bernard hubeau universiteit antwerpen en vub n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Bernard Hubeau Universiteit Antwerpen en VUB PowerPoint Presentation
Download Presentation
Bernard Hubeau Universiteit Antwerpen en VUB

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 18

Bernard Hubeau Universiteit Antwerpen en VUB - PowerPoint PPT Presentation


  • 312 Views
  • Uploaded on

CONFERENTIE OVER KOSTELOZE JURIDISCHE BIJSTAND BELGISCHE TOESTAND – GESCHIEDENIS EN HUIDIGE TOESTAND VANUIT EEN MAATSCHAPPELIJK GEZICHTSPUNT. Bernard Hubeau Universiteit Antwerpen en VUB. 1. PERSPECTIEF.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Bernard Hubeau Universiteit Antwerpen en VUB' - anka


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
bernard hubeau universiteit antwerpen en vub

CONFERENTIE OVER KOSTELOZE JURIDISCHE BIJSTANDBELGISCHE TOESTAND – GESCHIEDENIS EN HUIDIGE TOESTAND VANUIT EEN MAATSCHAPPELIJK GEZICHTSPUNT

Bernard Hubeau

Universiteit Antwerpen en VUB

1 perspectief
1. PERSPECTIEF
  • Geschiedenis van de kosteloze juridische bijstand loopt samen met geschiedenis van de rechtshulp/rechtsbijstand in ons land
  • Onderzoek naar vraag (perspectief van de rechtshulpgebruiker) en aanbod in zijn diversiteit, met name:

- Aanbod vanuit de overheid (laat!)

- Professionals

- Belangenorganisaties, sociale rechtshulp en welzijnswerk

slide3

Ruimerkader (1):

  • “Access to Justice” (Cappelletti), met drie “waves” (Legal Services for the Poor – Protection of Diffuse Interests – Alternative Dispute Resolution).
  • Is er sprake van een vierde “wave”: e-rechtshulp voor “everydayproblems”?

Ruimer kader (2):

  • de vraag in welk model de regeling van de kosteloze juridische bijstand past

 Maatschappelijk perspectief (deels interpretatie van de ontwikkelingen)

2 definities rechtshulp en juridische bijstand
2. DEFINITIES: RECHTSHULP EN JURIDISCHE BIJSTAND
  • Rechtshulp: “Het verlenen van diensten in probleem- of conflictsituaties die met behulp van, rechtsregels en/of juridische procedures kunnen worden voorkomen en/of behandeld” (Schuyt en De Koning e.a.)

Informatie, advies, doorverwijzing, service, procesbijstand

  • Sociale rechtshulp: rechtshulp die zich toelegt op probleemsituaties die niet onmiddellijk aansluiting vinden bij de traditionele rechtshulpverlening (probleemgroepen, probleemgebieden, vaak kosteloos, globale aanpak, ingebed in ruimere werking)
slide5

Juridische eerste - tweedelijnsbijstand: informatie, service, doorverwijzing, eenvoudig advies – omstandig advies, procesbijstand

 Parallelle evoluties op twee fronten: “intern” binnen de advocatuur als centrale professionele groep belast met (kosteloze) juridische bijstand en “extern” in het sociale en welzijnsveld

slide6
3. FASE 1: DE PERIODE VAN DE “EERSTE GENERATIE”-RECHTSHULP DOOR DE ADVOCATUUR VAN 1830 TOT HET BEGIN VAN DE JAREN 1970
  • Andere benamingen: “Legal Aid at a standstill” (Gibens); monolithische periode; periode van de traditionele rechtshulp; periode van of status quo of stabiliteit
  • Voor 1830: Sint Ivo 1677; Keizerlijk decreet 14 december 1810
  • Organisatie van kosteloze of gedeeltelijk kosteloze juridische bijstand via de advocatuur: het zogenaamde “charity-model” : Bureaus voor Consultatie en Verdediging (Gerechtelijk Wetboek)
slide7

Onderscheid tussen zogenaamde “pro deo” en kosteloze rechtspleging door rechtbank (art. 664 ev. Ger. W.)

  • Externe kritiek (perspectief: toegankelijkheid van justitie) en interne kritiek (perspectief: eerlijke beloning voor geleverde werk)
  • Rechtsonderwijs en buitenlandse ervaringen spelen een rol bij de “vernieuwing” van het denken over juridische bijstand
slide8
4. FASE 2: DE PERIODE VAN DE “TWEEDE GENERATIE”-RECHTSHULP: DE OPKOMST VAN HET RECHTSHULPACTIVISME VANAF HET BEGIN VAN DE JAREN 1970
  • Andere benamingen: “Law ‘shops’ and law reform” (Gibens)
  • Behoud van de status quo bij de organisatie uit eerste periode, maar fragmentering binnen advocatuur (vanuit het perspectief van de toegankelijkheid van justitie) (Huyse)
  • Kritiek op de rechtspositie van de advocaten-stagiairs en hun beloning (oproepen, onder meer Van den Heuvel, en Van Malleghem, 1976, in functie van verbetering van de rechtshulp: werking van de Bureaus voor Consultatie en Verdediging onbevredigend)
slide9

Eerste hervorming sinds 1830: de wet van 9 april 1980

  • In 1975 installeert Vanderpoorten Commissie Krings: gevolg was onder meer wet van 9 april 1980 over vergoeding (enkel) van advocaten-stagiairs: enige hervorming tot 1998 (artikelen 455 en 455bis Gerechtelijk Wetboek)
  • Algemeen: gebrek aan politieke aandacht en aan (bijkomende) middelen
slide10

Opkomst van het autonome, niet-institutionele rechtshulpactivisme:

twee periodes in de sociale rechtshulp

  • Periode van het universalisme:
  • Opkomst van de wetswinkels en het “sneeuwbaleffect”
  • Reacties van de professionele wereld
slide11

2. Periode van de specialisering en de professionalisering:

  • Voedingsbodem voor specialisering: bepaalde segmenten waren reeds lange jaren actief (vakbonden, mutualiteiten, edm.)
  • Selectie van probleemgebieden en groepen in de sociale rechtshulp
  • Toenemende vraag om behoorlijke rechtshulp in de voorzieningenstaat: andere landen maken er een verzorgingsstaat-arrangement van (Nederland)
  • Een “impliciet pact” tussen de sociale en traditionele rechtshelpers

Maar geen expliciete wettelijke erkenning sociale rechtshulp

slide12
5. FASE 3: DE PERIODE VAN HET STILZWIJGEND PACT EN DE WINDSTILTE OP HET VLAK VAN DE RECHTSHULP VANAF DE JAREN 1980
  • Andere benaming: “the demise of ‘legal activists’” (Gibens)
  • Een combinatie van oude en nieuwe trends: verderzetting van het “impliciet pact” tussen de sociale en traditionele rechtshelpers; verdere democratisering van de advocatuur, waardoor aandacht voor behoorlijke rechtshulp stijgt
  • Van rechtshulpbeweging naar belangenbehartiging in een bepaald maatschappelijk domein in functie van effectiviteit van interventie: vooral aandacht voor probleemoplossing
slide13

Windstilte op het vlak van de rechtshulpdiscussie en budgettaire ruimte: nu en dan korte periodes van maatschappelijke aandacht, maar telkens in functie van ander/ruimer thema, zoals armoedebeleid (Vranken)

  • In bepaalde domeinen komt er materieel recht met aandacht voor zwakkere groepen
6 fase 4 de periode van de langzame evolutie naar een wettelijk kader wet van 23 november 1998
6. FASE 4: DE PERIODE VAN DE LANGZAME EVOLUTIE NAAR EEN WETTELIJK KADER (WET VAN 23 NOVEMBER 1998)

Anderebenaming: “A fresh start for a new era?” (Gibens)

Enkele elementen:

  • Grondwettelijke verankering in artikel 23 van de Grondwet (recht op juridische bijstand)
  • Enkele wetgevende initiatieven om toegang tot de rechtshulp te verbeteren (onder meer rechtsbijstandsverzekering) en in verband met vergoeding advocaten-stagiairs
  • Dutroux-crisis weinig invloed op rechtshulpbeleid, vooral strafrecht
  • Oprichting Justitiehuizen in het kader van de humanisering van justitie
slide15

Enkele elementen (vervolg):

  • Wettelijke en decretale verankering van bepaalde vormen van “sociale”/”alternatieve” rechtshulp, ook door gewesten en gemeenschappen (CAW’s, Huurdersbonden, integratiesector, edm.)
  • Grote hervormingsplannen voor justitie: partiële aandacht voor juridische bijstand
  • Versnippering van (oude en nieuwe) rechtshulpinitiatieven
  • Zeer beperkte budgets voor rechtshulp (hoewel justitiebudget stijgt): geen groeiruimte

Tweede hervorming sinds 1830: de wet van 23 november 1998 (artikel 508 ev. Ger. W.)

7 evaluatie elementen wet 23 november 1998 en algemene vaststellingen
7. EVALUATIE-ELEMENTEN WET 23 NOVEMBER 1998 EN ALGEMENE VASTSTELLINGEN

Kern:

  • onderscheid juridische eerste en tweedelijnsbijstand
  • kosteloos voor eerste lijn; inkomensgerelateerd voor tweede lijn
  • Commissie voor Juridische Bijstand (eerste lijn) en Bureau voor Juridische Bijstand (tweede lijn)
slide17

Evaluatie-elementen:

  • Slechts gedeeltelijke oplossing
  • Betwistbaar onderscheid eerste en tweede lijn
  • Geclausuleerde kosteloosheid; hoogte en lineair karakter van de inkomensgrenzen
  • Sociale rechtshulp in Commissies Juridische Bijstand: rol advocatuur op het terrein: combinatie van “judicare-model” en “welfare-model” via organisaties die zich bezighouden met eerstelijnsrechtshulp
  • Weinig aandacht voor structurele aspecten van rechtshulpbeleid
  • Link met rechtshulp als “persoonsgebonden” benadering
  • Budgettaire constraints
8 conclusies
8. CONCLUSIES
  • Wezenlijk (maatschappelijk) perspectief is toegankelijkheid van justitie in het licht van artikel 23 van de Grondwet
  • Maatschappelijke aandacht zeer beperkt: té beperkt
  • Budgettaire aandacht is signaal voor maatschappelijk belang
  • Toch is niet-toegang tot justitie schending van een mensenrecht (Huyse)
  • Juridische bijstand heeft ook sociale en welzijnscomponent (Grammatica van het welzijnswerk)
  • Nood aan onderzoek over “pathstojustice” of “geschilbeslechtingsdelta” in ons land.