slide1
Download
Skip this Video
Download Presentation
AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 114

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ - PowerPoint PPT Presentation


  • 214 Views
  • Uploaded on

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ. AQRONOMLUQ İXTİSASI ÜZRƏ FİTOPATOLOGİYA KURSU. I BÖLMƏ: BİTKİLƏRİN ÜMUMİ PATOLOGİYASI. Mövzu 2. Göbələklər bitkilərin xəstəlik törədiciləridir. Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, professor İbrahim Cəfərov. P L A N.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNİVERSİTETİ' - goro


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1
AZƏRBAYCANDÖVLƏT

AQRAR UNİVERSİTETİ

AQRONOMLUQİXTİSASIÜZRƏ

FİTOPATOLOGİYA KURSU

slide2
I BÖLMƏ: BİTKİLƏRİN ÜMUMİ

PATOLOGİYASI

Mövzu 2. Göbələklər bitkilərin xəstəlik törədiciləridir

Kənd təsərrüfatı elmləri doktoru,

professor İbrahim Cəfərov

slide3
P L A N

2.1 Fitopatogen göbələklərin biologiyası

2.2 Göbələklərin bioloji xarakterizəsi. Mitsel və

onunşəkildəyişmələri

2.3 Göbələklərin qidalanması və çoxalması

2.4 Göbələklərin təsnifatı

2.5 Əsas taksonomiki qrupların səciyyəsi

slide4
Ədəbiyyat

1. İbrahim Cəfərov Ümumi fitopatologiya. Bakı: «Elm», 2007, 388 s.

2. İbrahim Cəfərov Fitopatologiya (fənnin öyrənilməsinə dair metodik

vəsait). Bakı: «Elm», 2008, 181 s.

3. İbrahim Cəfərov Fitopatologiya. Bakı: «Şərq-Qərb», 2012, 561s.

4. Попкова К.В. Общая фитопатология. М.: «Агропромиздат»,

2005, 398 с.

5. Семенкова И.Г., Соколова Э.С. Фитопатология. М.: Изд.

Академия,2003, 496 с.

6. Чикин Ю.А. Общая фитопатология. Томск: ТГУ, часть 1,

2001, 170 с.

7. Charles Lane Fungal Plant Pathogens. 2012.

8. George Nichelas Agrios Plant Pathology. 2005, 952 p.

www. google.ru

www.dic.academic.ru

slide7
Göbələk hüceyrəsi

Endoplazmatik

şəbəkə

Vakuol

Ribosomlar

Mitoxondrilər

Plazmatik membran

Sitoplazma

Lomasomlar

Nüvə

nüvəciklə

Hüceyrə divarı

Holci aparatı

Sentriollar

Ehtiyat qida maddələri (qlikogen)

slide9
Hif

Buğumlu mitsel

slide10
Hüceyrə divarı

Məsamə

Nüvə

Arakəsmə

Buğumsuz hif

Buğumlu arakəsməli hif

slide11
sporangi

sporangi-daşıyan

stolon

rizoidlər

slide16
qaustoriya

Bitki hüceyrəsi

slide18
Göbələklərin qidalanması

Obliqat

saptortoflar

Fakültətiv

saptortoflar

Fakültətiv

parazitlər

Obliqat

parazitlər

slide19
Obliqat saptortoflar

Rhizopus nigricans

slide20
Obliqat parazitlər

Uncinula necator

slide21
Fakültətiv saptortoflar

Venturia inaequalis

slide23
Göbələklərin çoxalması

Reproduktiv

Vegetativ

cinsi çoxalma

qeyri-cinsi

çoxalma

slide24
Chytridiomycetessinfi

Qeyri-cinsi çoxalma: 1 qamçılı zoosporlarla

Cinsi proses- holo, izo, hetero və ooqamiya

Əksər nümayəndələrin həyat tsikli öyrənilməmişdir

slide25
Xitridiomisetlərdə cinsi proses:

1-izoqamlı planoqamiya;

2-heteroqamlı planoqamiya;

3-ooqamlı planoqamiya.

slide27
Oomisetlərdə qeyri-cinsi çoxalma:

Zoosporlarla (sporangilərdə formalaşırlar)

Bütöv sporangilərlə

slide28
Cinsi proses - ziqoqamiya

Əks işarəli “+” və “-” bir-birinə

qarşı gedən mitsellərdən şişlər

yaranır

Qametangiyadan əsas mitseli

aralayan arakəsmə formalaşır

Zygomycetes sinfi

slide29
Qeyri-cinsi çoxalma – endogen sporlarla

sporlar

sporangi

sporangidaşıyan

Zygomycetes sinfi

slide30
Ascomycetes sinfi

Cinsi proses qametangioqamiyadır- bu zaman iki çox

nüvəli hüceyrənin mayalanması baş verir

Anteridi bir hüceyrəli və çox nüvəlidir

Mayalanma zamanı anteridinin möhtəviyyatı trixogin

vasitəsilə askoqona tökülür

Erkək və dişi nüvələr mayalanmır, dikarion cütünə

assosasiya olunur

Dişi cinsi orqan- arxikarp iki çox nüvəli hüceyrədən

ibarətdir

slide31
meyoz

mitoz

sporlar

anteridi

trixogen

askogen

Askomisetlərin cinsi

çoxalması

slide32
3

Askomisetlərin cinsi çoxalması:

1-anteridi; 2- kisə və kisəsporun inkişafı; 3- kisə 8 sporla

slide33
Hər kisədə 8 askospor

Hər kisədə 8 askospor

slide34
dikariotik

mitsel

plazmoqamiya

- mayalanma tipi

Bazidispor

+ mayalanma tipi

haploid mitsel

papaq

yayılması və cücərməsi

CİNSİ ÇOXALMA

dikariotik

mitsel

bazidispor

4 çıxıntılı bazidi

4 haploid nüvəsi olan bazidi

Bazidi

meyoz

bazidi

karioqamiya

Haploid (n)

Dikariotik (n+n)

Diploid (2n)

diploid

nüvə

bazidispor

Basidiomycetes sinfi

slide35
Puccinia

uredinospor

teliospor

Puccinia graminis

slide36
Göbələklərin təsnifat vahidləri

aləm – regnum

şöbə- divisio

sinif – classis

sıra – ordo

fəsilə – familiae

cins – genus

növ – species

slide37
Göbələklərin və göbələyə bənzər orqanizmlərin əsas taksonomiki qrupları

ALƏM - REGNUM

Chromista

Protozoa

Fungi və ya Mycota

ŞÖBƏLƏR - DİVİSİO

Chytridiomycota

Myxomycota

Oomycota

Zygomycota

Hyphochytridiomycota

Plasmodiophmycota

Ascomycota

Labyrinthulomycota

Acrasiomycota

Basidiomycota

Distyosteliomycota

Anamorfic fungi

slide38
Əsas taksonomiki qrupların səciyyəsi

Aləm

Protozoa

Şöbə

Plasmodiophoromycota

Sinif

Plasmodiophoromycetes

Əhəmiyyətli cinslər:

Plasmodiophora, Spongospora

slide44
Əhəmiyyətli

cinslər:

Saprolegnia,

Aphanomyces

Şöbə

OOMYCOTA

Aləm

CHROMİSTA

Sinif

OOMYCETES

Oomisetlərin

təsnifati

Sıra

Peronosporales

Sıra

Saprolegniales

Fəsilə

Saprolegniaceae

Fəsilə

Peronosporaceae

Fəsilə

Pythiaceae

Fəsilə

Albugaceae

Əhəmiyyətlicinslər:

Plasmopara, Peronospora, Peronoplasmopara, Bremia

Əhəmiyyətli

cinslər:

Pythium,

Phytophthora

Əhəmiyyətlicinslər:

(Albugo)

slide45
Hüceyrə divarı: əsas

komponent - sellüloza

Ehtiyat qida maddələri:

mikolaminarin (beta qlyukan)

Qamçı mərhələsi: apikal və

ya yan qamçılar, uzun- lələyəbənzər, qısa - hamar

slide46
Su və yerüstü mühitdə

Saprotroflar və parazitlər

Üzümdə yalançı unlu şeh

(mildyu və ya peronosporoz)

Saproleqniozla yoluxmuş balıq

slide47
Kartofda fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora infestans

slide48
Pomidorda fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora infestans

slide49
Badımcanda fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora capsici

slide50
Bibərdə fitoftoroz

Xəstəliyin törədicisi – Phytophthora capsici

slide51
ZİQOMİSETLƏRİN TƏSNİFATI

Aləm

MYCOTA (FUNGİ)

Şöbə

ZYGOMYCOTA

Sinif

ZYGOMYCETES

Sıra

Endogonales

Sıra

Mucorales

Sıra

Entomophthorales

Əhəmiyyətli cinslər:

Entomophthora

Əhəmiyyətli cinslər:

Glomus

Əhəmiyyətli cinslər:

Mucor,

Rhizopus

slide52
Rhizopus

“qara kiflənmə”

“addımlayan mukor”

slide53
sporangidaşıyan

Entomophthora

sporangi

Milçəklərin qənimi

Pəncərə şüşəsində ölmüş milçəyin

ətrafında sporangi kütləsi

Qarıncıq göbələk

mitseli ilə doludur

xəstə milçək

slide57
Ascomycota

Hüceyrəvi və ya buğumlu mitselə malik 30000 min növü

birləşdirən mikroorqanizmlərdir

Quruluşu, ölçüləri, həyat tərzinə görə çox

müxtəlif şəkillidir

Cinsi proses nəticəsində endogen sporlar-

askosporlar əmələ gəlir

Askosporlar şarabənzər, sancağabənzər və ya

silindrik formalıdırlar

Hüceyrə divarının tərkibinə xitridiomisetlərdə olduğu

kimi polisaxaridlər- xitin və beta qlükan daxildir.

slide58
Archaeascomycetes

sinfi

Ascomycota

şöbəsi

Euascomycetes

sinfi

Hemiascomycetes

sinfi

Loculoascomycetes

sinfi

slide65
Myriangiales sırası

Elsinoeveneta– moruqda antraknoz

slide66
Dothideales sırası

Mycosphaerellafragariae – çiyələkdə ağ ləkəlik

slide67
Pleosporales sırası

Phoma betae –şəkər çuğundurunda fomoz

slide68
Hysteriales sırası

Hysteriumangustatum göbələyi

slide69
Euascomycetes

sinfi

Pirenomisetlər

qrup sırası

Diskomisetlər

qrup sırası

Plektomisetlər

qrup sırası

meyvə bədəni

peritesi

meyvə bədəni

apotesi

meyvə bədəni

kleystotesi

slide70
Euascomycetes sinfi və ya həqiqi kisəlilər

Kisələr meyvə bədənin səthində və ya daxilində askogen hiflərdən əmələ gəlir

Nümayəndələrin əksəriyyətində kisəsporların fəal tullanışı müşahidə edilir

Askomikota şöbəsinin növlərinin 90%-i bu sinifdə cəmləşir

Molekulyar genetik tədqiqatlar bu sinifi kifayət qədər yaxşı öyrənməyə imkan verir

Meyvə bədəni 3 tipə mənsub askokarplardır

slide71
Kleystotesi

Çox zaman tünd rənglənmiş kip örtüyə malikdir

Bu örtük peridi adlanır, orada kisələr səliqəsiz yerləşirlər

Kisənin örtüyü prototunikatdır, tezliklə dağılır

Kleystotesi – şarabənzər qapalı meyvə bədənidir

Kisə və kisəsporlar peridi və kisənin örtüyü dağıldıqdan sonra passiv azad olunurlar

slide74
Peritesi

Peritesi – yarımqapalı, həlqəvi, armudabənzər və

ya bardağa oxşar təpədə məhdud deşikli meyvə bədənidir

Bu deşik vasitəsilə kisədən kisəsporlar fəal sıçrayış

edirlər

Kisələr unitinikat, silindrik və ya sancağabənzər

olmaqla peritesidə yığım və qat şəklində yerləşirlər

Onların arasında steril saplar – parafizlər yerləşir

slide76
Apotesi

Apotesi- boşqababənzər və ya kasayabənzər açıq

meyvə bədənidir

Onun üst tərəfində qat yerləşir, bu qat unitunikat kisə və parafizdən ibarət olmaqla himeni adlanır

Kisəsporlar kisədə fəal azad olur. Kisələrin açıq qatda yerləşməsi eyni vaxtda çoxlu kisələrdən sporların azad olmasına imkan yaradır

Apotesidən askosporlar 0,5-20 sm, bəzi növlərdə 60 sm-ə qədər məsafəyə azad olur

Apotesi kisəli göbələklərin meyvə bədənləri arasında daha mükəmməl tipdir

slide78
Aləm - MYCOTA (FUNGI)

Şöbə - BASİDİOMYCOTA

Sinif

Basidiomycetes

Sinif

Urediniomycetes

Sinif

Ustilaginomycetes

Sıra- Septobasidiales

Sıra- Auriculariales

Sıra- Exobasidiales

Sıra- Tremellales

Əhəmiyyətlicinslər:

Septobasidium

Uredinella

Əhəmiyyətli cinslər:

Exobasidium

Arcticomyces

Sıra - Aphyllophorales

Sıra -Uredinales

Sıra - Acaricales

Sıra -Ustilaginales

Bu sıraların əhəmiyyətli cinsləri:

Heliobasidium

Thelephora

Stereum, Armillariella

Fomes, Paxilus, Boletus

Əhəmiyyətlicinslər:

Uromyces, Puccinia

Phragmidium

Gymnosporangium

Melampsora

Cronartium, Transchelia

Əhəmiyyətli cinslər:

Ustilago, Urocystis

Entyloma

slide80
teleytospor

uredinospor

Puccinia recondita

slide82
teliospor

Tilletia indica

teliosporun cücərməsi

slide83
Ustilago zeae

Ustilago zeae

teliospor

slide85
ANAMORF GÖBƏLƏKLƏRİN TƏSNİFATI

Aləm

MYCOTA (FUNGİ)

ANAMORFİC FUNGİ

(natamamgöbələklər)

Sinif

AGONOMYCETES

(Mycelia sterilia)

Sinif

HYPHOMYCETES

Sinif

COELOMYCETES

Sıra

Hyphomycetales

Sıra

Sphaeropsidales

Sıra

Melanconiales

Əhəmiyyətlicinslər:

Phoma, Septoria,

Ascochyta,

Cytospora,

Sphaeropsis

Əhəmiyyətli cinslər:

Fusarium, Botrytis,

Cercospora,

Monilia,

Penicillium,

Drechslera

Əhəmiyyətli

cinslər:

Rhizoctonia,

Sclerotium

Əhəmiyyətli

cinslər:

Colletotrichum, Gloesporium

slide86
Hyphomycetes sinfi

Botrytis cinerea

slide88
Coelomycetes sinfi

Colletotrichumcapsici

slide90
Agonomycetes sinfi

Sclerotiumcepivorum

slide92
Özünü yoxlama üçün mövzuya

aid test sualları

1. Göbələklərin vegetativ bədəni nədən ibarətdir ?

  • konidilərdən ibarətdir
  • güclü bidaqlanan hiflərdən – mitseldən ibarətdir
  • c) piknidlərdən ibarətdir
  • d) çılpaq protoplazma kütləsindən ibarətdir
  • e) peritesilərdən ibarətdir
slide93
2. Göbələklər enerjini haradan alırlar ?
  • daxili substratdan
  • b) ətraf mühitdən
  • c) ekoloji sistemlərdən
  • d) mürəkkəb üzvi birləşmələrdən
  • e) fitosenozlardan
slide94
3. Su və onda həll olan qida maddələri substratdan mitselə necə keçir?

a) yüksək turqor təzyiqi və abiotik amillər ilə

b) daxili təzyiq ilə

c) ətraf mühit amillərinin birbaşa iştirakı ilə

d) qatılığın yüksəlməsi ilə

e) yüksək turqor təzyiqi ilə

slide95
4. Göbələklərə aid edilmişorqanizmlərhansıtəkamülqanadında – aləmdəbirləşirlər?
  • Eumycota, Myxmycota, Zygomycota
  • b) Ascomycota, Fungi və ya Mycota
  • c) Protozoa, Chromista, Fungi və ya Mycota
  • d) Myxomycota, Eumycota, Ascomycota
  • e) Chytridiomycota, Oomycota, Anamorfic fungi
slide96
5. Bitkilərdən fərqli olaraq göbələk hüceyrəsində nüvənin miqdarını göstərin?
  • iki
  • b) yalnız bir
  • c) bir -üç
  • d) bir və ya daha çox
  • e) beşdən çox
slide97
6. Göbələk hüceyrəsində böyümə necə gedir?

a) apikal, diametrik və izodiametrik

b) diametrik

c) izodiametrik

d) apikal və izodiametrik

e) apikal

slide98
7. Göbələk hüceyrəsində azotun metobolozminin son məhsulu nədir?

a) qlyutamin

b) asparagin

c) cövhər

d) cövhər və asparagin

e) asparagin və qlyutamin

slide99
8. Göbələk hüceyrəsində ehtiyat karbohidratları göstərin?
  • yalnız trehalloza
  • b) nişasta
  • c) qlyükogen
  • d) qlyükogen, trehalloza, şəkər spirtləri
  • e) nişasta, qlyükogen
slide100
9. Göbələk hüceyrəsinin struktur karbohidratlarını göstərin?
  • hemisellüloza
  • b) yalnız xitin
  • c) xitin, qlyukan, sellüloza
  • d) pektin, xitin
  • e) hemisellüloza, pektin, xitin
slide101
10. Göbələklərin qidalanma tipi necədir?

a) zootrof

b) osmotrof

c) fototrof

d) osmotrof və zootrof

e) zootrof və fototrof

slide102
11. Göbələklərin enerji alma qaydası necədir?

a) heterotrof və avtotrof

b) avtotrof

c) heterotrof

d) yalnız biotrof

e) enerji almır

slide103
12. Göbələk hüceyrəsində melaninin vəzifəsi?
  • hüceyrələri ultrabənövşəyi şüalanmadan qoruyur
  • b) hüceyrəyə yalnız qara rəng verir
  • c) göbələk hüceyrəsinə rəng verir, hüceyrə
  • örtüyünün möhkəmliyini artırır
  • d) kimyəvi zədələnmələrə qarşı davamlılığı aşağı
  • salır
  • e) hüceyrəyə yalnız qara rəng verir və
  • ionlaşmışşüalanmadan qoruyur
slide104
13. Mitselin şəkildəyişmələrini düzgün sıralayın?
  • qaustoriya, piknid, xlamidospor, oospor və s.
  • b) kleystotesi, apotesi, peritesi və s.
  • c) qaustoriya, anastomoza, rizomorf, xlamidospor, sklerosiya və s.
  • d) ziqospor, oospor, çılpaq protoplazma və s.
  • e) anastomoza, rizomorf, xlamidospor, oospor,
  • zoospor və s.
slide105
14. Qaustoriya göbələk üçün hansı funksiyanı yerinə yetirir?

a) çoxalmanı yerinə yetirir

b) göbələyi mühafizə edir

c) abiotik amillərin mənfi təsirinin qarşısını alır

d) xüsusi qidalanma orqanı funksiyasını daşıyır

e) vegetativ çoxalmanı yerinə yetirir

slide106
15. Sklerosiya hansı vəzifəni

yerinə yetirir?

  • hətta yüksək rütubətdə çoxalmanı təmin edir
  • b) yüksək temperaturda göbələyin yayılmasına xidmət edir
  • c) əlverişsiz şəraitdə göbələyin saxlanmasını təmin edir
  • d) adi bir orqan olaraq, həyati funksiyaların daşıyıcısıdır
  • e) qidalanmaya xidmət edir
slide107
16. Göbələklərdə neçə tip çoxalma

mövcuddur?

  • cinsi və qeyri-cinsi çoxalma
  • b) qeyri-cinsi çoxalma
  • c) vegetativ və reproduktiv çoxalma
  • d) cinsi çoxalma
  • e) vegetativ və qeyri-cinsi çoxalma
slide108
17. Endogen mənşəli sporlar harada

əmələ gəlirlər?

a) peritesilərdə

b) kleystotesilərdə

c) xüsusi meyvə bədənlərində

d) zoosporangi və sporangilərdə

e) piknidlərdə

slide109
18. Göbələklərin cinsi çoxalması zamanı hansı əsas fazaları fərqləndirirlər?

a) nüvələrin mitoz bölünməsi, meyoz, mitoz

b) meyoz, mitoz

c) amitoz, karioqamiya

d) melanin sintezi, sitogenez, plazmoqaniya

e) plazmoqamiya, karioqamiya, nüvələrin

reduksion bölünməsi

slide110
19. Oomisetlər üçün hansı tip cinsi çoxalma xarakterikdir?

a) planoqamiya

b) izoqamlı planoqamiya

c) ooqamiya

d) planoqamiya, ooqamiya

e) heteroqamlı planoqamiya

slide111
20. Paraseksual proses nədir?

a) mayalanmanı təmin edən cinsi prosesdir

b) nüvələrin bir hüceyrədən digərinə keçidindən sonra

qovuşmasıdır

c) qeyri-cinsi çoxalmanın tərkib hissəsidir

d) eyni tipli nüvələrin hüceyrədən kənarlaşmasıdır

e) müxtəlif nüvələrin bir hüceyrədə qovuşmasıdır

slide112
21. Göbələklərin təsnifatında istifadə edilən taksonları sıralayın?

a) sıra, cins, növ

b) aləm, şöbə, cins

c) aləm, şöbə, sinif, sıra, fəsilə, cins, növ

d) dəstə, sinif, növ

e) növ, şöbə, yarımsinif, dəstə

slide113
22. İbtidailər aləmi latınca necə

adlanır?

a) Eumycota

b) Fungi

c) Protozoa

d) Myxomycota

e) Mycota

ad