY

Charakterystyka, znaczenie fizjologiczne, zapotrzebowanie, źródła

w glowodany1
WĘGLOWODANY

Węglowodany (inaczej cukry lub sacharydy) to związki organiczne zbudowane z węgla, wodoru i tlenu.

Obejmują związki przyswajalne i nieprzyswajalne.

Wchodzą w skład produktów spożywczych w postaci cukrów prostych, dwucukrów, skrobi i błonnika.

glukoza
GLUKOZA

Jest najważniejszym cukrem – większość węglowodanów zawartych w produktach wchłania się do krwioobiegu jako glukoza lub jest przekształcana w nią w wątrobie.

Glukoza jest mniej słodka od sacharozy o około 20-30%.

Występuje m.in. w owocach, sokach owocowych (najobfitsze źródło to sok winogronowy) i miodzie.

fruktoza
FRUKTOZA

W postaci wolnej występuje w miodzie i owocach.

Wraz z glukozą wchodzi w skład cukru spożywczego – sacharozy.

Fruktoza jest o ok. 70% słodsza od glukozy i ma o ok. 40% słodszy smak niż sacharoza.

fruktoza1
FRUKTOZA

Efekt metaboliczny fruktozy różni się znacznie od efektu działania glukozy.

Fruktoza w porównaniu z glukozą wywołuje znacznie mniejszą odpowiedź glikemicznąoraz nie nasila produkcji insuliny i leptyny (hormonu sytości wydzielanego głównie przez tkankę tłuszczową).

Dieta obfita we fruktozę zwiększa w wątrobie syntezę triglicerydów, co sprzyja hipertriglicerydemii oraz stłuszczeniu wątroby.

galaktoza
GALAKTOZA

MANNOZA

  • W stanie wolnym występuje bardzo rzadko (w pewnych ilościach występuje w skórce pomarańczy i drożdżach).

Wchodzi w skład dwucukru laktozy.

sacharoza
SACHAROZA

GLUKOZA + FRUKTOZA

(połączone wiązaniem β-1-2-glikozydowym)

Nazywana jest cukrem trzcinowym lub buraczanym,potocznie zwana cukrem, jest głównym dwucukrem występującym w diecie człowieka.

Występuje w większych ilościach w trzcinie cukrowej, burakach cukrowych oraz w niektórych owocach (ananasy) i warzywach (marchew).

laktoza
LAKTOZA

GLUKOZA + GALAKTOZA

(połączone wiązaniem β-1-4-glikozydowym)

Znana jako cukier mleczny.

Występuje w mleku i jego przetworach.

Obecna jest w mleku kobiecym i stanowi jego główny składnik węglowodanowy.

Jest mniej słodka od sacharozy.

maltoza
MALTOZA

GLUKOZA + GLUKOZA

(połączone wiązaniem β-1-4-glikozydowym)

Znana jako cukier słodowy.

Występuje w dużych ilościach w słodzie.

Powstaje w dużych ilościach w czasie trawienia węglowodanów złożonych.

Jest wykorzystywana m.in. w piwowarstwie, gorzelnictwie, piekarnictwie.

w glowodany z o one
WĘGLOWODANY ZŁOŻONE

Są to wielocząsteczkowe polimery zbudowane z monosacharydów lub ich pochodnych, połączonych wiązaniami glikozydowymi w łańcuch prosty lub rozgałęziony.

skrobia
SKROBIA
  • (GLUKOZA + GLUKOZA+…)n
  • Jest zapasowym węglowodanem komórek roślinnych
glikogen
GLIKOGEN
  • (GLUKOZA + GLUKOZA+…)n
  • Jest zapasowym materiałem energetycznym ustroju
zapotrzebowanie
ZAPOTRZEBOWANIE

Podstawą w określaniu w jakim stopniu węglowodany powinny pokrywać zapotrzebowanie energetyczne jest założenie, że po zaspokojeniu zapotrzebowania organizmu człowieka na białko i tłuszcz, pozostałe potrzeby energetyczne zostaną pokryte przez węglowodany.

*Jarosz M. (2012): Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja.

Instytut Żywności i Żywienia 2012.

zapotrzebowanie1
ZAPOTRZEBOWANIE

Możliwość wykorzystywania ciał ketonowych nie może być brana pod uwagę przy określaniu zapotrzebowania mózgu na glukozę, gdyż ciała ketonowe nie są substratem wykorzystywanym przez mózg w sytuacji prawidłowo działającego organizmu.

w kno pokarmowe a przew d pokarmowy
WŁÓKNO POKARMOWE A PRZEWÓD POKARMOWY
  • JELITO CIENKIE
  • zmniejszenie stężenia cholesterolu i TG
  • zmniejszenie odpowiedzi glikemicznej na posiłki zawierające węglowodany, co skutkuje obniżeniem
  • sekrecji insuliny
  • zmniejszenie dostępności składników odżywczych
  • zmniejszenie resorpcji Fe, Ca i Mg
  • JELITO GRUBE
  • skrócenie czasu pasażu jelitowego
  • zwiększenie ilości i częstości oddawania stolca
  • zwiększenie zawartości wody w stolcu
  • rozcieńczenie treści w okrężnicy
w kno pokarmowe a przew d pokarmowy 2
WŁÓKNO POKARMOWE A PRZEWÓD POKARMOWY (2)
  • JELITO GRUBE cd.
  • zmniejszenie dostępności toksyn i soli żółciowych
  • zwiększenie fermentacji w okrężnicy
  • zwiększenie ilości krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w okrężnicy wskutek beztlenowej fermentacji bakteryjnej węglowodanów
  • stymulowanie wzrostu bifidobakterii (efekt probiotyczny)
zalety i wady diety niskow glowodanowej
ZALETY I WADY DIETY NISKOWĘGLOWODANOWEJ
  • Znaczne ograniczenia dotyczą spożywania produktów węglowodanowych i obejmują: owoce, produkty zbożowe, ziemniaki, cukier i słodycze.
dieta dr atkinsa
DIETA DR ATKINSA

Mimo, że jest to dieta niskowęglowodanowa, nie jest polecana przez towarzystwa diabetologiczne w Polsce i zagranicą, ponieważ pogarsza wrażliwość tkanek na insulinę.

Jest to dieta silnie ketogenna (niedobór węglowodanów powoduje niepełne spalenie tłuszczów), zakwaszająca organizm.

Fizjologiczne podstawy tej diety opierają się na stwierdzeniu, że podaż węglowodanów nasila wydzielanie insuliny i prowadzi do odkładania triglicerydów i szybkiego pojawienia się uczucia głodu.

dieta dr atkinsa2
DIETA DR ATKINSA
  • KONSEKWENCJE
  • ograniczenie spożycia owoców, warzyw i produktów zbożowych utrudnia zbilansowanie diety pod względem zawartości witamin, składników mineralnych oraz błonnika
  • długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko osteoporozy, niektórych nowotworów i miażdżycy
  • w dłuższej perspektywie profil lipidowy surowicy krwi ulega pogorszeniu w kierunku aterogenności
  • w dłuższym okresie stosowania może zwiększać ryzyko niedokrwiennej choroby serca o ponad 50%
slide63

BIAŁKA

Charakterystyka, znaczenie fizjologiczne, zapotrzebowanie, źródła

bia ka1
BIAŁKA

Elementarnymi cząsteczkami składowymi białka są aminokwasyzbudowane z atomów:

- węgla, tlenu, azotu, wodoru i siarki.

W skład białek zwierzęcych wchodzi 20 aminokwasów.

Ze względu na budowę dzielimy białka na:

  • proste (zbudowane tylko z aminokwasów);
  • złożone (oprócz aminokwasów posiadają także związki niebiałkowe).
funkcje bia ek
FUNKCJE BIAŁEK
  • wzrastanie i odbudowa tkanek ustroju
  • integralna część większości struktur organizmu (np. białko włosów, naskórka i paznokci – keratyna, białko tkanki łącznej – kolagen,białko mięśni – miozyna)
  • składnik budulcowy enzymów, hormonów i przeciwciał
  • równowaga płynowo-elektrolitwa
  • równowaga kwasowo-zasadowa (działają jako substancje buforowe)
  • funkcje transportowe – transportują tłuszcze, składniki mineralne (transferyna – żelazo), witaminy i tlen (hemoglobina, mioglobina)
  • udział w procesach widzenia (opsyna)
ywieniowa klasyfikacja aminokwas w
ŻYWIENIOWA KLASYFIKACJA AMINOKWASÓW
  • WZGLĘDNIE EGZOGENNE:HISTYDYNA (niezbędna dla młodych organizmów w okresie wzrostu)
ywieniowa klasyfikacja aminokwas w1
ŻYWIENIOWA KLASYFIKACJA AMINOKWASÓW
  • WZGLĘDNIE ENDOGENNE: CYSTEINA, TYROZYNA
bia ka zwierz ce
BIAŁKA ZWIERZĘCE

HOMOCYSTEINOWA TEORIA MIAŻDŻYCY

Zakłada, że wysoki poziom homocysteiny, pod wpływem procesu demetylacji metioniny., jest czynnikiem nasilającym powstawanie zmian miażdżycowych w ścianie tętnic.

bia ka zwierz ce1
BIAŁKA ZWIERZĘCE

HOMOCYSTEINOWA TEORIA MIAŻDŻYCY

KWAS FOLIOWY

WITAMINA B12

WITAMINA B6

Reakcja przemiany ma charakter odwracalny. Homocysteina może ulegać metabolizowaniu na drodze dwóch szlaków metabolicznych.

bia ka zwierz ce2
BIAŁKA ZWIERZĘCE

HOMOCYSTEINOWA TEORIA MIAŻDŻYCY

Reakcja remetylacji wymaga dostarczenia grup metylowych pochodzących z 5-metylotetrahydrofolianu, który powstaje na drodze przemian z kwasu foliowego.

Reakcja katalizowana jest przez enzym, którego aktywność zależy od witaminy B12.

Uważa się, ze zaburzenie przemiany homocysteiny wiążą się przede wszystkim z niską podażą witamin B6, B12, kwasu foliowego oraz cynku i miedzi.

zapotrzebowanie3
ZAPOTRZEBOWANIE

Obecność w diecie produktów zawierających białka rożnego pochodzenia to zalecany sposób postępowania zapewniający pokrycie zapotrzebowania organizmu na aminokwasy, a także inne składniki odżywcze.

  • Połowa dostarczanych białek powinna być pochodzenia zwierzęcego, co zapewni odpowiedni dowóz wszystkich niezbędnych aminokwasów.
slide81

NADMIAR BIAŁKA W DIECIE:

  • niemowlęta: biegunki, odwodnienie, gorączka, objawy kwasicy
  • dorośli: zaburzenia pracy nerek i wątroby, otyłość,
  • dyslipidemia, miażdżyca i nadciśnienie
  • NIEDOBÓR BIAŁKA W DIECIE:
  • przyczyny: zaburzenia trawienia, wchłaniania, syntezy i rozpadu białek, stany chorobowe (anoreksja, nowotwory,
  • choroby p. pokarmowego), zwiększone zapotrzebowanie na białko: złamania, oparzenia, nadczynność tarczycy,
  • stany pooperacyjne
  • - zbyt niski dowóz białka z dietą u dzieci powoduje zaburzenia wzrostu i rozwoju organizmu, a u osób dorosłych zaburzenia odnowy białek organizmu, zaburzenia działania układu immunologicznego
kwashiorkor
KWASHIORKOR
  • Ostre niedożywienie białkowo-kaloryczne
  • Objawami tego zespołu są:zahamowanie wzrostu i dojrzewania, hipoalbuminemia, obrzęki, wodobrzusze, nacieczenia tłuszczowe wątroby, biegunki, apatia,
  • brak łaknienia, zmiany skórne (łuszcząca się skóra), suche i łamliwe włosy

MARASMUS

  • Długotrwałe głodzenie
  • Objawami tego zespołu są: obniżenie masy ciała, starczy wygląd skóry, bez obrzęków, bez stłuszczenia wątroby, dobre łaknienie, rzadkie zmiany w strukturze włosów
dieta proteinowa
DIETA PROTEINOWA

Dieta bogatobiałkowa dr Pierre’a Dukana

dieta proteinowa 2
DIETA PROTEINOWA (2)
  • Taka dieta jest dietą ketogenną.
  • We krwi i w moczu pojawiają się ciała ketonowe, które są efektem zużywania kwasów tłuszczowych jako substratu energetycznego zastępującego glukozę.
  • Ciała ketonowe stają się głównym źródłem energii dla ośrodkowego układu nerwowego, co może prowadzić do zmniejszania odczuwania głodu oraz może powodować uczucie zmęczenia i zaburzenia koncentracji.

Veldhorst M, Smeets A, Soenen S et al.: Protein-inducedsatiety: effects and mechanisms of differentproteins. PhysiolBehav 2008; 94, 2, 300-7.

zagro enia
ZAGROŻENIA
  • Niedobór błonnika pokarmowego jest przyczyną zwolnienia motoryki jelit, prowadzi do występowania lub nasilenia zaparć i może sprzyjać rozwojowi raka jelita grubego.
  • Ponadto ułatwia wchłanianie cholesterolu.

McDowell M., Briefel R., Alaimo K. i wsp.: Energy and macronutrient intakes of persons ages 2 months and over in the United States: Third National Health and Nutrition Examination Survey, Phase 1, 1988–91. Washington, DC, US Government Printing Office, Vital and Health Statistics, 1994; CDC publication No. 255

zagro enia 2
ZAGROŻENIA (2)
  • Dieta ta może być przyczyną niedoboru mikro- i makroskładników, głównie wapnia, którego wchłanianie z przewodu pokarmowego w przypadku dużej zawartości białka w diecie jest utrudnione.
  • Nadmiar białka powoduje wzmożoną pracę nerek i zwiększoną filtrację powodującą znaczną utratę wapnia z kośćca, co może doprowadzić do ubytku masy kostnej, a u osób z już istniejącą osteopenią do rozwoju osteoporozy.

Dargent-Molina P., Sabia S., Touvier M. i wsp.: Proteins, dietary acid load, and calcium and risk of postmenopausal fractures in the E3N French women prospective study. J. Bone Miner. Res., 2008; 23: 1915–1922.

zagro enia 3
ZAGROŻENIA (3)
  • Dieta dostarczająca nadmiernej ilości białka powoduje dodatni bilans azotowy i zwiększone wytwarzanie amoniaku i mocznika, co obciąża zwłaszcza uszkodzoną wątrobę i nerki.

St Jeor S.T., Howard B.V., Prewitt T.E. i wsp.; Nutrition Committee of the Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism of the American Heart Association.: Dietary protein and weight reduction: a statement for healthcare professionals from the Nutrition Committee of the Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism of the American Heart Association. Circulation, 2001; 9: 1869–1874.

slide88

TŁUSZCZE

Charakterystyka, znaczenie fizjologiczne, zapotrzebowanie, źródła

slide91

↑ CHOLESTEROLU

↑ MIAŻDŻYCA

↑ OTYŁOŚĆ

↑ CUKRZYCA TYPU II

↑ AGREGACJI

↑ RYZYKA NOWOTWORÓW

↓ CHOL

↓ LDL

↑ HDL

kwasy t uszczowe nasycone
KWASY TŁUSZCZOWE NASYCONE
  • Źródła: tłuszcz mleczny, olej kokosowy, olej palmowy, smalec, masło i inne produkty zwierzęce
  • Rola
  • kwas laurynowy, mirystynowy i palmitynowy – podnoszą stężenie cholesterolu LDL w surowicy
  • w nadmiarze stanowią czynnik żywieniowy wspomagający rozwój otyłości, cukrzycy typu 2, dyslipidemii oraz niektórych nowotworów

*World Health Organization, World Health Report, 1998, Geneva

jednonienasycone kwasy t uszczowe
JEDNONIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE
  • Najbardziej rozpowszechniony – kwas oleinowy (omega-9)
  • Źródła: oliwa z oliwek, olej rzepakowy niskoerukowy
  • Rola
  • jednonienasycone kwasy tłuszczowe wpływają na metabolizm lipoprotein zmniejszając stężenie cholesterolu w lipoproteinach o niskiej gęstości (LDL) i zwiększając stężenie cholesterolu w lipoproteinach o wysokiej gęstości (HDL)
wielonienasycone kwasy t uszczowe
WIELONIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) należące do grup: omega-6 (PUFA n-6) i omega-3 (PUFA n-3) są dla człowieka niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (NNKT).

Nie są syntetyzowane w organizmie i muszą być dostarczane z pożywieniem.

rola nnkt
ROLA NNKT

NNKT są prekursorami biologicznie czynnych związków tzw. eikozanoidów (do których należą tromboksany, prostacykliny, prostaglandyny i leukotrieny) wpływających na homeostazę ustroju.

Eikozanoidy powstające z n-3 PUFA mają właściwości przeciwzapalne i przeciwagregacyjne. Ponadto wykazują działanie rozkurczowe i antyarytmiczne.

niedob r nnkt
NIEDOBÓR NNKT
  • zahamowanie wzrostu
  • zmiany skórne (skóra sucha, cienka, łuszcząca się, odbarwiona)
  • zmniejszone wydzielanie gruczołów łojowych
  • niedobór płytek krwi (trombocytopenia)
  • upośledzenie czynności fizjologicznych nerek, wątroby, serca oraz innych narządów i tkanek
  • nadciśnienie
  • bezpłodność
  • zmniejszenie syntezy prostaglandyn
  • zwiększenie podatności na infekcje
nadmiar nnkt
NADMIAR NNKT
  • sprzyjanie powstawaniu nowotworów (?)
  • nadmiar wolnych kwasów tłuszczowych (linolenowego, arachidonowego) hamuje transformacje limfocytów, blokując w ten sposób odpowiedź immunologiczną
  • zmniejsza odporność na choroby zakaźne
  • opóźnia gojenie się ran
cholesterol
CHOLESTEROL

*American HeartAssociation

slide112

WITAMINY

Funkcje, konsekwencje niedoboru i nadmiaru, zapotrzebowanie, źródła

witaminy
WITAMINY

Nie są źródłem energii ani strukturalnymi składnikami tkanek, są jednak niezbędne dla wzrostu i rozwoju organizmu oraz prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych.

Mają różny mechanizm działania, ale wszystkie wpływają w sposób bezpośredni lub pośredni na komórkowe procesy metaboliczne, najczęściej jako koenzymy lub biologiczne aktywne składniki o charakterze hormonów. 

slide114

PODZIAŁ WITAMIN WG ROZPUSZCZALNOŚCI

Witaminy

Rozpuszczalne w wodzie

Rozpuszczalne w tłuszczach

Z grupy B

Inne

Witamina A

Witamina D

Witamina C

Witamina B1, B2, B6, B12, H, PP, Kwas pantotenowy, Kwas foliowy

Witamina E

Witamina K

slide115

Witamina A (retinol)

Prowitamina A (-karoten)

  • FUNKCJE:
  • prawidłowy przebieg procesów widzenia
  • prawidłowe funkcje nabłonków
  • prawidłowy wzrost organizmów
  • prawidłowy rozwój komórek rozrodczych
  • działanie antyoksydacyjne
  • SKUTKI NIEODOBORU:
  • „kurza ślepota” (niedowidzenie o zmierzchu, hemeralopia)
  • suchość spojówek, upośledzenie działania gruczołów łzowych (kseroftalmia)
  • rozmiękanie rogówki (keratomalacja), utrata wzroku
  • zaburzenia rogowacenia nabłonków
slide116

Witamina A (retinol)

Prowitamina A (-karoten)

  • NADMIAR:
  • nie jest wydalany z ustroju tylko gromadzony w wątrobie i wykazuje działanie toksyczne
  • u kobiet ciężarnych wpływa na wystąpienie wad wrodzonych u noworodków
  • ŹRÓDŁA:
  • tłuszcz rybi (tran), wątroba, pełnotłuste mleko, masło, śmietana, żółtka jaj, margaryny wzbogacane w witaminę A
  • warzywa i owoce bogate w beta-karoten (koloru żółtopomarańczowego i zielonego)
slide117

Ergokalcyferol (witamina D2)

Cholekalcyferol (witamina D3)

Kalcytriol (1,25(OH)2D3) – aktywna postać witaminy D

  • FUNKCJE:
  • - kluczowa rola w regulacji homeostazy wapniowo-fosforanowej
  • - prawidłowa mineralizacja kości
  • SKUTKI NIEODOBORU:
  • - u niemowląt i dzieci – krzywica
  • - u dorosłych – osteomalacja (rozmiękczenie kości, niedostateczna mineralizacja), osteoporoza (zrzeszotnienie kości, ubytek masy kostnej, kruchość układu kostnego, podatność na złamania)
  • - niecałkowite wchłanianie wapnia z pożywienia
slide118

Ergokalcyferol (witamina D2)

Cholekalcyferol (witamina D3)

Kalcytriol (1,25(OH)2D3) – aktywna postać witaminy D

  • NADMIAR:
  • - odkładanie się wapnia w tkankach
  • - kamica nerkowa
  • - nudności, wymioty, bóle brzucha
  • - bóle i zawroty głowy
  • - biegunki u dorosłych, zaparcia u dzieci
  • - poliuria
  • - zaburzenia pracy serca
  • - psychozy
  • deformacja układu kostnego u płodu
  • ŹRÓDŁA:
  • - naturalnym źródłem witaminy D jest synteza skórna
  • - produkty nabiałowe (jaja, masło, sery, mleko), margaryny, mleko modyfikowane dla niemowląt, wątroba
  • - tłuszcz ryb i ssaków morskich (tran)
  • - witamina D2: drożdże i grzyby
slide119

Tokoferole (najbardziej aktywny z punktu widzenia żywienia jest α-tokoferol)

Tokotrienole

FUNKCJE:

- naturalny antyoksydant (chroni NNKT przed procesami oksydacyjnymi, zapobiega rozwojowi miażdżycy naczyń krwionośnych)

- opóźnia procesy starzenia się organizmu

- zapobiega poronieniom, przeciwdziała bezpłodności

- prawidłowe funkcjonowanie i utrzymanie wysokiej wydolności mięśni

- niezbędna dla mężczyzn do prawidłowego wytwarzania nasienia

slide120

Tokoferole (najbardziej aktywny z punktu widzenia żywienia jest α-tokoferol)

Tokotrienole

  • SKUTKI NIEODOBORU:
  • - u niemowląt i dzieci – niedokrwistość (przyspieszony rozpad krwinek czerwonych)
  • u dorosłych – zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, upośledzone funkcjonowanie i osłabienie mięśni szkieletowych (dystrofia), rogowacenie i przedwczesne starzenie się skóry, utrudnione gojenie się ran, osłabienie zdolności koncentracji, stany rozdrażnienia, zaburzenia płodności
slide121

Tokoferole (najbardziej aktywny z punktu widzenia żywienia jest α-tokoferol)

Tokotrienole

  • ŹRÓDŁA:
  • - oleje roślinne (tłoczone na zimno, zwłaszcza słonecznikowy i z kiełków pszenicy), pełne ziarna zbóż (szczególnie pszenicy), kukurydza, orzechy (zwłaszcza laskowe), zielone warzywa liściaste (sałata, szpinak, kapusta), z produktów pochodzenia zwierzęcego – mleko pełne, masło, żółtko jaj
  • - zapotrzebowanie na witaminę E zależy od spożycia wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (poziom wystarczający = 0,6 mg α-tokoferolu na 1 g WKT)
slide122

Witaminy naturalne: K1 (filochinon) i K2 (menachinon)

Witaminy syntetyczne: K3 (menadion) i K4 (menadiol)

FUNKCJE:

- aktywacja osoczowych czynników krzepnięcia krwi (II, VII, IX, X); działanie przeciwkrwotoczne

SKUTKI NIEODOBORU:

- konsekwencją niedoboru może być groźne dla życia krwawienie (choroba krwotoczna noworodków)

ŹRÓDŁA:

- głównym źródłem witaminy K w ustroju jest synteza przez florę bakteryjną przewodu pokarmowego

- źródła pokarmowe: szpinak, sałata, brukselka, kapusta, kalafior, herbata zielona, fasola, groszek zielony

- produkty zwierzęce (niewielkie ilości): wątroba, jaja, masło

slide124

SKŁADNIKI MINERALNE

Funkcje, konsekwencje niedoboru i nadmiaru, zapotrzebowanie, źródła

sk adniki mineralne
SKŁADNIKI MINERALNE
  • Składniki mineralne z powodu braku układów biologicznych zdolnych do ich syntezy – stanowią grupę składników zaliczanych do niezbędnych. Powinny być dostarczane w odpowiednich ilościach i proporcjach pod rygorem wystąpienia objawów niedoborów.
  • Pełnią różnorodne funkcje, ale nie dostarczają energii.
  • Biorąc pod uwagę zawartość w ustroju oraz wysokość dziennego zapotrzebowania, składniki mineralne dzieli się na dwie zasadnicze grupy:
sk adniki mineralne1
SKŁADNIKI MINERALNE

MAKROELEMENTY – których zawartość w organizmie człowieka jest większa niż 0,01%, a zapotrzebowanie dzienne przekracza 100 mg/osobę. Zaliczamy do nich: Ca, P, Mg, Na, K, S, Cl.

MIKROELEMENTY (zwane też pierwiastkami śladowymi) – występują w organizmie w ilości mniejszej niż 0,01%, przy zapotrzebowaniu poniżej 100 mg/osobę/dzień. Do tej grupy m.in. wchodzą: Fe, Zn, Cu, Mn, F, J, Se, Cr, Mo, B, Co, Ni, Si, Sn, V.

DODATKOWA GRUPA – w latach 70-tych wprowadzono pojęcie „pierwiastki ultraśladowe”, których zawartość w organizmie w przeliczeniu na suchą masę jest mniejsza od 0,00001%. Zalicza się do nich m.in.: Ag, Au, Ra, a także niektórepierwiastki z grupy mikropierwiastków (wg różnych autorów).

zasady prawid owego ywienia
ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA

http://www.izz.waw.pl

slide130

WSKAŹNIK MASY CIAŁA BMI

(ang. Body Mass Index)

obw d talii aktualnie najcz ciej stosowany parametr oceniaj cy zawarto trzewnej tkanki t uszczowej

KOBIETY

MĘŻCZYŹNI

cm

>88 cm = bardzo duże ryzyko powikłań

>80 cm = znaczne ryzyko powikłań

>102 cm = bardzo duże ryzyko powikłań

>94 cm = znaczne ryzyko powikłań

OBWÓD TALII AKTUALNIE NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANY PARAMETR OCENIAJĄCY ZAWARTOŚĆ TRZEWNEJ TKANKI TŁUSZCZOWEJ
najcz stsze b dy ywieniowe polak w1
NAJCZĘSTSZE BŁĘDY ŻYWIENIOWE POLAKÓW
  • Nieregularne spożywanie posiłków
  • Zbyt małe spożycie pieczywa razowego, grubych kasz i suchych nasion roślin strączkowych
  • Niskie spożycie warzyw i owoców
  • Zbyt małe spożycie produktów mlecznych
  • Zbyt duże spożycie tłuszczów zwierzęcych
  • Zbyt małe spożycie olejów roślinnych
najcz stsze b dy ywieniowe polak w2
NAJCZĘSTSZE BŁĘDY ŻYWIENIOWE POLAKÓW
  • Zbyt duże spożycie mięsa i wędlin
  • Małe spożycie ryb
  • Za duże spożycie cukru, słodyczy i soli
  • Małe urozmaicenie potraw
  • Stosowanie tradycyjnych technologii sporządzania potraw z użyciem dużej ilości tłuszczu
  • Korzystanie z żywności typu fast food
katedra i zak ad fizjologii uniwersytet medyczny im k marcinkowskiego w poznaniu www kzf amp edu pl1

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ

Katedra i Zakład Fizjologii

Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

www.kzf.amp.edu.pl