Hoofdstuk 7 organisatie als geestelijke gevangenis
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 33

Hoofdstuk 7: Organisatie als geestelijke gevangenis PowerPoint PPT Presentation


  • 177 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Hoofdstuk 7: Organisatie als geestelijke gevangenis. Sociologie van het beleid en de organisatie Prof. dr. J. Vilrokx Presentatie van: Koen De Hertogh & Filip Pauwels Bron : Morgan, G. (1992) Beelden van organisatie. Schiedam, Scriptum.

Download Presentation

Hoofdstuk 7: Organisatie als geestelijke gevangenis

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Hoofdstuk 7 organisatie als geestelijke gevangenis

Hoofdstuk 7: Organisatie als geestelijke gevangenis

Sociologie van het beleid en de organisatie

Prof. dr. J. Vilrokx

Presentatie van:

Koen De Hertogh & Filip Pauwels

Bron : Morgan, G. (1992) Beelden van organisatie. Schiedam, Scriptum


Hoofdstuk 7 op onderzoek in plato s grot organisaties als geestelijke gevangenissen

Hoofdstuk 7: Op onderzoek in Plato’s grot: organisaties als geestelijke gevangenissen

  • DE VALKUIL VAN VERTROUWDE MANIEREN VAN DENKEN

  • ORGANISATIE EN HET ONBEWUSTE

    2.1 Organisatie en verdrongen seksualiteit

    2.2 Organisatie en het patriarchale gezin

    2.3 Organisatie, dood en onsterfelijkheid

    2.4 Organisatie en angst

    2.5 Organisatie, poppen en teddyberen

    2.6 Organisatie, schaduw en archetype

    3. STERKE KANTEN EN BEPERKINGEN VAN DE METAFOOR VAN DE GEESTELIJKE GEVANGENIS


Hoofdstuk 7 op onderzoek in plato s grot organisaties als geestelijke gevangenissen1

Hoofdstuk 7: Op onderzoek in Plato’s grot: organisaties als geestelijke gevangenissen

  • Metafoor: denkbeeld dat organisaties psychische verschijnselen zijn die onstaan en ondersteund worden door bewuste en onbewuste processen.

  • Idee geestelijke gevangenis voor het eerst uitgewerkt door Platoin de beroemde allegorie van de grot


Hoofdstuk 7 op onderzoek in plato s grot organisaties als geestelijke gevangenissen2

Hoofdstuk 7: Op onderzoek in Plato’s grot: organisaties als geestelijke gevangenissen

  • Grot = de wereld van verschijnselen

  • Mensen raken verstrikt in illusies en zien een vervormde werkelijkheid

  • Ontsnappen aan de wereld van illusies => verheldering en kennis

  • Meeste mensen wijzen verheldering af door het vastklampen aan oude gewoonten


Hoofdstuk 7 op onderzoek in plato s grot organisaties als geestelijke gevangenissen3

Hoofdstuk 7: Op onderzoek in Plato’s grot: organisaties als geestelijke gevangenissen

2 onderzoeken:

1. Hoe mensen in organisaties verstrikt kunnen

raken in de vertrouwde manier van denken

2. Hoe organisaties ten prooi vallen aan

onbewuste processen die aan een organisatie

een verborgen betekenis verleent.


De valkuil van vertrouwde manieren van denken

DE VALKUIL VAN VERTROUWDE MANIEREN VAN DENKEN

Verschillende voorbeelden:

1.Bedot door succes:

Automobielindustrie: Amerikaanse fabrik. voelden zich superieur

laten zich leiden door Amerikaanse mentaliteit

waren overtuigd van - de beste hulpbronnen

- techn. deskundigheid

constructie- & verkoopvaard.

Werkelijkheid: Amerikanen slecht uitgerust om Japanse

concurrentie na oliecrisis te lijf te gaan

Amerikanen => gn constructie kleine wagens met

laag verbruik

Japanners => wel

=> Amerikaanse automobielindustrie gevangene van eigen succes


1 de valkuil van vertrouwde manieren van denken

1. DE VALKUIL VAN VERTROUWDE MANIEREN VAN DENKEN

  • 2. Bedot door buffers:

  • Meeste bedrijven bouwen marges in -> spelen op zeker

    => Inefficiëntie wordt ingebouwd

    het vergt hoge kosten + geeft mensen speelruimte om slordig

    te werken en fouten te verbergen.

  • Vele progressieve bedrijven (Japanners) maken gebruik van

    een beleid van: -> zero inventory : niets-op-voorraad

    -> zero defects : gn verstoringen

    => Gevolg: positief effect op de rentabiliteit en productkwaliteit

    vergt wel een aparte manier van organiseren: nl

    opereren met de bestaande middelen

    Noodzaak van voorraad was vroeger vanzelfsprekend

    <-> japanners bewezen het tegendeel.


1 de valkuil van vertrouwde manieren van denken1

1. DE VALKUIL VAN VERTROUWDE MANIEREN VAN DENKEN

  • 3. Bedot door groepsprocessen

    Invasie van Amerikanen op Cuba (in 1961) draait uit op fiasco.

    Hoe komt dit? : Groepsgewijs denken (cfr. Irving Janis)

    Kennedy en zijn adviseurs hadden onbewust

    gemeenschappelijke illusies en werkstandaarden

    ontwikeld => hun kritisch denkvermogen was verduisterd

    + plannen niet aan werkelijkheid getoest

    Daarboven kwam het charisma van de president en

    gevoel van onaantastbaarheid.

    => leidde tot zelfbevestiging die overeenstemming bij

    besluitvormers en adviseurs bracht.


1 de valkuil van vertrouwde manieren van denken2

1. DE VALKUIL VAN VERTROUWDE MANIEREN VAN DENKEN

  • Deze vbn. illustreren hoe organisaties en hun medewerkers vertrikt kunnen raken in : - onjuiste vermoedens

    - voor de hand liggende opvattingen

    - onbetwiste werkprocedures

    - …

    Besluit: Talrijke organisaties ontwikkelen een bedrijfscultuur die hen verhindert effectief in te spelen op hun omgeving. Als organisaties en hun medewerkers zich blind staren op hun favoriete metafoor of op een bepaald aspect van hun bedrijfscultuur, bestaat altijd het gevaar dat ze zichzelf gevangen zetten !!!


2 organisatie en het onbewuste

2. Organisatie en het onbewuste

  • psychoanalytici : volledig begrip van de betekenis van wat we doen en

    zeggen moet rekening houden met de verborgen

    structuur en dynamiek van de menselijke geest

    Freud: het onbewuste komt tot stand als mensen hun

    hun liefste wensen en geheimste gedachten

    onderdrukken. Mensen moeten hun driften intomen en

    beheersen

    => We moeten de verborgen zin en betekenis van onze

    organisatieculturen zoeken in de onbewuste zorgen en vooroordelen

    van degenen die deze oproepen en koesteren.

    De psychoanalyse is een slagveld geworden van tegenstrijdige theorieën over de oorsprong en de aard van het onbewuste.


2 1 organisatie en verdrongen seksualiteit

2.1 Organisatie en verdrongen seksualiteit

  • De theorie van Freud over de menselijke persoonlijkheid accentueert dat de karaktertrekken van de volwassene zich vormen in de jeugd, door de wijze waarop het kind de mogelijkheid ziet een evenwicht tot stand te bregen tussen zijn seksuele behoeften en wat de buitenwereld hem toestaat.

    De belangrijkste vorm van onderdrukte seksualiteit die de aard van de organisatie bepaalt = het anaal-compulsieve persoonlijkheidstype

    vb. Taylor


2 1 organisatie en verdrongen seksualiteit1

2.1 Organisatie en verdrongen seksualiteit

  • Andere vbn. volgens Freud:

    - Bureaucratie = org. die anaal gericht is en die het best functioneert

    met werknemers van het anale karaktertype.

    - agressieve individualistische org. = fallisch-narcistisch gericht

    Werknemers van dergelijk karaktertype vinden bevrediging in het

    zich vertonen als de “winnaar”.

    Besluit: Organisaties worden niet alleen gevormd door de omgeving; ze worden ook gevormd door de bewuste interesses van hun medewerkers en de onbewuste krachten die samenleving vormen waarvan ze deel uitmaken (seksuele neigingen en fantasieën).


2 2 organisatie en het patriarchale gezin

2.2 Organisatie en het patriarchale gezin

  • Patriarchaat = soort van gevangenis

  • Waarom? Legt de nadruk op de man en op traditioneel mannelijke

    waarde in de organisatiestructuur

  • Historisch: organisaties -> altijd door mannen gedomineerd

    behalve voor jobs waarin de functies

    bestaan uit : - ondersteunen

    - dienen

    - vleien

    - behagen

    Mannen: belangrijkste rol en functie in organisatie als er behoefte was aan

    agressief en vastbesloten gedrag.

    Vrouwen: beperkt tot rollen die hen plaatsen in ondergeschikte posities

    vb: verpleegster

    De organisatie van de zakenwereld is een weerspiegeling van de organisatie van het gezin.

    Besluit: zolang org. worden gedomineerd door patriarchale waarden en structuren zullen vrouwenrollen altijd worden getoetst aan “mannelijke” maatstaven


2 3 organisatie dood en onsterfelijkheid

2.3 Organisatie, dood en onsterfelijkheid

  • Becker: mens tracht belangrijk deel van z’n leven de

    realiteit van de dood te ontkennen

    Hoe?: Door organisaties te creëren scheppen we structuren

    van activiteiten die meer dan levensgroot zijn en

    vaak generaties lang blijven bestaan. Door ons te

    vereenzelvigen met organisaties krijgen we een

    gevoel van onsterfelijkheid.

    Ook door de ingewikkelde wereld te vereen-

    voudigen onstaat de mythe dat we de touwtjes in

    handen hebben en we veel machtiger zijn dan het

    lijkt en we in feite bezig zijn met het leiding geven

    en organiseren van ons eigen bestaan.

    Mensen gebruiken mythen om zich te behoeden voor de

    bewustwording van hun kwetsbaarheid.

    Vb: zware arbeidsomstandigheden doorkomen door humor


2 4 organisatie en angst

2.4 Organisatie en angst

Klein: analyse van objectrelatie

= kind voelt zich vanaf het begin van z’n leven

onrustig door het doodsinstinct en de vrees voor

vernietiging. Deze vrees uit zich in de vorm van

achtervolgingsangst. => afweermechanismen

Zo kan men de structuur, het proces, de cultuur en omgeving vd organisatie zien als de onbewuste afweermechanismen die de medewerkers hebben ontwikkeld om het hoofd te bieden aan individuele en collectieve angst.

Wilfred Bion: analyse van groepsgedrag

groepen vallen vaak terug op patronen van kinderlijk gedrag

om zich te beschermen tegen de lasten van wereld

indien er zich toch problemen stellen zal de groep zijn

energie besteden aan het afweren van de angsten


2 4 organisatie en angst1

2.4 Organisatie en angst

Drie wijzen om angstverwekkende situaties af te weren:

  • Afhankelijkheid: noodzaak aan leiderschap

    aandacht van groep wordt gescheiden van

    probleem en geprojecteerd op bepaald individu

  • Paarvorming: fantasie waarin leden van de groep gaan geloven in de

    verschijning van een messias

  • Vlucht-in-het-gevecht: groep projecteerd zijn vrees op één of andere

    vijand = verpersoonlijking van de onbewuste

    achtervolgingsangst


2 4 organisatie en angst2

2.4 Organisatie en angst

  • Deze ideeën maken enkele formele kanten van de organisatie duidelijk

  • E. Jaques : bij veel rollen in een organisatie komen achterdocht of

    achtervolginswaanzin samen.

    => zondebokken =schietschijf

  • R. Chatov: relatie tussen overheid en zakenmensen= regelgevend

    sadisme

    => organisaties die hun rivalen proberen te overheersen,

    schade toe te brengen of onder controle te krijgen

    brengen zichzelf in moeilijkheden. Vb.vakbond ’80


2 4 organisatie en angst3

2.4 Organisatie en angst

  • I. Menzies: afweer tegen angst ligt aan de grondslag van de wijze

    waarop de verpleging is georganiseerd.

    => de relatie tussen verpleegkundige en patiënt opgedeeld

    in afzonderlijke taken.

  • A.Zaleznik: patroon van onbewuste angtsten zijn vaak van beslissende

    invloed op het totstandkomen van coalitie en politieke

    intriges in een organisatie.

    => leidinggevende pers. zijn niet in staat een nauwe relatie

    met hun collega’s en ondergeschikten aan te gaan

    => onbewuste angsten weerhouden een manager ervan een

    goedbedoelde hulp en raad te accepteren.

    => beleidssuggesties van ondergeschikten = concurrentie


2 5 organisatie poppen en teddyberen

2.5 Organisatie, poppen en teddyberen

D. Winnicot: Theorie van Overgangsverschijnselen =

overgangsvoorwerpen spelen een cruciale rol

in menselijke ontwikkeling.

=> slaan een brug tussen interne en externe wereld van het

kind.

=> relatie met deze voorwerpen blijft het hele leven

bestaan, worden vervangen door andere voorwerpen en

helpen zijn identiteitsgevoel te bewaren.

=> kan karakter aannemen van een fixatie waarvan we ons

niet kunnen bevrijden, waardoor de ontwikkeling tot

volwassenheid wordt verstoord.


2 5 organisatie poppen en teddyberen1

2.5 Organisatie, poppen en teddyberen

  • H. Bridger: veel organisatorische regelingen werken als

    overgangsverschijnselen

    => kritieke rol bij bepalen van aard en identiteit van

    organisaties en hun medewerkers.

    => ze geven vorm aan een houding die hinderpaal kan zijn

    voor creativiteit, innovatie en verandering

    Vb. Familieberdrijf

    => angst om die verworvenheden te verliezen lokt een reactie

    uit die niet in verhouding staat met het belang van de

    kwestie. => niet in staat te voldoen aan veranderende eisen

    van hun omgeving.

    Vb. Onderneming gehecht aan gebruik van rekenliniaal


2 5 organisatie poppen en teddyberen2

2.5 Organisatie, poppen en teddyberen

  • Theorie van overgangsverschijnselen draagt veel bij tot inzicht

    in verandering en ontwikkeling van een organisatie

    => verandering komt alleen spontaan tot stand indien mensen

    bereid zijn op te offeren wat ze dierbaar achten.

  • De sociale verandering kan zelden efficiënt gebeuren door een ideologie of een aantal technieken te verkopen of dwingend op te leggen als “veranderingspakket”.

  • In situaties waar verandering zich op vrijwillige basis voltrekt moet degene die de verandering aanbrengt de leiding over het proces hebben.


2 6 organisatie schaduw en archetype

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

C. Jung: Psyche als deel van universele en transcendentale

werkelijkheid

=> nadruk op idee dat menselijke psyche een deel is

van een “collectief onbewuste” dat de grenzen

van tijd en ruimte overschrijdt.

=> onder invloed van bewijzen van het bestaan van

voorgevoelens en andere psychische

verschijnselen zien we de materie en psyche als

twee verschillende kanten van één en de zelfde

zaak

=> de opvatting van de psyche als universeel

verschijnsel dat uiteindelijk deel uitmaakt van een

transcendente werkelijkheid die geest koppelt aan

geest en geest aan natuur.


2 6 organisatie schaduw en archetype1

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

  • Veel nadruk op de rol van archetype (=oerpatroon)

    => speelt cruciale rol in relatie tussen individu en collectief

    onbewuste

    => patronen die het denken structureren en orde scheppen in de

    wereld

    => structuren in denken en ervaren

    => zijn te vinden in dromen mythen en ideeën van de primitieve

    mens, de mens uit de oudheid en ook van de moderne mens.


2 6 organisatie schaduw en archetype2

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

  • Grote gevolgen voor het begrip van de wijze waarop mensen de organisatorische werkelijkheid bepalen:

  • De manier waarop Jung ons de algemene relatie laat zien tussen het interne en het externe leven.

  • De rol die archetypen spelen bij de vorming van ons begrip van de wereld om ons heen.


2 6 organisatie schaduw en archetype3

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

  • De manier waarop Jung ons de algemene relatie laat zien tussen het interne en het externe leven.

  • Gebruikt woord “schaduw” om te verwijzen naar de niet herkende of ongewenste driften en verlangens, de andere kan van het bewust ego.

  • Gelooft dat veel van de onopgeloste spanningen in ons worden geprojecteerd op andere personen en situaties buiten ons.

  • Indien we de werkelijkheid buiten ons willen begrijpen we eerst de “ander in ons” moeten begrijpen.


2 6 organisatie schaduw en archetype4

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

  • In de schaduw van de organisatie vinden we alle verdrongen tegenstellingen van de rationaliteit die proberen:

    => aan de opp. te komen

    => aard van wat rationeel is te veranderen

  • Onderscheidde twee manieren om de werkelijheid waar te nemen:

    door zintuiglijke gewaarwording en intuïtie

  • Onderscheidde twee manieren om de werkelijkheid te beoordelen:

    door denken en voelen


2 6 organisatie schaduw en archetype5

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

  • De rol die archetypen spelen bij de vorming van ons begrip van de wereld om ons heen.

    N. Frye: mythologie en literatuur worden

    gedomineerd door beperkt aantal thema’s.

  • Hoewel de personages, situaties en handelingen steeds

    weer anders zijn, blijven de verhalen praktisch hetzelfde

  • Archetypische structuren geven mensen het gevoel dat zij een bepaalde plaats in hun eigen leven en in de geschiedenis innemen en helpt hen op die manier te ontdekken wie en waar zij zijn in het groter geheel.


2 6 organisatie schaduw en archetype6

2.6 Organisatie, schaduw en archetype

I. Mitroff: Het bestaan van de organisatie kan worden

gezien als een relatie tussen narren,

tovenaars ,krijgers, hogepriesters, minnaars

en andere symbolische figuren

  • Ondanks het gebruik van de jongste elektronische technologie en managementtechnieken slagen we er in onze zaken te regelen en uit te voeren volgens dezelfde principes als vroeger.

  • We zijn immers allemaal in ons hart primitief en brengen archetypische relaties voort om zin te geven aan basisdilemma’s van het leven


Hoofdstuk 7 organisatie als geestelijke gevangenis

Het onderzoek naar organisatie en het onbewuste heeft zich bezig gehouden met veel beelden van de geestelijke gevangenis. Het heeft relaties opgespoord tussen ons bewuste en onbewuste leven voor wat betreft onderdrukte seksualiteit, patriarchaat, angst voor de dood, teddyberen, schaduwen en archetypen. Deze metaforen maken ons gevoeliger voor de verborgen zin van onze dagelijkse bezigheden en vooroordelen en geven aan hoe we onze onbewuste energie op constructieve wijze kunnen ontwikkelen en omzetten.


3 sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis

3. Sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis

  • Sterke kanten:

  • Richt de aandacht op het feit dat mensen sociale werkelijkheden kunnen creëren die velen zullen ervaren als problematisch en beperkend.

    2. Biedt een aantal visies op het onderzoek van de verborgen zingeving van de wereld waarin we leven en die we als vanzelfsprekend accepteren.

  • Toont ons dat we ons begrip van organisatie te veel gerationaliseerd hebben. => volgens theoretici is de rationaliteit = onredellijkheid

    in vermomming


3 sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis1

3. Sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis

  • Vestigt onze aandacht vooral op de ethische basis van de organisatie door de visie te versterken dat de organisatie in de volste

    betekenis menselijk is.

  • Moedigt ons aan de machtsverhoudingen die zorgen voor de begrenzingen van de organisatie te herkennen en te bespelen.

  • Beschrijft de vele obstakels die vernieuwing en verandering in de

    weg staan. => veel aspecten van cultuur en structuur van de

    samenleving en de organisatie zijn onzichtbaar

    voor het menselijk oog

    => dit verklaart waarom het zo moeilijk is om

    situaties in de organisatie te veranderen


3 sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis2

3. Sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis

  • Beperkingen:

  • Legt te veel nadruk op het begrip van onbewuste gedrags- en beheerdspatronen => meer rekening houden met de specifieke ideologieën die het bestaan van de organisatie beheersen en vormgeven.

  • Legt te veel nadruk op de cognitieve processen van creëren, ondersteunen en veranderen van organisatie en samenleving.

    Voor velen lijkt het juister de organisatie te bestempelen als gevangenis en niet als een geestelijke gevangenis omdat uitbuiting en overheersing van mensen vaak evenzeer berust op de beheersing van de materiële basis voor het bestaan als op de beheersing van ideeën, gedachten en gevoelens.


3 sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis3

3. Sterke kanten en beperkingen van de metafoor van de geestelijke gevangenis

  • Geeft aanleiding tot speculaties en kritieken

    Hoewel zij een zeker inzicht verschaft in de wijze waarop men de dagelijkse gang van zaken kan verbeteren gaat men vaak voorbij aan de gevolgtrekking dat machten en krachten van gevestigde belangen de huidige toestand bewaren.

    4. Roept de geest op van de wereld van Orwell waarin wij proberen elkaars geest te beheersen (cfr hoofdstuk 5). Door de rol van het onbewusten in de organisatie te accentueren loopt men nu het gevaar dat velen wegen willen zoeken om ook nog eens het onbewuste te beheersen => onmogelijk want het onbewuste in onbeheersbaar.


  • Login