Zasady ortograficzne
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 17

ZASADY ORTOGRAFICZNE PowerPoint PPT Presentation


  • 264 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

ZASADY ORTOGRAFICZNE. U piszemy w zakończeniach rzeczowników: un , unek , uchna , uszka, uszek, uch, us , usia Np. : zwiastun, podarunek, córuchna, staruszka, łańcuszek, maluch, raptus, mamusia. U piszemy w czasownikach zakończonych na : uj ,ujesz ,uje

Download Presentation

ZASADY ORTOGRAFICZNE

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Zasady ortograficzne

ZASADY ORTOGRAFICZNE


Pisownia u

U piszemy w zakończeniach rzeczowników:

  • un, unek, uchna, uszka, uszek, uch, us, usia

    Np. : zwiastun, podarunek, córuchna, staruszka, łańcuszek, maluch, raptus, mamusia.

    U piszemy w czasownikach zakończonych na:

    uj ,ujesz ,uje

    Np. : maluję, malujesz, maluje, wędruję, wędrujesz, wędruje.

    Gdy wymienia się na :

    G – książka : księga

    Dz – potężny : potęga

    H – druh : drużyna

    Z – każę : kazanie

    Ź - zakażenie : zakazić

    S – niżej : nisko

Pisownia „u”


Pisownia

  • Ó piszemy, gdy wymienia się w innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach na: o, e, a

    np.:

    stół – stoły siódmy - siedem skrót - skracać

    wiózł – wiozę niósł – niesie mówić - mawiać

    trójka - troje przyjaciółka – przyjaciel powtórzyć - powtarzać

  • Ó piszemy w wyrazach zakończonych na: - ów, -ówka, -ówna np.:

    murów, kotów, Kraków, chłopców;

    końcówka, makówka, główka,

    Nowakówna, Czubówna;

    WYJĄTKI : skuwka, zasuwka

  • Ó piszemy na początku wyrazów: ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówcześnie, ówdzie.

Pisownia „ó”


Pisownia h

Gdy wymienia się na:

G– wahać : waga

Ż– druh : drużyna

Z– błahy : błazenada

Występuje po „S” kiedy wyraz jest obcego pochodzenia – show

Zakończonych na : Tylko w wyrazie druh oraz w nazwach własnych, w których przyjęta jest taka pisownia - rzeka Boh, góra Ajudah, czatyrdah

Zaczynających się od :

HIPER - hiperbola, hiper tekst;

HIPO - hipochondria, hipoterapia;

HOMO - homologacja, homogenizowany;

HETERO - heteroseksualny;

HELIO - heliocentryczny;

HURRA – hurraoptymizm

W nazwach własnych :

Zależnie od zwyczajów lokalnych; prawie zawsze na początku imienia - Horacy, Hipolit, Honorata, Henryk

W nazwach obcego pochodzenia

Najczęściej w wyrazach łacińskich i greckich - hetera, historia, hostia, hoplita, hierarchia

Pisownia „h”


Pisownia ch

Gdy wymienia się na :

SZ – ucho : uszko

groch : groszek

mucha : muszka

Występuje po:

S - schody, schrupać, schemat, scharakteryzować

Zakończonych na:

Prawie we wszystkich wyrazach na końcu stosujemy ch; zuch, ciachach, progach, piach, grogach

Zaczynających się od:

CHRONO- chronologia;

CHIRO – chiromacja

W nazwach własnych

Zależnie od zwyczajów lokalnych - Chorwacja

Pisownia „ch”


Pisownia1

1. W innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach pokrewnych wymienia się na g, z, ź, s, dz, d, h, np.:

dróżka - droga

służąca - usługiwać

wożę- wozić - wóz

zwyciężyć - zwycięzca

wyobraźnia - wyobraźnia

cudzołożyć - cudzołóstwo

księża - ksiądz

znużony - nuda

pobłażać - błahy

2. Występuje po l, ł, n, r, np.:

lżej

odwilż

Łże

małżowina

rewanż

rżeć

Skarżysko

3. Występuje przed l, ł, n, r, w, o ile nie pozostaje ta pisownia w sprzeczności z innymi zasadami, np.:

żleb

drażliwy

żłopać

księżna

jałmużna

żwir

łyżwy

Uwaga: Jeśli pisownia ż przed w ta pozostaje w sprzeczności z inną zasadą np. rz po d), to pierwszeństwo dać tamtej zasadzie, np drzwiowy (pisownia rz po d)

Pisownia „ż”


Pisownia2

4. Występuje w zakończeniu - aż wskazującym na rzeczownik rodzaju żeńskiego, spójnik lub francuskie pochodzenie wyrazu:

a) w rzeczownikach rodzimych r. żeńskiego, np.:

straż

odsprzedaż

podaż

b) spójnikach zakonczonych na - aż, np.:

chociaż

ponieważ

c) wyrazach francuskiego pochodzenia, np.:

drenaż, kilometraż

bandaż, wiraż

witraż, tatuaż

Ważne: Tak samo piszemy wyrazy pochodne zakończone na:

- ażny, np. niesprzedażny

- żowy, np. bagażowy

- ażować, np. angażować

Pisownia „ż”


Pisownia3

5. Występuje w:

rzeczowniku rodzaju żeńskiego,np. młodzież, grabież, kradzież, rubież

wyrazach niesamodzielnych, np.: przecież, również, toteż, tudzież, też

wyrazach obcego pochodzenia zakończonych na - eż, np.: beż, papież, buldeneż, maneż, solfeż

6. W zakończeniach - yż, - iż, - ąż, - ęż, np.:

wyż, Paryż

paraliż, prodiż

mąż, uprząż, wciąż

oręż, pawęż

7. w zakończeniach - żka, - żca, - żnica, np.:

nadwyżka, wróżka

drapieżca, łupieżca

nałożnica, bezbożnica

Uwaga: także w innych zakończeniach rzeczowników piszemy zawsze ż:

- żar, np żar, ciężar, pożar

- żer, np. pasażer, konwojażer, buldożer

- żur, np. żur, ażur, abażur, dyżur.

Pisownia „ż”


Pisownia4

8. w zakończeniu: samogłoska + -żny, np.

odważny, okrężny, próżny, nabożny, pobożny, obłożny, ostrożny

Uwaga. Także w wyrazach pochodnych i pokrewnych zakończonych na - żnie, - żniak, - żnik, - żność.

9. Występuje w partykule wzmacniającej - że, - ż, np.:

bodajże, mówże

stójcież, cóż

10. żo - . żó - występuje na początku wyrazów przed o i ó,np. :

żona, żonaty żołądek

żółty, żółcień, żółw

Wyjątek: rzodkiew i pochodne.

Pisownia „ż”


Pisownia rz

1. Gdy wymienia się na r w innych formach tego samego wyrazu lub w innych wyrazach pokrewnych, np.

dworzec - dworca

w futrze - futro

rowerzysta - rower

gorzki - gorycz

jarzyna - jary

2. Gdy występuje po b, p, d, t, g, k, ch, j, w, np.

brzoza

przyroda

drzewo

trzask

grzyb

krzew

chrzan

wejrzeć

wrzask

  • Ważne:

    Połączenie literowe dż odpowiada jednej głosce [dż] (np. dżownica, dżungla, dżuma, dżentelmen), nie zaś dwóm głoskom d+ż

    Rz po b. p, d, t, g, k, ch, j, w nie piszemy w przypadku:

    a) przyrostków (-szy, -ejszy) przymiotnika w stopniu wyższym i najwyższym, np.: grubszy, lepszy, krótszy.

    b) Partykuły -że, np.: róbże, łapże, skądże, jakże, niechże

    c) Wyrazów złożonych z przedrostka ob-, od-, pod-, przed-, nad-, w- itp.) i wyrazu rdzennego rozpoczynającego się od ż, np.: odżyć, podżegacz, przedżniwny, nadżerka.

Pisownia „rz”


Pisownia rz1

Wyjątki:

•a) gżegżółka (ptak), piegża (ptak), gżenie się (od: gzić się);

•b) pszczółka (i pochodne, np. pszczelarstwo, pszczołojad), pszenica (i pochodne, np. pszenny, pszenżyto), pszonak, Pszczyna (i pochodne, np. pszczyński), Pszów;

•c) kształt (i pochodne, np. kształtny, kształcić, wykształcenie, przekształcić, ukształtować), kszyk (ptak), bukszpan (krzew), bukszpryt (część omasztowania), upiększać;

•d) Mojżesz, dawne wżdy (=przecież, jednak), zawżdy (=zawsze);

•e) wszystko, wszędzie, wszelki, wszędy, wszędobylski, zawsze;

•f) wszech- (wszechnica, wszechmoc, powszechny, itp.);

•g) wszak, wszakże, wszakoż;

•h) wszcząć, wszczęcie, wszczynać;

•i) wszy, wszawy, wszawica, zawszony;

•j) wyrazy złożone typu wszczepić (w + szczepić), wszyć (w + szyć), wszerz (w + szeroko)

Jeśli wymawiamy [wrz], piszemy wrz. (np.: wrzos)

Jeśli wymawiamy [fsz], piszemy wsz. (np.: wszelki)

Pisownia „rz”


Pisownia rz2

3. w zakończeniu -arz , gdy:

a) zakończenie - arz wskazuje na osobę wykonawcy jakiejś czynności, np.:

drukarz

księgarz

gospodarz

łgarz

mocarz

zbrodniarz

b) występuje w wyrazach łacińskiego pochodzenia, np.;

elementarz (łac. elementarius)

komentarz (łac. commentarius)

4. w zakończeniu - erz, gdy:

a) zakończenie - erz wskazuje na osobę wykonawcy jakiejś czynności, np.:

harcerz

pasterz

fałszerz

kanclerz

żołnierz

b) występuje w rzeczowniku konkretnym rodz. męskiego, np.:

nietoperz

Zwierz

moździerz

spichlerz

pręgierz

Wyjątki: jeż, rybojeż, łupież, papież, antypapież

Pisownia „rz”


Pisownia rz3

5. Zakończenia - mistrz, - mierz

a) mistrz

arcymistrz

kapelmistrz

kwatermistrz

burmistrz

zegarmistrz

kwatermistrz

b) mierz

ciśnieniomierz

kątomierz

Kazimierz

kroplomierz

szybkościomierz

Sandomierz

Pisownia „rz”


Wielkie litery

  • Zasady użycia w tekstach wielkich i małych liter mają charakter konwencjonalny. Opierają się na czterech kryteriach:

    1. składniowym,

    2. znaczeniowym,

    3. graficznym,

    4. uczuciowym i grzecznościowym.

    UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH

    Wielką literę stosuje się na początku każdego wypowiedzenia rozpoczynającego tekst oraz na początku każdego wypowiedzenia następującego po kropce.

WIELKIE LITERY


Wielkie litery1

UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH

Wielką literą piszemy (wybór):

- Imiona i nazwiska ludzi

- Imiona własne zwierząt i drzew

- Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych

- Przydomki, pseudonimy i przezwiska ludzi

- Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym

- Nazwy mieszkańców części świata (Afrykanin, Amerykanka, Australijczyk, Azjata, Europejczyk)

- Nazwy mieszkańców krajów (Polka (= obywatelka Polski), Szwajcar (= obywatel Szwajcarii), Rosjanin, Słowak, Argentyńczyk, Greczynka, Babilończyk (= obywatel państwa), Meksykanin (= obywatel państwa), Rzymianin (= obywatel państwa), Czeszka, Boliwijka)

- Nazwy członków narodów, ras i szczepów

- Nazwy mieszkańców terenów geograficznych (Kurp, Bawarczyk, Ślązaczka, Kaszub (a. Kaszuba), Katalonka, Pomorzanin, Krakowianka (= mieszkanka Krakowskiego), Łowiczanin (= mieszkaniec Łowickiego), Kociewianka (a. Kociewiaczka)

- Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych

- Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych

- Pierwszy wyraz w jedno- i wielowyrazowych tytułach

- Nazwy gwiazd, planet i konstelacji

- Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw, regionów

- Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe

- Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe

- Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów, władz

- Nazwy orderów i odznaczeń.

WIELKIE LITERY


Wielkie litery2

UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH

  • Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna, Kraj, Orzeł Biały, Naród, Państwo, Rząd itp. ze względów uczuciowych bądź dla uwydatnienia szacunku także możemy pisać wielką literą. Z tego samego powodu wielką literą możemy pisać nazwy wydarzeń dziejowych: Powstanie Warszawskie, Unia Lubelska, Powstanie Styczniowe, Wiosna Ludów.

WIELKIE LITERY


Ma e litery

Nazwy dni tygodnia

Nazwy miesięcy

Nazwy okresów kalendarzowych

Nazwy okresów, epok i prądów kulturalnych

Nazwy kierunków filozoficznych, kulturowo-artystycznych (...)

Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych

Nazwy obrzędów, zabaw i zwyczajów

Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw, utworów literackich (...)

Nazwy tańców

Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych

Nazwy jednostek monetarnych, także utworzone od imion własnych

Nazwy sztucznych języków międzynarodowych:

Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin

Nazwy urzędów, władz itp. używane w znaczeniu nazw pospolitych

Nazwy senat, sejm itp. używane w znaczeniu nazw pospolitych

Tytuły naukowe i zawodowe

Nazwy godności

Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska

Nazwy członków bractw, zgromadzeń zakonnych

Nazwy członków społeczności wyznaniowych

Nazwy członków partii, stronnictw politycznych (...)

Rzeczowniki utworzone od imion własnych, używane jako nazwy pospolite

Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi (...) używane w znaczeniu pospolitym

Niejednostkowenazwy istot mitologicznych, istot będących wytworem fantazji (...)

Nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi

Nazwy absolwentów szkół, utworzone od imion własnych ludzi (...)

Nazwy stron świata

Pojęcia i terminy geograficzne

Nazwy okręgów administracyjnych

Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów, krajów itp., niebędące nazwami geograficznymi

Przymiotniki jakościowe utworzone od imion własnych

Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych (...)

MAŁE LITERY


  • Login