6 kafli beinakerfi n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
6. Kafli: Beinakerfi PowerPoint Presentation
Download Presentation
6. Kafli: Beinakerfi

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 24

6. Kafli: Beinakerfi - PowerPoint PPT Presentation


  • 762 Views
  • Uploaded on

6. Kafli: Beinakerfi. Líffæra- og lífeðlisfræði 103 Guðrún Narfadóttir. Beinakerfi. Til beinakerfis telst Bein Brjósk Liðir. Hlutverk beinakerfis. 1. Stuðningur 2. Vernd 3. Vöðvafesta 4. Geymsla á steinefnum kalsíum og fosfór 5. Blóðkornamyndun (hemopoiesis)

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about '6. Kafli: Beinakerfi' - kiora


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
6 kafli beinakerfi

6. Kafli: Beinakerfi

Líffæra- og lífeðlisfræði 103

Guðrún Narfadóttir

beinakerfi
Beinakerfi
  • Til beinakerfis telst
    • Bein
    • Brjósk
    • Liðir
hlutverk beinakerfis
Hlutverk beinakerfis

1. Stuðningur

2. Vernd

3. Vöðvafesta

4. Geymsla á steinefnum

  • kalsíum og fosfór

5. Blóðkornamyndun (hemopoiesis)

  • stofnfrumur blóðkorna eru í rauðum beinmerg

6. Orkuforði

  • fita í gulum beinmerg
flokkun beina eftir l gun
Flokkun beina eftir lögun
  • Löng
  • Stutt
  • Flöt
  • Óregluleg

Auk þess flokkast bein eftir staðsetningu í:

    • Saumabein (sutural): stundum milli höfuðbeina
    • Sinabein (sesamoid). t.d. hnéskel
hlutar langra beina
Hlutar langra beina

1. Diaphysis (beinleggur)

  • lengsti hluti beinsins

2. Epiphysis (beinkast)

  • proximal og distal endar beins

3. Metaphysis (beinfalur)

  • milli diaphysis og epiphysis
  • inniheldur vaxtarlínu (epiphyseal plate) sem beinið lengist út frá
hlutar langra beina frh
Hlutar langra beina frh.

4. Liðbrjósk

  • klæðir beinenda

5. Periosteum (beinhimna)

  • klæðir beinið að utan
  • sér um þykktarvöxt og viðgerðir á beininu

6. Merghol

  • aðsetur gula beinmergsins (forðanæring)

7. Endosteum (beinþel)

- klæðir mergholið

beinvefur
Beinvefur
  • Flokkast sem stoðvefur
  • Frumur í beinvef:
    • osteogenic frumur (ósérhæfðar), skiptast með mítósuskiptingum
    • osteoblastar (beinmyndunarfrumur)
    • osteocytar (beinfrumur) eru aðal frumur beinsins og viðhalda því
    • osteoclastar (beinætufrumur) leysa upp beinið
  • Matrix beinvefs:
    • hart grunnefni (aðallega kalsíum- og fosfatsölt)
    • kollagenþræðir sem auka sveigjanleika beinsins
tt bein og frau bein
Þétt bein og frauðbein
  • Þéttur beinvefur:
    • myndar beinskelina
    • hefur mikinn styrk
    • gert úr Havers kerfum:
      • Havers gangar, Volkman´s gangar, hringlaga þynnur úr kollageni með beinfrumum í lónum
  • Frauðbein:
    • er í flötum beinum og í endum langra beina
    • gert úr beinbjálkum (trabeculae)
      • léttara og brothættara en þétt bein
    • holrými með rauðum beinmerg
      • þar er aðsetur blóðkornamyndunar
beinmyndun
Beinmyndun
  • Beinmyndun hefst á 6.-7. viku fósturlífs
  • Beinmyndun getur gerst á tvennan hátt:
    • Út frá bandvef (intramembranous ossification):
      • Flöt bein höfuðsins, neðri kjálki og hluti viðbeins myndast þannig
    • Út frá glærbrjóski (endochondral ossification)
      • Flest bein myndast þannig (sést best í löngum beinum)
vi hald beina
Viðhald beina
  • Homeostasis beina byggist á jafnvægi milli beinmyndunar og niðurbrots
  • Gamall beinvefur er stöðugt brotinn niður af beinætufrumum, en beinmyndunarfrumur mynda nýjan
  • Beinvöxtur og viðhald beina er háð:
    • Steinefnum, vítamínum, hormónum, hreyfingu og álagi (sjá töflu 6.1)
  • Geymsla og losun á kalsíum er aðallega háð PTH (parathyroid hormóni/kalkkirtilvaka)
  • Með aldri missa bein kalk og kollagen
skipting beinagrindarinnar
Skipting beinagrindarinnar
  • Skeleton axialis (ásgrind): 80 bein
    • Höfuðkúpa
    • Hryggsúla
    • Brjóstgrind
  • Skeleton appendicularis (limagrind): 126 bein
    • Axlargrind og efri útlimir
    • Mjaðmargrind og neðri útlimir
h fu k pan cranium
Höfuðkúpan (cranium)
  • Margþætt hlutverk:
    • verndar heila og skynfæri
    • myndar upphaf öndunar- og meltingarvegs
    • tygging
  • Gerð úr 22 höfuðbeinum
    • 8 kúpubein +14 andlitsbein
  • Saumar (sutura) tengja höfuðbeinin
  • Hausamót (fontanelle) eru á nokkrum stöðum þar sem þrjú eða fleiri höfuðbein koma saman
  • Sinus paranasales (afholur nefs)
    • Eru í fjórum höfuðbeinum
      • Os frontale (ennisholur), maxilla (kinnholur), os sphenoidale og os ethmoidale
    • Tengjast nefholi, eru klædd slímhúð, hita og rakametta innöndunarloft, gefa röddinni hljóm
k pubeinin
Kúpubeinin
  • Kúpubeinin eru 8:
    • Os frontale (ennisbein) 1 stk.
    • Os parietale (hvirfilbein) 2 stk.
    • Os temporale (gagnaugabein) 2 stk.
    • Os occipitale (hnakkabein) 1 stk.
      • foramen magnum (mænugat)
    • Os sphenoidale (fleygbein) 1 stk.
    • Os ethmoidale (sáldbein) 1 stk.
andlitsbeinin
Andlitsbeinin
  • Andlitsbeinin eru 14:
    • Os nasale (nefbein) 2 stk.
    • Maxilla (efri kjálki) 2 stk.
    • Os zygomaticum (kinnbein) 2 stk.
    • Mandibula (neðri kjálki) 1 stk.
    • Os lacrimale (tárabein) 2 stk.
    • Os palatinum (gómbein) 2 stk.
    • Conchae nasales inferior (neðri nefskeljar) 2 stk.
    • Vomer (plógbein) 1 stk.
os hyoideum tungubein
Os hyoideum (tungubein)
  • U–laga bein staðsett framan við barka
  • Tengist ekki öðrum beinum
  • Virkar sem vöðvafesta fyrir tungu, munnbotns-, og hálsvöðva
hryggs lan columna vertebralis
Hryggsúlan (columna vertebralis)
  • Heldur uppi höfði, mikilvæg við hreyfingar, verndar mænu og er vöðvafesta
  • Hjá fullorðnum er hryggsúlan gerð úr 33 hryggjarliðum sem mynda 26 bein:
    • Vertebrae cervicales (7 hálsliðir)
      • C1: atlas sem tengist höfuðkúpu
      • C2: axis (milli atlas og axis er snúningsliður)
    • Vertebrae thoracicae (12 brjóstliðir)
    • Vertebrae lumbales (5 lendarliðir)
    • Os sacrum (spjaldbein) úr 5 samvöxnum spjaldliðum
    • Coccyx (rófubein) úr 4 samvöxnum rófuliðum
e lilegar sveigjur hryggjar
Eðlilegar sveigjur hryggjar
  • Hryggur ungbarna er með eina concave sveigju
  • Hryggur fullorðinna er með 4 eðlilegar sveigjur:
    • hálssveigja og lendarsveigja eru convex
    • brjóstsveigja og spjaldsveigja eru concave
  • Sveigjur hryggjar:
    • auka styrk
    • auka jafnvægi
    • virka sem höggdeyfir við hlaup og göngu
hryggjarli ir vertebrae
Hryggjarliðir (vertebrae)
  • Liðbolur (body) snýr fram
  • Liðbogi (arch) snýr aftur, hefur 7 tinda:
    • 1 hryggtind (spinous process)
    • 2 efri liðtinda (superior articular process)
    • 2 neðri liðtinda (inferior articular process)
    • 2 þvertinda (transvers process)
  • Liðgat (foramen vertebrale) er milli liðbols og liðboga
  • Liðbolir hryggjarliða tengjast með liðþófum
    • þófarnir eru úr ytra trefjabrjóski og mjúkum kjarna
  • Liðir milli efri og neðri liðtinda kallast smáliðir (facets)
brj stgrind thorax
Brjóstgrind (thorax)
  • Bein brjóstgrindar:
    • Bringubein (sternum)
      • Processus xiphoideus (flagbrjósk) er brjósk neðst á bringubeini
    • Rifbein (costa) 12 pör rifbeina
      • 1-7: sönn rif sem tengjast beint við bringubein með geislungum (cartilago costalis)
      • 8-12: fölsk rif
        • 8-10: tengjast óbeint við bringubein
        • 11-12: lausarif, tengjast ekki bringubeini
    • 12 brjóstliðir hryggjar (v.thoracicae)
  • Brjóstgrind verndar líffæri brjósthols, tekur þátt í öndunarhreyfingum og myndar tengingu fyrir axlargrind og efri útlimi
axlargrind
Axlargrind
  • Axlargrind tengir efri útlimi við bol
  • Bein axlargrindar:
    • Clavicula (viðbein)
      • S- laga bein
      • tengist bringubeini og herðablaði
    • Scapula (herðablað)
      • flatt þríhyrnt bein
        • spina scapulae (herðakambur) á posterior fleti
        • processus coracoideus (krummahyrna) er vöðvafesta
        • acromion (axlarhyrna) myndar hápunkt axla, tengist clavicula
      • Scapula hefur liðskál fyrir upparmlegg
efri tlimir
Efri útlimir
  • 30 bein mynda einn efri útlim:
    • 1 humerus (upparmleggur)
    • 1 radius (sveif) – þumalfingurmegin
    • 1 ulna (öln) – litlafingurmegin
    • 8 ossa carpi (úlnliðsbein)
    • 5 ossa metacarpi (miðhandarbein)
    • 14 phalanges manus (fingurkjúkur)
mja margrind pelvis
Mjaðmargrind (pelvis)
  • Mjaðmargrind styður við hryggsúlu, tengir neðri útlimi við bol og verndar líffæri grindarhols
  • Mynduð úr tveim mjaðmarbeinum (ossa coxae) og spjaldbeini
  • Hvort mjaðmarbein er gert úr þrem beinum:
    • Os ilium (mjaðmarspaði) myndar efsta hlutann
      • Crista iliaca (mjaðmarkambur) myndar efri brún beinsins
    • Os ischii (setbein) myndar aftari neðri hlutann
    • Os pubis (lífbein) myndar fremri neðri hlutann
      • Foramen obturatum (mjaðmarauga) er myndað af

os ischii og os pubis

Beinin þrjú koma saman í liðskál mjaðmarliðs

ne ri tlimir
Neðri útlimir
  • 30 bein mynda hvorn neðri útlim:
    • 1 femur (lærleggur)
      • trochanter major (stóra lærhnút) er vöðvafesta, proximal og lateral á femur
    • 1 patella (hnéskel)
    • 1 tibia (sköflungur)
    • 1 fibula (dálkur)
    • 7 ossa tarsi (ökklabein)
      • calcaneus (hælbein), talus (vala) auk fimm annarra beina
    • 5 ossa metatarsi (framristarbein)
    • 14 phalanges pedes (tákjúkur)
  • Beinin í fætinum mynda þrjá boga sem
    • dreifa líkamsþyngdinni á harða og mjúka vefi fótar
    • mynda vogstangir við göngu
samanbur ur beinagrind karla og kvenna
Samanburður á beinagrind karla og kvenna
  • Beinagrind karla
    • yfirleitt stærri og þyngri
    • vöðvafestur meira áberandi
  • Beinagrind kvenna
    • efnisminni
      • Þess vegna eru konur í meiri hættu að fá beingisnun
    • mjaðmargrindin hönnuð fyrir meðgöngu og fæðingu