Leksion iii analiz e struktur s s fjal s fjal formimi me prejardhje
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 14

LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje PowerPoint PPT Presentation


  • 221 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje. Fjalëformimi.

Download Presentation

LEKSION III : Analizë e strukturës së fjalës Fjalëformimi me prejardhje

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Leksion iii analiz e struktur s s fjal s fjal formimi me prejardhje

LEKSION III :Analizëe strukturëssëfjalësFjalëformimime prejardhje


Fjal formimi

Fjalëformimi

Nëpërmjetbashkëlidhjessëllojevetëndryshmetëmorfemavedhetëfjalëvemundtëformohenfjalëtëreja. Kështu, nëpermjetbashkimittëmorfemëspun- dhemorfemëstjetër-o formohetfjala e re puno;

nëpërmjetbashkimittëmorfemësri- dhefjalëspunojformohetfjalaripunoj;

nëpërmjetbashkimittëfjalëveme, gjithëdheatëformohetfjalamegjithatë.

Pra, procesiifjalëformimitlidhet me ndryshimin e njëfjaleekzistuese, pasojë e sëcilësështënjëfjalëdytësore, qëështënëpërdorim, oseqë del edhesikrijimiri. Bashkëlidhjet e morfemaveosetëfjalëvepërndërtimin e fjalëvetërejandjekinrregullaosemodeletëcaktuara. Ngamënyra se sibashkohenmorfemat, dallohenedhemënyrat e formimittëfjalëve.


N gjuh n shqipe dallojm k to m nyra fjal formimi

Nëgjuhënshqipedallojmëkëtomënyrafjalëformimi:

1. Prejardhjen me llojet e saj:

  • Me prefikse (parashtesa)

  • Me sufikse (prapashtesa)

  • Pa afikse (ndajshtesa)

  • Me cirkumfikse (rrethshtesa)

  • Me nyja

  • Kontekstoreose me konversion

    2. Kompozimin (përbërjen)

  • Kompozimi me fjalëtëmëvetësishme

  • Kompozimi me përngjitje

    3. Përzierjen


M nyra e prejardhjes

Mënyra e prejardhjes

Prejardhjaështëmënyra e formimittëfjalëvenëpërmjetbashkimittëafikseve (ndajshtesavefjalëformuese) me temafjalëshose me fjalë.

Psh: këngëtar(ngatemakëngëdheafiksi tar)

Punëtor(tema tor dheafiksi tor)

ihapur(afiksi I dhehemahapur )


Prejardhja me prefikse parashtesa

Prejardhja me prefikse (parashtesa)

  • Ështëformimiifjalëve me anëprefiksesh (parashtesa)

  • Për – shkruaj

  • Shpër-ndaj

  • Për-hap

  • Anti-popullor


Prejardhja me sufikse prapashtesa

Prejardhja me sufikse (prapashtesa)

  • ështëformimiifjalëve me prapashtesa

  • Vend-os

  • Hap-je

  • Mirë-si

  • Bukur-i


Leksion iii analiz e struktur s s fjal s fjal formimi me prejardhje

  • 1. Sufiksetkanëfunksionklasifikues, edhe e formojnëfjalën e re edhepërcaktojnëpjesën e ligjëratëskuajohyn.

  • P.sh.mesufikset-im, -je formohenfjalët: punim, hapje.

  • 2. U pasngjitenvetëmtemave e jofjalëve.

  • 3.Ka sufiksetëcilattërheqintheksin e fjalës

  • (O`rë) ora`r


Prejardhja pa afikse ndajshtesa

Prejardhja pa afikse(ndajshtesa)

  • ështëformimi I fjalëve pa ndonjëafiks ( ndajshtesë), por me lidhjekuptimoretëmotivueshme

  • P.sh. Emrirrjedhë (rrjedha e ujit)

  • foljamyk (emrimyk)

  • Foljakrip(ukrip) ngaemrikripetj.


Prejardhja me nyja

Prejardhja me nyja

  • ështëformimiifjalëve me anëtëparavendosjessënyjave,

  • p.sh. idalë,

  • iqeshur,

  • ihapur,

  • tëpunuar ,

  • tëmësuar,

  • tëmësuarit,


Prejardhja kontekstore ose me konversion

Prejardhjakontekstoreose me konversion

  • ështëpërftimiifjalëvepërmeskalimitnganjëpjesëligjëratenënjëtjetër, nëkushtetëcaktuarakontekstore.

  • Pra, kyllojformimimundtëtrajtohetsinjëllojprejardhjeje e kushtëzuarngarrethanatëcaktuarasintaksore. Kështu, fjalaafërpërdoretsindajfolje(E mbantegjithmoneafërkëshilltarin,) pornënjëkonteksttjetëredhesiparafjalë(Afërkëshilltaritmbanteedhekodinligjor).

  • Fjalaplaknënjëkontekstmundtëpërdoretedhesiemër(ishtetepër e dhimbshmetashihjeatëplak, qëtanimezingrihejnëkëmbë), nënjëkonteksttjetër, edhesimbiemer: (Kyburrëplaktanimeritonmëshumërespekt)


Leksion iii analiz e struktur s s fjal s fjal formimi me prejardhje

  • Prejardhjakontekstoreose me konversion, sillojformimi, ngjason me formimin pa afikse (ndajshtesa). Ndryshimetlidhenvetëm me kufizimet e formimeve pa ndajshtesëdhe me rrethanënqëkëtoformime, nganjëherë, shoqërohenedhe me ndryshimefonetike.

  • Kështu, foljetkrip, sit, shosh, qëvijnëngaemratpërkatëskrip, site, shoshe, sifoljenuk e ruajnëzanorentematikefundore-e:


B ni analiz n morfemuese t fjal v e t m poshtme

Bënianalizënmorfemuesetëfjalëvetëmëposhtme:


Leksion iii analiz e struktur s s fjal s fjal formimi me prejardhje

  • Gjeniparashtesatnëfjalët e grupittëparëdheprapashtesatnëatotëgrupittëdytë.

    a) përmbledh, nënkryetar, zbardh, skuq, ipaplotë, rindërtoj, mbingarkoj,

    b) urdhëroj, tregtar, vendos, traktorist, lumturi, hyrje, nisje, ikapshëm, shtëpizë.

  • Ja tri rrënjë, punë, komb, anë, besë. Gjenidhjetëfjalë duke ibashkuar me këtoparashtesa e prapashtesa : sor, im, ësi, tor, im, tar, ndër, mos

  • Formonifjalëtëreja duke u shtuarfjalëve: argjend, central, dritë, peshk, akull, Prishtinë, iegër, plak, frikëkëtoprapashtesa , atar, ore, as, is, tar, acak, ëri, are, si.

  • Plotësonifjalëtqëvijojnë me parashtesat : pa, mos, para, jo, sipër, për.

    barazi, ibanueshëm, ipijshëm, mirënjohje, besim, normal, shkollor, faqe, caktoj, forcoj, buzë.

  • Me ndihmën e parashtesave : ç/sh-/zh-formonifjalëtqëtregojnëtëkundërtën e fjalëvetëmëposhtme :

    organizoj, vulos, qep, dredh, thur, orientoj


Kujdes

Kujdes!

  • Parashtesazh-vendosetpërparafjalëveqëfillojnë me njëngakëtobashkëtingëllore: f, k, p, q, t, th.

  • Parashtesazh-vendosetpërparafjalëveqëfillojnë me njëngakëtobashkëtingëllore: b, d, g, gj, v.

  • Parashtesaç-vendosetpërparafjalëveqëfillojnë me njëngakëtobashkëtingëllore: l, ll, r, rr, m, n, nj, j.


  • Login