Download
slide1 n.
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Gearfetting PowerPoint Presentation
Download Presentation
Gearfetting

Gearfetting

107 Views Download Presentation
Download Presentation

Gearfetting

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. De ûntjouwing fan meartaligens yn it Fryske ûnderwiis yn Europeesk perspektyfPro-bus Ljouwert Alex Riemersma 9 febrewaris 2011ariemersma@fryske-akademy.nl

  2. Gearfetting • Europa: EU / Ried fan Europa + Hânfest Minderheidstalen • Unesco: Language Vitality + Taalatlas • Frysk & Mercator yn Europa • Untjouwing Frysk yn it ûnderwiis- twataligens en meartaligens;- trijetalich ûnderwiis

  3. Europa - 1 • Europeeske Uny (1957)27 lidsteaten480 miljoen EU-boargers10% praters fan minderheidstaal60 minderheidstalen • “De EU respecteert de diversiteit van culturen, godsdiensten en talen.”

  4. Europa - 2 • Ried fan Europa (1949)47 lidsteaten800 miljoen Europeanen • Europeesk Hânfest foar Regionale of Minderheidstalen (1998):48 konkrete maatregels • Kaderferdrach Beskerming Nasjonale Minderheden (2005):Friezen erkend as nasjonale minderheid

  5. Unesco Taalatlas • Unesco Taalatlas: - 6.000 talen - 90% bedrige (yn 6 graden) • Unesco Language Vitality index:- oantal sprekkers (absolút en relatyf)- oerdracht (thús en op skoalle)- posysje (formeel en feitlik)- dokumintaasje

  6. Posysje Frysk yn Europa 1 • Neffens Unesco Language Vitality Index is Frysk “unsafe”, mar (noch lang) net bedrige mei útstjerren.Unesco Atlas of Endangered Languages (2003; 2009) • Frysk is “middenmoater” neffens Euromosaïc (1996) nr. 15 out of 48 • Frysk stiet swak yn taaloerdracht nei de folgjende generaasjes.

  7. Taalplenning • Taalplenning is bewust belied. • Fjouwer kearnbegripen:- Kapasiteit / Ynfrastruktuer- Mooglikheid / Gelegenheid- Taaloerdracht & taallearen- Taalwil / Taalhâlding

  8. Europeesk Hânfest – diel III • Underwiis • Justysje • Oerheid en publike tsjinsten • Media • Kultuer • Sosjaal en Ekonomysk Libben • Kontakten oer de grins

  9. Posysje Frysk yn Europa 2 • Middenmoater yn:- getal: 350.000 memmetaalsprekkers- taalhâlding: “Frysk is fan ús allegearre”- posysje: unike autochtoane minderheidstaal yn homogeen gebiet- status: erkend as twadde rykstaal- ambysje: útbou sterke kultuertaal

  10. Posysje Frysk yn Fryslân • Fryslân: 640.000 ynwenners • 94% kin Frysk ferstean • 73 % kin Frysk prate • 65% kin Frysk lêze • 20% kin Frysk skriuwe • 55% Frysk as memmetaal (350.000)

  11. Mercator Netwurk yn Europa • Netwurk fan 5 kennissintra:Ljouwert (Fryslân, Nederlân)Aberystwyth (Wales, Feriene Keninkryk)Barcelona (Kataloanje, Spanje)Budapest (Hongarije)Eskilstuna (Sweden) • Netwurk fan 82 twatalige skoallen • Netwurk fan learaarsopliedings

  12. Mercator yn EU-projekten • MELT (foarskoalse edukaasje); 4 partners:- Finlân, Bretanje, Wales • EUNoM (heger ûnderwiis); 7 partners: - Barcelona, Belfast, Brussel, Koper, Llanfair, Ljouwert, Udine • Language Rich Europe (British Council) • Civil Society Platform (EU)

  13. Mercator by Fryske Akademy • Meartaligens en Taallearen • Expertise- en dokumintaasjesintrum • Platformfunksje en fasilitearring • Taakstelling: • Kennis ferwervje: meitsje en sammelje • Kennis sirkulaasje • Kennis tapasse

  14. Undersyk Meartaligens • Modellen en it funksjonearjen fan it ûnderwiis • Trochgeande learline meartalich ûnderwiis • Tafoege wearde fan meartaligens:- Meer taal, meer kans- Fergeliking mei Baskelân • FA-survey “Taal yn Fryslân” (1980; 1994)

  15. Regionale Dossiers • Serie fan mear as 40 • Update eltse 5 jier • Online beskikber

  16. Europa en Fryslân • Fersterking EU-belied yn Fryslân:- taalferskaat / linguistic diversity- memmetaal + 2 oare talen • Frysk en Fryslân as foarbyld yn Europa:- meartaligens fan yndividu èn fan maatskippij- thús fertroud en rûnom thús- deeglik, feilich en fleurich

  17. Fragen en twifels • Twatalige opfieding is (te) yngewikkeld. • Meartalich ûnderwiis is (te) dreech. • Kinderen kunnen beter alleen Nederlands leren, ‘daar kom je verder mee’. • ‘Twee- of meertalig opgeleide kinderen krijgen een taalachterstand in het Nederlands’.

  18. Wêrom Frysk-meartalich ûnderwiis • Pedagogysk: Memmetaal as start fan de • Kognitive ûntwikkeling • Emoasjonele en sosjale ûntjouwing • Funksjonearjen yn de meartalige maatskippij:- Sosjaal- Ekonomysk • Kultuerpartisipaasje • Taalbehâld

  19. Untjouwing argumintaasje • Skopstien: bestride fan twataligens • Stapstien: foarbygeande twataligens • Hoekstien: bliuwende twataligens, tawurkje op meartaligens

  20. Foto fan bern • Leafst bern boartsjend of yn kombinaasje mei heit en memen / of plaatsje mei TOMKE

  21. Taaloerdracht Frysk • Skoalle:fan pjutten & beukers oant learlingen & studinten • Kursussen foar folwoeksenen: Afûk-lessen yn winterskoft;Edufrysk: ôfstân en digi-learen;Literatuer (ek: toaniel, lieten)Skiednis

  22. Frysk yn it ûnderwiis • 1907: bûten skoaltiid • 1937: fakultatyf fak yn leger ûnderwiis • 1955: fakultatyf fiertaal yn ûnderbou • 1980: ferplichte fak yn basisûnderwiis • 1988: omtinken yn spesjaal ûnderwiis • 1993: ferplichte fak yn fuortset ûnderwiis

  23. Taaloerdracht poppen, pjutten & beukers • 1989: Stifting pjutteboartersplakken - 9 • 2007: Sertifisearring fanFrysk- en twatalige berne-opfang – 60 • 2010: Frysk- en twatalige berne-opfang – 100 • Tomke-projekt -150 plakken (= 50%)

  24. Frysk op basisskoalle • Frysk as fak en fiertaal • Kearndoelen: 4 feardichheden • Studio F – differinsjaasje yn doelen • Skoalleradio en skoalletelevyzje

  25. Trijetalich ûnderwiis (1) • Groep 1-6: 50% Fries, 50% Nederlands • Groep 7-8: 40% Fries, 40% Nederlands, 20% Engels • Frysk, Nederlânsk en Ingelsk:fiertaal by oare fakken • Ynteraktyf taalûnderwiis

  26. Trijetalich ûnderwiis (2) • Utkomsten fan ûndersyk: Nederlânsk like goed as oarenFrysk gâns better • Ingelsk aardich flot en selsfertrouwen yn it gebrûk Ingelsk heger, mar net significant

  27. Trijetalige Skoalle - 3 • Untjouwings:- 2008: 20 basisskoallen- 2012: 50 basisskoallen (= 10%)- 2030: 250 basisskoallen (= 50%) • “Early English” (groep 5) • Trijetalich fuortset ûnderwiis • Fersterking relaasje mei de Pabo’s & learaarsopliedings f.û.

  28. Trijetalich perspektyf • Trochgeande learline: • Fan pjutten nei basisûnderwiis • Fan basis- nei fuortset ûnderwiis • Fan f.û. ûnderbou nei eksamenklasse • Fersterking pabo + learaarsoplieding

  29. Frysk yn it fuortset ûnderwiis • 1937 / 1948: fakultatyf • 1968: yn brêgeklasse • 1970: fakultatyf kar-eksamenfak • 1993: ferplichte fak • Fiertaal by oare fakken • Trochgeande learline

  30. Frysk yn heger ûnderwiis • Pabo: fak, fiertaal, didaktyk • Learaarsoplieding f.û.: fak(twaddegraads en earstegraads) • Universiteit: bachelor / master

  31. Lektoraat Frysk en Meartaligens yn Underwiis en Opfieding • Fernijingstaak:- Oansluting trijetalich basisûnderwiis nei fuortset ûnderwiis • Undersyk didaktyske kontinuïteit:- Ynstrumint foar kontakt op ynhâld • Undersyk taalbehearsking yn 3 doeltalen • Underwiis:

  32. Lektoraat Frysk en Meartaligens yn Underwiis en Opfieding • Underwiisplannen • PABO-stream mei Frysk as fiertaal en Ingelsk as fiertaal • Profilearjende Minor (30 EC) • Master Multilingualism (60 of 120 EC)

  33. Network of Schools Basis gegevens : • 82 skoallen ferspraat oer:13 EU lidsteaten 20 taalmienskippen • 28 foarskoalse foarsjennings • 51 basisskoallen • 18 skoallen foar fuortset ûnderwiis

  34. Trijetalige skoallen yn Europa • Vaasa – Finlân • Baskelân – Spanje • Noard-Fryslân – Dútslân • Lúksemboarch • Ladinië – Itaalje • Kataloanje - Spanje • Karintië - Eastenryk

  35. Europeeske Untjouwings • Europeesk Jier fan de Talen 2001Frysk gedicht “Bitterswiet” yn 80 talen • EU – belied: - Memmetaal + 2 oare talen- Early Language Learning - 2 memmetalen + 2 oare talen • Yntegraasje fan taal en kultuer

  36. Docht Fryske taalplenning derta? • 2007 = 100 jier nei 1907: “Fryske les” Wat sûnder dy taalwil & ynfrastruktuer? • Taalhâlding – taalbesef • Taaloerdracht – taallearen • Taalgebrûk - taalgedrach • 2107: Posysje yn Euromosaïc: fan middenmoater ta top-10

  37. Eskerrik asko Tankewol Köszönöm • Grazia • Mercé plan • Dankscheen • Graciis • Kiitos • Diolch • Dz'akuju so • Hvala • Thank you • Mange Takk • Trugarez • Multumesc