1 / 95

Géineolaíocht (1) Éagsúlacht , Mendel, Tearmaí … (2) Crosálacha Géineolaíochta

Géineolaíocht (1) Éagsúlacht , Mendel, Tearmaí … (2) Crosálacha Géineolaíochta. (1). (a) Staidéar ar oidhreacht & eagsúlacht i bplandaí & ainmhí . Oidhreacht : an chaoi ina tugann orgánach tréithe ar aghaidh ó ghlún go glún .

dian
Download Presentation

Géineolaíocht (1) Éagsúlacht , Mendel, Tearmaí … (2) Crosálacha Géineolaíochta

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Géineolaíocht(1) Éagsúlacht, Mendel, Tearmaí…(2) CrosálachaGéineolaíochta

  2. (1) (a)Staidéararoidhreacht & eagsúlachtibplandaí & ainmhí. Oidhreacht: an chaoiinatugannorgánach tréithearaghaidhóghlún go glún. Éagsúlacht: nadifríochtaí a bhíonn le feicéailidirbhall den teaghlachcéannanóspeiceascéanna. family likeness between Princess Mary (1867-1953) and Harry, her great-great-grandson

  3. Éagsúlachtidaoine: Éagsúlachtibplandaí: blathannatiúilip (dath aguscruthnapiotail), Úll (blasagusdath Craiceann) i granny smith, bramley etc.. Éagsúlachtiainmhí: pór (breeds) éagsúla de madraí, cat, capaill.

  4. 2 saghaséagsúlacht: Éagsúlachtaíoidhreachta– naeagsúlachtaí a bhíonnag an orgánachónoidhreacht. 2) Éagsúlachtthimpeallachta– naeagsúlachtaí a fhaigheann an orgánach de bharrimoibriú idirtréitheoidhreachtúilagustionchar factóirítimpeallachta m. sh. Bia, teocht, nó solais. Cénsaghaséagsúlacht í seo???

  5. I átairgeadhgnéasachtarlaíonncomhthathú idirgaiméitíbaineannach (haplóideach) & fireannach (haplóideach) chunsiogót diplóideach a dhéanamh. Le miotóisarís is arís eile, forbraíonn an siogótinaorgánachnua. Gaiméití: ceallaíhaplóideach (n) atá in ann comhthathú Bíonntréithe an duineaonair (dathgruaige, dathsúile, airdeirlfaoismacht an “t-eolas” a faightearónathuistí. Táfhiosagainnanois gurbhiadnagéintenah-aonaidoidhreachta.

  6. Tánagéinte le fáilarstrúctúirar a dtugtarcrómasóm. Crómasómdéanta de ____% ____ agus ___% próitéin. Líonseastacrómasóminúicléasgachcill maidir le gachaonorgánach, m. sh tá ___ chrómasóimingachcill san duine.

  7. http://www.youtube.com/watch?v=K3F5BV82Lg8 Inheritance & DNA Clip bbc2 Cromasóim Dioplóideach (2n) Cromasóim Haplóideach (n) Cealladioplóideach (2n) – ceallaina mbíonnpéire de gachcrómasóm. Ceallahaplóideach (n) – cealla in mbíonnceannamháin de gachpéirecrómasóm.

  8. (b)Crómasóm hómalógacha: Péirí crómasóm ar a bhfuil na géinte ailléilleacha céanna Sa chill dhioplóideach (2n)bíonntacardúbailte crómasóm. Mar sin bíonnpéire de gachcrómasómintiagusbíonn an dáchrómasómseocosúil le chéile, i.eiompraíonnsiadgéinte do natréithecéanna. Tugtarna crómasómhómalógachaarnacrómasómseo. Géinteceannaarna 2 cromasoimatásaphéire

  9. Géin= cuid den DNA a thugann an cód do thréith (phrótéin) áirithe. • Géin • Le fáilarnachrómasóim. • Bíonnsuíomhcinnteag • gachgéinar an chrómasóm. • Glaotar an lócas ar. • Is aonadnahoidhreachtaé. • Bíonnsmachtagnagéinteartréithe an orgánaigh.

  10. Ceisteannaónscrúpháipéir(2009) Mínighan téarmaspeiceas. (ii) Is gnáchroinntmhaithéagsúlachta a fheiceáillaistigh de speiceas. 1. Céard a chiallaíonnéagsúlacht? 2. Luaighdháchúis leis an éagsúlacht. (iii Cénsuntasatá le héagsúlacht ó oidhreacht in éabhlóidspeiceas? (iv) Luaighdháchineálfianaise a úsáidtearchuntacú le teoiricnahéabhlóide.

  11. (c)Ailléilí:Foirmeachadifrúile den ghéinchéanna ar an lócas céannaar crómasóm hómalógacha. An géin do dathsúile, Tá 2 foirm ‘ailléilí’ difrúilag an péirecromasóimseo.

  12. Oibríonnnagéinte le chéile leis an timpeallachtchun an orgánachnua a dhéanamh. Géinitíopa: t-orgánachnuadéanta de bharrnagéintea fuairsé/sí Féinitíopa: tugtar an féinitíopaarnatréithefisiciúla a fheictear san orgánachde bharr an ghéinitíopa & natimpeallachta. https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=TwXXgEz9o4w

  13. Is féidirgéinteéagsúla a bheith i láthair i gcill ach nígá go n-úsáidíiad go léir. Nuair a úsáidtear an ghéinléiríteartoradhnagéinte i bhfoirmpróitéin. (d)LéiriúGéine: An próiseasinagcuirtear an t-eolasatásaghéin i láthairibhfoirmpróitéine

  14. I gcilldhioplóideachbíonn ____ coip de gachgéin. Máailléilíionannaiad, deirtear go bhfuil an chill hómaisigeach. Máailléilíéagsúlaiad, deirtear go bhfuil an chill heitrisigeach Hómaisigeach: Dháailléilionannaarna crómasómhómalógacha m.sh TT nó tt

  15. Heitrisigeach:Dháailléilléagsúlaarnacrómasóim hómalógacha m. shTt Ceannasacht (dominant) aguscúlaitheacht (recessive) Sa staid hómaisigeach is ionann an dáailléil a bhíonnarnacrómasóimhómalógachaagus léiríteartréithnahailléile sin. Ach sa staid heitrisigeachníhionann an dáailléilagus go minicníléirítear ach tréithceannamháin de nahailléilí. Deirteargurb é seo an ailléil Cheannasach.

  16. Achoimre I ngachpéirehomalógachacrómasóim is féidir le na 2 ailleíll (foirm) géinbheidh: • 2 ailléilCeannasach NÓ 2 Cúthalach =homasígeachNó: • 2 ailléiléagsúla = heitrisígeach. Úsáidtearceannlitir an ailléilCEANNASACHchuncuirsíos a dhéanamhar an cinnéalgéinatá ann. i.e. Dathsúiledonnceannasacharsúilegorm. Mar sin úsáidamuid an litir‘B’anseo do ceannsach & ‘b’ = súilegorm Samplaíeile: Breithne (freckles) cúthalachar ‘gnáth’ craiceann. ‘ ‘ = gnáth ‘ ‘ = breithne Gruaigdubhceannasachargruaigfionn ‘ ‘ = dubh ‘ ‘= fionn

  17. Cúlaitheacht ‘b’ Ceannasacht ‘B’ Ag úsáid an téarmaíochtgéineolaíochtaabaircénsaghasailléilíatásnacromasóimhomalogachaseo: 1. 2. 3. Féinitíopa= Féinitíopa=Féinitíopa= Géinitíopa= Géinitíopa= Géinitíopa=

  18. Ceannasach: Tréith a léirítear nuair a bhíonn an ailléil i láthair sa staid hómaisigeach nó sa staid heitrisigeach. Cúlaitheach: Tréithnachléirítearnuairnach mbíonn ach ailléilamháiniláthair. Is sastaid hómaisigeachamháin a léirítear an tréith. Ceannasachnócúlaitheach??? Gruaigrua loigíní Suilegorma Breichne: Maotháncluaise – saornóceangailte

  19. Ceisteanna! (i) Mínighnatéarmaíailléilíagusceannasach. (ii) Céntéarma a úsáidtearsaghéineolaíochtchun cur síosarghéinteatá suite ar an gcrómasómcéanna?

  20. Athbreithniú an natéarmaínuagéineolaíochta : Crómasómhómalógacha: Péirícrómasómar a bhfuilnagéintecéanna Lócas: suíomhcinnteaggachgéinar an chrómasóm. Ailléil:Foirmeachaailtéarnacha den ghéinchéannaar an lócascéannaarcrómasómhómalógacha Hómaisigeach: Dháailléilionannaarnacrómasómhómalógacha:TTnótt Heitrisigeach:Dháailléilléagsúlaarnacrómasóimhómalógacha :Tt Ceannasach: Tréith a léirítearnuair a bhíonn an ailléililáthairsa staid hómaisigeachnósa staid heitrisigeach Cúlaitheach: Tréithnachléirítearnuairnach mbíonn ach ailléilamháiniláthair. Is sastaid hómaisigeachamháin a léirítear an tréith. Géinitíopa: orgánachnuadéanta de bharrnagéinte, liostanagéin Féinitíopa: tugtar an féinitíopaarnatréithefisiciúlaa fheictear san orgánach de bharran ghéinitíopaagusnatimpeallachta. Gaiméití: ceallaíhaplóideachatá in anncomhthathú (23 cromasóim)

  21. Árd (e) Gregor Mendel “Athair an Géineolaíocht” • Rinne Mendel a chuidoibre le • plandaípise. • Cénfath? • Déanannpiseannaféinphailniú (ganfeithidí a • chur san áireamh), mar sin níthagannpailinó • phlandaíeilechun an phis a phailniú – plandaí • íonphóraithe (pure-bred).

  22. Trínahantair a chuireann an phailinarfáil, a bhaint de naplandaí, bhí Mendel saor le pailin ó phlandaarbitheile a churar an stiogmachunnacrosálacha a theastaighuaidh a chinntiú. • Fásannplandaípise go tapaidh, mar sin bhí • torthaíaige go tapaidh. • Bhítréithe an-éagsúlagusinaitheanta go • héascaagnaplandaí.

  23. An stair! http://anthro.palomar.edu/mendel/mendel_1.htm

  24. Na 7 tréithe a rinneséstaidéirorthusnapíseanna Síolta: mín v rocacha Bui v glas ArdvAbhcach Cochaillíglasavbuí

  25. Turgnamh Mendel: • Chrosáilséplandaardíonphóraithe le planda • abhcach (dwarf) íonphóraithe. • Bhí an chéadglúin(F1) go léirard. • Ach nuair a ligsé do naplandaíseoféinphailniú, • fuairsé 787 plandaíardagus 277 abhcachsadara • glúin (F2). • Seocóimheas 3:1. • m.s.: anseo cad a raibh an tréithsaphlánda? CrosáilMhonaihibrideach: crosáilinabhféachtar/déantarstaidéirartréithshingilsan orgánaigh.

  26. Ard Abhach Tuistí Gaiméití Geinitíopa:Tt Féinitíopa: Tall (Ard) Sliocht F1 Sliocht F2

  27. ConclúidíMhendel: • I ngachplandatádháfhachtóir a • rialaíonn an tréith. • Iompraíonnnagaiméitínatréitheseo ach • níbhíonn ach fachtóiramháiningachgaiméit.(meóis) • Táfhoirmailtéarnacha de gachfachtóirann – • ceann __________ agusceann ___________.

  28. (ÁRD) Dlí an Leithscartha (Mendel’s 1st law, Segregation) = I ngachorgánachtádháailléildo gachtréith. Scarannnaailléilíseoisteachsnagaiméitínuair a fhoirmíonnsiadsatreo is nachmbíonn ach fachtóiramháiningachgaiméit. Táfhiosagainnanois - Géinte = fachtóirí • A gene can exist in more than one form. • Organisms inherit two alleles for each trait. • When gametes are produced (by meiosis), allele pairs separate leaving each cell with a single allele for each trait. • When the two alleles of a pair are different, one is dominant and the other is recessive.

  29. (2) CrosálachaGéineolaíochta

  30. Treoacha do CrosálachaGéiniteacha(dathsúileanseo) • Roghnaigh an litir– (úsáid an céadlitir don tréitheceannasach) ms: ‘B’ (Brown eyes dominant, blue recessive)T= tall (nóA=Ard); R= red (D= dearg) • Úsáidceannlitir don tréitheceannasach : B • Úsáid ‘lower case’ don tréithecúlaitheach:b • Leagamachsaghasléiráid/flowchart mar a leanas: • AiléilinaTuistí (tugthasacheist*): • Na cineálgaiméití go rabhadar in anndéanamh ( trímeóis) • Déan an ‘mata’ icearnog punnet & faighnagéinitíopas don sliochtnua • I do ‘freagra’ liostaigh an géinitíopa & féinitiopadon sliochtnua (F1)

  31. Na 5 cinéalcrosálachagéinteacha le foghlam • Monahibrideach • Déhibrideach • Comhceannasacht* • Nasctha • Gnéas-nasctha Árdleibhéal Árdleibhéal

  32. Árd (1) CrosáilMhonaihibrideach: Dháfhoirmailtéarnacha de nagéinte a rialaíonntreithAMHÁIN Chrosáilséplandaardíonphóraithe le planda abhcachíonphóraithe. Bhí an chéadglúin (F1) go léirard. Ach nuair a ligsé do naplandaíseoféinphailniú, fuair sé 787 plandaíardagus 277 abhcachsadara glúin (F2). Seocóimheas 3:1. Remember! Hómaisigeach: Dháailléilionannaarnacrómasómhómalógacha m.sh TT nótt Heitrisigeach:Dháailléilléagsúlaarnacrómasóimhómalógacha m. shTt

  33. Cleachtadh 1! • Líon an boscashíos: Seoeolasfaoidathgruaig (ruavsdonn, donnceannasach) Tuistí: BB & bb Gaiméití: Sliocht F1: Géinitíopa F1: Féinitíopa F1:

  34. Cleachtadh2:Lean an ‘foirmle’ ceannaarís leis an eolasseofaoibreichne (freckles): Tuistí:Ff & FF nó

  35. Cleachtadh3:Lean an ‘foirmle’ ceannaarís leis an t-eolasseofaoidathsúile: Tuismeothoiramháinhomasígeachceannasach & ceanneileheitreasíogachFaigh an F1/sliocht 1 : • Tuistí: & • Gaiméití:

  36. Ceist: (2010) Déanidirdhealúidirnapéirítéarmaíseo a leanastríabairtamháin a scríobhidtaobhgachball arleith de gachpéire. (i) Haplóideachagusdioplóideach. (ii) Homaisigeachagusheitrisigeach. (iii) Géinitíopaagusfeinitíopa.

  37. Ceist: I piseanna, tásíoltaglas (G) ceannasach& síoltabuí (g) cúlaitheach. Crosáiltearplandaíonphóraitheglas le plandaíonphóraithebuí. • Cad iadnatorthaíféideartha san crosáilseoagussan glúi(F1) & an F2 mátharlaíonnféinpailiniú?

  38. Freagra:

  39. I bplandaíáirithe, tábláthannadeargceannasacharbláthannabána. Mácrosáiltearplandahómaisigeachceannasach le plandahómaisigeachcúlaitheach: 1. An litirchunbláthdearg a léiriú ____ 2. Géinitíopa an plandahómaisigeachceannasach ____ 3. Féinitíopa an plandahómaisigeachceannasach _______ 4. Géinitíopanagaiméití a dhéanannsé ____ 5. Féinitíopa an plandahómaisigeachcúlaitheach ________ 6. Géinitíopa an plandahómaisigeachcúlaitheach ____ 7. Géinitíopanagaiméití a dhéanannsé ____ Mághintear 100 planda, cémhéad a bheadh Dearg ____ Hómaisigeachcúlaitheach ____

  40. Freagra:

  41. Dlí an Leithscartha Scarannna crómasóm hómaisigeach ónachéile A A a a méóis Gaiméití le ailléil amháinde gach péire. Crómasómhómaisigeach le péireailléilí

  42. (Árd)Oidhreachtmonaihibrideachidaoine i.etréithefaoismachtpéireailléilamháin m. sh. dathsúile, dathcraiceann, fuiltéachtadh… Ceist: Sa duine, tá an ailléil (B) le haghaiddathsúile donnceannasachardathsúilegorm (b). Géinitíopasúiledonn = BB or Bb Géinitíopasúilegorm = bb

  43. Ceist:Máphosann fear le súilegorm bean atáheitrisigeachigcóirsúiledonn, cad iadnagéinitíopaagusféinitíopa a d’fhéadfadh a bheithag a bpáistí?(donnceannasach) Freagra:

  44. Ailbíneachas (Albinism): Feictearailbíneachassa staid hómaisigeach cúlaitheachamháin. Mátáleanbh le ailbíneachasaggnáththuistí, cad égéinitíopanathuistí? Céndóchúlacht a Bhíann go mbeadhleanbh le ailbíneachasacu?

  45. StaidéarGinealach(Pedigree studies) Is éginealachnácrannteaghlaigh a dhéanann cur síosartréitheoidhreachta a tharlaíonni tuismitheoiríagus an sliochtóghlúin go glúin

  46. (2) CeannasachtNeamhiomlán/comhceannasacht Uaireantanuair a bhíonndháailléilannníbhíonnceachtarailléilceannasachnócúlaitheach. Sa riochtheitrisigeachfaightearféinitíopaidirmhéanach. Comhceannasacht: I gcáscomhceannasacht níbhíonnceachtar/aon den dáailléilceannasach. Sa chásheitrisigeachfaighteartréith idirmhéanach.

  47. Nítarlaíonnséseo I ngachorgánach : (i)Bógearr-adharcach: Dearg RR (dath an cóta) Bánrr RuánachRr – hibrid (ii)Bláthsrubhlao: Dearg RR (dath an bláth) Bánrr Bán-deargRr – hibrid (iii)Bláthsrubhlao: Leathan BB (cruthduilleog) Caol bb IdirmheánachBb-hibrid

  48. Ceist 1: Bíonncomhceannasaíocht le fheicáilsabhláthphlánda ‘snapdragon’ i.e. sastáidheitrisíogach (Rr) bíonnsíbándearg. Tabhair an féinitíopa & géinitíopa do nacrosálachaseoleanas: • Plándabánle plándadearg • Beirtplándabándearg *gnáthrialacha I gceist ACH tabhairfaoi n-aire go bhfuilcomhceannasaíochtsa ‘mix’ anoisfreasin

More Related