slenska velfer arkerfi n t og framt
Download
Skip this Video
Download Presentation
Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 34

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð - PowerPoint PPT Presentation


  • 129 Views
  • Uploaded on

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð. Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi eftir Stefán Ólafsson Apríl 2003. Efnisyfirlit. Staða og einkenni íslenska velferðarkerfisins Afturför íslenska velferðarkerfisins Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi Lágskattasamkeppni og íslensk skattaparadís

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð' - zorion


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slenska velfer arkerfi n t og framt

Íslenska velferðarkerfið í nútíð og framtíð

Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi

eftir

Stefán Ólafsson

Apríl 2003

efnisyfirlit
Efnisyfirlit
  • Staða og einkenni íslenska velferðarkerfisins
  • Afturför íslenska velferðarkerfisins
  • Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi
    • Lágskattasamkeppni og íslensk skattaparadís

– Hvert stefnum við?

      • Skandinavískt velferðarkerfi
      • Amerískt velferðarkerfi

– Mikilvægi velferðarkerfis í hnattvæddu þekkingarhagkerfi

j f lagsleg hlutverk velfer arkerfisins
Þjóðfélagsleg hlutverk velferðarkerfisins
  • Megin stoðir velferðarkerfisins
    • Almannatryggingar Heilbrigðisþjónusta
    • Húsnæðiskerfi Menntakerfi
    • Skattakerfi
  • Megin markmið velferðarkerfisins
    • Framfærslutrygging sem borgararéttindi -
    • viðunandi lágmarksframfærsla fyrir alla
    • Jafna lífskjör – draga úr fátækt
    • Draga úr stéttaskiptingu=tryggja aðgang allra að
    • tækifærum, menntun og heilsu, óháð efnahag
    • Auka stöðugleika í samfélaginu
    • Styrkja þjóðfélagslegar forsendur hagvaxtar
einkenni l kra almannatryggingakerfa
Einkenni ólíkra almannatryggingakerfa

Söguleg urðu til tvær megingerðir félagslegra trygginga:

velfer ar tgj ld evr pu 1999 vlf
Velferðarútgjöld í Evrópu 1999-%VLF

Almannatryggingar, fjölskyldubætur, heilsugæsla,

atvinnuleysisbætur, húsnæðismál, annað.

Heimild: NOSOSKO 2002

Heimild: NOSOSKO 2002

venju d rt velfer arkerfi
Óvenju ódýrt velferðarkerfi
  • Íslenska velferðarríkið er eitt það ódýrasta á Vesturlöndum(bæði mælt sem % af VLF og sem kaupmáttur velferðarútgjalda á íbúa).
  • Ástæður þess eru einkum:
    • Grunnlífeyrir almannatrygginga er lágur
    • Víðtækar tekjutengingar spara útgjöld alm.tr.
    • Þjóðin er frekar ung (lágt hlutfall eldri borgara)
    • Hlutur einkageira er frekar stór í velferðarþjónustu hér
    • Atvinnuþátttaka hefur verið óvenjumikil á Íslandi
samantekt um slenska velfer arkerfi
Samantekt um íslenska velferðarkerfið
  • Íslenska velferðarkerfið varð aldrei jafn öflugt og þau skandinavísku – réttindi þrengri og tryggingavernd lakari
  • Var þó með ýmis einkenni borgararéttinda - einkum í heilbr.þjónustu, skólum, dagvistun barna (þ.e. aðgengi fyrir alla)
  • Bætur almannatrygginga á Íslandi eru afar lágar – sumar undir raunverulegum fátæktarmörkum
  • Síaukin notkun tekjutenginga breytir kerfinu í ölmusukerfi -“velur inn” einungis þá fátæku í stað þess að “velja út” þá ríku (eins og gert er t.d. í Ástralíu og Kanada)
  • Lágar bætur og miklar tekjutengingar fara illa saman – skapa víðtækar fátæktargildrur
  • Tekjutengingar eru þægilegar fyrir stjórnmálamenn sem vilja draga úr útgjöldum – flóknar og sveigjanlegar-auðvelt að flækja
hva a hefur breyst s ustu 12 r
Hvaða hefur breyst síðustu 12 ár?
  • Vægi tekjutenginga bóta hefur aukist mikið (t.d. á grunnlífeyri, og vegna lífeyris úr lífeyrissjóðum)
  • Aukin tekjutenging barnabóta – fækkun bótaþega
  • Lífeyrisbætur hafa dregist langt afturúr launum frá 1995
  • Síaukinn hlutur notendagjalda í heilbr.kerfi og skólakerfi
  • Einkalífeyrir, starfstengdir lífeyrissjóðir og séreignasparnaður, taka í vaxandi mæli við hlutverki almannatrygginga – veikir almannatryggingar til lengri tíma
  • Hlutverk markaðar og félagasamtaka í velferðarþjónustu hefur aukist – hlutverk ríkis minnkað
  • Jöfnunarmarkmið, bæði í velferðarkerfi og skattakerfi, hafa vikið –bil milli ríkra og fátækra hefur aukist
  • Íslenska velferðarkerfið hefur fæst í átt til frjálshyggjukerfis
l feyrir almannatrygginga dr st aftur r launum
Lífeyrir almannatrygginga dróst aftur úr launum

Örorkulífeyrir og ellilífeyrir sem % lágmarkslauna

Skattlagning hófst!

hér

-------------------------

Ef tengsl örorkulífeyris og lágmarkslauna hefðu haldist frá 1995

væri hámark örorkulífeyris nú hátt í 20.000 kr. hærri en er,

eða álíka og “tímamótasamkomulagið” færir ungum öryrkjum

Heimild: TR 2002

grei sla barnab ta 1991 2003 heildar tgj ld ri mkr ver lag 2003
Greiðsla barnabóta 1991-2003Heildarútgjöld á ári. Mkr. verðlag 2003.

Tímamót!

Tvö skref til baka

Eitt skref áfram

Heimild: Fjármálaráðuneytið

afturf r a hluta heilbrig is j nustu
Afturför að hluta í heilbrigðisþjónustu
  • Margt gott, en.....
  • Aukin kostnaðarhlutdeild notenda þjónustu
  • Aukin kostnaðarhlutdeild sjúklinga
  • í lyfjum = efnahagur skilyrðir not almennings!
  • Upplausn í heimilislæknisþjónustu
  • Heilsugæslustöðvar veikari sem fyrsti viðkomustaður
  • Kostnaður mikill við rekstur heilbrigðisþjónustu
  • Biðlistar eftir þjónustu hafa lengst-kreppudæmi
  • Hlutur markaðar og einkaaðila eykst-oft með gjöldum
  • Sjúkradagpeningar ótrúlega lágir – og hafa
  • stöðugt lækkað miðað við laun – sbr. næsta línurit
r rnun sj kradagpeninga almannatrygginga
Rýrnun sjúkradagpeninga almannatrygginga

Upphæð á mánuði nú: um 25.000 kr.!

slide16

Atvinnuleysisbætur eru nú 77.000 kr.

en væru um 87.000 ef tengsl við laun

hefðu ekki verið rofin af ríkisstjórn 1996

velfer arkerfi hefur m tt afgangi
Velferðarkerfið hefur mætt afgangi
  • Félagslega húsnæðiskerfið lagt niður 1998
  • Ójafnvægi á markaði síðan þá
  • Húsaleiga hefur hækkað mun meira en almennt verðlag
    • Gríðarleg aukning framfærslukostnaðar fyrir

lágtekjufólk á húsaleigumarkaði

    • Biðlistar eftir félagslegu leiguhúsnæði afar langir
  • Hlutur einkalífeyris hefur stóraukist >>>
  • Ójafnari lífeyrisréttur í framtíðinni
  • Almannatryggingar verða ölmusutryggingar fyrir fátæka
sk ttum l tt af h tekjuf lki
Sköttum létt af hátekjufólki

Sköttum einnig létt af fyrirtækjum, úr 50% >>>18%

Sköttun fjármagnstekna lækkuð úr 41% í 10%

Heimild: Fjármálaráðuneytið

Lægstu tekjur

Hæstu tekjur

breytingar slenska velfer arr kisins
Breytingar íslenska velferðarríkisins
  • Minna hlutverk almannatrygginga – Meira vægi markaðar
  • Meira vægi einkaaðila – Stærra hlutverk notendagjalda
  • Fátækraaðstoð meira veitt sem ölmusa
  • Minni jöfnunaráhrif í velferðarkerfi
  • Minni jöfnunaráhrif í skattakerfi

Skandinavíska

leiðin

Bandaríska

leiðin

Íslenska

leiðin

Þjóðfélagið breytist

breyting fj lskyldutekna usa 1979 97
Breyting fjölskyldutekna í USA 1979-97

Gríðarleg aukning ójafnaðar -

Mest hækkun í efstu tekjuhópum

r un launa og ver lags usa
Þróun launa og verðlags í USA

Stjórnendur 463%

Verkafólk 42%

breyting eigna heimilanna usa 1983 98
Breyting eigna heimilanna í USA 1983-98

Minni eignir lægstu 40% heimila

og aukin skuldasöfnun.

Mikil eignaaukning hjá hæstu 40%.

f t kt og j fnu ur usa hvar er sland
Fátækt og ójöfnuður í USA-Hvar er Ísland?

Mat ASÍ á þróun fátæktar á Íslandi, 1995 til 2001:

Hækkun úr 8,8% í 13,2%

hvers vegna st kkar l gtekjuh purinn slandi
Hvers vegna stækkar lágtekjuhópurinn á Íslandi?
  • Vegna aukins ójafnaðar í tekjuskiptingunni 1995-2001
    • Lífeyristekjur TR drógust afturúr vinnumarkaðstekjum
    • Skattbyrði lágra tekna jókst
    • Aukið atvinnuleysi bætir síðan í fátæktina 2002-3
  • Aukin framfærslubyrði lágtekjufólks á síðustu árum
    • Húsaleiga jókst langt umfram almennt verðlag
    • eftir niðurlagningu félagslega húsnæðiskerfisins 1998
    • Eftirspurn fyrir neyðaraðstoð jókst hjá Félagsþjónustu Rvíkur,
    • Mæðrastyrksnefnd og öðrum hjálparstofnunum
  • Framfærslugrunnur almannatrygginga
  • (opinberu fátæktarmörkin) er langt undir
  • lágmarksframfærslukostnaði í landinu
velfer n ju j f lagsumhverfi
Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi
  • Nýtt viðhorf: Paradísarheimt frjálshyggjumanna
    • Ísland sem skattaparadís fyrir erlenda auðmenn
    • Frelsi fjármagnsins og lágskattasamkeppni
    • Lágskattasamkeppni til að brjóta niður velferðarríkið?
    • Færa velferðarþjónustuna og tryggingar til markaðarins?
    • Sjálfstæðisflokkur hóf lágskattasamkeppnina á Íslandi

í kosningabaráttunni 2003-framhald stefnunnar síðan 1995?

  • Hnattvæðing og þekkingarhagkerfi
    • Upplýsingatækni breytir gömlum atvinnugreinum

og getur af sér nýjar >>> Gríðarleg ný tækifæri

    • Tæknin breytir lífsháttum og þjóðfélagsskilyrðum
velfer n ju j f lagsumhverfi1
Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi
  • Hnattvæðing og þekkingarhagkerfi frh....
    • Hnattvæðing er líka markaðsvæðing
    • Afnám hindrana á flæði fjármagns, fyrirtækja,

vöru, þjónustu, upplýsinga, afþreyingarefnis og fólks

    • Fjárfestar fá stærra hlutverk – Stórfyrirtækin einnig
    • Völd og verkefni færast til markaðar frá ríkisvaldinu
    • Markaðurinn mótar þjóðfélag og lífshætti meira en áður
  • Hefur velferðarríkið hlutverk í hnattvædda

þekkingarhagkerfinu?

    • Skiptir markaðurinn einn máli?
    • Skipta lágir skattar einir máli?
a sem r ur sta setningu ekkingarfyrirt kja
Það sem ræður staðsetningu þekkingarfyrirtækja
  • Álitleg lífsgæði á svæðinu
  • Aðgengi að vel menntuðu vinnuafli
  • Nálægð við markaði
  • Hagstæður viðskiptakostnaður á svæðinu
  • Nálægð við háskóla + miðborg
  • Hagstætt viðskiptaumhverfi (hagstætt

reglugerðarumhverfi, framtaksmenning, vinnuvilji, o.fl.)

VII. Lágir skattar

  • = Lífsgæði á svæðinu skipta miklu máli
  • Höfða þarf til fólks og fyrirtækja jöfnum höndum.
  • Heimild: Pennsylvania Economy League, 1997
velfer n ju j f lagsumhverfi2
Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi
  • Áhættur: Harðara samkeppnisumhverfi
    • Vinnumarkaður breytist
    • Starfsferlar verða óreglulegri
    • Uppsöfnun réttinda óreglulegri
    • Starfsöryggi minna
    • Hætta á atvinnuleysi eykst
  • Án launþegahreyfingar og velferðarríkis verða áhættur venjulegs lífs meiri og staða launafólks gagnvart atvinnurekendum mun veikari
velfer n ju j f lagsumhverfi3
Velferð í nýju þjóðfélagsumhverfi
  • Áhættur: Harðara samkeppnisumhverfi
    • Fjárfestar og fyrirtæki vilja meiri arðsemi en áður
    • Krefjastgóðs vinnuafls, fárra regluhafta, lágra skatta
    • Samkeppnishæfni ræður farsæld
  • Velferðarkerfið getur bætt samkeppnisskilyrði
    • Með meiri jöfnuði og öryggi
    • Bætir lífsskilyrði-eykur stöðugleika
    • Þarf að vera hagkvæmt og sveigjanlegt
    • Skandínavar hafa öflugt velferðarkerfi og

öflugt þekkingarhagkerfi

velfer n rri ld
Velferð á nýrri öld
  • Skandinavíska leiðin stendur fyrir:

Hagkvæmni – Réttlæti – Öryggi

  • Bandaríska leiðin stendur fyrir:

Hagkvæmni – Arðsemi/Ójöfnuð – Áhættu

  • Hvað verður um íslensku leiðina?

Amerískara eða skandinavískara velferðarþjóðfélag?

ad