gl kojenez ve gl kojenol z n kontrolu n.
Download
Skip this Video
Download Presentation
GL Ä° KOJENEZ VE GL Ä° KOJENOL Ä° Z Ä° N KONTROLU

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 66

GL Ä° KOJENEZ VE GL Ä° KOJENOL Ä° Z Ä° N KONTROLU - PowerPoint PPT Presentation


  • 734 Views
  • Uploaded on

GL İ KOJENEZ VE GL İ KOJENOL İ Z İ N KONTROLU. Glikojenez ve glikojenoliz birbirinden farklı iki metabolik yoldur ve hiçbir zaman beraberce cereyan etmezler. Yani glikojenez işlerken glikojenoliz durur, glikojenoliz çalışırken glikojenez durur. Bu olay, iki önemli enzimin glikojenezde,

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'GL Ä° KOJENEZ VE GL Ä° KOJENOL Ä° Z Ä° N KONTROLU' - gene


Download Now An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
gl kojenez ve gl kojenol z n kontrolu
GLİKOJENEZ VE GLİKOJENOLİZİN KONTROLU

Glikojenez ve glikojenoliz birbirinden farklı iki metabolik yoldur ve hiçbir zaman beraberce cereyan etmezler. Yani glikojenez işlerken glikojenoliz durur, glikojenoliz çalışırken glikojenez durur.

Bu olay, iki önemli enzimin glikojenezde,

glikojen sentaz glikojenolizde ,fosforilaz aktivitelerinin beraberce ancak birbirinin tersi olacak bir biçimde kontrolü ile gerçekleşir.

slide2
Bu kontrol kovalan modifikasyon ve allosterik olarak sağlanır.
  • Fosforilaz kovalan bir bağla yapısındaki serin amino asidine bir fosfat grubu bağlandığı zaman (fosforile edildiği zaman) aktive olur (fosforilaz a).
  • Defosforilasyonla aktivasyon kaybolur (fosforilaz b).
slide3
Öte yandan aynışekilde fosforile edilenglikojen sentaz inaktiftir (glikojen sentaz b, ancak yüksek glukoz-6-fosfat konsantrasyon-unda aktiftir ve bu nedenle D (dependent) form glikojen sentaz olarak ta isimlendirilmiştir.
  • Defosforile glikojen sentaz ise aktiftir (glikojen sentaz a ),glukoz-6-fosfata bağımlı değildir ve glukoz-6-fosfatın varlığında veya yokluğunda aktiftir, bu nedenle I (independent) form glikojensentaz ismini alır.
slide4
Enzim proteininin fosforilasyonu protein kinaz la defosforilasyonu ise protein fosfataz-1 le sağlanır. cAMP, cAMP bağımlıprotein kinazı (protein kinazA) aktive eder.
  • cAMP bağımlı protein kinaz molekülü birbirine yapışık dimerik R (regülatuar) ve dimerik C alt birimlerinden oluşmuştur. cAMP aktivasyon etkisini R ve C ünitelerini birbirinden uzaklaştırarak gerçekleştirir
slide6
Glukagon ve epinefrin hücre içi cAMP konsantrasyonunu artırır, insülin azaltır ve
  • böylece, glukagon ve epinefrinin glikojenezi yavaşlatırken glikojenolizi hızlandırdığı, insülinin ise tam tersine glikojenezi hızlandırırken glikojenolizi yavaşlattığı anlaşılmış olur. Glikojenez ve glikojenolizde gelişen olaylar ve bunların kontrolü aşağıda topluca özetlenmiştir (ªekil 2.8.).
slide8
Fosforilaz ve glikojen sentaz da görülen aktivasyon değişiklikleri cAMP ile
  • başlatılan bir seri reaksiyonla gerçekleşir. cAMP, enzimleri fosforile ederek
  • aktivasyon değişikliğine yol açan protein kinaz A yı aktive eder. Aktif protein kinaz A, ATP harcıyarak fosforilaz kinaz b yi aktifleştirir ve böylece fosforilaz kinaz a oluşur.
  • Fosforilazkinaz a da inaktif fosforilaz b yi aktif fosforilaz a ya çevirir (şekil 2.7.).
slide9
Bu aşamalarda fosfat grubu bağlayarak aktifleşen enzimler, bu grubun protein
  • fosfataz-1 le uzaklaştırılması sonucu aktivasyonlarını kaybeder ve inaktif konuma
  • geçerler. cAMP nin protein fosfataz-1 üzerine olumsuz etkisi vardır. şöyle ki c AMP,
  • protein yapısındaki inhibitör-1 denen maddeyi proteinkinazlar aracılığı ile ve fosfat grubu bağlamak suretiyle aktive eder.
slide10
Aktifleşen inhibitör-1 de protein fosfataz-1 i inhibe eder.Sonuç olarak cAMP etkisiyle fosforilaz aktif konumda kalır.
  • Fosforile edilen glikojen sentaz inaktiftir. Glikojen sentaz fosforilasyonu da cAMP tarafından sağlanan protein kinaz aktivasyonu ile gerçekleşir.
slide11
Özetle cAMP glikojen sentaz ıinaktif konumda tutar. cAMP, fosfodiesteraz ile parçalanır.
  • İnsülin fosfodiestereazı aktive eden bir hormondur (şekil 2.9). O halde insülin etkisi ile cAMP aktivitesinde azalma olurken glikojen sentezi artar, glikojen yıkımı ise
  • azalır.
slide13
cAMP aracılığı ile Glikojen fosforilaz ve glikojen sentaz aktivasyonu şematik olarak şekil 2.10. da görülmektedir. cAMP , hücre içinde hormonal mesaj iletilmesinden sorumlu bir nükleotid tir.
  • Glukagon karaciğer hücresinde, epinefrin ise etkin olarak kas hücresinde cAMP konsantras-yonunu artırarak glikojenezi yavaşlatır, buna karşılık glikojenolizi hızlandırır.
slide15
Epinefrin hormonunun karaciğerde cAMP üzerinden yaptığı etkiye ek olarak bir başka etki biçimi vardır.
  • Epinefrinin karaciğerde bağlandığı bir diğer reseptör, 1 reseptörüdür. Bu reseptörün uyarılması ile karaciğer hücresinde Ca düzeyi artar.
  • Bu durumda fosforilaz b kinaz, fosforilasyon olmaksızın Ca tarafından allosterik olarak
  • aktive edilir ve glikojen yıkımı gerçekleşir.
glikojen depo hastal klar
Glikojen Depo Hastalıkları
  • Glikojen metabolizmasında yer alan bir veya birden fazla enzimin eksikliğine bağlı olarak normal veya anormal glikojen birikimiyle karakterize bir grup hastalıktır. Glikojen karaciğer ve kaslarda birikmektedir.
  • İnsidansı olukça düşüktür(1/40.000)
  • Birkaç farklı tipi bilinmektedir
  • Tip l,lll,V ve Vl kismen hafif seyretmekte
  • Tip ll ve lV ise erken çocukluk döneminde oldürücü olmaktadır.
glikojen depo hastal klar1
Glikojen Depo Hastalıkları
  • Tipadı eksik enzim
  • 1a Von Gierke glıkoz-6-fosfataz
  • ll pompe a-1,4 glikozidaz
  • lll Forbes, Cori Amilo-1,6 glukozidaz
  • V McArdle Miyofosforilaz
  • Vl Hers Hepatofosforilaz
  • Vll Tarui kas fosfofruktokinazı
glukoneojenez
GLUKONEOJENEZ

karbon hidrat olmayan maddelerden glukoz ve glikojen sentezlenmesidemektir.

  • Aslında bu metabolik yol organizmanın glukoz teminini garantiye almak üzere baş vurduğu bir yoldur. Özellikle beyin,testis, adrenal medulla hücreleri ve alyuvarlaryaşamları için glukoza son derece bağımlıdır.
slide20
Glukoz yokluğu bu hücrelerde ciddi bozukluklara yol açacağı için, bu durumda bile organizma kendi kaynaklarını kullanarak glukoz sentezler. İşte bu olay glukoneojenez
  • olarak bilinir. Yağ dokusunda ve eritrositlerde bol miktarda meydana gelen laktat,
  • yağların yıkımı ile oluşan gliserol, amino asitlerin parçalanışı sırasında açığa çıkan
  • glikojenik karbon iskeletleri ve propiyonat (glikojenik olan yegane yağ asidi)
  • glikoneojenez için kaynak oluştururlar.
slide21
Karaciğer ve böbrek hücreleri glukoneojenez için gerekli tüm alt yapıya sahiptir .Olay bu hücrelerin mitokondrilerinde başlar ve sitoplazmalarında sonlanır.
  • Glukoneojenez reaksiyonları genel olarak
  • incelendiğinde, bunların, glukoz yıkımının irreversıbl aşamalarının tersine çevrildiği
  • özel reaksiyonlar ile bazı glikoliz reaksiyonlarının tersine işlemesinden oluştuğu
  • anlaşılır.
pir vat
Pirüvat
  • Pirüvat, glukoneojenez de merkezi bir yer işgal eder.
  • Laktat ve alaninin glukoneojeneze girişleri pirüvat üzerinden gerçekleşir. şimdi çok önemli bir kaynak olan laktat ın glukoza dönüşümünü izleyerek glukoneojenez reaksiyonlarını
  • inceliyelim.
laktat
Laktat
  • 1- Laktat, laktat dehidrogenaz la pirüvata çevrilir. Oluşan pirüvat, mitokondride
  • pirüvat karboksilaz la okzaloasetata dönüştürülür. Bu reaksiyonda CO2 kaynağı
  • bikarbonattır ve biyotin bağladığı CO2 i pirüvata aktarır. Endergonik nitelikli bu
  • reaksiyonun enerjisi ATP hidrolizi ile sağlanır.
slide25
2- Mitokondride oluşan okzaloasetatın glukoneojenez reaksiyonlarının devamı için sitoplazmaya geçmesi şarttır. Ancak bu madde mitokondriden dışarı çıkamaz. OAA ın glukoneojenetik yola girişi 2 şekilde gerçekleşir
slide26
1*) OAA , TCA siklüsü reaksiyonunu kullanarak malata dönüşür ve bu şekilde
  • mitokondriyi terk eder. Sitoplazmada malat tekrar okzalasetata çevrilir. Bu dönüşüm reaksiyonlarını katalizleyen enzim malat dehidrogenaz dır.
slide28
2*) OAA, mitokondrial aspartat transaminaz ile aspartata çevrilirek
  • mitokondriden sitoplazmaya geçer ve bu kez sitoplazmik aspartat transaminazla OAA a dönüştürülür.
slide29
3- Sitoplazmaya geçen okzaloasetat, fosfoenolpirüvat karboksikinaz ile dekarboksile olarak fosfoenolpirüvat a çevrilir.
  • Endergonik olan bu reaksiyonda enerji kaynağı GTP dir.
slide31
Bu reaksiyon glukoneojenez in en önemli reaksiyonudur. Fosfoenolpirüvatkarboksikinazallosterik bir enzim olmamasına rağmen kendisini sentezleyen genin kontrolu ile glukoneojenez üzerinde etkili olur.
  • şöyle ki glukagon bu geni aktive ederek enzim sentezini ve dolayısıyle glukoneojenezi hızlandırır.
slide32
İnsülin ise zıt bir etkiye sahiptir. Bu hormon aynı mekanizmayla enzim sentezini ve beraberinde glukoneojenez i yavaşlatır.
  • Glukokortikoid hormonların da glukagona benzer etkileri vardır.
slide33
Fosfoenolpirüvatkarboksikinaz mitokondride de bulur.
  • Bu nedenle OAAfosfoenolpirüvat dönüşümü mitokondride de gerçekleşebilir.
slide34
4- Fosfoenolpirüvat, glikolizin reversibl reaksiyonlarının geriye dönüşü ile sıra
  • dahilinde früktoz-1,6- bifosfata kadar ilerler.
slide36
Yukarıdaki şekilde de görüldüğü gibi organizmadaki yağların parçalanması ile
  • açığa çıkan gliserol bu kademede glukoneojeneze katılma imkanı bulur.
  • Gliserol ilk aşamada gliserol kinazla gliserol-3-fosfata çevrilir ve daha sonra da gliserol-3-fosfat dehidrogenaz tarafındandihidroksiaseton fosfata dönüştürülür.
slide38
5- Früktoz-1,6-bifosfat ın früktoz-6-fosfata dönüşümü farklı bir enzimle gerçekleştirilir.
  • Bilindiği gibi bu aşama irreversibl olup geriye dönüşüm ancak früktoz-1,6-bifosfataz sayesinde mümkün olur.
slide39

Früktoz-1,6-bifosfataz allosterik bir enzim olup früktoz-2,6-bifosfat tarafından inhibe edilir

slide40
6- Früktoz-6-fosfat, fosfoheksoz izomeraz ile glukoz-6-fosfata çevrilir. Bu da glikolitik yolun tersine işlemesinden başka bir şey değildir.
slide41
7- Glukoneojenez in glukoz eldesi ile sonuçlanan son aşamasında glukoz-6-fosfat,
  • glukoz-6-fosfataz tarafından glukoza parçalanır. Hatırlanacağı gibi glikoliz sırasında glukozdan glukoz-6-fosfat oluşumu, hekzokinaz veya glukokinaz ile katalizlenir ve
  • irreversibl dir.Böylece burada bir reaksiyonun başka bir enzimle geriye döndürülüşüne bir kez daha tanık oluyoruz.
slide43
Glukoz-6-fosfataz karaciğer ve böbrekte bulunur, kas ve beyinde bulunmaz.
  • Sonuç olarak bu enzime sahip dokular kana glukoz verirken enzim içermeyenler
  • kana glukoz veremezler.

Genel enerji blançosu itibariyle glukoneojenez endergonik bir reaksiyondur.

  • Örneğin 2 mol laktattan 1 mol glukoz oluşurken 4 ATP ve 2 GTP harcanır.
slide44
Laktat kas dokusunda bol miktarda meydana gelir. Anoksik şartlarda çalışan kas dokusu daha fazla laktat sentezler. Bu şekilde kas dokusunda oluşan laktat kana karışr, karaciğere gelir ve glukoneogenezle glukoza dönüştükten sonra kanla kas dokusuna ulaşır ve tekrar laktata haline gelir. Bu siklik olaya CORİ döngüsü denir.
slide46
Amino grubunu kaybettikten sonra, geride kalan karbon iskeleti, pirüvat veya
  • TCA siklüsü ara maddelerine dönüşen amino asitlerden de glukoneojenez yoluyla
  • glukoz sentezlenir. Örneğin açlık durumunda kas dokusundan alanin salınır.
  • glukoz sentezlenir. Bu amino asit karacigerde transaminasyonla NH2 grubunu kaybederek pirüvata dönüşür.
slide47
Pirüvattan glukoneojenezle glukoz meydana gelir. Glukoz kanla kas dokusuna ulaşır.
  • Glukoz burada enerji temin etmek amacı ile kullanılabileceği gibi, oksidasyonu sırasında oluşan pirüvattan alanin sentezide mümkün olur. Bu olaya alanin-glukoz siklüsü denir.
slide49
Yağların yıkımı ile geride kalan gliserol de glukoneojenez için önemli bir kaynak
  • oluşturur.
  • Yağ asitlerinden bazıları okside oldukları zaman 3 karbonlu propiyonik aside dönenler glukoneojenez reaksiyonlarına katılabilirler..
slide50
Propiyonik asit, metil malonik
  • asit üzerinden süksinik aside dönüşür. Bilindiği gibi süksinik asit TCA siklüsü ara maddesidir ve bu metabolit aracılığı ile glukoz sentezi gerçekleşir
slide52
Propiyonattan glukoz sentezi geviş getiren hayvanlarda oldukça işlek bir yoldur.
  • B12 vitamini yetmezliğinde veya doğuştan metilmalonil-KoA mutaz yokluğunda idrarda metilmalonik asit artışı ve asidozla karakterize bir metabolik hastalık gelişir.
glukoneojenez n kontrolu
GLUKONEOJENEZİN KONTROLU
  • Organizma ekonomisi açısından ele alındığında ATP çokluğu glukoneojenez i
  • başlatan bir faktör olmalıdır. Bu durum aynı zamanda ATP oluşumuna yol açan tüm
  • reaksiyonların durdurulması mesajını da verir. O halde glikoliz ve glukoneojenez
  • birbirinin tersi olacak biçimde kontrol edilmelidir.
slide55
Organizmamız yeterli ATP yüküne sahip olunca oksidatif fosforilasyon yavaşlar ve bu da NADH birikimine yol açar.
  • Miktarı artan NADH sitrik asit siklüsünü
  • yavaşlatır ve böylelikle asetil-KoA birikimi gerçekleşir. Düzeyi artan asetil-koA
  • Pirüvat karboksilaz ı aktive ederek glukoneogenezi hızlandırırken glikolizi yavaşlatır.
slide56
Bir diğer modülatör früktoz-2,6-bifosfat tır. Daha önce de değinildiği gibi bu madde glikolizin kontrol enzimi olan fosfofruktokinaz1 i aktive , glukoneogenezin kontrol enzimi olan früktoz-1,6- bifosfatazı inhibe eder.
  • Früktoz-2,6-bifosfat fazlalığında glikoliz hızlanır, glukoneojenez yavaşlar, azlığında
  • ise glikoliz yavaşlar glukoneojenez hızlanır.
slide57
Glukoneogenezin uzun etkili düzenlenmesi hormonal olarak gerçekleşir.
  • Glukagon en etkili glukoneojenetik hormondur. Bu hormon cAMP aracılığı ile gen stimülasyonu yapar ve fosfoenolpirüvat karboksikinaz sentezini artırarak glukoneojenezi hızlandırır.
  • Öte yandan organizmada früktoz-2,6-bifosfat düzeyi hormonal olarak ta düzenlenir. Bilindiği gibi hipoglisemi glukagon salgılanmasına yol
  • açar.
slide58
Bu hormon hücrede cAMP düzeyini yükseltir ve buna bağlı olarak fosforilasyon olayları artar ve tandem enzim de früktoz-2,6- bifosfataz aktivitesi kazanarak früktoz-
  • 2,6-bifosfatın azalmasına yol açar. Bu kez üzerindeki inhibisyonun kalkması
  • nedeniyle aktifleşen früktoz-1,6-bifosfataz da glukoneojenezi hızlandırır. Sonuç olarak glukagon glukoneojenezi hızlandıran bir hormondur.
slide60
Yani glikoliz işlerken glukoneojenez
  • durmalı veya glukoneojenez işlerken glikoliz durmalıdır.Bu mantıktan hareket
  • edildiğinde her iki metabolik yola ait regülatör enzimlerin aynı allosterik
  • modülatör tarafından birbirinin tersi olacak biçimdekontrol edilmesi sonucuna ulaşılır.
slide61
Örneğin asetil-KoA glukoneogenezin ilk enzimi olan pirüvat karboksilazı
  • allosterik olarak aktive ederken pirüvat dehidrogenazı inhibe eder.