Slenska velfer arkerfi n t og framt
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 34

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð PowerPoint PPT Presentation


  • 77 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð. Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi eftir Stefán Ólafsson Apríl 2003. Efnisyfirlit. Staða og einkenni íslenska velferðarkerfisins Afturför íslenska velferðarkerfisins Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi Lágskattasamkeppni og íslensk skattaparadís

Download Presentation

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Slenska velfer arkerfi n t og framt

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð

Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

eftir

Stefán Ólafsson

Apríl 2003


Efnisyfirlit

Efnisyfirlit

  • Staða og einkenni íslenska velferðarkerfisins

  • Afturför íslenska velferðarkerfisins

  • Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

    • Lágskattasamkeppni og íslensk skattaparadís

      – Hvert stefnum við?

      • Skandinavískt velferðarkerfi

      • Amerískt velferðarkerfi

        – Mikilvægi velferðarkerfis í hnattvæddu þekkingarhagkerfi


J f lagsleg hlutverk velfer arkerfisins

Þjóðfélagsleg hlutverk velferðarkerfisins

  • Megin stoðir velferðarkerfisins

    • Almannatryggingar Heilbrigðisþjónusta

    • HúsnæðiskerfiMenntakerfi

    • Skattakerfi

  • Megin markmið velferðarkerfisins

    • Framfærslutrygging sem borgararéttindi -

    • viðunandi lágmarksframfærsla fyrir alla

    • Jafna lífskjör – draga úr fátækt

    • Draga úr stéttaskiptingu=tryggja aðgang allra að

    • tækifærum, menntun og heilsu, óháð efnahag

    • Auka stöðugleika í samfélaginu

    • Styrkja þjóðfélagslegar forsendur hagvaxtar


Einkenni l kra almannatryggingakerfa

Einkenni ólíkra almannatryggingakerfa

Söguleg urðu til tvær megingerðir félagslegra trygginga:


Velfer ar tgj ld evr pu 1999 vlf

Velferðarútgjöld í Evrópu 1999-%VLF

Almannatryggingar, fjölskyldubætur, heilsugæsla,

atvinnuleysisbætur, húsnæðismál, annað.

Heimild: NOSOSKO 2002

Heimild: NOSOSKO 2002


Venju d rt velfer arkerfi

Óvenju ódýrt velferðarkerfi

  • Íslenska velferðarríkið er eitt það ódýrasta á Vesturlöndum(bæði mælt sem % af VLF og sem kaupmáttur velferðarútgjalda á íbúa).

  • Ástæður þess eru einkum:

    • Grunnlífeyrir almannatrygginga er lágur

    • Víðtækar tekjutengingar spara útgjöld alm.tr.

    • Þjóðin er frekar ung (lágt hlutfall eldri borgara)

    • Hlutur einkageira er frekar stór í velferðarþjónustu hér

    • Atvinnuþátttaka hefur verið óvenjumikil á Íslandi


Samantekt um slenska velfer arkerfi

Samantekt um íslenska velferðarkerfið

  • Íslenska velferðarkerfið varð aldrei jafn öflugt og þau skandinavísku – réttindi þrengri og tryggingavernd lakari

  • Var þó með ýmis einkenni borgararéttinda - einkum í heilbr.þjónustu, skólum, dagvistun barna (þ.e. aðgengi fyrir alla)

  • Bætur almannatrygginga á Íslandi eru afar lágar – sumar undir raunverulegum fátæktarmörkum

  • Síaukin notkun tekjutenginga breytir kerfinu í ölmusukerfi -“velur inn” einungis þá fátæku í stað þess að “velja út” þá ríku (eins og gert er t.d. í Ástralíu og Kanada)

  • Lágar bætur og miklar tekjutengingar fara illa saman – skapa víðtækar fátæktargildrur

  • Tekjutengingar eru þægilegar fyrir stjórnmálamenn sem vilja draga úr útgjöldum – flóknar og sveigjanlegar-auðvelt að flækja


Hva a hefur breyst s ustu 12 r

Hvaða hefur breyst síðustu 12 ár?

  • Vægi tekjutenginga bóta hefur aukist mikið (t.d. á grunnlífeyri, og vegna lífeyris úr lífeyrissjóðum)

  • Aukin tekjutenging barnabóta – fækkun bótaþega

  • Lífeyrisbætur hafa dregist langt afturúr launum frá 1995

  • Síaukinn hlutur notendagjalda í heilbr.kerfi og skólakerfi

  • Einkalífeyrir, starfstengdir lífeyrissjóðir og séreignasparnaður, taka í vaxandi mæli við hlutverki almannatrygginga – veikir almannatryggingar til lengri tíma

  • Hlutverk markaðar og félagasamtaka í velferðarþjónustu hefur aukist – hlutverk ríkis minnkað

  • Jöfnunarmarkmið, bæði í velferðarkerfi og skattakerfi, hafa vikið –bil milli ríkra og fátækra hefur aukist

  • Íslenska velferðarkerfið hefur fæst í átt til frjálshyggjukerfis


Minnkandi velfer ar tgj ld fr 1995

Minnkandi velferðarútgjöld frá 1995


L feyris egar s tu eftir g rinu

Lífeyrisþegar sátu eftir í góðærinu

Heimild: Hagstofa Íslands


L feyrir almannatrygginga dr st aftur r launum

Lífeyrir almannatrygginga dróst aftur úr launum

Örorkulífeyrir og ellilífeyrir sem % lágmarkslauna

Skattlagning hófst!

hér

-------------------------

Ef tengsl örorkulífeyris og lágmarkslauna hefðu haldist frá 1995

væri hámark örorkulífeyris nú hátt í 20.000 kr. hærri en er,

eða álíka og “tímamótasamkomulagið” færir ungum öryrkjum

Heimild: TR 2002


Grei sla barnab ta 1991 2003 heildar tgj ld ri mkr ver lag 2003

Greiðsla barnabóta 1991-2003Heildarútgjöld á ári. Mkr. verðlag 2003.

Tímamót!

Tvö skref til baka

Eitt skref áfram

Heimild: Fjármálaráðuneytið


Stu ningur r kisins vi fj lskyldur minnka i

Stuðningur ríkisins við fjölskyldur minnkaði


Afturf r a hluta heilbrig is j nustu

Afturför að hluta í heilbrigðisþjónustu

  • Margt gott, en.....

  • Aukin kostnaðarhlutdeild notenda þjónustu

  • Aukin kostnaðarhlutdeild sjúklinga

  • í lyfjum = efnahagur skilyrðir not almennings!

  • Upplausn í heimilislæknisþjónustu

  • Heilsugæslustöðvar veikari sem fyrsti viðkomustaður

  • Kostnaður mikill við rekstur heilbrigðisþjónustu

  • Biðlistar eftir þjónustu hafa lengst-kreppudæmi

  • Hlutur markaðar og einkaaðila eykst-oft með gjöldum

  • Sjúkradagpeningar ótrúlega lágir – og hafa

  • stöðugt lækkað miðað við laun – sbr. næsta línurit


R rnun sj kradagpeninga almannatrygginga

Rýrnun sjúkradagpeninga almannatrygginga

Upphæð á mánuði nú: um 25.000 kr.!


Slenska velfer arkerfi n t og framt

Atvinnuleysisbætur eru nú 77.000 kr.

en væru um 87.000 ef tengsl við laun

hefðu ekki verið rofin af ríkisstjórn 1996


Velfer arkerfi hefur m tt afgangi

Velferðarkerfið hefur mætt afgangi

  • Félagslega húsnæðiskerfið lagt niður 1998

  • Ójafnvægi á markaði síðan þá

  • Húsaleiga hefur hækkað mun meira en almennt verðlag

    • Gríðarleg aukning framfærslukostnaðar fyrir

      lágtekjufólk á húsaleigumarkaði

    • Biðlistar eftir félagslegu leiguhúsnæði afar langir

  • Hlutur einkalífeyris hefur stóraukist >>>

  • Ójafnari lífeyrisréttur í framtíðinni

  • Almannatryggingar verða ölmusutryggingar fyrir fátæka


Sk ttum l tt af h tekjuf lki

Sköttum létt af hátekjufólki

Sköttum einnig létt af fyrirtækjum, úr 50% >>>18%

Sköttun fjármagnstekna lækkuð úr 41% í 10%

Heimild: Fjármálaráðuneytið

Lægstu tekjur

Hæstu tekjur


Breytingar slenska velfer arr kisins

Breytingar íslenska velferðarríkisins

  • Minna hlutverk almannatrygginga – Meira vægi markaðar

  • Meira vægi einkaaðila – Stærra hlutverk notendagjalda

  • Fátækraaðstoð meira veitt sem ölmusa

  • Minni jöfnunaráhrif í velferðarkerfi

  • Minni jöfnunaráhrif í skattakerfi

Skandinavíska

leiðin

Bandaríska

leiðin

Íslenska

leiðin

Þjóðfélagið breytist


Sland fjarl gist skandinav sku lei ina

Ísland fjarlægist skandinavísku leiðina


R un fj lskyldutekna usa 1947 79

Þróun fjölskyldutekna í USA 1947-79


Breyting fj lskyldutekna usa 1979 97

Breyting fjölskyldutekna í USA 1979-97

Gríðarleg aukning ójafnaðar -

Mest hækkun í efstu tekjuhópum


R un launa og ver lags usa

Þróun launa og verðlags í USA

Stjórnendur 463%

Verkafólk 42%


Breyting eigna heimilanna usa 1983 98

Breyting eigna heimilanna í USA 1983-98

Minni eignir lægstu 40% heimila

og aukin skuldasöfnun.

Mikil eignaaukning hjá hæstu 40%.


J fnu ur tekna j kst slandi

Ójöfnuður tekna jókst á Íslandi


Aukinn j fnu ur r st funartekna

Aukinn ójöfnuður ráðstöfunartekna


F t kt og j fnu ur usa hvar er sland

Fátækt og ójöfnuður í USA-Hvar er Ísland?

Mat ASÍ á þróun fátæktar á Íslandi, 1995 til 2001:

Hækkun úr 8,8% í 13,2%


Hvers vegna st kkar l gtekjuh purinn slandi

Hvers vegna stækkar lágtekjuhópurinn á Íslandi?

  • Vegna aukins ójafnaðar í tekjuskiptingunni 1995-2001

    • Lífeyristekjur TR drógust afturúr vinnumarkaðstekjum

    • Skattbyrði lágra tekna jókst

    • Aukið atvinnuleysi bætir síðan í fátæktina 2002-3

  • Aukin framfærslubyrði lágtekjufólks á síðustu árum

    • Húsaleiga jókst langt umfram almennt verðlag

    • eftir niðurlagningu félagslega húsnæðiskerfisins 1998

    • Eftirspurn fyrir neyðaraðstoð jókst hjá Félagsþjónustu Rvíkur,

    • Mæðrastyrksnefnd og öðrum hjálparstofnunum

  • Framfærslugrunnur almannatrygginga

  • (opinberu fátæktarmörkin) er langt undir

  • lágmarksframfærslukostnaði í landinu


Velfer n ju j f lagsumhverfi

Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

  • Nýtt viðhorf: Paradísarheimt frjálshyggjumanna

    • Ísland sem skattaparadís fyrir erlenda auðmenn

    • Frelsi fjármagnsins og lágskattasamkeppni

    • Lágskattasamkeppni til að brjóta niður velferðarríkið?

    • Færa velferðarþjónustuna og tryggingar til markaðarins?

    • Sjálfstæðisflokkur hóf lágskattasamkeppnina á Íslandi

      í kosningabaráttunni 2003-framhald stefnunnar síðan 1995?

  • Hnattvæðing og þekkingarhagkerfi

    • Upplýsingatækni breytir gömlum atvinnugreinum

      og getur af sér nýjar >>> Gríðarleg ný tækifæri

    • Tæknin breytir lífsháttum og þjóðfélagsskilyrðum


Velfer n ju j f lagsumhverfi1

Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

  • Hnattvæðing og þekkingarhagkerfi frh....

    • Hnattvæðing er líka markaðsvæðing

    • Afnám hindrana á flæði fjármagns, fyrirtækja,

      vöru, þjónustu, upplýsinga, afþreyingarefnis og fólks

    • Fjárfestar fá stærra hlutverk – Stórfyrirtækin einnig

    • Völd og verkefni færast til markaðar frá ríkisvaldinu

    • Markaðurinn mótar þjóðfélag og lífshætti meira en áður

  • Hefur velferðarríkið hlutverk í hnattvædda

    þekkingarhagkerfinu?

    • Skiptir markaðurinn einn máli?

    • Skipta lágir skattar einir máli?


A sem r ur sta setningu ekkingarfyrirt kja

Það sem ræður staðsetningu þekkingarfyrirtækja

  • Álitleg lífsgæði á svæðinu

  • Aðgengi að vel menntuðu vinnuafli

  • Nálægð við markaði

  • Hagstæður viðskiptakostnaður á svæðinu

  • Nálægð við háskóla + miðborg

  • Hagstætt viðskiptaumhverfi (hagstætt

    reglugerðarumhverfi, framtaksmenning, vinnuvilji, o.fl.)

    VII.Lágir skattar

  • = Lífsgæði á svæðinu skipta miklu máli

  • Höfða þarf til fólks og fyrirtækja jöfnum höndum.

  • Heimild: Pennsylvania Economy League, 1997


Velfer n ju j f lagsumhverfi2

Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

  • Áhættur: Harðara samkeppnisumhverfi

    • Vinnumarkaður breytist

    • Starfsferlar verða óreglulegri

    • Uppsöfnun réttinda óreglulegri

    • Starfsöryggi minna

    • Hætta á atvinnuleysi eykst

  • Án launþegahreyfingar og velferðarríkis verða áhættur venjulegs lífs meiri og staða launafólks gagnvart atvinnurekendum mun veikari


Velfer n ju j f lagsumhverfi3

Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

  • Áhættur: Harðara samkeppnisumhverfi

    • Fjárfestar og fyrirtæki vilja meiri arðsemi en áður

    • Krefjastgóðs vinnuafls, fárra regluhafta, lágra skatta

    • Samkeppnishæfni ræður farsæld

  • Velferðarkerfið getur bætt samkeppnisskilyrði

    • Með meiri jöfnuði og öryggi

    • Bætir lífsskilyrði-eykur stöðugleika

    • Þarf að vera hagkvæmt og sveigjanlegt

    • Skandínavar hafa öflugt velferðarkerfi og

      öflugt þekkingarhagkerfi


Velfer n rri ld

Velferð á nýrri öld

  • Skandinavíska leiðin stendur fyrir:

    Hagkvæmni – Réttlæti – Öryggi

  • Bandaríska leiðin stendur fyrir:

    Hagkvæmni – Arðsemi/Ójöfnuð – Áhættu

  • Hvað verður um íslensku leiðina?

    Amerískara eða skandinavískara velferðarþjóðfélag?


  • Login