waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 1550
Download
Skip this Video
Download Presentation
Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550)

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 49

Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550) - PowerPoint PPT Presentation


  • 105 Views
  • Uploaded on

Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550). Individualisme en corporatisme Ton van Schaik, maart 2013. Wat er aan vooraf ging. Wim Blockmans , “ Metropolen aan de Noordzee ”, De geschiedenis van Nederland, Amsterdam, 2010

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Waarom ontwikkelde Nederland zich zo vroeg ? (1350-1550)' - borna


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 1550

Waaromontwikkelde Nederland zichzovroeg? (1350-1550)

Individualisme en corporatisme

Ton van Schaik, maart 2013

wat er aan vooraf ging
Wateraanvoorafging
  • WimBlockmans, “Metropolenaan de Noordzee”,De geschiedenis van Nederland, Amsterdam, 2010
  • Eeuwen van explosieve (bevolkings)groei, 1100-1290
  • Tijdens de 12de en 13de eeuwveranderdevrijwelalles in de LageLanden, en welzogrondigdateenaantalbasispatronen van de huidigesamenleving direct tot die tijd is terugtevoeren.
  • De inwoners van ontginnersdorpenkregengrotevrijheidsrechten en werdenfeitelijkeigenaarvan hun land en hoeve. (Vergelijkbaar met pioniersAmerika)
europa 1290 1430
Europa, 1290-1430
  • In vergelijking met de explosievegroei in de periode1100-1290was diteenturbulenteperiode in Europa
  • Aan de bevolkingsgroeikwameeneinde
  • Voedselwerdduur, en hier en daarstakhongersnood de kop op
  • Erfenis van de ZwarteDood (1348-1349)
  • WimBlockmansnoemtdit de periode van het “gebrokenelan”
  • Nederland kendevanaf de ZwarteDooddaarentegeneenvliegende start: Inhaalgroei
vliegende start 1350 1500
Vliegende start, 1350-1500
  • Bas van Bavel en Jan Luiten van Zanden (2004), “The jump-start of the Holland economy, 1350-1500”, EconomicHistoryReview, pp. 503-532
  • Bas van Bavel (2007), “The Transition in the Low Countries: Wage Labour as an Indicator of the Rise of Capitalism in the Countryside, 1300-1700”
  • Bas terWeele.a., “The Legacy of the Brethren of the Common Life”, CPB Discussion Paper, 228, 21 januari 2013
pioniers economie
Pioniers-economie
  • Proto-industriëleontwikkeling door goedkopebrandstof (turf) en goedkoop transport (via water)
  • Massaproductie en export van stenen, tegels, krijt, bier, turf, kalk, haring, kaas, boter, kleding, linnen (voor de opkomendemiddenklasse in Europana de ZwarteDood (rond 1350)
  • Hogelonen: rond 1500 werkte 40% in de industrie en 20% in de dienstensector (marketing)
  • Kapitaal-intensieveproductie (lonenmaar 25% van de totalekosten van eenschip)
pionier neemt voorsprong
Pionierneemtvoorsprong
  • Bron: Jan de Vries en Ad van derWoude (1995), “Nederland 1500-1815, De eersteronde van moderneeconomischegroei”
  • Kneedbaregeografischeruimte
  • Trek naar de stad
  • Lagetransactiekosten
  • Infrastructuurals basic commodity (basisgoed)
  • Voorsprong op rest Europa
kneedbare geografische ruimte
Kneedbaregeografischeruimte
  • Vergeleken met de rest van Europanam het gebied in de delta van Rijn, Maas en Scheldeeenuitzonderlijkepositie in →
  • Geenerfenisuit de middeleeuwen in de vorm van adel en geestelijkheidgericht op handhaven status quo
  • Lagegedeelteonder de zeespiegel (Sint-Elisabethsvloed van 19 november 1421)
  • Hollanders waren in feitekolonisten
  • Doorbrakeninfrastructuur en transportsystemen
  • Organisatie in vrijeboerengemeenschappen
trek naar de stad
Trek naar de stad
  • Door overstromingenweiniglandbouw
  • Trek van boerennaar de stad
  • Rond 1500 veeleconomischeminisystemen
  • Voedingsbodemvoor het ontstaan van eenredelijkgeschooldeberoepsbevolking
  • Die bevolkingraakte al doendevertrouwd met de basisinstituties van eenmodernemarkteconomie
  • Rond 1650 woondenermeermensen in de stedendan in de steden van alleDuitselandenbijelkaar
lage transactiekosten
Lagetransactiekosten
  • Rivieren en zeegatenwaren van nature eenkant en klaarnetwerk van verbindingen
  • Dezewerden al in de middeleeuwenbewustverbeterd, bijvoorbeeld door het aanleggen van sluizen
  • Hoge mate van verkeersmobiliteit, waardoor de economieuitveelzelfstandigeeenhedenbestond.
  • Geenenkeleeenheidkondomineren, zodat de marktenvoldoendeefficiëntkondenblijvenwerken
  • Toenemendevoorsprong op Vlaanderen en OostEngeland
bruisend brugge
BruisendBrugge
  • Frits van Oostrom, ‘Geschiedenis van de Nederlandseliteratuur 1300-1400’, februari 2013
  • Drie milieus omstreeks 1400:
  • Het Hollandsehof (blz. 457-484)
  • ModerneDevotie (blz. 485-512)
  • BruisendBrugge (blz. 513-547)
instituties en het pad naar de moderne economie
“Instituties en het Pad naar de ModerneEconomie”
  • Avner Greif (2006): Erbestaateenopvallendeovereenkomsttussen de economische en politiekeinstituties van de commerciëleexpansie in de late Middeleeuwen en die van de moderneeconomie (blz. 395)
  • In beideperiodendominerenculturelewaarden en normen die samenhangen met individualisme en corporatisme.
  • De vroegeopkomst van de NederlandseRepubliek en de politiekesuprematie van het EngelseParlementna 1688 berusten op laat-Middeleeuwsefunderingen.
infrastructuur als basic commodity
Infrastructuurals basic commodity
  • Turf: goedkopeenergiebron
  • Inklinkinggrond in de steden
  • 1540-1565: Voedselprijzen in Europastijgen
  • Antwoord: constructie van polders waardoor het waterpeilkunstmatiggeregeldkonworden
  • Windmolentechnologie (1450-1650)
  • Uitgebreid net van trekvaarten, waardoor de technologie van het verwerken van houtbelangrijkeimpulsenkreeg.
voorsprong op rest europa
Voorsprong op rest Europa
  • Scheepsbouw (kogge, fluit)
  • Houtzagerij (houtzaagmolen)
  • Visserij (haringkaken, haringbuis)
  • Papierindustrie (papiermolen, witpapier)
  • Grafischeindustrie (export boeken)
  • Afschaffing 50 chistelijkefeestdagen in 1574, waardoorarbeidstijd en bedrijfstijdlangerwarendan in de rest van Europa
  • Ruimarbeidsaanbod, elastisch en geografischmobiel
waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg
Waaromontwikkelde Nederland zichzovroeg?
  • Uniekegeografischepositie.
  • Instituties van de pioniers-economie.
  • Inhalen en voorbijstreven van koplopers.
  • Reacties op Kerk (1300-1450)
reacties op kerk 1300 1450
Reacties op Kerk (1300-1450)
  • Kerkwistzichgeenraad met de crises die heel Europatroffen in de vorm van honger, pest en oorlog
  • Geestelijkenvertoonden op ruimeschaaleenbedenkelijkelevenswandel
  • Lekenbewegingenkanaliseerden de behoefteaaneenauthentiekereligieuzebeweging
  • Vanafeinddertiendeeeuw: begijnhoven
  • Vanafeindveertiendeeeuw: ModerneDevotie. In de volkstaalwerd op ruimeschaalvromelectuurvervaardigdvoorindividuelelectuur en bezinning
de erfenis van de broeders van het gemene leven bgl
De erfenis van de Broeders van het Gemene Leven (BGL)
  • Bas terWeel, DinandWebbink and SemihAkcomak
  • “Why Did the Netherlands Develop so Early? The Legacy of the Brethren of the Common Life”
  • CPB Discussion Paper, 228, 21 januari 2013
moderne devotie
ModerneDevotie
  • Woongemeenschappen van de Zusters des GemeenenLevens en iets later ook van de Broeders
  • Gemeenschappen van nietgewijdegeestelijken
  • Nadruk op soberheid in navolging van de evangelischeChristus
  • De ModerneDevotiewordtwelgezienalseenwegbereidervoor de Reformatie, die vooralwortelschoot in het verspreidingsgebied van de ModerneDevotie
broeders gemene leven bgl
BroedersGemene Leven (BGL)

Geert Groote (1340-1384), woonde in Deventer

Oprichting in 1374 Meester-Geerthuis in Deventer

StimuleerdeoprichtingHuizen in anderesteden

Motivatie: onvrede met moreelverval RK kerk

Doel: terugkeernaargebruikenvroegeChistenen

Vertaaldedelen van de bijbel in het Nederlands

Probeerde BGL erkendtekrijgen door Utrecht

In 1398 instemmingbisschop met de organisatie en de religieuzemotivieven BGL

organisatie bgl
Organisatie BGL
  • Geengeloftenaan God
  • Geenhandenarbeid in de landbouw
  • Wel: Vertalen en copiëren van boeken
  • Na 1450 (Mainz) drukken van boeken en onderwijs
  • BGL bevorderdelezen en schrijvenals instrument om de kerk en de maatschappijtehervormen
  • Burgers kondencontractenopmaken in het economischverkeer
bgl huizen
BGL Huizen
  • Rood: 23 grotesteden met BGL Huizen
  • Grote stad: 1000 inwoners of meer in 1400
  • Blauw: 12 kleinestedenmer BGL Huizen
  • In 1400 zijner 67 grotesteden (23 met en 44 zonder)
  • Bron: Lourens en Lucassen, “Inwoneraantallen van Nederlandsesfeden ca. 1300-1800”, NEHA, 1997.
verspreiding van idee n
Verspreiding van ideeën
  • De eerstehuizen in Deventer (1374), Amersfoort (1395) en Zwolle (1396)
  • Daarna in veelanderesteden
  • Delft (1403), Den Bosch (1424), Groningen (1430)
  • De meeste rectors kwamen van de huizen in Deventer en Zwolle
  • Invloed van BGL op ChristelijkHumanisme (1470…)
  • Thomas van Kempen, Erasmus
  • Invloed op leidendedenkersReformatievanaf 1517
thomas van kempen 1380 1472
Thomas van Kempen (1380-1472)
  • Kwam in 1395 op de BGL-school in Deventer
  • Heel vaardig in kopiëren van manuscripten en kondaardoorzichzelfonderhouden
  • Hijleiddeeenrustigleven in Zwolle (“met eenboekje in eenhoekje” is van hem afkomstig)
  • Zijn? bekendstewerk: Over de navolging van Christus
  • Een leer over vroomheid en deugdenalsonthechting, zuiverheid en eenzaamheid
  • Het was na de Bijbel het meestverspreideboek van de late middeleeuwen
netwerken 1400 1550
Netwerken (1400-1550)
  • Geert Groote en FlorensRadewijns
  • Twee personenkennenelkaaralsvrienden, collega’s, medestudent of soortgelijkenauwerelatie
  • Twee personenhebbennaderhand met elkaar contact gehouden
  • Twee personenhebben contact gehouden via eenderdepersoon of brieven
  • Twee personenhebbenelkaarnooitontmoet, maarcorrespondeerdenveel met elkaar
  • Chronologischoverzicht→
te verklaren het effect van bgl op
Te verklaren: Het effect van BGL op
  • het aandeel per stad in de Nederlandseproductie van nieuwegedrukteboekuitgaven (1470-1500)
  • de geletterdheid in Nederland rond 1600
  • de verspreiding van de NederlandseOpstandvanaf 1 april 1572 (start in Den Brielle)
  • de bevolkingsgroei van 67 Nederlandsesteden (1400-1560)
verschillen tussen steden los van aanwezigheid bgl huis
Verschillentussensteden, los van aanwezigheid BGL Huis
  • Bevolking in 1400
  • Afstand tot Deventer (hemelsbreed)
  • Liggingaan zee
  • Liggingaaneenrivier
  • Afstand tot handelsrouteuitRomeinsetijd
slide34
Afstand tot Deventer

BGL huis?

Ja/nee

Geschattewaarde BGL

Te verklaren

geletterdheid rond 1600
Geletterdheidrond 1600
  • Bron: Amsterdamsetrouwregisters
  • Periode 1580-1810: circa 1 miljoenhuwelijken
  • Plaats van geboortebekend; geeftinformatie over geleterdheid in 33 steden
  • Niet in Amsterdam geboren: 40% einde 16e eeuw en 70% begin 17e eeuw
  • Ookinformatie over Duitsesteden
  • Bron: Archief van Gemeentearchivaris Simon Hart (1976), “Geschrift en Getal”
de verspreiding van de opstand
De verspreiding van de Opstand
  • Gemetenals het aantaldagenna 1 april 1572 dat de Opstand in eenbepaaldestadplaatsvond
  • 67 steden
  • Den Brielle 0 dagen
  • Vlissingen 21 dagen
  • Enkhuizen 50 dagen
  • Hoorn 72 dagen
  • Deventer 132 dagen
economische groei
Economischegroei
  • Stedelijkebevolkingsgroei is eengoede en veelgebruiktemaatvooreconomischegroei in dezeperiode
  • In de Middeleeuwengroeide het bevolkingsaantalals de stedenrijker en welvarenderwerden
  • Wanneer we naar de groei van de (Nederlandse) stedenvoor 1400 kijken, zien we geenverschillen in bevolkingsgroei; na 1400 wél→
  • Het lijkterdus op dat de aanwezigheid van de BGL heeftgeleid tot meereconomischevoorspoed
hoe robuust zijn de resultaten
Hoe robuustzijn de resultaten?
  • Bouwde BGL voort op scholen die al voor 1400 bestonden? NEE
  • Speeldede Oostzeehandel (Hanze, IJsselsteden) ookeenrol? NEE, maarwel via de dummy ‘liggingaan zee’!
  • Watgebeurterals de afstand tot Deventer wordtvervangen door de afstand tot eenanderestad? NIETS
  • Hebbenanderereligieuzebewegingenookinvloed? NEE
  • Watgebeurteralsooksteden in België en Duitsland in de analysewordenmeegenomen? NIETS
waarom ontwikkelde nederland zich zo vroeg 1350 15501
Waaromontwikkelde Nederland zichzovroeg? (1350-1550)
  • Weinigfeodalebeperkingen
  • Kneedbaregeografischeruimte
  • Lagetransactiekosten
  • Grote vrijheids- en eigendomsrechten
  • Vliegende start na 1350
  • Pionierseconomie
  • Trek naar de stad (al rond 1400 sterkeurbanisatie)
  • Hogegraad van geletterdheid en informatisering
  • Infrastructuurals basic commodity (basisgoed)
vervolg
(Vervolg)
  • Gebrokenelan in rest Europa (1290-1430)
  • Imitatie van koploperszoalsBrugge (inhaalgroei)
  • Weinigakkerbouw, nadruk op veeteelt (kaas)
  • Import van goedkoopgraan
  • Imitatie van Duitsebierbrouwers
  • Haring ging van de Oostzeenaar de Noordzee
  • Turf alsgoedkopeenergiebron
  • Dominantie van culturelewaarden en normen die samenhangen met individualisme en corporatisme
ad