leerstoornissen l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Leerstoornissen PowerPoint Presentation
Download Presentation
Leerstoornissen

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 78

Leerstoornissen - PowerPoint PPT Presentation


  • 673 Views
  • Uploaded on

Leerstoornissen. CONCEPTUEEL MODEL DIAGNOSTIEK. 1. ALGEMEEN CONCEPTUEEL MODEL. Diagnostiek van kinderen met leerstoornissen. CRITERIA OF SUBTYPES? HISTORIEK normaliteitscriterium discrepantiecriterium exclusiecriterium

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Leerstoornissen' - oshin


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
leerstoornissen

Leerstoornissen

CONCEPTUEEL MODELDIAGNOSTIEK

diagnostiek van kinderen met leerstoornissen
Diagnostiek van kinderen met leerstoornissen
  • CRITERIA OF SUBTYPES? HISTORIEK
    • normaliteitscriterium
    • discrepantiecriterium
    • exclusiecriterium
    • ‘70: leerstoornissen zijn geen unitaire groep maar verschillende subtypes
    • ‘90: foutenanalyse ipv neuropsychologische subtypes zoeken
slide4

Diverse normeringssystemen

-1SD leerprobleem

pc 16 (of < pc17)

15.9% Cum. Perc.

Z=-1

T=40

Stanine=3

-2SD leerstoornis

pc 2 (of <pc 3)

2.3% Cum. Perc.

Z=-2

T=30

Stanine=1

2 dyslexie

2. DYSLEXIE

Leesstoornissen

wat is lezen
Wat is lezen?

Lezen=begrijpen van geschreven taal

  • Lezen=omzetten van tekens (grafemen) in klanken (fonemen)
        • teken klank betekenis
        • boom ‘boom’
  • technisch lezen
  • begrijpend lezen
slide7

Leren lezen

  • INLEIDING
    • Lezen moet worden aangeleerd
    • Fonemisch bewustzijn stimuleren bij kinderen is essentieel

Wat hoor je achteraan in kat? Wat rijmt op kat? Wat maak je van p.a.k?

specifieke leesvoorwaarden
Specifieke leesvoorwaarden

Drie soorten leesvoorwaarden

  • Taalvoorwaarden (taalbeheersing=essentieel om vlot te lezen)
  • Perceptueel-motorische voorwaarden

Auditieve discriminatie, Visuele discriminatie, Analyse, Synthese, L/R Hoog/laag oriëntatie, vocaal motorische beheersing en expressie

  • Objectieve voorwaarden

Zingeving, objectivatie, fonologisch bewustzijn

cerebrale organisatie van lezen
Cerebrale organisatie van lezen
  • Prikkel komt binnen in de prim. Vis. Cortex
  • Prikkel gaat Li/Re occipitaal (streepjes)
  • Gyrus angularis (fonetische klank)
  • Wernicke (temporaal) (betekenis/taalbegrip)
  • Broco (frontaal) Gramm. Sequentiële structuren herkennen
  • + belang rechter hemisfeer (vis. Voorstellen)
dual road theorie boder 1973
Dual road theorie (Boder, 1973)
  • Letter per letter verklanken ANALYTISCH
    • k.a.t
  • Globaal tot herkenning van woordbeelden
    • kat=woordbeeld van ‘kat’ of ‘poes’
    • moeder=woordbeeld van ‘moeder’ of ‘mama’
  • Tussenvorm
    • ge/sch/i.f.t

VISIE IS MOMENEEL OMSTREDEN.

subtypes in dyslexie
Subtypes in dyslexie?
  • Boder (1973), Mattis, French & Rapin (1975), Denckla (1977)
  • Taalstoornisdyslexie
  • Auditieve leesstoornis
  • Visuele leesstoornis
taalstoornisdyslexie
Taalstoornisdyslexie
  • Anomie + belemmering in de ontwikkeling van woordbeelden
  • Bij het zien van een woordbeeld kan men dat beeld niet onmiddellijk benoemen
  • Taalbegrip, spraakimitatie en auditieve discriminatie vallen uit
auditieve leesstoornis 67
Auditieve leesstoornis 67%
  • =disfonetisch of articulatorische-grafomotorische discoördinatie stoornis
  • bucco-linguïstische dyspraxie en grafomotorische moeilijkheden
  • problemen met AUDITIEVE SYNTHESE
  • compenseren met GLOBALE leesstrategie
  • kunnen hoog frequente woorden radend lezen, kunnen geen nonsens woorden lezen
  • vallen uit op KLEPEL
visuele leesstoornis 10
Visuele leesstoornis 10%
  • =visueel spatieel of diseidetische stoornis
  • uitval op VISUEEL RUIMTELIJKE perceptie, vooral zonder motoriek
  • compensatie met een ANALYTISCHE leesstrategie
  • BEL=KLEPEL
slide15

Balansmodel (Bakker)

  • Beginnend lezen
    • Re hemisfeer
    • Perceptueel (analytisch, spellend) lezen
  • Vlot lezen
    • Li hemisfeer
    • Linguistisch lezen vanuit context (globaal lezen)
slide16

Bakker typologie

  • P DYSLEXIE
    • blijven spellend lezen
    • schakelen te laat over van Re naar Li hem.
    • Lezen traag, accuraat (weinig fouten)
    • Veel tijdconsumerende fouten (herhalingen, aarzelingen, inwendig spellen)
  • L DYSLEXIE
    • te snel globaal lezen
    • schakelen te snel over naar Li hem
    • Lezen snel, onnauwkeurig
    • Maken substantiële fouten (vervormingen, substibuties)
diagnostiek van dyslexie
Diagnostiek van dyslexie
  • Logopedisch onderzoek
    • taalbegrip, woordenschat, fonemisch bewustzijn, geheugen voor woorden, spec. Leesvoorwaarden, deeltaken in leesproces, begrijpend luisteren, lezen zelf (EMT,KLEPEL,BEL)
  • Psychopedagogisch onderzoek
    • familiaal?
    • intelligentie
een minuut test emt brus voeten 1979 1999
Een minuut test (EMT) (Brus & Voeten) (1979-1999)
  • 116 onder elkaar gedrukte, niet samenhangende woorden (A en Bvorm)
  • technisch lezen : l minuut
  • 2de-6de lj
  • RU, afgeleide scores,SS (1-19)
  • Prestaties vgl met leerjaarnormen (C,deciel)
  • Prestaties vgl met did. leeftijdsnormen
klepel vanden bos e a 1993
KLEPEL (vanden Bos e.a., 1993)
  • Pseudo- en nonsenswoorden
  • A en Bvorm
  • LO en start secundair onderwijs
  • RU, SS (1-19)
  • Voor welke vorm van dyslexie zinvol?
avi toetskaarten 1981
AVI-toetskaarten (1981)
  • Avi toetsen= 2x9 teksten verschillende AVI-niveaus
  • Interpretatie op basis van
    • tijd nodig om tekst volledig te lzen
    • gemaakte fouten
begrijpend lezen
Begrijpend lezen
  • BEL
  • Toetsen van Aernoutse
  • HYPERLEXIE= technisch lezen is OK, begrijpend lezen valt uit
soort dyslexie
Soort dyslexie?
  • Hannes TIQ WISC-R 95, EMT pc 50, KLEPEL pc 2, BEL pc 8
  • Wim leest heel traag maar vrijwel foutloos. EMT pc 3, KLEPEL pc 3, BEL pc 12
  • Arno leest radend met veel fouten. EMT pc 3, KLEPEL pc 3, BEL pc 2
  • Ushi EMT pc 45, KLEPEL pc 40, BEL pc 2
hot topics
Hot topics
  • Dyslexie gen
  • Gebruik van gekleurde lezen tav dyslexie...
3 dysorthografie

3. DYSORTHOGRAFIE

Spelling valt uit.

wat is spellen
Wat is spellen?
  • Schrijven = expressie d.m.v. geschreven taal
  • Ons schrift = fonografisch schrift
    • systeem van tekens die klanken weergeven
    • in bepaalde volgorde produceren van tekens
  • Schrijven = motorische act
    • Fijne handmotoriek, oog-hand coördinatie
slide26
FONOGRAFISCH SCHRIFT
  • Begin: fonetisch schrift
    • kat, klok, pen
  • Later : niet-klankzuivere woorden op basis van spellingsregels
    • klinkerdief (bomen), verdubbelaar (kat’t’en)
  • Later : niet klankzuivere woorden op basis van woordbeelden
    • appel (apul), voogul (vogel), pokémon
slide27
MOTORISCHE ACT
  • Schrijfvoorwaarden: pincetgreep, ruimtelijke oriëntatie, kritisch onderscheidingsvermogen,oog-hand coördinatie, analyse, synthese, geheugen
  • Grondpatronen van letters

Vertikaal, schuin en horizontaal lijnpatroon

hoek-, ovaalpatroon, soorten spiraalpatronen

dysorthografie
Dysorthografie
  • Spellingsprobleem
  • Schrijfprobleem
spellingsprobleem
Spellingsprobleem
  • ALGEMEEN
    • probleem omdat men niet kan klanken omzetten in een woord gebruik makend van spellingsregels
    • probleem omdat men het vocabularium van gekende woorden niet kan bereiken
spellingstoornis
Spellingstoornis
  • Lexicale of orthografische dys(ortho)sgrafie
    • geen toegang tot woordbeeld
    • moet spellen, wat veel schrijffouten oplevert
      • VOLGUNDE DONDURDAG GAAN WU ZWEMUN MET TIENKIEWIENKIE
  • Fonologische dys(ortho)grafie
    • kan niet spellen op basis van klanken, kan geen nonsenswoorden schrijven
      • VOLGENDE DONDERDAG GAAN WE ZWEMMEN MET ?
schrijfproblemen
Schrijfproblemen
  • Ideationele apractische dysgrafie
    • kunnen letters en woorden kopiëren
    • kunnen niets schrijven in een dictee
  • Spatiële dysgrafie
    • oriëntatieafwijkingen b d, neglect b o
diagnostiek
Diagnostiek
  • Gelijk aan dyslexie
  • PI Dictee (Geelhoed e.a., 1994): 135 woorden in zinnen 1ste-6de leerjaar
  • AUDI50 : 50 woorden dictee
  • ANALYTISCH LEES- EN SCHRIJFOND. (Goetmaeckers): grafemen, woorden, zinnen dictee
soort spellingsprobleem
Soort spellingsprobleem
  • Wim schrijft ‘vurboodun voor onbuvoegdun, ophupast werkun’ op een bord
  • Katrien schrijft traag maar maakt geen fouten tegen hoogfrequente woorden. Ze kan echter geen nieuwe woorden schrijven.
4 dyscalculie

4. DYSCALCULIE

Rekenstoornissen

slide35

Rekenstoornissen

  • 10% problemen, 4% LS
  • Problemen met
    • perceptuele input (6=9)
    • procedurale aspecten 36+4=76; 82-15=73
    • taal, voorstellingsvermogen (50 is 1 meer dan ? ‘51’)
    • aandacht, geheugen
wat is rekenen
Wat is rekenen?
  • Gebruik maken van logografische symbolen (Van Borsel, 1998)

1=één

+=plus

  • HTEstructuur
  • Klankzuivers getalwoorden

Minder logische getalwoorden (ll ééntien/20 tweetig)

slide37
Koppeling

hoeveelheid/betekenis getalwoord symbool

      • boom één 1
  • Voorbereiden rekenvaardigheden
    • psychologische voorwaarde (conservatie, correspondentie)
    • kernvoorwaarde (classificatie, seriatie)
  • Neo-Piagetiaanse inzichten (tellen, taal)
tellen
Tellen
  • Tellen via herkennen
  • Akoestisch tellen (eerste rekenrijpheid 3j)
  • Asynchroon tellen (pre-aritthmatisch 4j)
  • Synchroom,structurerend tellen (4j6m)
  • Resultatief tellen (tweede rekenrijpheid 5j)
  • Verkort tellen
in welk telstadium
In welk telstadium?
  • Stijn telt het aantal kippen Er zijn 11 kippen. Hij telt 1 2 3 4 5 6 zé-ven 8 né-gen’
  • Geert telt het aantal glazen aan tafel. Hij verschuift de glazen om ze te tellen maar bekomt een correct aantal (nl 4)
  • Opa en oma komen erbij. Ilse telt ‘we zijn nu met 5,6 mensen’.
soort cognitieve vaardigheden
Soort cognitieve vaardigheden
  • L taken
  • S taken
  • K taken
  • T taken
  • V taken
  • P taken
  • C taken
  • N taken
  • R taken
l opgave stippenopgave
L opgave STIPPENOPGAVE
  • Set oefeningen met getallen 2 ,3, 40, 42, 50, 53
  • (L ). Stippenopgave
  • Verbind het correcte aantal stippen met het overeenkomstige getal 2, 3, 40, 42, 50, 53
s opgave tekenopgave
S opgave TEKENOPGAVE
    • (S ). Tekenopgave
  • Leg de betekenis van + en = met je eigen woorden uit
p opgave rekenopgave
P opgave REKENOPGAVE
  • (P ). Rekenopgave
  • 3+50=
  • 42-3=
k opgave getallenlijnopgave
K opgave GETALLENLIJNOPGAVE
  • (K). Getallenlijnopgave
  • Teken 2, 3, 40, 42, 50 en 53 op een getallenlijn.
  • 53 bestaat uit … groepjes van 10 en … losse elementen.
  • 42 bestaat uit … groepjes van 10 en … losse elementen
t opgave zinopgave
T opgave ZINOPGAVE
  • (T ). Zinopgave
  • 40 meer dan 2 is ?
  • 3 minder dan 50 is ?
c opgave knikkeropgave
C opgave KNIKKEROPGAVE
  • (C ). Knikkeropgave
  • Lisse heeft 3 knikkers. Ze krijgt 50 knikkers bij. Hoeveel knikkers heeft ze nu nog?
  • Lisse heeft 40 knikkers. Ze geeft 2 knikkers weg. Hoeveel knikkers heeft ze nu nog?
r opgave stickeropgave
R opgave STICKEROPGAVE
  • (R ). Stickeropgave
  • Kjell heeft 2 knikkers en 1 sticker. Hij krijgt 40 knikkers bij. Hoeveel knikkers

heeft hij nu?

v opgave filmopgave
V opgave FILMOPGAVE
  • (V ). Filmopgave
  • 50 is 3 meer dan ?
  • 40 is 2 minder dan?
n opgave betaalopgave
N opgave BETAALOPGAVE
    • (N ). Betaalopgave
  • Je moet 42 fr betalen. Hoe betaal je dat best? Met 2 stukken van 20 fr? Met 3 stukken van 20 fr of met 1 stuk van 50fr?
slide50

Rekenproblemen soort

  • L-probleem 50 lezen en 1 lezen
  • S-probleem + en x lezen en interpreteren
  • K-probleem 50 en 1 situeren op getallenas
  • T-probleem 1 meer dan 50 is?
  • V-probleem 50 is 1 meer dan?
  • P-probleem 50+1=
slide51

Soort rekenproblemen

  • C-probleem

Wim had 50 knikkers. Hij gaf l knikker weg. Hoeveel knikkers heeft hij nu nog over?

  • N-probleem

Wim had 50 knikkers. Geert had 40 knikkers. Wim gaf l knikker weg. Hoeveel knikkers heeft Wim nu zeker nog ? Kies uit 40, 50, 90, 89

  • R probleem

Wim had 50 knikkers. Geert had 40 knikkers. Wim gaf l knikker weg. Hoeveel knikkers heeft Wim nu over? (exact antwoord mogelijk)

cerebrale organisatie rekenen
Cerebrale organisatie rekenen
  • Bilateraal
  • Van achter (occipitaal) naar voor (frontaal)
  • Ook subcortex nodig (geheugen, aandacht)
slide53
Occipito-temp. : S L
    • R 69 74 52
    • L 79 45 67
  • Pariëtaal P
    • Verwerking, sequenties 35+4=75 of 72-16=64
  • Frontotemporaal
    • T C R V
rekenstoornissen
Rekenstoornissen
  • KOSC (1974, 1981)
    • Verbale DC dysfasie
    • Lexicale DC problemen met lezen van rekenk. Symbolen, rekendyslexie
    • Grafische DC problemen met schrijven van rekenk. Symbolen, rekendysorthografie
    • Practognostische DC (komen niet tot getalbegrip, blijven preoperationeel denken)
    • Ideognostische DC (blijven concreeet denken)
    • Operationele DC
slide55
NJIOKITJIEN
    • DC ten gevolge van gestoorde randvoorwaarden
    • Centrale dyscalculie
  • BORGHOUTS VAN ERP
    • Fase I
    • Fase II
slide56
ROURKE (1978, 1989)
    • DC van verbale type (lezen en rekenen valt uit)
    • DC van spatiële type (alleen rekenen valt uit)
    • Vooral empirisch gevalideerd bij jongens (Share et al., 1988)
slide57
MC ClOSKEY et al. (1986, 1995)
    • getalkennis DC
    • geheugen DC: andere ontwikkeling
    • procedurele DC : tragere ontwikkeling
  • VAN BORSEL(1998)
    • Logografische DC (problemen geschreven taal: koppeling woord-symbool probleem)
    • Semantische DC (problemen gesproken taal: koppeling betekenis-woord probleem)
diagnostiek58
Diagnostiek
  • Veenman
    • algemeen conceptuele kennis
    • domeinspecifieke kennis
    • metacognitieve kennis
    • geautomatiseerde rekenvaardigheden
    • domeinspecifieke vaardigheden
    • metacognitieve vaardigheden
intelligentie
TVIQ I,O,R,W,B,CIJ

TPIQ OT,PO,BP,FL,SU,DH

I algemene ontwikkeling

O abstractie

R contextrijke toep. T/C

W passieve woord. T

B logisch denken Li-hem

CIJ geheugen geheugenDC

OT visueel voorstell Re hem

PO logisch denken Re hem

BP analyse&synthese meetk

Fl analyse & synthese meetk

SU visueel geheugen, tempo

Dh planmatig werken

Let op significantie

RU SS Stand Afw + sign

Flynn-effect

Intelligentie
rekentests gripa 1987
Rekentests: GRIPA (1987)

-Catteeuw & Gheskiere

-globale rekentest (conceptueel rekenen, domeinspec. kennis & vaardigheden)

-GRIPA 1tem 4 (2-5 lj.)

-22 min tot 58 min

-n= 327 tot 375 lln

-pc normen/ scoort streng

ttr 1992
TTR (1992)

-De Vos

-getalsfeiten

-afnameduur 5 minuten

-Nederlandse normering

-Vlaamse normering: percentielnormen

krt 1995
KRT (1995)

-Cracco et al. (1995)

-1ste tem 6de lj

-n=3246 lln

-goede psychometrische

onderbouw

-45 min/ pc

-KRT vorig jaar tem dec

KRT huidig jaar van jan

tarbo 1983
TARBO (1983)

-Bruyneel

-domeinspec. kennis &

vaardigheden, algemeen

conceptuele kennis

-1 tem 4de lj

-45 minuten

-geen pc

lok 1996
LOK (1996)

-Hamers et al.

-derde kleuters/lste lj

-leertest

-n=115

-Fonemisch bewustzijn

en voorbereidende

rekenvaardigheden

-afname: 3 opeenvolg.

dagen

awist n 1994 1996
AWIST-n (1994-1996)

-Matthys et al., 1994-96

-analytische test 1-5

-afnameduur 2 à 3 uur

-4 beheersingsniveaus

-geen pc

kwantiwijzer 1992
Kwantiwijzer (1992)

-van de Berg et al., 1992

-lste tem 4de lj

-zorgverbredingspakket

-per onderwerp een

toetsboekje en werkboek

-telmethode, +tot 10,-tot

10,+met brug, - met

brug,oriëntatie in

get.,+onder 100,- onder

100

dudal
Rekenen tot 100 eind 2de lj

DUDAL (1998)

getallenkennis, hoofdrekenen

pc

Rekenen midden 3de lj

DUDAL (1992)

verbale opgaven

n=305

pc

Dudal
slide68

4. Metacognitie en leerstoornissen

  • M. Kennis
  • M. Vaardigheden
    • voorspellen
    • plannen
    • monitoring
    • evalueren
  • M. Beliefs
    • motivatie
    • attributie ….
oefeningen

OEFENINGEN

Zie beschrijvingen van de kinderen.

opfrissing
Opfrissing
  • LEZEN
    • EMT
    • Klepel
    • BEL
opfrissing71
Opfrissing
  • REKENEN
    • KRT
    • TTR
    • Test contextrijke opgaven
    • Cognitieve deelvaardigheden rekenen
slide72

Leesstoornissen

  • P-dyslexie: Re letsel te traag lezen, spellend, tijdconsumerende fouten
  • L-dyslexie: Li letsel onnauwkeurig, snel
  • Auditieve leesstoornis: aud. synthese valt uit; lezen globaal (KLEPEL<< EMT)
  • Hyperlexie: EMT OK, BEL valt uit
  • NOOD AAN
    • EMT
    • KLEPEL
    • BEL
slide73

Rekenstoornissen

  • Kosc: o.m. practognostisch, ideognostisch, operationele DC
  • Veenman: o.m. domeinspec. Kennis, alg. concept. Kennis domeinspec. Vaardig. geautomat. Vaardigh.
  • NOOD aan: KRT, Test naar contextrijke opgaven & TTR
casus anthony
Is er een stoornis/probleem in het bilan van 1998?

Zijn er vorderingen gemaakt in 1999?

1998

-VIQ 98, PIQ 103, TIQ 101 WISC-R

-Rekenen Dudal pc 3

1999

-KRT pc 39hoofd>getalk

-Dudal 4/10 (pc 45)

-TTR to t62 (pc 23)

EMT RU 56 (SS 10)

GRIPA pc 50 tech>inz r

CASUS ANTHONY
casus niels
Leerstoornis/probleem?

Soort probleem

(automatiseer/domeinspe

cifiek…)

Analyse op KRT: T,V,P

Dudal pc 5

GRIPA pc 10

TTR pc 4

KRT pc 5

CASUS Niels
casus delphine
Leerstoornis/probleem?

Soort probleem

(automatiseer/domeinspe

cifiek…)

Analyse op KRT: T,V,P

Dudal pc 5

GRIPA pc 30

TTR pc 44

KRT pc 10

CASUS Delphine
casus mahieu bm
Leerstoornis/probleem?

Soort probleem

(automatiseer/domeinspe

cifiek…)

Analyse op KRT: T,V,P

Intelligentie TIQ 108, PIQ 107, VIQ 107

GRIPA pc 1

KRT pc 22

TTR tot74, pc 40

Dudal pc 10

CASUS Mahieu BM
casus hawa
Leerstoornis/probleem?

Soort probleem

(automatiseer/domeinspe

cifiek…)

Analyse op KRT: T,V,P

WISC-R TIQ 88

EMT 62-4=58 (SS 10)

KRT pc 2

Dudal pc 5

TTR tot 57 pc 11

CASUS Hawa