Slensk m lsaga af m li ver ur ma ur kunnur
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 15

Íslensk málsaga Af máli verður maður kunnur PowerPoint PPT Presentation


  • 125 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Íslensk málsaga Af máli verður maður kunnur. Framhaldsskólinn á Húsavík Ísl 212 Herdís Þ. Sigurðardóttir. Hvað er tungumál?. Tungumál er Samskiptatæki manna . Safn hljóða sem raðast í orð sem hafa tiltekna merkingu. Orðin raðast í setningar og setningar í málsgreinar .

Download Presentation

Íslensk málsaga Af máli verður maður kunnur

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Slensk m lsaga af m li ver ur ma ur kunnur

Íslensk málsagaAf máli verður maður kunnur

Framhaldsskólinn á Húsavík

Ísl 212

Herdís Þ. Sigurðardóttir


Hva er tungum l

Hvað er tungumál?

  • Tungumál er Samskiptatækimanna.

    • Safn hljóða sem raðast í orð sem hafa tiltekna merkingu. Orðin raðast í setningar og setningar í málsgreinar.

  • 6 milljarðar manna á jörðinni tala 6000-8000 tungumál.

  • Tungumálin standa missterkt að vígi.

    • 4% af íbúum jarðar tala 96% af þeim tungumálum sem til eru!

  • Margir eru þó tvítyngdir, eða fleirtyngdir, þ.e. hafa tvö eða fleiri tungumál að móðurmáli.


Hva er tungum l1

Hvað er tungumál?

  • Í Evrópu var algengast að samfélag manna mótaðist af einni þjóðtungu.

  • Ólík tungumál voru helsta forsenda fyrir skiptingu álfunnar í ríki.

  • Þetta er að breytast því í öllum álfunnar búa fjölmennir hópar sem tala önnur tungumál.

  • Margir eru því tvítyngdir eða fjöltyngdir, þ.e. hafa tvö eða fleiri tungumál að móðurmáli.


Hva er tungum l2

Hvað er tungumál?

  • Mannlegt mál skiptist í talmál og ritmál.

    • Talmál er hin hljóðræna gerð málsins.

      • Hana notum við þegar við spjöllum saman; heyrum hljóðin og leggjum sama skilning í orðin sem þau mynda.

    • Ritmál er sú birtingarmynd málsins sem við skrifum.

      • Við notum ákveðin tákn fyrir tiltekin hljóð (eða hljóðasambönd) og þeir sem tala sama tungumál, og eru læsir, geta tileinkað sér merkingu orðanna.

      • Íslenskt stafróf samanstendur af 32 táknum sem vísa eiga til íslenskra málhljóða.


Hva er tungum l3

Hvað er tungumál?

  • Tungumál er sameiningartákn þjóðar eða hóps manna og er lykill að menningarsjóðnum.

  • Tungumál er gildasti þátturinn í þjóðernisvitund manna ásamt sögu og trúarbrögðum.

  • Hvað gerist þegar þjóð tapar niður tungumáli sínu?


Hva er tungum l4

Hvað er tungumál

  • Tungumál eru síbreytileg.

    • Umhverfið breytist og þar með málið.

    • Hugsun manna tekur stakkaskiptum og málið einnig.

    • Íslenska hefur breyst töluvert í tímans rás.

      • Orðaforðinn hefur breyst mjög mikið á síðustu öld.

      • Framburður hefur einnig breyst mikið í aldanna rás.

      • Beygingar og setningaskipan í íslensku hefur hins vegar haldist lítt breytt frá því land var numið.

    • Mállýska er það kallað þegar tilbrigði verða til í máli manna, ýmist í framburði, beygingum eða orðavali.

      • Með bættum samgöngum og aukinni fjölmiðlun eru íslenskar mállýskur nú á undanhaldi.


Hva getur breyst tungum lum

Hvað getur breyst í tungumálum?

  • Orðaforðinn

    • Orðaforðinn er það sem breytist hraðast í hverju tungumáli því hann verður að endurspegla allt umhverfi manna.

      • Inntaksorðin breytast breytast helst því þau bera uppi merkingu.

        • Gamalt: skyrsá, strjúgur, skarsúð.

        • Nýtt: loftnet, sjónvarp, tjakkur.

      • Kerfisorðin breytast yfirleitt ekki.

        • Gamalt og nýtt: hann, hún, á, í, ekki, og, til þess að, fyrir...

    • Merking orða getur einnig breyst

      • Merking þrengist: fé.

      • Merking víkkar: lykill, borg.

      • Merking breytist: bók, skór, sæmilega.


Hva getur breyst tungum lum1

Hvað getur breyst í tungumálum?

  • Orðaforðinn

    • Merking orða getur einnig breyst

      • Merking þrengist: fé.

      • Merking víkkar: lykill, borg.

      • Merking breytist: bók, skór, sæmilega.


Hva getur breyst tungum lum2

Hvað getur breyst í tungumálum?

  • Hljóðkerfi

    • Hljóð geta fallið saman eða framburður breyst.

      • Y og i hafa sama hljóðgildi í nútímamáli en svo var ekki að fornu.

      • Lengd sérhljóða hefur breyst frá fornmáli.

  • Beygingakerfi

    • Gamalt: sonu (ft.)

    • Nýtt: synir (ft.)

  • Setningaskipan

    • Rannsaka/gera rannsókn!


Hva er m ll ska

Hvað er mállýska?

  • Mállýskur verða til ef málbreytingar ganga ekki sömu leið um allt málsvæðið.

  • Mállýskur eru með mismunandi hætti:

    • Mismunandi orð um sama fyrirbæri (fress – högni, kringla – horn)

    • Mismunandi merking orðs eftir landshlutum (bjálfi, horn).

    • Mismunandi framburður orða (harðmæli – linmæli, raddaður – óraddaður framburður o.s.s frv.)

    • Mismunandi beygingar orða (sykurinn / sykrið).

    • Mismunandi orðmyndir (kóstur / kústur).

    • Stéttabundinn mállýskumunur.


Hva er m ll ska1

Hvað er mállýska?

  • Hvenær er um að ræða mismunandi mál og hvenær mállýskumun?

    • Ef fleiri atriði í máli eru sameiginleg en sundrandi í orðaforða, hljóðkerfi og beygingum er um afbrigði sama máls að ræða (mállýskur).

    • Ef fleira er ólíkt en það sem er sameiginlegt er um mismunandi tungumál að ræða.

  • Þessi regla er þó alls ekki einhlít; oft er ákvörðun um mál/mállýskur pólitískt atriði!


Hva er m ll ska2

Hvað er mállýska?

  • Hjá sumum þjóðum er mállýskumunur mjög mikill.

  • Þá er einni mállýsku gjarnan gert hærra undir höfði en öðrum og hún kölluð ríkismál.

    • Ríkismálið er sú mállýska sem mest er áberandi á opinberum vettvangi.

    • Ríkismál felst einkum í samræmingu framburðar en síður orðaforða og setningaskipanar.

    • Oft verður mállýska höfuðstaðabúa fyrir valinu sem ríkismál.

  • Tungumálum og mállýskum fer þó fækkandi vegna sívaxandi hnattvæðingar.

  • Margar þjóðir læra ensku sem hjálparmál í samskiptum þjóða á milli.


Sland ein j einu r ki

Ísland: ein þjóð í einu ríki?

  • Á Íslandi býr ein þjóð í einu ríki. Landamæri eru náttúruleg þar sem landið er eyja.

  • Íslendingar eiga sameiginlega sögu og menningu og að mestu erum við einnar trúar.

  • Flestir landnámsmenn voru af norrænum uppruna en sumir komu frá Hjaltlandi, Orkneyjum, Bretlandi og Írlandi.

  • Þessir hópar blönduðust hér og smám saman varð til eitt málfélag.

  • Upphaflega var tungumál Íslendinga ekki kallað íslenska heldur norræn tunga/dönsk tunga.


Sland ein j einu r ki1

Ísland: ein þjóð í einu ríki?

  • Á Íslandi hefur verið eitt málfélag frá því á landnámsöld.

  • Þessu veldur bæði langvinn einangrun landsins frá öðrum þjóðum og að landið hefur alltaf verið tiltölulega greiðfært.

  • Víða um heim eru hins vegar mörg málfélög í einu ríki.

    • Sums staðar veldur ólík menning, trú og stjórnmálaskoðanir því að brestir eru í sambúðinni.


Sland ein j einu r ki2

Ísland: ein þjóð í einu ríki?

  • Að undanförnu hefur borist til Íslands mikill straumur innflytjenda.

  • Ljóst er að málsamfélagið er ekki lengur eins einsleitt og áður var og

  • Komandi kynslóðir munu þurfa að sjá til þess að ekki verði til stéttbundnar mállýskur þar sem ein mállýska er óæðri annarri!


  • Login