Download
slide1 n.
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Gearfetting PowerPoint Presentation
Download Presentation
Gearfetting

Gearfetting

97 Views Download Presentation
Download Presentation

Gearfetting

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. De ûntjouwing fan meartaligens yn it Fryske ûnderwiis yn Europeesk perspektyfFryske Akademy – lêzingAlex Riemersma 27 febrewaris 2009

  2. Gearfetting • Europa & Mercator • Untjouwing Frysk yn it ûnderwiis- twataligens en meartaligens • Fan Fryskprater ta meartalige Europeaan

  3. Ynlieding • Posysje Frysk yn Europa • Trijetalich ûnderwiis • Mercator Education / Fryske Akademy • Europeesk Hânfest foar Regionale en Minderheidstalen

  4. Europa - 1 • Europeeske Uny (1957)27 lidsteaten480 miljoen EU-boargers10% praters fan minderheidstaal60 minderheidstalen

  5. Europa - 2 • Ried fan Europa (1949)47 lidsteaten800 miljoen Europeanen • Europeesk Hânfest foar Regionale of Minderheidstalen (1998):48 konkrete maatregels • Kaderferdrach Beskerming Nasjonale Minderheden (2005):Friezen erkend as nasjonale minderheid

  6. Posysje Frysk yn Europa • Middenmoater yn:- getal: 350.000 memmetaalsprekkers- taalhâlding: “Frysk is fan ús allegearre”- posysje: unike autochtoane minderheidstaal yn homogeen gebiet- status: erkend as twadde rykstaal- ambysje: útbou sterke kultuertaal

  7. Mercator yn Europa • Netwurk fan 5 kennissintra:Ljouwert (Fryslân, Nederlân)Aberystwyth (Wales, Feriene Keninkryk)Barcelona (Kataloanje, Spanje)Budapest (Hongarije)Eskilstuna (Sweden) • Netwurk fan 82 twatalige skoallen • Netwurk fan learaarsopliedings

  8. Mercator yn Europa • Undersyk:Modellen en it funksjonearjen fan it ûnderwiis • Trochgeande learline meartalich ûnderwiis • Tafoege wearde fan meartaligens

  9. Regionale Dossiers • Serie fan mear as 40 • Update eltse 5 jier • Online beskikber

  10. Taalplenning Frysk • Frysk is net bedrige mei útstjerren, mar taaloerdracht stiet wol ûnder druk. • Taalplenning is bewust belied • Trije kearnbegripen:- Kapasiteit / Ynfrastruktuer- Mooglikheid / Gelegenheid- Taalwil / Taalhâlding

  11. Fragen en twifels • Twatalige opfieding is (te) yngewikkeld. • Meartalich ûnderwiis is (te) dreech. • Kinderen kunnen beter alleen Nederlands leren, ‘daar kom je verder mee’. • ‘Twee- of meertalig opgeleide kinderen krijgen een taalachterstand in het Nederlands’.

  12. Wêrom Frysk yn it ûnderwiis • Pedagogysk argumint / rjocht op ûnderwiis yn de memmetaal • Kultuerpartisipaasje • Maatskiplik nut • Taalbehâld

  13. Wêrom meartalich ûnderwiis • Kognitive ûntwikkeling • Emoasjonele ûntjouwing • Sosjale ûntjouwing • Funksjonearjen yn de meartalige maatskippij

  14. Untjouwing argumintaasje • Skopstien: bestride fan twataligens • Stapstien: foarbygeande twataligens • Hoekstien: bliuwende twataligens, tawurkje op meartaligens

  15. Taaloerdracht Frysk • Skoalle:fan pjutten & beukers oant learlingen & studinten • Kursussen foar folwoeksenen: Afûk-lessen yn winterskoft;Edufrysk: ôfstân en digi-learen;Literatuer (ek: toaniel, lieten)Skiednis

  16. Frysk yn it ûnderwiis • 1907: bûten skoaltiid • 1937: fakultatyf fak yn leger ûnderwiis • 1955: fakultatyf fiertaal yn ûnderbou • 1980: ferplichte fak yn basisûnderwiis • 1988: omtinken yn spesjaal ûnderwiis • 1993: ferplichte fak yn fuortset ûnderwiis

  17. Foto fan bern • Leafst bern boartsjend of yn kombinaasje mei heit en memen / of plaatsje mei TOMKE

  18. Taaloerdracht poppen, pjutten & beukers • 1989: Stifting pjutteboartersplakken - 9 • 2007: Sertifisearring fanFrysk- en twatalige berne-opfang – 60 • 2010: Frysk- en twatalige berne-opfang – 100 • Tomke-projekt -150 plakken (= 50%)

  19. Frysk op basisskoalle • Frysk as fak en fiertaal • Kearndoelen: 4 feardichheden • Studio F – differinsjaasje yn doelen • Skoalleradio en skoalletelevyzje

  20. Trijetalich ûnderwiis (1) • Groep 1-6: 50% Fries, 50% Nederlands • Groep 7-8: 40% Fries, 40% Nederlands, 20% Engels • Frysk, Nederlânsk en Ingelsk:fiertaal by oare fakken • Ynteraktyf taalûnderwiis

  21. Trijetalich ûnderwiis (2) • Utkomsten fan ûndersyk: Nederlânsk like goed as oarenFrysk gâns better • Ingelsk aardich flot en selsfertrouwen yn it gebrûk Ingelsk heger, mar net significant

  22. Trijetalige Skoalle - 3 • Untjouwings:- 2008: 20 basisskoallen- 2012: 50 basisskoallen (= 10%)- 2030: 250 basisskoallen (= 50%) • “Early English” (groep 5) • Trijetalich fuortset ûnderwiis • Fersterking relaasje mei de Pabo’s & learaarsopliedings f.û.

  23. Trijetalich perspektyf • Trochgeande learline: • Fan pjutten nei basisûnderwiis • Fan basis- nei fuortset ûnderwiis • Fan f.û. ûnderbou nei eksamenklasse • Fersterking pabo + learaarsoplieding

  24. Frysk yn it fuortset ûnderwiis • 1937 / 1948: fakultatyf • 1968: yn brêgeklasse • 1970: fakultatyf kar-eksamenfak • 1993: ferplichte fak • Fiertaal by oare fakken • Trochgeande learline

  25. Frysk yn heger ûnderwiis • Pabo: fak, fiertaal, didaktyk • Learaarsoplieding f.û.: fak • Universiteit: bachelor / master • Plannen: Frysk as fiertaal krekt asIngelsk as fiertaal

  26. Network of Schools

  27. Network of Schools Basis gegevens : • 82 skoallen ferspraat oer:13 EU lidsteaten 20 taalmienskippen • 28 foarskoalse foarsjennings • 51 basisskoallen • 18 skoallen foar fuortset ûnderwiis

  28. Trijetalige skoallen yn Europa • Vaasa – Finlân • Baskelân – Spanje • Noard-Fryslân – Dútslân • Lúksemboarch • Ladinië – Itaalje • Kataloanje - Spanje • Karintië - Eastenryk

  29. Europeeske Untjouwings • Europeesk Jier fan de Talen 2001Frysk gedicht “Bitterswiet” yn 80 talen • EU – belied: Memmetaal + 2 oare talen • EU – belied: adopsjetaal • Stribjen: 2 memmetalen + 2 oare talen

  30. Takomst • EU-boargers binne allegear meartalich • Wy leare talen op ferskillende nivo’s en foar ferskillende funksjes • Yntegraasje fan taal en kultuer

  31. Mercator: profyl • Meartaligens en Taallearen • Expertise- en dokumintaasjesintrum • Wittenskiplik ûndersyk • Platformfunksje en fasilitearring • Taakstelling: • Kennis ferwerving • Kennis sirkulaasje • Kennis tapassing

  32. Docht Fryske taalplenning derta? • 2007: Wat sûnder dy taalwil & ynfrastruktuer? • Taalhâlding – taalbesef • Taaloerdracht – taallearen • Taalgebrûk - taalgedrach • 2107: Posysje yn Euromosaïc: fan middenmoater ta top-10

  33. Foto fan bern • Leafst bern yn de klasse

  34. Eskerrik asko Tankewol Köszönöm • Grazia • Mercé plan • Dankscheen • Graciis • Kiitos • Diolch • Dz'akuju so • Hvala • Thank you • Mange Takk • Trugarez • Multumesc