podstawy epidemiologii n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
PODSTAWY EPIDEMIOLOGII PowerPoint Presentation
Download Presentation
PODSTAWY EPIDEMIOLOGII

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 48

PODSTAWY EPIDEMIOLOGII - PowerPoint PPT Presentation


  • 241 Views
  • Uploaded on

PODSTAWY EPIDEMIOLOGII. Dr n.med. Justyna Matulewicz-Gilewicz. Podstawy Epidemiologii. Epidemiologia jest nauką,która zajmuje się badaniem czynników wywierających wpływ na stan ludności i jej zdrowie.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'PODSTAWY EPIDEMIOLOGII' - sandro


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
podstawy epidemiologii

PODSTAWY EPIDEMIOLOGII

Dr n.med. Justyna Matulewicz-Gilewicz

podstawy epidemiologii1
Podstawy Epidemiologii
  • Epidemiologia jest nauką,która zajmuje się badaniem czynników wywierających wpływ na stan ludności i jej zdrowie.
  • Historycznie była związana ze zwalczaniem ze zwalczaniem epidemii chorób zakaźnych,obecnie w krajach rozwijających się spełnia te rolę,w krajach rozwiniętych zadania tej dziedziny poszerzyły się o inne problemy zdrowotne takie jak:choroby przewlekłe , wypadki, zatrucia, choroby endemiczne ( trąd, schorzenia reumatyczne, malaria)
podstawy epidemiologii2
Podstawy epidemiologii
  • Def. wg Kostrzewskiego - nauka o rozpowszechnianiu ,czyli o częstości występowania i rozmieszczenia chorób,inwalidztwa ,zgonów i ewentualnie innych zjawisk biologicznych w populacjach ludzkich oraz o czynnikach wpływających na ich rozmieszczenie lub warunkujących ich występowanie.Dyscyplina ta ma swój udział w rozszerzaniu wiedzy medycznej, określając rozmiary problematyki zdrowotnej, ustalając czynniki oraz służąc ocenie wyników działalności leczniczej i profilaktycznej.
zastosowanie epidemiologii
Zastosowanie epidemiologii
  • Określeni przyczyn,czynników ryzyka chorób i problemów zdrowotnych,
  • Opis ich historii naturalnej
  • Opis stanu zdrowia populacji
  • Ocena działań interwencyjnych
  • Narzędzie w planowaniu zdrowia i formułowaniu polityki zdrowotnej.
podstawowe pytania w epidemiologii
Podstawowe pytania w epidemiologii
  • Co ? czyli jaki problem zdrowotny?
  • Kto?(chorzy, narażeni na ryzyko)
  • Kiedy?(czas zachorowania,okres wylęgania,okres bezobjawowy)
  • Gdzie?(miejsce zachorowania )
  • W jaki sposób do tego doszło?(dochodzenie epidemiologiczne)
  • Dlaczego?(łańcuch przyczynowy,czynniki etiologiczne,czynniki ryzyka)
cholera w londynie 1854
Zaopatrzenie w wodę

Southwark

Lambeth

Liczba zgonów

844/167654

współczynnik zgonów/1000 – 5,0

18/19133 współczynnik zgonów na /1000 – 0,9

Cholera w Londynie 1854
podstawy epidemiologii3
Podstawy epidemiologii
  • Elementy odpowiedzialne za występowanie choroby:
  • czynniki gospodarza-osobnicze,
  • swoiste czynniki chorobotwórcze,
  • środowisko.
podstawy epidemiologii4
Podstawy epidemiologii
  • Czynniki gospodarza:

dziedziczność, wiek, płeć, stan odżywiania, ogólny stan zdrowia, stan odporności,uprzednio przebyte choroby, uprzednie narażenie na czynniki szkodliwe.

  • Ekspozycja środowiska a obrona ustroju

Czyn.fiz i chem. Mech obronne

powietrze ,woda , skóra,płuca .pp,

pożywienie mech. detoks.i mmunol.

podstawy epidemiologii5
Podstawy epidemiologii
  • Swoiste czynniki etiologiczne

- biologiczne-bakterie,wirusy,riketsje grzyby,

- rezerwuary infekcji (ludzie, zwierzęta, gleba),

- przenosiciele(stawonogi),

- flora ,fauna.

  • Czynniki fizykochemiczne: zanieczyszczenia chemiczne powietrza ,wody, gleby;promieniowanie,nasłonecznienie
  • Czynniki społeczne – stosunki miedzy ludźmi i stosunki kulturowe.
zapobieganie chorobom
Zapobieganie chorobom
  • Zapobieganie I fazy- przeciwdziałanie powstawaniu choroby przez zwiększenie odporności osobniczej na zachorowania lub zmniejszenie ekspozycji osób wrażliwych na czynniki szkodliwe oraz działania wzmacniające stan zdrowia.
  • Zapobieganie II fazy- możliwie wczesne wykrywanie choroby i jej skuteczne leczenie.
  • Zapobieganie III-fazy- w stadium zaawansowania choroby –przywrócenie choremu pełnego stanu zdrowia lub całkowitej sprawności czynnościowej.
zapobieganie i fazy
Zapobieganie I fazy
  • Wzmocnienie ogólnego stanu zdrowia:

- korzystne warunki mieszkaniowe,

- prawidłowo funkcjonująca rodzina,

- dobre warunki i pracy i w szkole,

- stosowne odżywianie,

-właściwe ubranie,

-odpoczynek i rekreacja.

  • Wychowanie zdrowotne.
  • Swoiste działania ochronne – szczepienia
  • Dbałość o stan sanitarno-higieniczny środowiska.
  • Zapobieganie wypadkom i szkodliwościom w środowisku pracy.
uwarunkowania zdrowia ludno ci
Uwarunkowania zdrowia ludności
  • Styl życia 53%
  • Dziedziczność 21%
  • Opieka zdrowotna 16%
  • Środowisko 10%
wydatki na opiek zdrowotn
Wydatki na opiekę zdrowotną
  • Opieka szpitalna 40%
  • Usługi lekarskie 19%
  • Leki 8%
  • Badania medyczne 6%
  • Domy opieki 8%
  • Leczenie profilaktyczne 4%

US 1984

zapobieganie ii fazy
Zapobieganie II fazy
  • Wczesne leczenie chorób zakaźnych,
  • Wykrycie choroby we wczesnym stadium,
  • Poznawanie czynników ryzyka chorób nie zakaźnych i propagowania zapobiegania np.Nadciśnienie tętnicze,cukrzyca,rak szyjki macicy.
zapobieganie iii fazy
Zapobieganie III fazy
  • Zmniejszenie zagrożenia inwalidztwem poprzez odpowiednie działania rehabilitacyjne.
  • Tzn.przywrócenie osobie poszkodowanej możliwie pełnej sprawności fiz. ,psych. i społ. Przy ścisłej współpracy zespołowej specjalistów z różnych dziedzin.
epidemia choroby zaka nej
Epidemia choroby zakaźnej
  • Źródło zakażenia
  • Droga szerzenia się zakażenia
  • Osoby wrażliwe na zakażenie
r d o zaka enia
Źródło zakażenia
  • Chory człowiek.
  • Nosiciel(typy nosicielstwa-n. zdrowych,n. okresu wylęgania,n.ozdrowieńców)
  • Zakażone zwierzęta (przeniesienie choroby odbywa się bezpośrednio,pośrednio lub w drodze kontaktu z surowcami pochodzenia zwierzęcego-mięso, skóra, sierść).
  • Inne czynniki-woda,gleba.
drogi szerzenia si zaka enia
Drogi szerzenia się zakażenia
  • Kontaktowa,
  • Inhalacyjna,
  • Pokarmowa,
  • Żywi przenosiciele [np..sawonogi – muchy ,komary(malaria),pchły(dżuma), kleszcze(zapalenie mózgu),wszy]
zabiegi zwi kszaj ce odporno populacji
Zabiegi zwiększające odporność populacji
  • Czynna odporność naturalna- powstaje w wyniku objawowo lub bezobjawowo przebiegającej infekcji i jest skierowana przeciwko drobnoustrojom,które tę infekcję wywołały.np. błonica,koklusz-odporność długotrwała;rzeżączka – odporność krótkotrwała,tężec-nie powoduje odporności.
  • Czynna odporność sztuczna-powstaje w wyniku stosowania procedur immunizacyjnych.np. BCG,dury,koklusz,tężec,błonica,polimyelitis, odra, świnka,różyczka.
zabiegi zwi kszaj ce odporno populacji1
Zabiegi zwiększające odporność populacji
  • Szczepionki o ograniczonym zasięgu-przeciw durowi i cholerze, wąglikowi i wściekliźnie.
  • Uodpornienie bierne-podawane są osobom wrażliwym gotowe przeciwciała .
wykorzenienie choroby zaka nej eradykacja
Wykorzenienie choroby zakaźnej-eradykacja
  • Strategia zakładająca pozbycie się chorób przez całkowitą i trwałą likwidację czynników przyczynowych np. ospy.[1979 cztery międzynarodowe komisje potwierdziły wykorzenienie ospy w ostatnich krajach świata (Dżibuti,Etiopii,Kenii,Somalii)]
  • Chemioterapia jako metoda nie do końca skuteczna:pojawienie się szczepów opornych.
  • Oporność owadów na środki owadobójcze .
badanie umieralno ci
Badanie umieralności
  • Współczynnik umieralności ogólnej.
  • Cząstkowe współczynniki umieralności
  • Współczynnik umieralności proporcjonalnej
  • Umieralność niemowląt(współczynnik umieralności niemowląt oblicza się umieszczając w mianowniku nie ogólną liczbę ludności a liczbę żywych urodzeń)
umieralno niemowl t
Umieralność niemowląt
  • „Urodzenie dziecka żywego”-def WHO rozumie się wydalenie lub wydobycie z ciała matki,niezależnie od okresu trwania ciąży, produktu ciąży, który po wydaleniu z łona matki oddycha lub daje jakiekolwiek inne oznaki życia,takie jak bicie serca, tętnienie pępowiny, skurcze mięśni zależnych od woli,niezależnie od tego ,czy pępowina została przecięta, czy nie i czy łożysko zostało wydalone czy nie.
  • Zgon płodu –zgon następujący przed całkowitym jego wydaleniem lub wydobyciem z ustroju matki-niezależnie od czasu trwania ciąży.
umieralno niemowl t1
Umieralność niemowląt
  • Noworodek martwo urodzony-noworodek ,którego zgon nastąpił przed całkowitym wydaleniem lub wydobyciem z ustroju matki i którego ciężar w chwili urodzenia wynosi co najmniej 1001g.
  • Noworodek niezdolny do życia- noworodek jest z oznakami życia o ciężarze co najmniej 601g , a poniżej 1001g, który po wydaleniu lub wydobyciu z ustroju matki żył krócej niż 24 godz.
  • Noworodek niezdolny do życia bez oznak życia-o ciężarze jak wyżej ale po wydaleniu lub wydobyciu z łona matki nie daje oznak życia.
wsp czynniki umieralno ci niemowl t
Współczynniki umieralności niemowląt
  • Ogólny współczynnik umieralności niemowląt.
  • Współczynnik wczesnej umieralności niemowląt.
  • Współczynnik późnej umieralności niemowląt.
  • Współczynnik umieralności okołoporodowej.
  • Współczynnik martwo urodzonych.
wsp czynniki umieralno ci niemowl t1
Współczynniki umieralności niemowląt
  • OGÓLNY WSPÓŁCZYNNIK UMIERALNOSCI NIEMOWLĄT =Liczba zgon. niemowląt 0-11 m-cy w r. „x”/Liczbę urodzeń żywych w danym roku x1000
  • WSPÓŁCZYNNIK WCZESNEJ UMIERALNOŚCI NIEMOWLĄT=Liczba zgonów niemowląt w wieku 0-27 dni w roku „x”/Liczbę urodzeń żywych w danym roku x1000
wsp czynniki umieralno ci niemowl t2
Współczynniki umieralności niemowląt
  • WSPÓŁCZYNNIK PÓŹNEJ UMIERALNOŚCI NIEMOWLĄT=Liczba zgon niemowląt w wieku 28 dni – 11m-cy w r. „x” /Liczba urodzeń żywych w danym roku x 1000
  • WSPÓŁCZYNNIK UMIERALNOŚCI OKOŁOPORODOWEJ=Liczba urodzeń martwych+liczba zgonów niemowląt w wieku 0-6 dni w r. „x”/Liczbę urodzeń żywych i martwych w danym roku „x” x 1000
wsp czynniki umieralno ci niemowl t3
Współczynniki umieralności niemowląt
  • Współczynnik martwo urodzonych=[Liczba urodzeń martwych/Liczba urodzeń żywych+Liczba urodzeń martwych ] x 1000
umieralno oko oporodowa
Umieralność okołoporodowa
  • Następstwo wcześniactwa
  • Urazy okołoporodowe
  • Wady wrodzone
  • Choroby układu oddechowego
  • Choroby układu pokarmowego
  • Choroby zakaźns
umieralno niemowl t2
Umieralność niemowląt
  • WUN obniżył się głównie na skutek podniesienia opieki medycznej
  • Zmniejszył się w latach 1050-92

z 26,8 do 6,9 na 1000 urodzeń wśród białych i

z 43,9 na 16,8 urodzeń wśród czarnych

  • Na przełomie XIX i XX 30% dzieci umierało przed 5.rokiem życia ,obecnie umiera 2%.
umieralno niemowl t3
Umieralność niemowląt
  • Rodzice z wyższym wykształceniem-college –masa urodzeniowa czarnych niższa niż u białych; wiadomo ,że w grupie z niższą masą urodzeniową wyższa umieralność niemowląt.
  • Prawidłowa masa urodzeniowa u niemowlaka to współczynnik umieralności podobny u czarnych i u białych
informacje o stanie zdrowia zbiorowo ci
Informacje o stanie zdrowia zbiorowości
  • Karta zgonu – podstawowy dokument na którym opiera się statystyka umieralności
  • Wystawia lekarz ,rzadko felczer lub pielęgniarka
  • Orzeka o następujących faktach :

-potwierdza zgon,

-ustala przyczynę zgonu,

-stwierdza tożsamość osoby badanej,

-stwierdza ,że nie istnieje podejrzenie przestępstwa jako przyczyny zgonu.

informacje o stanie zdrowia zbiorowo ci1
Informacje o stanie zdrowia zbiorowości
  • Przyczyna zgonu jest to stan , proces chorobowy, nieprawidłowość rozwojowa uraz lub zatrucie ,które doprowadziło do zgonu.
  • Wyróżnia się przyczynę wyjściową, wtórna i bezpośrednią lub rodzaj urazu.
informacje o stanie zdrowia zbiorowo ci2
Informacje o stanie zdrowia zbiorowości
  • Badanie zachorowalności i chorobowości oparte jest na tzw wtórnych materiałach statystycznych lub specjalnie zorganizownych badaniach epidemiologiczych.
  • Wtórne materiały statystyczne to:zgłaszanie chorób zakaźnych,zatruć i chorób zawodowych,chorób nowotworowych a także są to rejestry chorób, dane o czasowej niezdolności do pracy, statystyki szpitalne,statystyki lecznictwa otwartego, dane z masowych badań profilaktycznych.
informacje o stanie zdrowia zbiorowo ci3
Informacje o stanie zdrowia zbiorowości
  • Zgłoszenia chorób zakażnych

w Anglii i Walii zgłaszalność dobra dotyczy choroby Heinego – Medina,błonicy, szkarlatyny, gorsza gruźlicy płuc,duru brzusznego i paradurów,odry ,kokluszu czerwonki.

W Polsce- czerwonka , ksztusiec-40%, odra 60%, epidemiczne zap. Wątroby 50%

informacje o stanie zdrowia zbiorowo ci4
Informacje o stanie zdrowia zbiorowości
  • Zgłoszenia chorób i zatruć zawodowych- podlegają obowiązkowemu zgłoszeniu przez lekarza ; są to ostre i przewlekłe choroby powstające wskutek wykonywania zawodu np przebywanie w pyle, benzenie,tlenku węgla.
  • Zgłoszenia zachorowań na nowotwory złośliwe ;pierwszy na świecie –Duński Rejestr Nowotworów założony 1942 r. W Polsce funkcjonuje w instytutach onkologii (w-wa, Kraków,Gliwice ,Białystok, Gdańsk)
informacje o stanie zdrowia zbiorowo ci5
Informacje o stanie zdrowia zbiorowości
  • Choroby podlegające obowiązkowej rejestracji:choroby weneryczne, gruźlica,choroby psychiczne ,niektóre dziecięce
kryteria prowadzenia bada przesiewowych
Kryteria prowadzenia badań przesiewowych
  • Choroba stanowi ważny problem społeczny
  • Dobrze jest znana naturalna historia choroby
  • Istnieją skuteczne metody leczenia
  • Wyraźna faza wczesnych objawów choroby
  • Powtarzalne ,trafne,nieinwazyjne ,akceptowane testy diagnostyczne wczesnych stadiów choroby
kryteria prowadzenia bada przesiewowych1
Kryteria prowadzenia badań przesiewowych
  • Ustalone są zasady kogo można zaliczyć do grup objętych leczeniem i obserwacją
  • Wykrywanie wczesnych zmian chorobowych będzie procesem ciągłym
  • Koszty wykrywania ,leczenia i ewentualnej obserwacji są ekonomicznie uzasadnione i możliwe do pokrycia.
osobnik a choroby
Osobnik a choroby
  • Wpływ czynników demograficznych i socjoekonomicznych:

-wiek-wskaźnik śmiertelności z powodu głównych przyczyn zgonów różni się znacznie w zależności od wieku,palenie tytoniu i picie alkoholu zmienia się w zależności od wieku,

-wiele zaburzeń układu rozrodczego ma miejsce wyłącznie u jednej płci,rak sutka rzadko występuje u mężczyzn; cukrzyca, choroby tkanki łącznej, anemia z niedoboru żelaza, osteoporoza u kobiet ;miażdżyca naczyń wieńcowych u mężczyzn młodych i w średnim wieku; dna moczanowa u mężczyzn.

osobnik a choroby1
Osobnik a choroby
  • Rasa/grupa etniczna

-czynniki genetyczne wpływają na wystąpienie choroby u osób z podobnego kręgu etnicznego, które mają wspólne nawyki kulturowe, żywieniowe, środowiskowe, ekonomiczne i socjalne

-anemia sierpowata i inne hemoglobinopatie występują prawie wyłącznie u osób z Afryki, u Arabów, Indian, Greków i przodków Włochów

-NT związane z wiekiem jest dwa do czterech razy częstsze u Amerykanów pochodzenia afrykańskiego niż u białych ,z najwyższym wskaźnikiem u czarnych kobiet

osobnik a choroby2
Osobnik a choroby

-cukrzyca typu II jest 2 x wyższa u afroamerykanów i rdzennych Amerykanów niż u białych ,

- dostosowane do wieku wskaźniki śmiertelności z powodu udaru i nagłego zgonu są wyższe u czarnych niż u białych,

- osteoporoza i złamania kręgosłupa wystepują częściej u kobiet niż mężczyzn i częściej u kobiet białych niż czarnych ,

-zzsk i zespół Rietera występują częściej u białych

osobnik a choroby3
Osobnik a choroby
  • Orientacja seksualna

-wyższa u homoseksualistów zapadalność na:

AIDS,rzeżączkę,kiłę i WZW typu B,

zapalenie jelit spowodowane pasożytami

tzw gay-bowel syndrome,rak odbytu i części ustno-gardłowej

- wśród lesbijek: niższy niż u hertoseksualnych kobiet wskaźnik zachorowań na-

kiłę,rzeżączkę, chlamydię, wirus opryszczki i wirus ludzkiego brodawczaka oraz wyższy wskaźnik raka sutka i jajnika ponieważ są nieródkami

osobnik a choroby4
Osobnik a choroby
  • Rozmieszczenie geograficzne

-wole spowodowane brakiem jodu na terenach wcześniejszych zlodowaceń

- rozwój zespołu wyniszczenia toksycznego (toxic waste syndrome) ;długi pobyt w rejonie dużej ekspozycji na toksyny

-nadciśnienie płucne u osób mieszkających na dużych wysokościach

-sarkoidoza –osoby osiadłe naterenie lasów iglastych na południu USA

osobnik a choroby5
Osobnik a choroby
  • Oczekiwana długość życia-

- od 1900 r. długość życia w USA wzrosła o 60% dla białych i 100% dla czarnych

-1992 r.średnia długość życia wynosiła w latach 73,2 i 79,8 dla białych mężczyzn i kobiet i odpowiednio

65 i 73,9 dla czarnych mężczyzn i kobiet

  • Stan socjoekonomiczny-wykształcenie, dochód ,zawód,gęstość zaludnienia ,zamieszkiwanie w dzielnicach ubóstwa,
osobnik a choroby6
Osobnik a choroby
  • Główne przyczyny zgonów: USA 1980-1986

-gruźlica,rak szyjki macicy,choroba Hodgkina,choroba reumatyczna serca, choroba nadciśnieniowa, ostre schorzenie dróg oddechowych, zapalenie płuc i oskrzeli,grypa, astma,zapalenie wyrostka robaczkowego, przepukliny, zapalenie pęcherzyka żółciowego

  • Wskaźnik umieralności 4,5x wyższy u czarnych niż u białych
  • Najwyższe różnice w zakresie gruźlicy ,choroby nadciśnieniowej,astmy
osobnik a choroby7
Osobnik a choroby
  • Dane z 1988r: 16,3% czarnych i 12,8% białych –ograniczenie aktywności spowodowane schorzeniami przewlekłymi
  • Wskaźnik zapadalności na chorobę Parkinsona najwyższy wśród czarnych mężczyzn z rejonu Manhattanu
  • Współczynnik schyłkowej niewydolności nerek na skutek nadciśnienia tętniczego 4,5x wyższy u czarnych niż u białych
  • Czerrniak złośliwy częstszy u białych niż u czarnych