konu radyasyonun madde ile etkile mesi l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Konu: Radyasyonun madde ile etkileşmesi PowerPoint Presentation
Download Presentation
Konu: Radyasyonun madde ile etkileşmesi

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 32

Konu: Radyasyonun madde ile etkileşmesi - PowerPoint PPT Presentation


  • 449 Views
  • Uploaded on

Konu: Radyasyonun madde ile etkileşmesi. Tanecik salınımı Elektromanyetik salınım. Ders:Çekirdek Fiziği II. , ve  salınımı bir radyoaktif salınımdır. Bu ışınların salınımını ispatlamak için dedektörler kullanmamız lazım. Böylece ,  ve  nın madde ile etkileşmesi daha iyi anlaşılır.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Konu: Radyasyonun madde ile etkileşmesi' - salena


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
konu radyasyonun madde ile etkile mesi

Konu:Radyasyonun madde ile etkileşmesi

Tanecik salınımı

Elektromanyetik salınım

Ders:Çekirdek Fiziği II

slide2
, ve  salınımı bir radyoaktif salınımdır.

Bu ışınların salınımını ispatlamak için dedektörler kullanmamız lazım.

Böylece ,  ve  nın madde ile etkileşmesi daha iyi anlaşılır.

p, e- ve e+ dahil, bütün tanecikler madde ile etkileşir.

Nötron (n) yüksüz olmasına rağmen dedektörler yardımı ile belirlenebililer.

Tutay

slide3
Bu derste madde derkenatomların yapısı aklımıza gelmelidir.

Coulomb çarpışması yükler arası bir reaksiyondur.

Yani atomun elektronlarının gelen tanecik ile etkileşmesi anlaşılmalıdır.

Bu konu Atom Fiziğinin konusuna girer.

Ama çıkış noktası Çekirdek Fiziği’dir.

Tutay

slide4

Dedektör seçimi radyasyon tipine bağlıdır.

  • veya düşük enerjili (MeV) yüklü parçacıklar için çok ince pencereli dedektörler lazım.
  • : Erişme menzili 100m
  • : Dedektör kalınlığı 0,1 – 1mm
  •  : Dedektör kalınlığı İçin 5 cm.

Tutay

slide5
Yüklü tanecik dedektörün maddesine girince, o madde atomunun elektronları ile reaksiyona girer.

Gelen taneciğin enerjisine bağlı olarak da ya atomun çekirdeği ile ya da atomun elektronları ile reaksiyon girer.

Tanecik atoma gelince sahip olduğu kinetik enerjisinin (Ek) bir kısmını veya hepsini kaybeder.

Yani enerjisi frenlenir.

Frenlenen enerji sonucunda atom iyonlaşır ve atom uyarılmış olur.

Uyarılan atom temel seviyeye dönmek için uyarılma enerjisini; ya  ışını olarak ya da röntgen ışını olarak yayımlar veya da ortamı ısıtır.

Tutay

slide6
Coulomb çarpışmasını düşünürsek; çarpışma sonunda gelen tanecik enerjisinin bir kısmını ortama aktarır.

Yani çarpışma sonrası enerji kaybı olacak.

(-dE/dx) Kinetik enerjinin birim yol boyunca kaybını verir.

Tutay

slide7
Ağır yüklü tanecikler olan p ve  veya da ağır iyonlar atoma geldiklerinde: çekirdek ile çarpışırlarsa nükleer reaksiyon,elektron ile çarpışırlarsa elektronik reaksiyon denir.

Hangi çarpışma olasılığı daha fazla ? Bu gelen taneciğin enerjisine bağlıdır.

Eb elektronların bağlanma enerjisi (eV)

Eb nükleonların bağlanma enerjisi (MeV)

Tutay

slide8

Ağır yüklü parçacıklar için ;

m: elektronun,

M: ağır parcacığın kütlesi olsun.

Enerji kaybı: T = T (4m/M)

Örnek:

5 MeV ’lik  için T =2.7 MeV’ dir.

Tutay

slide10
Atomun çekirdeği atomun hacminin 10-15 ine tekabül eder.

Bu nedenle de gelen taneciğin, atomun elektronları ile reaksiyona

girme olasılığı daha fazladır.

Eğer bir parçacık atomun elektronları ile reaksiyona

girerse şu sonuçlar olabilir:

Parçacık elektronlarla çarpıştığında enerjisinin tümünü elektronlara aktarabilir. (yani parçacık absorbe olur)

Tanecik elastik saçılır ve (ihmal edilecek bir açıyla saparsa) çok az enerji kaybı ile yoluna devam edebilir.

Coulomb kuvveti sonsuz menzile sahip olduğu için aynı anda birkaç elektronla reaksiyona girebilir. Örneğin alfanın sis odasındaki izleri.

Atomun iyonlaşması olabilir. Bir elektron bir atomda ayrılınca atom iyonlaşır.

Tutay

slide11

Atomun iyonlaşması için 10 eV enerji gereklidir.

Enerji düşükse atom sadece uyarılır ve taban durumuna hemen geri döner.

Elektronların enerji kaybı (Bremsstrahlung):

Tutay

slide13
Şekil.2 Çeşitli materyaller için menzil enerji ilişkisi.Menzil yoğunlukla ters orantılı (Rx) [mg/cm2]

Tutay

slide14

Menzil ilişki bilinmeyen materyaller için Bragg-Kleeman kuralı geçerlidir.

R1/R0 = 0 (A1)-1/2 / 1 (A0)-1/2 (1)

R: Menzil,  :Yoğunluk, 0 ve 1 indisleri bilinen ve bilinmeyen materyali göstermektedir.

Tutay

slide15
Menzil ve enerji arasındaki ilişki kuvantum mekaniksel hesaplama ile elde edilir.

İlk olarak 1930 yılında Hans Bethe, birim uzunluk başına enerji kaybını

hesaplamıştır: (-dE/dx)

Buna durdurma gücü (frenleme) de deniyor.

(dE/dx) = (e2/40)2.(4z2N0Zp / mc22A).[ln(2mc22/I)-ln(1-2)- 2] (1)

v = c : parçacığın hızı

z : parçacığın yükü, m elektronların kütlesi

Z, A,  : Atom sayısı, atom ağırlığı ve durdurucu materyalin yoğunluğu.

N0 Avogadro sayısı,

I : elektronların ortalama uyarılma enerjisi.

Tutay

slide16
I:Parametresi 10Z civarında ve eV mertebesinde sabit kabul edilir. Hava için I=86 eV, Al için I=163 eV.

Menzil (R), tüm enerjiler üzerinden integrali alınarak hesaplanır.

Elektronlar yavaş hareket eden parçacıklar tarafından yakalanırsa formül söyle yazılır ve f(v) hızın bir fonksiyonudur. Ayrıca f(v) yük ve kütleden bağımsızdır.

İlk hızları aynı olan farklı parçacıkların, aynı madde içindeki menzileri karşılaştırılabilir.

Tutay

slide17

Coulomb yasasına göre iki tanecik arasındaki kuvvet :

F=(1/40)x(q1q2/r2)=(1/40)x(ze2/(x2+b2)=-eE

ze: gelen tanecik,

b: çarpışma parametresi,

E: Elektrik alan vektörü

Tutay

slide18
Elektronlar:

Elektronlar pozitif ve negatif tıpkı ağır yüklü parçacıklar gibi atomik elektronlarla Coulomb saçılması ile etkileşirler.

Özelikle  bozunumlarından yayımlanan elektronlar göreceli hızlarla hareket ederler.

Elektron-elektron çarpışmasında sonra e- ‘lar sapmalara uğrarlar ve düzensiz yörüngeler çizerler.

Elektron-elektron çarpışmasında enerji aktarımı olur. Çarpışma sonrasında gelen e- ‘ların hangisi, çıkan e- ‘ların hangisi olduğunu bilmek zordur.

Çarpışma sonrasında e- ‘lar büyük ivme kazanabilirler. Bremsstrahlung.(frenleme ışını)

Tutay

slide20
Birim uzunluk başına kaybedilen enerji ifadesi Bethe tarafında elde edilmiştir.

(dE/dx)c = (e2/40)2 . (2N0Zp / mc22A) .

[ln(T ( T + mc2)22/2I2mc2)]

+ (1-2) –( 2(1-2)-1/2-1+2)ln2+1/8(1-(1-2)1/2)2]

(dE/dx)r = (e2/40)2 . (Z2N0(T + mc2)/137m2c4A)

[4ln.2((T+mc2)/mc2) - 4/3]

T, Elektronların kinetik enerjisi, c ile r ise çarpışmalardan ve radyasyondan ilere gelen enerji kaybı.

1 MeV ‘in altındaki radyasyon enerjileri ihmal edilir.

Toplam enerji kaybı:

(dE/dx) = (dE/dx)c + (dE/dx)r

Tutay

slide21
Şekil.3 Al ve Pb için elektronların enerji kaybı.

Kesiksiz çizgiler çarpışmaları,kesikli çizgiler radyasyon gösterir

İki terimin oranı

(dE/dx)r /(dE/dx)c 

(T+mc2/mc2).(Z/1600)

Bu kural yüksek enerjilerde gerekli olacak.

Tutay

slide23
Elektronlar ve pozitronlar için enerji kaybı:

hızlı elektronların frenlenmesi relativ enerji kaybı formülü kullanılmalı.

Ee = mec2 (-1)

Ee elektronların relativ kinetik enerjisi

 =(1-2)-1/2

Not: Çarpışma kısa olunca minimum iyonizasiyon olur.

Tutay

slide24
Erişim uzaklığı (R) :

Madde içerisinde enerji kaybı önemlidir.

Deneylerde dedektörün kalınlığı ve maddesi önemlidir.

Gelen taneciğin tüm enerjisi dedektörde frenlenmesi gerekir.

Enerjinin tam frenlendiği yer,sağlık fiziğinde çok önemlidir.

Ortalama erişim uzaklığını (R) bulmak için tüm enerjiler toplamı alınır:

Tutay

slide27

Ortalama enerji kayıbına bağlı olarak taneciğin tespiti grafiği.

Taneciğin impulsu biliniyorsa, bunun yardımı ile tanecik tespiti yapılabilir.

Tutay