reme fizyolojisi n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Üreme Fizyolojisi PowerPoint Presentation
Download Presentation
Üreme Fizyolojisi

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 141

Üreme Fizyolojisi - PowerPoint PPT Presentation


  • 1155 Views
  • Uploaded on

Üreme Fizyolojisi . Erkek üreme sistemi Kadın üreme sistemi Üreme sağlığı Gebelik ve laktasyon Doç. Dr. F. Aytül UYAR. I. Üreme Sistemine giriş ve erkek üreme sistemi. Üreme sisteminin temel işlevi Puberte Erkek ve dişi gametogenezindeki temel farklar

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Üreme Fizyolojisi' - jemima


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
reme fizyolojisi

Üreme Fizyolojisi

Erkek üreme sistemi

Kadın üreme sistemi

Üreme sağlığı

Gebelik ve laktasyon

Doç. Dr. F. Aytül UYAR

i reme sistemine giri ve erkek reme sistemi
I. Üreme Sistemine giriş ve erkek üreme sistemi
  • Üreme sisteminin temel işlevi
    • Puberte
    • Erkek ve dişi gametogenezindeki temel farklar
  • Erkek üreme sistemi ve işlevlerinin düzenlenmesi
    • Erişkin erkek üreme organları ve işlevleri
    • Spermatogenezin düzenlenmesi
    • Testosteronun etkileri ve salgısının düzenlenmesi
    • Erkek cinsel işlem performansının düzenlenmesi
reme sistemi

Üreme sistemi

Organizmanın yaşamını sürdürmesi

Diğer sistemlerle birlikte homeostazisin korunmasında rol alır ve böylece farklı çevresel koşullarda organizmanın canlı kalabilmesi sağlanır

Türün devamını sürdürmesi

Üreme sistemi genetik bilgi paketinin nesilden nesile geçmesini sağlar ve böylece türün zaman içinde korunması sağlanır

reme sisteminin temel i levi

Üreme sisteminin temel işlevi

Gametleri üretmek:

sperm, ovum

Cinsiyet hormonlarını salgılamaktır:

Androjenler, östrojenler ve progesteron

Gonadlar, kanallar ve yardımcı yapılardan oluşur.

cinsiyeti y kromozomu belirler

Cinsiyeti Y kromozomu belirler

Y kromozomu varlığında öncü gonadların medullasından testis gelişir, korteks geriler

“SRY: sex-determining region of the Y kromosome”

Testis varlığında salgılanan

testosteron, wolf kanalının gelişmesini sağlar

erkek üreme organları

mülleri inhibe eden madde(MIS), dişi üreme organlarının gelişmesini önler

puberte

Puberte

Gonadların endokrin ve gametojenik işlevlerinin üremeyi mümkün kılan düzeye ilk kez ulaştığı dönemdir.

Doğumdan sonra puberteye kadar her iki cinste de gonadlar sessizdir.

slide7

Pubertenin başlangıcı

Hipotalamustan pulsatil olarak GnRH salgılanması hipofizden gonodotropin (FSH ve LH) salgılanmasını uyarır

Pubertenin gecikmesi veya yokluğuna

primer amenore

önikoidizm

slide8

Spermatogenez

  • Başlangıç ve bitişi
    • Puberteden hemen önce başlar
    • Yaşam boyu sürer, yaşlılıkta giderek azalır
  • Seminifer tübüllerde gerçekleşir
    • Mayoz sonucu haploid hücreler oluşur
    • Her birincil spermatosit 4 olgun sperm üretir
  • Spermin olgunlaşması 65-70 gün sürer
oogene z
Oogenez
  • Süreç: fetal hayatta başlar, menopozda sona erer
  • Gebeliğin 5-6 aylarında oogonia sayısı en yüksek değere ulaşır (6-7 milyon)ve ilk mayoz bölünmeye gider
  • Birincil oosit doğumda 1-2 milyon, pubertede 400,000 ve menopozda birkaç tanedir
  • Oogenez süreci iki kez duraklar
    • Doğum öncesi – puberte
    • Ovulasyon öncesi – döllenme
  • Dönemler halinde devam eder
  • Her birincil oositten bir tek olgun ovum gelişir
oogene z ii
OogenezII
  • Doğum öncesi: ilk mayoz bölünme profazda kalır
  • Puberteden sonra: mayoz bölünme tamamlanır, ikincil oosit oluşur
  • İkincil oositte 2. mayoz bölünme başlar ve metafazda kalır
  • Ovulasyonla ikincil oosit atılır
  • Döllenme gerçekleşirse 2. mayoz tamamlanır
  • Spermle ovumun birleşmesi sonucu diploid bir zigot oluşur
gametogenezdeki temel farklar
Spermatogenez

Pubertede başlar

Sperm olgunlaşması bir kez başladıktan sonra duraklama olmaz

Her birincil spermatosit 4 olgun spermi oluşturur

Yaşam boyu sürer, yaşlılıkta azalır

Oogenez

Fetal hayatta başlar

İşlem iki kez duraklar

Her birincil oosittek bir olgun ovumu oluşturur

Erişkin yaşamı sırasında sonlanır

Menopoz

Gametogenezdeki temel farklar
erkek reme sistemi i levleri

Erkek üreme sistemi işlevleri

Spermatogenez

Erkek üreme işlevlerinin hormonlarla düzenlenmesi

Cinsel işlem performansı

eri kin erkek reme organlar

Erişkin erkek üreme organları

Testisler: Gametogenez ve steroid üretimi

Epididim: Spermin olgunlaşma ve depolanması

Vas Deferens: Epididim ile üretra arasındaki kanal

Ejekülasyon kanalları

Üretra

erkek gonadlar
Erkek Gonadları

Testisler

  • Embriyogenezde abdominal kavitededir
  • İnguinal kanal yolu ile skrotuma iner ve abdomen dışında gelişmesini sürdürür
    • Spermatogenez vücut ısısının hafif altındaki ısılarda devam eder (skrotum ısısı 320C)
  • Kriptorşidizm: Testisler skrotuma inmez
    • Spermatogenez olmaz
    • Kanser riski artar
eri kin erkek reme organlar1

Erişkin erkek üreme organları

Yardımcıcinsiyet bezleri

Prostat, bulboüretral bezler, vesika seminalis

Tümü birden spermin içinde yaşadığı ve ejekülasyonla spermle birlikte atılan seminal sıvıyı üretirler

Semen = Sıvı + sperm

Üretra

Hem üriner hem de

üreme kanalıdır

testisin yap s

Testisin yapısı

Seminifer tübüller

Sertoli hücreleri

Germ hücreleri

Interstisyel aralık

Kan damarları

Leydig hücreleri

sertoli h cresinin i levi
Sertoli hücresinin işlevi
  • Gelişmekte olan sperm hücresinin desteklenmesi ve beslenmesini sağlar
  • Kan-testis engelinin önemli parçasını oluştururlar
  • FSH reseptörü içerir ve yanıt verirler
  • İnhibin salgılarlar
  • Androjen bağlayan protein üretirler
leydig h creleri

Leydig hücreleri

  • Testosteronun bir kısmı dolaşımına katılır
  • Sertoli hücrelerine geçerek burada androjen bağlayan protein sayesinde konsantre edilirler
    • Spermatogenez için dolaşımdakinden çok daha fazla miktarlarda testesteron varlığı gerekir.

İnterstisyel alanda bulunurlar

LH reseptörü içerir ve cevap verirler

LH uyarısı sonucu testosteron üretirler.

testosteronun etkileri

Testosteronun etkileri

İntrauterin gelişmede

FSH ile birlikte gametogenezin sürdürülmesi

Hipofize etkileri: LH salgısını inhibe eder.

Protein-anabolik etkileri ile büyümeyi destekler.

Davranışsal etkileri: libido ve saldırganlık

testosteronun etkileri devam

Testosteronun etkileri (devam)

İkincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesi ve korunmasını sağlar.

Dış üreme organları

İç üreme organları

Ses

Saç ve kıllanma

Zihinsel

Deri yağ bezleri

testosteronun etki mekanizmas

Testosteronun etki mekanizması

Reseptörleri hücre içindedir

Hormon/reseptör kompleksi DNA’ ya bağlanarak gen transkripsiyonuna neden olur

Erkek iç üreme organlarının gelişmesi (Wolf kanalı)

Bazı hedef hücrelerde dihidrotestosterona dönüşür

5-redüktaz enzimi aracılığı ile

Testosteron reseptörüne bağlanarak testosteron etkisini güçlendirir

Erkek dış üreme organları, prostat ve ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesinden sorumlu

ereksiyon

Ereksiyon

Ereksiyon = penisin sertleşmesi

Sinir sistemi ile kontrol edilir

Parasempatik uyarı ile başlar

Sempatik uyarı ile inhibe olur

Vazodilatasyon yapan nitrik oksit (NO) salınır

NO’e cevap olarak arterler genişler ve organa kan akımı artar

Artan kan akımı venleri sıkıştırarak kanın geri dönmesini önler

Artan kan hacmi penisin büyümesine ve sertleşmesine neden olur

ejek lasyon

Ejekülasyon

Ejekülasyon = semenin penisten atılmasıdır

Sinir sistemi ile kontrol edilir

Sempatik uyarı sperm ve semenin üretradan atılmasını sağlayan düz kas kasılmalarına yol açar

Aynı anda üriner sfinkterlerin de kapanmasını sağlayarak ejekülasyon sırasında idrar atılmasını önler

Ejekülasyonlar arasındaki latent dönem değişkendir (dakikalarla saatler arasında)

semen anali zi

Semen Analizi

Normal atım hacmi - 2-6 ml/ejekülasyon

Sperm sayısı - 50-100 milyon/ml

Morfolojisi - < 35% anormal

Hareketliliği - % 60 hareketli

Sterilite - 20 milyon sperm/ml

Yaşam süresi – ejekülasyondan sonra 48 saat

cinsel ili ki
Cinsel ilişki

Dört bölümden oluşur :

  • Uyarılma – Psişik ve fiziksel uyaranlar sakral bülümden parasempatik impulsların doğmasına yol açar: erkekte ereksiyon, kadında vajinal kanalın üst bölümünde gevşeme ve sekresyon
  • Gerilme (plato) - Kalp ve solunum hızı, kas gerginliği, kan basıncı artar
  • Boşalma (orgazm) - Yoğun zevk alma duygusu, kas kontraksiyonları ve erkekte ejekülasyon
  • Çözülme (rezolüsyon) – Uyarılan sistemlerin gevşemesi

Masters ve Johnson

reme sistemine giri ve erkek reme sistemi
Üreme Sistemine giriş ve erkek üreme sistemi
  • Üreme sisteminin temel işlevi
    • Puberte
    • Erkek ve dişi gametogenezindeki temel farklar
  • Erkek üreme sistemi ve işlevlerinin düzenlenmesi
    • Erişkin erkek üreme organları ve işlevleri
    • Spermatogenezin düzenlenmesi
    • Testosteronun etkileri ve salgısının düzenlenmesi
    • Erkek cinsel işlem performansının düzenlenmesi
ii kad n reme sistemi
II. Kadın üreme sistemi
  • Kadın üreme organları ve over foliküllerinin işlevsel yapısı
  • Foliküllerin büyüme ve gelişmesi, ovulasyon ve korpus luteum oluşumu
  • Kadında aylık ritmin düzenlenmesi
  • Menstrüel siklüsde etkilenen yapılar
  • Kadın cinsiyet hormonları ve işlevleri
  • Menstrüel siklüsde üretken dönem
  • Menopoz
kad n reme sistemi

Kadın üreme sistemi

Kadında üreme işlevi iki büyük evreye ayrılır

Vücudun gebeliğe hazırlanması

Gebelik

overler
Overler
  • Karın boşluğunda

gelişir ve orda kalır

  • Fonksiyonları
    • Hormon yapımı
      • Östrojenler (östradiol)
      • Progestinler (progesteron)
    • Gametogenez
      • Dişi cinsiyet hücresi = ovum
kad n reme organlar
Kadın üreme organları
  • Fallop tüpleri
    • Yumurtanın overlerden uterusa geçişini sağlayan kanallardır

Döllenme yeridir

kad n reme organlar1
Kadın üreme organları
  • Uterus
    • İçi boş, kalın duvarlı kas tabakasından oluşur
    • Embriyo/fetusun implante olduğu ve geliştiği yer
    • Menstrüasyon endometriyum tabakasında gerçekleşir
    • Serviks = Uterusun alt bölümü; vajinaya açılır
  • Vajina
    • Uterusu vücut dışına

bağlayan kanal

over foli k l leri
Over Folikülleri
  • Gelişimin farklı aşamasında veya dejenerasyon aşamasında, oosit içeren yapılardır
    • Granüloza ve

Teka hücresi

gran lo z a h creleri
Granüloza hücreleri
  • FSH reseptörleri taşır ve FSH’a cevap verir, olgunlaşan oositi destekleme ve beslemeye yönelik hücrelere farklılaşır
    • Ovulasyondan hemen önce LH reseptörleri ifade etmeye başlar
    • Östrojen salgılar
      • Antrum granüloza hücre salgılarıyla oluşur, östrojen içeriği yüksektir
te k a interna h creleri
Teka interna hücreleri
  • LH reseptörleri içerir; LH ya cevap olarak androjen üretir
      • Androjenler granüloza hücrelerine difüze olarak oradaöstrojene dönüştürülürler.
foli k l n b y me ve geli mesi
FolikülünBüyüme ve Gelişmesi
  • Hormonabağımlıdöngüsel bir süreçtir
  • Folikül grupları olgunlaşır ve baskın folikül (ler) kadında her 28 günde bir ovulasyona uğrar (25-35 gün)
  • Ovulasyondan sonra;

yırtılan folikül

korpus luteumu

oluşturur.

k orpus luteum
Korpus Luteum
  • progesteron üreten yapıdır
      • Progesteron (= gebelik hormonu)
        • Uterusu başarılı implantasyona hazırlar ve gebeliğin sürdürülmesini sağlar
  • Gebeliğin oluşmadığı koşulda dejenere olur (süreç ovulasyondan sonraki 14. günde tamamlanır)
  • Progesteron/östrojen düzeyindeki düşme uterusun endometriyum tabakasınındökülmesine neden olur = menstrüasyon
gebelik olu ursa
Gebelik oluşursa:
  • İlk üç ay boyunca korpus luteum,progesteronsalgılamayı sürdürür
  • Korpus luteumun gelişmesini ve devamını sağlayan:
    • İnsan koryonik gonodotropini(Human Chorionic Gonadotropin=hCG):
      • gebeliğin erken dönemlerinde plasentadan salgılanır.
  • Gebeliğin sonraki 2/3 ündeprogesteron kaynağı plasentadır
menstr e l faz pre ovulat uvar faz post ovulat uvar faz

Uterus

(endometriyum kalınlığı)

Uterin/Endometriyal/Menstrüel Siklüs

Menstrüel Faz

Pre-ovulatuvarFaz

Post-ovulatuvarFaz

menstr e l faz 1 5 g nler
Menstrüel Faz: 1-5. günler
  • Yaklaşık 5 gün sürer
  • 30-80 ml kan kaybedilir
  • Kanamanın 1. günü = döngünün 1. günüdür
  • Korpus luteumdan salgılanan östrojen ve progesteron düzeyi azalınca fonksiyonel endometriyum tabakasıdökülür =Menstrüasyon
  • FSH etkisi ile overlerde yeni foliküller büyümeye başlar
pre ovulat uvar faz 6 14 g nler
Pre-ovulatuvarFaz: 6-14. günler
  • Menstrüasyon ile ovulasyon arasındaki süreç
  • FSH yeni foliküllerin gelişmesini sağlar

= foliküler faz / over

  • Olgunlaşan foliküllerden östrojen salgılanır
  • Östrojen endometriyumun proliferasyonunu uyarır

= proliferatif faz / uterus

ovulasyon

Gonodotropik hormonların

plazma konsantrasyonları

LH

FSH

Gonadal hormonlarının plazma

düzeyleri

Progesteron

Östrojen

Ovaryum

Korpus luteum

gelişimi

Korpus luteumun

dejenerasyonu

Folikül gelişimi

Ovulasyon

Ovulasyon
  • Döngünün yaklaşık 14. gününde gerçekleşir
  • Gelişen foliküllerden östrojen üretiminin giderek artması hipotalamusu ve hipofizde LH salgılayan hücreleri uyarır
    • Azalmış olan GnRH salgısı artar
      • Hipofizden LH salgısı artar
      • LH salgısının doruğa çıkması ile sonuçlanır
  • LH doruğuovulasyonu tetikler. Ovum atılır
post ovulat uvar faz 15 28 g nler
Post - OvulatuvarFaz: 15-28. günler
  • Folikül LH etkisi ile korpus luteuma dönüşür
    • Korpus luteum progesteron salgılayarak endometriyumu etkiler

= luteal faz / over

  • Endometriumdasalgı bezleri etkinleşir ve embriyonun implantasyonunu kolaylaştıran değişimler oluşur
    • =Sekretuar veya salgısalfaz / uterus
gebelik olu mazsa
Gebelik oluşmazsa
  • Korpus luteum geriler; progesteron veöstrojen düzeyleri düşer
  • Endometriyumun kan desteği azalır
  • Endometriyal dokular dökülür

= menstrüasyon

menstr e l sikl s n d zenlenmesi

Ovaryum

Korpus luteum

gelişimi

Korpus luteumun

dejenerasyonu

Folikül gelişimi

Ovulasyon

Menstrüel siklüsün düzenlenmesi
  • Foliküler faz
    • Ovulasyondan öncedir
    • Süresi daha değişkendir
  • Luteal faz
    • Ovulasyonu takip eder
    • Çok az değişkenlik gösterir; genellikle 14 gün sürer
hormonlar

Hormonlar

Östrojen, progesteron, relaksin, inhibin

Overler ve plasentadan salgılanırlar

Östrojen

Kadın ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesi ve sürdürülmesi

Progesteron

Endometriyum ve memenin gelişmesi

Relaksin

Gebeliğin sonunda simfiz pubisin gevşemesi

İnhibin

FSH salgısının inhibisyonu

menstr el sikl s s ras nda g nde

Gonadal hormonlarının plazma

düzeyleri

Progesteron

Östrojen

Kolesterol

17-Hidroksipregnenolon

Dehidroepiandrosteron

Pregnenolon

Progesteron

Androstenedion

17-Hidroksiprogesteron

Testosteron

17-Östradiol

Östron

Östriol

Menstrüel siklüs sırasında/ günde

Erken foliküler evre Ovulasyon öncesi Luteal faz ortası

progesteron (mg) 1 4 25

17-OH-progesteron (mg) 0.5 4 4

Dehidroepiandrosteron (mg) 7 7 7

Androstenedion(mg) 2.6 4.7 3.4

Testosteron(g) 144 171 126

Östron (g) 50 350 250

Östradiol(g) 36 380 250

Erkekte

Progesteron: 0.3 mg

Testosteron: 4 – 9 mg

Östradiol: 50 g

strojenlerin etkileri

Östrojenlerin etkileri

Üreme organlarında

Endometriyum, serviks ve vajina üzeride proliferatif etki

Foliküllerin gelişmesini kolaylaştırır, fallop tüplerinin hareketini artırır

Uterus kan akımını artırır, miyometriyumun uyarılma eşiğini düşürür, oksitosine duyarlılığını artırır

strojenlerin etkileri1

Östrojenlerin etkileri

Endokrin organlarda

FSH salgısını azaltır

Hipofiz boyutlarını artırır

Anjiyotensinojen ve tirod bağlayıcı globulin salgısını artırır (sıvı-elektrolit dengesi)

Epifiz kapanmasına neden olur

Protein anabolizan

Kan kolesterolünü düşürür

Memelerde

Kanallarda gelişme (memenin büyüme hormonu)

progesteronun etkileri

Progesteronun etkileri

Uterus

Endometriyum, serviks ve vajina üzerindeki sekretuar etki

Miyometriyumda östrojene zıt etki gösterir, uyarılabilirliğini ve oksitosine cevabını azaltır

Endometriyumdaki östrojen reseptörlerinin sayısını azaltır

Memede

Lobül ve alveollerin gelişimini uyarır

Beyinde

LH salgısını inhibe eder, östrojenin etkisini güçlendirerek ovulasyonu önler

menstr el sikl sde etkilenen yap lar

Menstrüel siklüsde etkilenen yapılar

Over döngüsü

Foliküler faz, ovulasyon ve luteal faz

Uterus döngüsü

Menstrüasyon, proliferasyon ve sekretuar fazları

Uterus serviksinin mukus salgısındaki döngüsel değişiklikler

Vajinal döngü

uterus serviksinin mukus salg s ndaki d ng sel de i iklikler

Uterus serviksinin mukus salgısındaki döngüsel değişiklikler

Östrojen mukusu daha ince ve daha alkali yapar

Progesteron mukusu kalın yapışkan ve hücre içeren hale getirir

Ovulasyon anında mukus en ince yapısındadır (spinbarkeit), 8-12 cm uzayabilir

vajinal d ng

Vajinal döngü

Östrojen epiteli kornifiye eder

Progesteron ile kalın mukus salgısı, epitelde proliferasyon ve lökosit infiltrasyonu

ovulasyonun g stergeleri

Ovulasyonun göstergeleri

Endometriyum biyopsisinde salgı evresinin görülmesi

Hücre içeren kalın, yapışkan servikal mukusun varlığı

Bazal vücut ısısının yükselmesi

d llenme
Döllenme
  • Ovum ile spermin birleşmesidir
  • Fertilizasyon fallop tüplerinin ampullasında gerçekleşir
  • Ovum döllenme yerine birkaç günde ulaşır
  • Döllenen ovumun uterusa implantasyonu ovulasyondan sonra 5-10 gün içinde gerçekleşir.
slide67

Oviduct

Optimal site

of fertilization

Ampulla of

oviduct

Ejeküle

olan

sperm % si *

Ejekülsyon-

dan sonra

dakika

Sperm

surrounding

ovum

Fertilizasyon

yeri

Oviduct un

üst 1/3 ü)

Uterus

ServiKal

Kanal

Vajen

30–60

0.001

Ovary

Fimbria

Ovulated

ovum

10–20

0.1

Uterus

Cervical canal

1–3

3

Vagina

180 million sperm

deposited

0

100

Penis

*Hayvan çalışmalarına dayalı.

menstr el sikl sde retken d nem

Menstrüel siklüsde üretken dönem

Döllenme için en uygun cinsel birleşme dönemi ovulasyondan önceki 48 saat ovulasyondan sonraki birkaç saattir

Ovulasyon LH doruğundan 10 saat sonra gerçekleşir

Ovumun döllenebilme süresi 24 saat

Spermin dölleyebilme yeteneği 3-5 gün

Üretken dönem 4-5 gündür

menopoz
Menopoz
  • Menstrüasyonun kesilmesi
  • 45-55 yaşlarında olur
  • Overler FSH’a cevap veremezler
  • Kalan folikül sayısı azalır
  • Östrojen düzeyi azalır
  • Üreme organlarında gerileme olur
  • Sıcak basmaları ve psişik belirtilerle karakterizedir
kad n ve menstr el bozukluklar
Kadın ve menstrüel bozukluklar
  • Amenore / Dismenore
  • Histerektomi
  • Ooferektomi
  • Endometriyozis
  • Premenstrüel sendrom (PMS)
kad n reme sistemi1
Kadın üreme sistemi
  • Kadın üreme organları ve over foliküllerinin işlevsel yapısı
  • Foliküllerin büyüme ve gelişmesi, ovulasyon ve korpus luteum oluşumu
  • Kadında aylık ritmin düzenlenmesi
  • Menstrüel siklüsde etkilenen yapılar
  • Kadın cinsiyet hormonları ve işlevleri
  • Menstrüel siklüsde üretken dönem
  • Menopoz
iii reme sa l
III. Üreme Sağlığı
  • Üreme sağlığı’nın önemi
    • Çocuk sağkalımı ve üreme sağlığı
    • Türkiye’de üreme sağlığı ve nüfus yapısı
  • Doğurganlığın düzenlenmesi
    • Gebeliğin engellenebileceği aşamalar
    • Doğum kontrol yöntemleri ve mekanizmaları
  • İnfertilite
reme sa l

Üreme Sağlığı

Mutlu ve güvenli bir cinsel yaşam

Üreme yeteneğini koruma

Bu yeteneği kullanma zamanı ve sıklığı konusunda karar verme özgürlüğü

Kadın/Erkek/Genç/Yaşlı tüm bireyler için cinselliği de kapsayan bir bütün ve temel bir haktır

Birleşmiş Milletler Nüfus ve Kalkınma Konferansı, 1994, Kahire

slide74

fiziksel

  • biyolojik
  • toplumsal
  • genetik
  • davranışlar

SAĞLIĞI BOZAN ETKENLER

Çevresel

Bireysel

ocuk sa kal m ve reme sa l

Kadının konumu ve güçlendirilmesi

Kadın sağlığı

Kadın üreme sağlığı

Güvenli annelik

Çocuk sağkalımı ve üreme sağlığı

Adolesan

Cinsel sağlık

ve Üreme sağlığı

İnsan Gelişimi

Çocuğun

yaşatılması

t rkiye de

Türkiye’de

1990-1995 2020-25

Toplam doğurganlık hızı 2,85 2,11

Kaba doğum hızı 23,9 16,0

Bebek ölüm hızı (%0) 50,6 15,5

Doğuşta yaşanması beklenen yıl 67,3 73,2

Nüfus artış hızı (%0) (göç yok) 11,7 8,8

Yıl ortası nüfus (1000) (göç yok) 56204 83718

do urganl n d zenlenmesi

Doğurganlığın düzenlenmesi

Amaç

Çocuk istemeyen ailelerin gebelikten kaçınmalarına yardımcı olmak

Çok sayıda ya da çok sık gebelik ve doğumun yol açacağı anne ve çocuk sağlığı sorunlarını önlemek

do um kontrol y ntemleri
Doğum Kontrol Yöntemleri

Kontrasepsiyon: doğum kontrolü

  • Gebeliğin engellenebileceği aşamalar
    • Ovulasyon/ sperm üretimi
    • Döllenme
    • İmplantasyon
  • Yöntemler geri dönüşümlü/ geri dönüşümsüz olabilir
do um kontrol y ntemleri ve mekanizmalar

Doğum kontrol yöntemleri ve mekanizmaları

Doğal yöntemler

Bariyer yöntemleri

Rahim içi araçlar

Oral kontraseptifler

Enjeksiyon ve implantlar

Postkoital korunma

Gebeliğin tıbbi olarak sonlandırılması

Erkeğin hormonal kontraseptifleri

Sterilizasyon

spermatogenezin feedback k ontrol

Hipotalamus

+

GnRH

ÖnHipofiz

(sadece LH)

(sadece FSH)

LH

FSH

Testis

Sertoli

Inhibin

Testosteron

Leydig

Spermatogenezin Feedback Kontrolü

-

-

-

+

+

Testis

slide84

Ovulasyonun feedback kontrolü

+/ –

Hipotalamus

GnRH

Ön hipofiz

Üreme organları ve diğer hedef dokular

FSH

+

+

LH

Korpus luteum

Granüloza

Over

Teka

+

+

Progesteron

Östrojen

do al y ntemler periyodik korunma

Doğal yöntemler - Periyodik korunma

Tahminler:

Ovulasyon beklenen menstruasyondan önceki 14. günde gerçekleşir

Oosit ovulasyondan sonra 24 saat canlı kalabilir

Kadın üreme yollarında spermin dölleyebilme yeteneği 2 gün (3-5)

Ovulasyondan 3 gün önce, 1 gün sonra

do al y ntemler periyodik korunma1

Doğal yöntemler - Periyodik korunma

Ritim veya takvim yöntemi

Bazal vücut ısısı

Servikal mukus (Billings yöntemi)

do al y ntemlerin

Doğal yöntemlerin

Avantajları

Ucuz ve serbest

İlaca gerek yok

Yan etkisi yok

İstenildiğinde gebe kalınabilir

Dezavantajları

Yüksek düzeyde motivasyon gerekir

Doğru kullanılmadığında %15-25 yanılma oranı vardır

geri ekme

Geri çekme

“Coitus interruptus”

Ejekülasyondan önce penisin geri çekilmesidir

Doğru kullanılmadığında etkinliği % 3-16 (dikatli kullanıldığında %96)

bariyer y ntemler

Bariyer yöntemler

Prezervatif (erkek ve kadın)

Spermisid fitiller (kadın)

Diyafram (kadın)

bariyer y ntemler1

Bariyer yöntemler

Avantajları

Ucuz

Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunma sağlar (prezerfatif)

İstenildiğinde gebe kalınabilir

Dezavantajları

Doğru kullanılmadığında %12-21 hata payı var

Kullanılan maddelere duyarlılık

Vajinal ve üriner enfeksiyon riski (prezerfatif hariç)

rahim i i ara lar n etki mekanizmas

Rahim içi araçların etki mekanizması

Uterusta inflamatuar cevabı uyararak spermin yaşama şansını azaltırlar

İmplantasyonu önlerler

Servikal mukusu kalınlaştırırlar, spermin geçişine engel olurlar

Spermin kapasitasyonu ve yaşamasını inhibe ederler (progesteron)

rahim i i ara lar n

Rahim içi araçların

Avantajları

%2 hata payı var

1-10 yıl süreyle etkin

Çıkarıldığında gebe kalınabilir

Dezavantajları

Menstrüasyon sırasında kanamayı artırabilir (steroid içermeyenler)

Uterusta perforasyon olasılığı

Pelvik inflamatuar hastalık riskinde artış

oral kontraseptifler

Oral kontraseptifler

Kombinasyonlar ve fazik oral kontraseptifler

Kombinasyonlar

Belirli miktarda östrojen ve progesteron içerir

Fazik

Değişen miktarlarda östrojen ve progesteron içerir

21 gün ilaç + 7 gün plasebo

oral kontraseptifler1

Oral kontraseptifler

Birincil etki mekanizması

GnRH salgısını ve ovulasyonu önlerler

oral kontraseptifler2

Oral kontraseptifler

İkincil etki mekanizması

Progestinler

Servikal mukusun yapısını değiştirirler

Uterus ve fallop tüplerinin motilitesini değiştirir

Endometriyal sekresyonu değiştirir

Östrojenler

Foliküler büyümeyi inhibe eder

progesteron i erenler

Progesteron içerenler

Etki mekanizması

Servikal mukusun yapısını değiştirirler

Uterus ve fallop tüplerinin motilitesini değiştirir

Endometriyal sekresyonu değiştirir

Ovaryumların gonodotropinlere duyarlılığını değiştirir

Ovulasyonu tamamen inhibe etmez

oral kontraseptiflerin

Oral kontraseptiflerin

Avantajları

Hata oranı<%1

Eğitim gerekmiyor

Ovaryum kistleri, iyi huylu meme tümörü riskini azaltır. Düzensiz siklüsleri, dismenoreyi vb önler

Dezavantajları

Günlük kullanım gerekiyor

Venöz tromboz riski

Sigara içenlerde miyokard infarktüsü riski

enjeksiyon ve implantlar

Enjeksiyon ve implantlar

Depo provera

Norplant

Progesteron içerirler

enjeksiyon ve implantlar1

Enjeksiyon ve implantlar

Avantajları

Hata oranı<%1

Uzun etkili

Dezavantajları

Düzensiz menstrüel kanamalar

İmplantasyon yerinde iritasyon (norplant)

postkoital korunma

Postkoital korunma

Cinsel ilişkiden sonra

12 saat arayla iki doz oral kontraseptif alınması

Rahim içi araç uygulanması

Mekanizma: implantasyonu önlemek

gebeli in t bbi olarak sonland r lmas

Gebeliğin tıbbi olarak sonlandırılması

RU 486 (mifepriston)

Progesteron antagonisti

PGE1 (misopristol)

Uterus içeriğinin dışarı atılmasını sağlar

7 haftaya kadar olan gebeliklerde başarı % 95

kal c y ntemler

Kalıcı yöntemler

Vazektomi

Fallop tüplerinin bağlanması

cinsel yolla bula an hastal klar
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar
  • HIV/AIDS
  • Hepatit B ve C
  • Gonore, Sifiliz ve Clamidya
nfertilit e
İnfertilite
  • Herhangi bir korunma yöntemi kullanmadan en az 1 yıl süreyle gebe kalınamaması durumudur
  • Kadın ve erkeğin anatomik ve cinsel işlev bozukluğu açısından incelenmesi gerekir
nfertilit eye y nelik testler
İnfertiliteye yönelik testler
  • Bazal vücut ısısı
    • Progesteron bazal vücut ısısını 0.5 - 1.0 0Cartırır
  • Ovulasyon hormon profilinin belirlenmesi
    • LH, FSH, Östradiol ve Progesteron düzeyleri
nfertilit eye y nelik testler1
İnfertiliteye yönelik testler
  • Fallop tüplerinin
    • kapalı olup olmadığının araştırılması
  • Semen analizi
    • sperm sayısı, motilite ve yapısal anomali olup olmadığının araştırılması
reme sa l1
Üreme Sağlığı
  • Üreme sağlığı’nın önemi
    • Çocuk sağkalımı ve üreme sağlığı
    • Türkiye’de üreme sağlığı ve nüfus yapısı
  • Doğurganlığın düzenlenmesi
    • Gebeliğin engellenebileceği aşamalar
    • Doğum kontrol yöntemleri ve mekanizmaları
  • İnfertilite
slide109

IV. GEBELİK VE DOĞUM

  • GEBELİK
    • Ovumun fallop tüpüne alınması – Döllenme - İmplantasyon
    • Plasenta ve işlevleri
    • plasenta hormonları
    • Östrojen, progesteron ve gebelik
    • Gebelikte hormonal denge
    • Anne vücudunun gebeliğe yanıtı
  • Doğum
    • Doğumun başlaması
    • Doğumun aşamaları
    • Laktasyon
gebel k

GEBELİK

Döllenmiş ovumun implantasyonundan fetusun doğumuna kadar geçen süreçtir

40 hafta sürer

Son menstrüel siklüsun 1. gününden itibaren 284 gün

ovumun fallop t p ne al nmas
Ovumun fallop tüpüne alınması
  • Fimbriyaların iç yüzündeki silyalı epitel sayesinde gerçekleşir (%98)
      • Östrojenle aktive olan silya, fallop tüplerinin ağızlarını (ostium) açan sürekli vurumlar yapar. Bu haraket ostiumlara doğru yavaş bir sıvı akımı yaratır
slide112

Oviduct

Optimal site

of fertilization

Ampulla of

oviduct

Sperm

surrounding

ovum

Görülme

zamanı

(ejakülasyondan

sonra:dakika)

Sperm

oranı*

Yerleşim

Fertilizasyon

yeri

(tuba

uterinanın

üst 1/3)

Uterus

Servikal

kanal

Vajina

Ovary

30–60

0.001

Fimbria

Ovulated

ovum

Uterus

Cervical canal

0.1

10–20

Vagina

180 million sperm

deposited

1–3

3

Penis

0

100

Döllenme:Spermler dişi üreme kanalında yaklaşık 3 mm/dak hızla ilerler. Cinsel ilişkiden 30 – 60 dakika sonra fallop tüblerine ulaşırlar

*Hayvan deneylerinin verileri

d llenme1
Döllenme
  • Korona radiyatadan geçiş
    • hiyaluronidaz
  • Zona pellusidadan geçiş
    • Akrozin vb. proteazlar
      • Sperm zona pellusidadaki reseptöre (ZP3) bağlanır
      • Akrozom parçalanır
d llenme devam
Döllenme (devam)
  • Füzyon
    • Gelişimi başlatan uyarı
    • Polispermi önler
  • Döllenme sperm-ovum kaşılaşmasından itibaren 30 dakikada sona erer
mplantasyon
İmplantasyon
  • Ovulasyondan 5-10 gün sonra oluşur
  • Trofoblastlar sayesinde gerçekleşir
    • Proteolitik enzim salgılayarak endometriyum yüzeyindeki hücreleri sindirirler
    • Endometriyumdan serbestlenen sıvı besinleri aktif olarak blastosite taşırlar
      • Embriyo, 8 hafta bu yolla beslenmeye devam eder
plasenta
Plasenta
  • Koryon ve endometriyumdan köken alır
      • Koryon villusları
      • Maternal sinüsler
    • İmplantasyondan yaklaşık 1 hafta sonra plasenta gelişmeye ve beslenmeyi üstlenmeye başlar
umblikal kord
Umblikal kord
  • Allantois ve yolk kesesinden kaynaklanır
  • Umbilikal arter ve venleri içerir
plasentan n i levleri
Plasentanın işlevleri
  • Besin ve oksijen sağlar
    • ilaçlar, alkol, nikotin vb. maddeler kolayca plasentadan geçer
  • Fetusa ait metabolik ürünleri ve karbondioksiti uzaklaştırır
  • Hormon üretir
    • hCG, progesteron ve östrojenler (östradiol ve östriol)
plasentan n i levleri1
Plasentanın işlevleri
  • Oksijenin difüzyonu
    • Pulmoner membrandaki difüzyon prensipleri geçerlidir
  • Oksijen taşınması
    • Hemoglobin F
      • Fetus hemoglobinidir ve oksijene afinitesi yüksektir
      • Erişkin hemoglobininden %20-50 daha fazla oksijen taşır
    • Hemoglobin konsantrasyonu anneninkinden %50 daha fazladır
    • Akciğerlerde de görülen Bohr etkisi ile anne tarafında hemoglobinin O2 bağlama kapasitesi azalırken fetus tarafında artar
nsan koryonik gonodotropini hcg
İnsan koryonik gonodotropini (hCG)
  • Annede gebeliğin oluştuğunu gösterir
    • Modern gebelik testleri idrardaki (14. gün) veya kandaki (6. gün) hCG varlığının gösterilmesine dayanır
    • hCG yapısal ve işlevsel olark LH’ a benzer
  • Gebeliğin erken dönemlerinde salgılanır, 20. haftaya doğru giderek azalır
nsan koryonik gonodotropini hcg1
İnsan koryonik gonodotropini (hCG)
  • Korpus luteumun büyümesini sağlar
    • Büyüyen gebelik korpus luteumundan
      • Östrojenler
      • Progesteron
      • Relaksin
    • Gebeliğin 6. haftasından sonra plasenta korpus luteumun görevini üstlenmeye başlar
koryonik sommatommotropin hcs plasental laktojen

Koryonik sommatommotropin (hCS, plasental laktojen)

Sinsityotrofoblastlardan salgılanır

Büyüme hormonu ailesinden

Güçlü laktojen, zayıf büyüme etkili

Gebeliğin maternal büyüme hormonu

Gebelikte azot, potasyum, kalsiyum tutulumuna ve lipolize

Annenin glikoz tüketimini azaltarak glikozun fetusa yönlenmesine neden olur

di er plasenta hormonlar

Diğer plasenta hormonları

POMC

CRH

GnRH ve inhibin

Leptin

progesteron ve gebelik
Progesteron ve gebelik
  • Oksitosinin uterus kası üzerindeki etkilerine zıt yönde davranır
    • Oksitosin (progesteron ve östrojenin yokluğunda) uterusun kasılmasını sağlar
    • Gebelikteki yüksek progesteron düzeyi uterusun sessiz kalmasını sağlar
    • Progesteron / östrojen oranı gebeliğin sonunda düşer ve oksitosin fetusun çıkması için gereken uterus kasılmasını başlatır
  • Östrojenle birlikte meme gelişmesini uyararak memeyi laktasyona hazırlar
strojen e itleri
Östrojen çeşitleri
  • Östradiol
      • Ovaryum ve plasentada üretilir
  • Östriol
      • Sadece plasentada üretilir
      • Gebelikte dolaşımdaki östrojenin büyük bölümünü oluşturur
      • Düzeyi fetusun durumunun iyi olması ile ilişkilidir
  • Östron
    • Adrenal androjenlerin dönüşmesi ile oluşur
    • Menopoz sonrası kadınların dolaşımındaki temel östrojendir
strojen ve gebelik
Östrojen ve gebelik
  • Annede
    • uterusunun gelişimi
    • meme büyümesi ve duktal yapının gelişimi
    • dış genital organların gelişimi
  • Fetus ve embriyo gelişimi
anne v cudunun gebeli e yan t

Anne vücudunun gebeliğe yanıtı

Ağırlık artar

Gebelik süresince artış 11kg

3.5 kg: fetus

2 kg: amniyon sıvısı, plasenta ve fetal membranlar

1 kg: uterus

1 kg: meme

3 kg: ekstarselüler sıvı ve kan

1,5 kg:yağ dokusu

anne v cudunun gebeli e yan t1

Anne vücudunun gebeliğe yanıtı

Metabolizma

Bazal metobolizma hızı 2. yarıda %15 artar

Tiroksin, adrenokortikal hormonlar ve cinsiyet hormonları artışına bağlı

Fetusun en çok büyüdüğü dönem gebeliğin son 3 ayıdır

Son iki ayda fetusun ağırlığı iki katına çıkar: fetusun gereksinimleri

anne ve plasentadaki depolardan da karşılanır

(annenin gastrointestinal sistemi yeterince karşılayamaz )

anne v cudunun gebeli e yan t2

Anne vücudunun gebeliğe yanıtı

Kalp debisi gebeliğin 27. haftasında %30-40 artar

gebeliğin son 8 haftasında normal düzeye yaklaşır

Gebeliğin son ayında plasentanın maternal tarafında kan akım hızı 625 ml/dakika

Kan hacmi doğumdan hemen önce % 30 artar

östrojen ve aldosteron artışı sonucu böbreklerde sıvı tutulur

Kemik iliğinin aktivasyonu sonucu eritrosit yapımı artar

anne v cudunun gebeli e yan t3

Anne vücudunun gebeliğe yanıtı

Solunum hızı % 20 artar

Bazal metabolizma hızı ve ağırlığın artmasına bağlı

Büyüyen uterusun diyafragmayı yukarı itmesi sonucu azalan ventilasyon solunumun hızlanmasına katkıda bulunur

İdrar oluşum hızı hafifçe artar

Sıvı alımı ve metabolik ürünlerinin artar

gebelik toksemisi

Gebelik toksemisi

Preeklampsi ve eklampsi

Annede aşırı su ve tuz tutulması, ağırlık artışı ve ödemle karakterizedir

Gebelerin % 4’ünde gebeliğin son birkaç ayında görülür

arteryel kan basıncında hızlı artış ve idrarla büyük miktarlarda protein kaybı vardır

do um

Doğum

Uterus kasılmalarının doruğa ulaşması

Uterus kasında uyarılmayı artıran hormonal değişimler

Östrojenlerin progesterona oranı

Oksitosin

Fetal hormonlar

İlerleyen mekanik değişimler

do umu ba lat c i aret fetustan gelir

Doğumu başlatıcı işaret fetustan gelir

Fetal hormonlar

CRH, ACTH , androjen 

Androjen plasentada östrojene çevrilir

Östrojen prostaglandin desiduadan prostaglandin salınmasına neden olur

Prostaglandinler miyometriyum kasılmalarını başlatır.

oksitosinin uterusa etkisi

Oksitosinin uterusa etkisi

Nörohipofizden salgılanan ve özgül olarak uterusun kasılmasına neden olan bir hormondur

Gebeliğin son aylarında uterus kasında oksitosin reseptör sayısı giderek artar

Doğum sırasında oksitosin salgılanma hızı artar

do umun ba lamas

Doğumun başlaması

Pozitif feedback teori

Seviksin gerilmesi refleks yoldan nörohipofizden oksitosin salınımını artırır

Oksitosin uterusta kasılmayı artırır

Kasılma serviksin daha da gerilmesini sağlar

do umun a amalar
Doğumun aşamaları
  • Dilatasyon (birkaç dakika - 24 saat)
      • Doğumun başlangıcında sevikal kanal 10 cm genişler
      • Kontraksiyonlar düzenli hale gelir
      • Amniyon kesesi yırtılır (kendiliğinden veya müdahale ile)
  • Doğum (1 dakika – saatler)
      • Dilatasyondan sonra bebeğin çıkışına kadar geçen süreçtir
      • “Kuvvetli” kontraksiyonlar olur
      • Doğum
  • Plasentanın çıkması (10 - 45 dakika)
      • Doğumdan sonra gerçekleşir
      • Kontraksiyonlar devam eder
      • Plasenta doğar
      • Kan damarlarında kontraksiyon olur
laktasyon
Laktasyon
  • Meme bezlerinde süt üretim ve salgılama sürecidir
  • Prolaktin
    • Alveoler gelişim ve süt üretimini sağlar
    • Gebelik sırasında düzeyi artar, fakat çok az süt salgısı olur
      • Gebelik süresince yüksek düzeyde salgılanan östrojen ve progesteron memelerin süt salgısı için gelişmesini sağlarken prolaktinin etkisini inhibe ederek üretime engel olurlar
laktasyon devam
Laktasyon (devam)
  • Postpartum(doğum sonrası)
    • Östrojen ve progesteron düzeyi azalır
      • prolaktinin etkisi ile süt üretimi başlar
    • Emzirme sonucu meme bezlerinden çıkan uyarılar hipotalamus-nörohipoz yolu ile oksitosin üretimine yol açar
      • Oksitosin süt kanallarındaki düz kasların kasılmasını sağlayarak sütün akmasını sağlar
slide141

GEBELİK VE DOĞUM

  • GEBELİK
    • Ovumun fallop tüpüne alınması – Döllenme - İmplantasyon
    • Plasenta ve işlevleri
    • plasenta hormonları
    • Östrojen, progesteron ve gebelik
    • Gebelikte hormonal denge
    • Anne vücudunun gebeliğe yanıtı
  • Doğum
    • Doğumun başlaması
    • Doğumun aşamaları
    • Laktasyon