1 / 37

Wstęp do fizyki cząstek elementarnych

Wstęp do fizyki cząstek elementarnych. Ewa Rondio. CERN, 22 września 2009. cząstki elementarne. krótka historia pierwsze cząstki próby klasyfikacji jak skladac hadrony z kwarków kolor uwięzienie kwarków oddziaływania jeszcze raz kolor składniki Modelu Standardowego.

andren
Download Presentation

Wstęp do fizyki cząstek elementarnych

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Wstęp do fizykicząstekelementarnych Ewa Rondio CERN, 22 września 2009

  2. cząstkielementarne • krótkahistoria • pierwszecząstki • próbyklasyfikacji • jakskladachadronyzkwarków • kolor • uwięzieniekwarków • oddziaływania • jeszczerazkolor • składnikiModeluStandardowego

  3. Krótka historia 1905 – A. Einstein wyjaśnił obserwowany efekt fotoelektryczny postulując, że światło jest strumieniem kwantów energii fotony 1923 – Compton badał rozpraszanie fotonów na elektronach Fotony niosą nie tylko energię, ale i pęd - jak cząstki. badaniecząstek zderzenia Rys F. Żarnecki

  4. rozpraszanieRutherforda hipotezjądraatomowego stadjużblisko do protonu, potem neutron ...

  5. pierwszyetap–znanecząstki:foton, elektorn, jądroatomu • – potemskładnikijądra: proton i neutron • potemkolejnecząstkiobsewowanewpromieniowaniukosmicznym • przyspieszaniecząstekiprodukcjanowych

  6. produkcjanowychcząstekwzderzeniach • cząstkinaładowanemożnaprzyspieszac, kierowaćichruchemizderzaćz “tarczą” • najlepszepociskito protonylubelektrony (sanaładowaneitrwałe, więcmożna je łatwozbierać iprzyspieszać) • obserwujemywszystko co powstaje(oddziaływaniazprodukcjącząstek) • wmiaręwzrostudostępnychenergiimożnaprodukowaćcorazcięższecząstki • większośćcząstek jest nietrwała, żyjąjakiśczas, potemcząstkazamieniasięnakilkainnych (lżejszych) (rozpadycząstek)

  7. Zderzenie dwóch obiektówo dużej energii • Powstaje wiele obiektów, niektóre zupełnie inne niż te które się zderzyły masacząstekpowstaje kosztemenergii pocisków

  8. cząstkionowychwłasnościachbyłyobserwowanew: kaskadachprodukowanychprzezpromieniekosmiczne • akceleratorachprzyspieszających • do corazwyższychenergii

  9. pojawiająsięcoraz to nowecząstki LHC

  10. corazwięcej “cząstekelementarych”... cząstkiospiniecałkowitymMEZONY cząstkiospiniepołówkowym BARIONY potrzebauporzadkowania, możetecząstkimająbardziejelementarneskładniki ????

  11. propozycja Gel-Manna:

  12. wszystkieznanewówczassząstki • można “poskładać” z 3 cegiełek • odośćdziwnychwłasnościach • międzyinnymiichładunkimusząbyć • ułamkowe (-/+1/3 i +/-2/3) q=-1/3 q=+2/3 np. proton =uud q=-1/3 u d s

  13. jak “składać” cząstkizkwarków? • to bardzoproste: musimywiedzieć • czycząstka jest mezonemczybarionem • bo to nammówiczybędziesięskladałazpary: kwark-antykwark (mezon) • czyztrzechkwarków (barion) • jaki maładunek • czy ma jakąśdodatkową (takzwanąaddytywnąliczbękwantową) • dziwnośćlubpowab (s,c), albopiękonśćlubprawdziwość(b,t) • to napowieczymusimy “dołożyć” któryśzkwarkówzdrugiejlub • trzeciejrodzinyijużmożnazaczynać ładunek +1 u q dziwność=0 czylibędątylko kwarkiuid mezon _ d _ q kwark +2/3 antykwark –(-1/3) s a jakbędzie u dziwność = 1 więcmusibyć anty-kwarks mezon pierwszaczęść – taksamo _ _ u ładunek -1 s=-1 s

  14. a jak to będziedlabarionów? barion = 3 kwarkimożnapamętaćżeliczbabarionówmusibyćzachowana barion ma liczbębarionową = 1, a kwark 1/3 q q q u u 2/3 2/3 -1/3 jakzbudować proton? tylkokwarkiuid, łądunek +1 d d a jak neutron??? u 2/3 -1/3 -1/3 d

  15. hipotezawydawałasiędziwna, ale wprowadzałaporządekimiałabardzociekawewłasnościsymetrii mezony(spin 0,1..) składająsię zparykwark- antykwark bariony(spin ½, 3/2...) składająsię ztrzechkwarków wszystkiecząstkidałosięwpisacwtakierodziny (8, 12..), ale niewszystkiemiejscabyłypełne

  16. jakbudujemy, tesujemyhipotezy czydlakażdejcząsktiznajdujemymiejsce czy ten opisniełamiezadnychpodstawowychpraw? tuokazałosię, że jest problem: istniałacząskta jej “zbudowanie” wymaga 3 kwarkówtakichsamych (u) otaksamoustawionych spinach ale .... to jest sprzecznezzakazemPauliego 2 fermiony (cząstkiospinie ½) niemogasieznajdowaćwtymsamymstanie trzebawprowadzicliczbekwantowąktórąbędąsieróżnić !!!!

  17. abycząsktamogłaistniećkwarkumusiwystępowaćwtrzech “wersjach” przezanalogie do optykidlaliczbykwantowej rozróżniającejte 3 wersjeprzyjętonazwę KOLOR kwarkiwystępująw 3 kolorach obserwowanecząstkibarionyimezony nieniosąliczbykwantowejkolorusą BIAŁE takiewyjaśnienieuratowało model, a przyokazjidostarczyłoargumentu dlaczegownaturzeobserwujemytylko “trojkikrarków” iparykwark-antykwark obserwowanecząskti “sąbiałe” kwarkisą “uwięzione” jak to wyjaśnić???

  18. kwark ma kolor, oddiaływaniamiędzykwarkami to oddziaływaniaobiektówkolorowych mezon kwark- antykwark biały jesliodsuwamykwarkinaciągasie miedzynimistrunakolorowa imdłuższastrunatymwiększą ma energię barion = 3 kwarki biały przypewnejodległościenergiastruny jest bardzoduża możesięzamienićwmasęnowejparykwark-antykwark terazmamy stare inowekwarki, któremogątaksięzgrupować abypowstały 2 “białe” cząstki: barionimezon

  19. mamy do czynieniazmieszankąwszystkichkombinacjikolorów

  20. czyinneobserwacjepotwierdzająmodel kwarkówiistnieniekoloru? • dopuszczeniecząstekskładającychsiez 3 kwarkówróżniacychsietylkokolorempozwalaopisaćcząstki i dla 3 rodzajówkwarkównależysięteżspodziewaćcząstkizbudowanyezsss gdywprowadzanokwarkitakiejcząstkinieznano jejmasazostałaprzewidziananapodstawiemodelu iwkrótkimczasiejąznaleziono jest to cząstka jejobserwacjabardzowzmocniła model kwarków

  21. mezon kwark-antykwark biały barion = 3 kwarki biały barionyimezonyuczestnicząwoddziaływaniachsilnych = hadrony dalszebadaniawykazały, że jest jeszczeczwartykwark, potemodkrytojeszcze 2 takwiecmamy 6 kwarkówtworzacych 3 pary : ładunek -1/3 iładunek 2/3 każdykwarkwystępujew 3 kolorach ztakiegozestawukwarkówmożnazbudować wszystkieznanedziś HADRONY

  22. dołożenieczwartego kwarkapowoduje, że dotychczasowerodziny cząstekposzerzająsię (nowaośc)

  23. czy to wszystkie “cząstkielementarne” ?? • wiemy, że NIE elektronnie jest hadronem, nieskładasięzkwarków

  24. LEPTONY – cząstki, któreniebiorąudziałuwoddziaływaniachsilnych (biorąwsłabychijeślimająładunek to welektro-magnetycznych) pierwszyodkryty lepton elektron terazwiemy, żeleptonów jest 6, tworząpary: naładowany – neutralny (neutrino) onichbędziepoźniej

  25. czyterazjużmamywszystkieskładniki? • wiemy, żenie, wnaszejklasyfikacjinie maFOTONU • to nośnikpola (elektro-magnetycznego) • cząstkikomunikijąsięprzezwymianę • cząstkiprzenoszącejoddzalywanie • prezentacja • graficzna: Diagramy Feynmana

  26. oddziaływanie to wymiana “nośnika” = kwantupola

  27. reakcjezachodzące pod wpływemoddziaływańsilnych rozpadrezonansu (cząstkibardzokrótkożyjącej) procespodstawowy: kwarkuemitujegluon którytworzy pare dd _ cząstkąprzenoszącą oddziaływanie jest GLUON

  28. czytakieprocesyzawszesąmożliwe?trzebajeszczesprawdzićczysądopuszczoneprzezzasadezachowanieenergiiipęduczytakieprocesyzawszesąmożliwe?trzebajeszczesprawdzićczysądopuszczoneprzezzasadezachowanieenergiiipędu gluon jest nośnikiem oddziaływania _ _ widzimy, żerozpad jest możliwy, ale zostaje bardzomałoenergiinapędkaonówwukładzie środkamasy. O takichprocesachmówimy, że sątłumioneprzezmałąprzestrzeńfazową. czasżyciabędzieniecowiększy

  29. innyprzykład: ten rozpad jest niemożliwy masa 1.869 GeV sumamas 3.738 GeV masa 3.0969 GeV ponieważniewystarczaenergiinarozpadnacząstkizkwarkiempowabnym (c) tekwarkimusząanihilowaćizpowstałejenergiipojawiąsięinne, lżejszekwarki u _ c d _ _ c d u

  30. reakcjemiędzycząstkamiteżopiszemyteraznapoziomieoddziaływańkwarkównośnikamisąGLUONYreakcjemiędzycząstkamiteżopiszemyteraznapoziomieoddziaływańkwarkównośnikamisąGLUONY _ _ u u d u u d d d u u d _ _ u u u _ d d u d d d u u

  31. oddziaływanieelektro-magnetyczne e+ e e- proton hadrony sprzężenie jest proporcjonlne do ładunku elektrycznego rozpraszanieelektronunaobiekcie złożonym - protonie oddziaływanieobiektówpunktowych anihilacjaelektronuipozytonu produkcjaparynp. mionów Foton – masa =0, zasięgoddziaływanianieskończony

  32. oddziaływaniasłabe(przenoszoneprzeznaładowanebozonymasywne ) masanośnika ok 80 GeV skończony, krótkizasięg (słabe) S C u W+ _ u albo: _ d _ zmieniajązapachkwarku u wprowadzająleptony do procesówrozpadu albo

  33. oddziaływaniasłabeprzenoszoneprzezbozon Z0 e+ Z0 e- wtychprocesachmożeteżbyć wymienianyfoton (oddziaływanie elektromagnetyczne) Te dwiemożlwościniemogąbyć rozróżnione – interferencja Dlamałychenergiiwymianafotonu dominuje powstająwszystkiemożliwepary któredająładunek zero izachowują addytywneliczbykwantowe: czyli

  34. potwierdzenieistnieniakolorupomiarstosunkuprzekrojówczynnychwoddziaływaniue+e-potwierdzenieistnieniakolorupomiarstosunkuprzekrojówczynnychwoddziaływaniue+e- liczymyile jest kombinacji kwark- antykwark wporównaniu do mionów, gdziewiemyze jest jedna (nie ma koloru) dlamałychenergii – tylko fotonczylisprzężenie jest proporcjonalne do ładunku jeślikażdykwarkliczysię raz to oczekujemy 15/9

  35. mierzymy 3 razywiecej KOLOR 15/9

  36. Model Standardowy – opis cząstek i ich oddziaływań e u u u d d d c c c s s s t t t b b b To są wszystkie (obecnie znane) cząstki elementarne Podlegają tym samym UNIWERSALNYM prawom fizyki D. Kiełczewska, wykład 1

  37. Generacja I Generacja II Generacja III Leptony Kwarki gluony Bosony pośredniczące Model Standardowy w kolorach D. Kiełczewska, wykład 1

More Related