slide1 n.
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Təsnifatda yeri : PowerPoint Presentation
Download Presentation
Təsnifatda yeri :

Loading in 2 Seconds...

  share
play fullscreen
1 / 48
Download Presentation

Təsnifatda yeri : - PowerPoint PPT Presentation

geri
151 Views
Download Presentation

Təsnifatda yeri :

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Günəbaxanınalternariozuvəyatündqonur ləkəliyi – Alternaria sp. Təsnifatdayeri: Fungi vəyaMycotaaləmi, Anamorfic fungi şöbəsi, Hyphomycetessinfi, Hyphomycetalessırası, Dematiaceaefəsiləsi, Alternariacinsi Biolojiqrupu: Hemibiotrof

  2. Patogeninmorfologiyavəbiologiyası. Günəbaxanınalternario-zununbirneçəxəstəliktörədicisiqeydəalınmışdır: Alternariahelianthi, A.alternata, A.zinnieavəbaşqaları. Yoluxmuşbitkilərdəonlarmüxtəlifformalıləkələrəmələgətirir. Alternariozəvvəlcəfilqəyarpaqlarda, sonrahəqiqiyarpaqlarda, gövdəvəsəbətlərdəzühuredir. Sirayətlənmişfilqəyarpaqlardaxəstəlikölçüləri 0,3 sm-əqədərolandiametrlisarıləkələrformasındameydanaçıxır. Həqiqiyarpaqlardaxəstəlikəvvəlcədüzgünolmayankiçikləkələrşəklindəmeydanaçıxır, ölçücəböyüyürvəonlarınqurumasınasəbəbolur. Gövdəvəsəbətinarxasındaalternarioztündvəyaqonurzolaqlarlaüzə çıxır, belələkələr müxtəlifformavəölçülüdür. Yoluxmuştoxumadarütubətlihava zamanı xəstəlik törədicinin tünd və ya zeytuni örtüyü meydana çıxır. Spormərhələsiqısakonididaşı-yanlardaasanlıqladağılan, səpələnənsporzənciriiləformalaşır.

  3. a- konidilər; b-yoluxmuş yarpaq

  4. XƏSTƏLİYİN YAYILMASI

  5. Ekologiyası. Günəbaxanınbuxəstəliyionuninkişafınınbütünmərhələlərindəmeydanaçıxır, lakinintensivinkişafyetişmədövründəbaşverir. Patogenlərləgünəbaxanınyoluxmasıüçünəl-verişlişəraituzunmüddətlirütubətlihavavəhavanıntempe-ratu-runun 15-300Colmasıdır. GünəbaxanınA.helianthiiləmaksimumyoluxması 25-270Ctemperaturdavə 3-4 günmüddətindəfasiləsizrütubətlihavadabaşverir. Təsərrüfatəhəmiyyəti. Alternariozgünəbaxanbitkisininvaxtındanəvvəlqurumasınasəbəbolur, buisəciddiməhsulitkisiilənəticələnir. ƏdəbiyyatlardaolanmənbələrəgörəxəstəlikRusiyanınŞimaliQafqazvilayətində, eləcədəUkraynavəMoldovaRes-publikalarındadahaciddiitkilərə – ortahesabla 30%-əqədərməhsulitkisinəsəbəbolur. Mübarizətədbirləri. Xəstəlikləmübarizədətoxumlarındər-manlanması, dahadavamlısortvəhibridlərinbecərilməsiönəmlidir, növbəliəkindəvacibtədbirlərdəndir.

  6. Günəbaxanınbozçürüməsi - Botrytis • cinerea Pers. Təsnifatdayeri: Fungi vəyaMycotaaləmi, Anamorfic fungi şöbəsi, Hyphomycetessinfi, Hyphomycetalessırası, Moniliaceaefəsiləsi, Botrytis cinsi Biolojiqrupu: Hemibiotrof

  7. Patogeninmorfologiyavəbiologiyası. Xəstəlik törədicinintelemorfmərhələsiBotryotiniafuckeliona (de Bary.) Whet. inkişaftsiklindəekzofitrənglimitsel, konidi, mikrokonidi, sklerosiyavəapotesiləriaskosporlarlaəmələgətirir. Meyvəbədəni-apotesilər 5 mm-əqədərdiametrli, hündürlüyü 4 mm-əqədərolmaqlasklero-siyalardaqaldırılmışboşqabşəkillitörəməşəklindəformalaşır. Buradakisələrvəkisəsporlaryerləşir. Mikrokonidiləraskosporlarınforma-laşmasızamanıspermasiyarolunuyerinəyetirir. İnfeksiyamənbəyitorpaqdakıbitkiqalıqlarındasaxlanılansklerosiyalar, sirayətlənmiştoxumlardaolanmitsel, konidivəaskosporlardır. Xəstəliktörədicigünəbaxanıncücərtilərini, çiçəkləmədənsonrasıxəkinlərdəyarpaqvəgövdələrini, yetişmədövrüisəintensivolaraqsəbətləriniyoluxur. Bozçürüməxəstəliyininxarakterikəlamətiyoluxmuştoxumadagöbələyinkonidilərindənibarətbozörtükəmələgətirməsidir.

  8. a- konididaşıyanlarla konidilər; b- göbələyin • kisə spor mərhələsi

  9. XƏSTƏLİYİN • YAYILMA • AREALI

  10. Ekologiyası. Xəstəliyinintensivəmələgəlməsisoyuqrütubətliha-vailəəlaqədardır. Xəstəliktörədicininkütləvisporverməsi 12-220C-yəqədərtemperaturdabaşverir, göbələyinsporlarınıncü-cərməsiüçünhavanınoptimalnisbirütubəti 85-100% həddindəolmalıdır. Təsərrüfatəhəmiyyəti. V.İ.Yakutkinin (2001) məlumatlarınaəsasənbozçürüməintensivinkişafedənillərdəgünəbaxanınməhsulitkisi 50% vədahaçoxolur. XəstəliyinağıritkilərverdiyirayonlarsırasındaŞərqiQazaxıstan, QərbiSibir, MərkəziQaratorpaqregio-nu, ŞimaliQafqaz, Ukrayna, Moldovavəs. fərqlənirlər. Buyerlərdəbozçürüməxəstəliyi 10 ildə 2-4 dəfəepifitotiyaşəklindəinkişafedir.

  11. MÜBARİZƏ TƏDBİRLƏRİ

  12. Günəbaxanınağçürüməsi – Sclerotiniasclerotiorum(Lib.) de Bary. Təsnifatdayeri: Fungi vəyaMycotaaləmi, Ascomycotaaləmi, Euascomycetessinfi, Helotialessırası, Sclerotiniaceaefəsiləsi, Sclerotiniacinsi Sinonimi: Whetzeliniasclerotiorum (Lib.) Korf and Dumort. Biolojiqrupu: Saprotrof

  13. Patogeninmorfologiyavəbiologiyası. Göbələkgünəbaxanbitkisininbütünhissələriniyoluxur: kök, gövdəninkökəyaxınhissəsi, gövdə, yarpaqlarvəsəbətlər. Anamorfmərhələdəxəstəliktörədiciekzofitbuğumlumitsel, mikrokonidilərvəsklerosiyalarəmələgətirir. Teleomorfmərhələdəsklerosiyalardapatogenmeyvəbədəni-apotesiləriformalaşdırır. Apotesiboşqabşəkillidir, stromasın-dakisəkisəsporlarla yerləşir. Optimalşəraitzamanısklerosiyalardagünəba-xanınvegetasiyadövrü 4 vədahaartıqapotesigenerasiyasıverəbilir. İnfeksiyamənbəyimitsel, sklerosiyalarvəaskosporlardır. Sklerosiyalarpatogenintorpaqdauzunmüddətqalmasınıtəminedirvəvegetasiyadövrüonubərpaedir. Mikrosklerosiyalarapotesilərformalaşanzamanspermasiyarolunuyerinəyetirir.

  14. a-sklerosiyalar apotesilərlə; b-kisələr parafizlə; • c- sklerosiyanın bir hissəsi

  15. Yayılması. Dünyanıngünəbaxanbecərilənbütünrayonlarındagenişyayılmışdır. MDBməkanındadaxəstəlikmühüməhəmiyyətkəsbedir. RusiyanınQaratorpaqzonası, ŞimaliQafqaz, UkraynavəMoldovadaağçürümətez-tezepifitotiyaformasında (10 ildə 3-4 dəfə) inkişafedir. Ekologiyası. Xəstəliyininkişafıvəonunformalarıhidrotermikşəraitdənasılıdır. Havanınnisbirütubəti 100% vətemperaturu 15-220Colduqdaxəstəlikepifitotiyahəddindəyüksəksurətləinkişafedir. Təsərrüfatəhəmiyyəti. Bəziədəbiyyatmənbələri (Yakutkinet. al., 1999) göstərirlərki, günəbaxanınağçürüməxəstəliyiepifitotiyaşəklindəinkişafetdikdəməhsulitkisi 60%-iüstələyir. Xəstəliyinəntəhlükəliformasısəbətlərinyoluxmasıdır. Mübarizətədbirləri. Plantasiyalardayüksəkaqrofonyaradıl-masıbitkilərinbuxəstəliyəqarşıdavamlılığınıyüksəldir.

  16. Günəbaxanın unlu şehi – Erysiphe cichoracearum D.C. f. helianthi Jacz., Leveillulacampesitarum Golowf. • helianthiGolow. Təsnifatdayeri: Fungi vəyaMycotaaləmi, Ascomycotaşöbəsi, Euascomycetessinfi, Erysiphalessırası, Erysiphaceaefəsiləsi, ErysiphevəLeveillulacinsləri Biolojiqrupu: Biotrof

  17. Patogeninmorfologiyavəbiologiyası. Xəstəlik törədicigünə-baxanbitkisininyarpaqlarını, bəzənisəgövdələrinidəsirayətlənir. Erysiphecichoracearumgöbələyiiləyoluxmazamanıyarpaqlarınüstsəthindəsəthimitselvəsporlardanibarətağ, keçəyəoxşarörtükinkişafedir. Erysiphecichoracearumgöbələyitək-təkkələ-kötür, sarı, qonurhaşiyəliləkələrformalaşdırır. Çoxzamanmitselyarpağınalttərəfindəolanbitkitoxumasınayüklənir. Çoxnadirhallardayarpağınüsttərəfindədəbunarastgəlinir. Vegetasiyamüddətindəyoluxmuşgünəbaxandaxəstəlik törədi-ciləribir-neçəqeyri-cinsiçoxalmadanibarətsporgenerasiyasıverir. Busporlartəkraryoluxmalarasəbəbolur. Konidilərmitseldəzəncirformasında (Erysiphecichoracearum) vəyatək-tək(Leveillulacampesitarum) formalaşır.

  18. XƏSTƏLİYİN YAYILMA AREALI

  19. Ekologiyası. Kleystotesilərvəqışlayanmitselcücərəndənsonraxəstəliközünü 13-170Ctemperaturdabərpaedir. Adətənunluşehxəstəliyigünəbaxanınçiçəkləmədövrümeydanaçıxır. Quruvəistihavadaxəstəliktörədicilərdahaintensivinkişafabaşlayır. Leveillulacampesitarumgöbələyiquraqlıqrayonlarıüçündahaxarakterikdir. Təsərrüfatəhəmiyyəti. Günəbaxanınyarpaqlarıxəstəlikləgüclüyoluxanzamanbitkilərinvaxtındanəvvəlqurumasınasəbəbolur, buisəməhsuldarlığıvətoxumunyağlılığınıaşağısalır. XəstəlikQazaxıstandavəRusiyanınbirçoxəyalətlərindəgüclüzərərvurur. Ədəbiyyatməlumatlarınagörəunluşehxəstəliyininvurduğuzərərinmiqdarımüəyyənedilməmişdir. Mübarizətədbirləri. Xəstəliyəqarşıdavamlısortvəhibridlər-dənistifadəedilməsivacibdir. Növbəliəkinsisteminəciddiəməledilməli, bitkininnormalböyüməsinivəinkişafınıtəminedənaqrotexnikitədbirlərkompleksihəyatakeçirilməlidir. Kumulus (5 kq/ha), skor (0,3 l/ha), tilt (0,4 l/ha) kimipreparatlardanbiriiləişçiməhlulunməsarifi 400-800 l/haolmaqlaçiləməaparılır.

  20. Günəbaxangövdələrininbozləkəliyi (gövdələrinxərçəngi, fomopsis) – PhomopsishelianthiMunt. Cvet. et al Təsnifatdayeri: Fungi vəyaMycotaaləmi, Anamorfic fungi şöbəsi, Coelomycetessinfi, Sphaeropsidalessırası, Sphaeropsidaceaefəsiləsi, Phomopsiscinsi Sinonimi: Diaporthearctii (Lasch) Nit. Biolojiqrupu: Hemibiotrof

  21. Patogeninmorfologiyavəbiologiyası. Xəstəliktörədicininteleomorfmərhələsiinkişaftsiklindəsarı-yaşılrəngliekzofit, uzunsov, düzvəyaəyripiknosporlarlapiknidlərəmələgətirir. Anamorfmərhələdəmeyvəbədəniperitesiikihüceyrəliellipsoidalaskosporludur. Tünd-qonurhəlqəvipiknidlər 120-290 mkmdiametrliolub, epidermisaltındasirayətlənmiştoxumanındaxilindəformalaşır. Meyvəbədənihəlqəvitündrəngliperitesiburuncuqluolub, dia-metri 290-430 mkmhəddindədəyişir. Peritesiləryoluxmuştoxumadatək-təkvəyaqruplaformalaşır, onunburuncuğuyetişəndənsonraepidermisinsəthindəzühuredir. Askosporlarikihüceyrəli, diyircəklivəyaslindrikdir. Xəstəliyininfeksiyamənbəyibitkiqalıqlarındaolanaskosporlar, sirayətlənmişbitkilərdəvəyoluxmuştoxumlardapiknidlərləpiknosporlardır. Günəbaxanınaltyarpaqlarınınxəstəliktörədiciiləsirayətlənməsi 4-12 ədədhəqiqiyarpaqfazasındabaşverir, sonraonlargövdənivətoxumalarlasəbətisirayətlənir. Yo-luxmuşəkintoxumlarındanxəstəlikqönçələməfazasınaqədərtək-tək (1%-dənaz) əmələgəlirvəmüəyyənzamandansonraartır.

  22. Yayılması. Xəstəliyədünyanınhəryerindərastgəlinir. Günəba-xanbecərənölkələrüçünxəstəlikxarakterikdir. KeçmişSSRİərazisindəxəstəlikilkdəfə 1986-cı ildə Ukraynada, 1988-ci ildə Moldovada və 1991-ci ildə Rusiyanın Stavropol diyarında qeydə alınmışdır (Yakutin, 1991). HazırdadaxəstəlikUkrayna, MoldovavəRusiyadadahagenişyayılmışdır. ƏdəbiyyatməlumatlarnınagörəxəstəliyinmənbələricənubiUralvəOrenburqvilayətlərindədəəmələgəlmişdir. Ekologiyası. Xəstəliktörədicigeniştemperaturhəddində 5-300Cinkişafedirvəböyüyür. Mitselinböyüməsi, piknidinformalaşmasıvəpatogeninperitesilərininyaranmasıüçünənoptimaltemperatur 250Chəddindədir. Normalmülayimtemperaturdapiknidlər 7-10 günmüddətindəformalaşır, bugöstəriciperitesilərüçün 26 gündür. Təsərrüfatəhəmiyyəti. Uzunillərbuxəstəliktədqiqatçıalimlərindiqqətindənkənardaqaldığındanxəstəliktörədiciözarealınıgenişləndirmişvəmüvafiqolaraqzərərvermədəartmışdır. Sonillərbuxəstəlikdahayüksəkiqtisadizərərləxarakterizəolunur.

  23. MÜBARİZƏ TƏDBİRLƏRİ

  24. Özünü yoxlama üçün mövzuya aid test sualları • 1. Pambığın vertisillioz xəstəliyi adətən bitkinin hansı fenofazasına uyğunlaşmışdır? • a) qönçələmə - çiçəkləməfenofazası • b) kütləvicücərtilərinformalaşması • c) 3-4 cütfilqəyarpaqlarınəmələgəlmədövrü • d) çiçəkləmədəndərhalsonra • e) qozalarınfəalinkişafdövrü

  25. 2. Vertisilliozxəstəliyinintörədicisi ilk • dəfəneçənciildəhansıbitkidətəsviredilmişdir? • a) 1900-cu ildəərikbitkisi • b) 1913-cü ildəsoğangülübitkisi • c) 2010-cu ildəpambıqbitkisi • d) 1987-ci ildəmalvabitkisi • e) XIX əsrinortalarındabadımcanbitkisi

  26. 3.Göbələyinmikrosklerosiyalarıüçün • optimal şəraitigöstərin? • a) optimal temperatur 24-26ºC, nisbirütubət 60-70% • b) optimal temperatur 0ºC-dən yuxarı, nisbirütubətistənilən • c) optimal temperatur 10-12ºC, nisbirütubət 50%-ə qədər • d) optimal temperatur 30ºC-dən yuxarı, nisbirütubət 30% vədahaçox • e) istəniləntemperaturvərütubət

  27. 4.Pambığınfuzariozsoluxmasıxəstəliyinitörədəngöbələkhansısinfə, sırayavəfəsiləyəmənsubdur? • a) Goelomycetessinfi, Melanconialessırası, Melanconiaceaefəsiləsi • b) Hyphomycetessinfi, Hyphomycetalessırası, Tuberculariaceaefəsiləsi • c) Hyphomycetessinfi, Hyphomycetalessırası, Dematiaceaefəsiləsi • Hyphomycetessinfi, Hyphomycetalessırası, • Stilbaceaefəsiləsi • e) Coelomycetessinfi, Sphaeropsidalessırası, Sphaeropsidaceaefəsiləsi

  28. 5.Fuzariozsoluxmasıxəstəliyiadətəntarladanəvaxtmüşahidəedilir?5.Fuzariozsoluxmasıxəstəliyiadətəntarladanəvaxtmüşahidəedilir? • a) 3-4 həqiqiyarpaqfazasında may ayında • b) cücərtifazasında, aprelayında • c) məhsultoplanışıdövrü, avqustayınınsonu • d) çiçəkləmədövrü, iyunayınınsonu • e) 1-2 həqiqiyarpaqfazasındaaprelinsonu

  29. 6.Fuzariozxəstəliyinintörədicisinecəsaxlanır? • a) xlamidosporlarla • b) mikrosklerosiyalarla • c) mikrokonidilərlə • d) makrokonidilərlə • e) mikrovəmakrokonidilərlə

  30. 7.Fuzariozsoluxmaxəstəliyi ilk dəfəneçənciildəvəharadakimtərəfindənqeydəalınmışdır? • a) 1912-ci ildəÖzbəkistandaZaprametovtərəfindən • b) 1967-ci ildəAzərbaycandaİbrahimovtərəfindən • c) 1902-ci ildəMisirdəMasseritərəfindən • d) 1905-ci ildəTacikistandaYaçevskitərəfindən • e) 1863-cü ildəAlmaniyadaA.Baritərəfindən

  31. 8.Adikökçürüməxəstəliyinintörədicilərihansıekolojiamilədahaçoxmeyillidir?8.Adikökçürüməxəstəliyinintörədicilərihansıekolojiamilədahaçoxmeyillidir? • a) aşağıtemperatur • b) yuxarıtemperatur • c) yüksəkrütubət • d) optimal rütubətvə 15ºC temperatur • e) optimal temperaturvənəmlik

  32. 9.Pambığınhommozxəstəliyibitkininhansıorqanlarınıyoluxur?9.Pambığınhommozxəstəliyibitkininhansıorqanlarınıyoluxur? • a) vegetasiyadövrübitkininbütünyerüstüorqanlarını • b) yalnızköksistemini • c) yalnızqönçəvəçiçəkləri • d) yalnızqozaları • e) bitkiningövdəsini

  33. 10.HommozxəstəliyinitörədənXanthomonasmalvacearumbakteriyasıbitkiyənecə10.HommozxəstəliyinitörədənXanthomonasmalvacearumbakteriyasıbitkiyənecə • daxilolur? • a) mərcilərlə • b) gözcüklərlə • c) əsasənağızcıqlarla • d) digərtəbiiyollarla • e) yalnızmexanikizədəyerlərindən

  34. 11.Pambığınmakrosporiozu ilk dəfəneçənciildəkimtərəfindənqeydəalınmışdır? • a) 1985-ci ildəF.Babayevtərəfindən • b) 1897-ci ildəA.Yaçevski • c) 1875-ci ildəŞ.Tülyan • d) XX əsrinəvvələrindəF.Peresıpkin • e) 1988-ci ildəK.Popkova

  35. 12.Unluşehxəstəliyinintörədicisinecəqışlayır? • a) tökülmüşyarpaqlardakleystotesilərlə • b) sirayətlənmişbitkiorqanlarındakonidilərlə • c) sirayətlənmişbitkiorqanlarındamitselilə • d) torpağınsəthindəkonidivəmitsellə • e) torpağın 5-10 m dərinliyindəyalnızkleystotesilərvəmitsellə

  36. 13.Qozavəliflərdəhansıxəstəliklərə • təsadüfedilir? • a) antraknoz, bozçürümə, unluşeh, makrosporioz • b) vertisilliozsoluxma, unluşeh, makrosporioz • c) çəhrayıçürümə, bozçürümə, niqrosporioz, fuzarioz , aspergilliyoz • d) yalnızunluşeh • e) yalnızkökçürümələri

  37. 14.Günəbaxanın pas xəstəliyinintörədicisihansıbiolojiqrupamənsubdur? • a) biotrof • b) saprotrof • c) nekrotrof • d) hemibiotrof • e) fakültətivparazit

  38. Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm !