atferlisstefnan erindi hennar vi kennara n t mum l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Atferlisstefnan: Erindi hennar við kennara nú á tímum PowerPoint Presentation
Download Presentation
Atferlisstefnan: Erindi hennar við kennara nú á tímum

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 42

Atferlisstefnan: Erindi hennar við kennara nú á tímum - PowerPoint PPT Presentation


  • 278 Views
  • Uploaded on

Atferlisstefnan: Erindi hennar við kennara nú á tímum. Dr. Anna-Lind Pétursdóttir, lektor annalind@hi.is 29. september 2008. Dagskrá. Hvað er atferlisgreining? Hvaða erindi á hún við kennara nú á timum? Grunnhugtök Aðdragandi - hegðun - afleiðingar Jákvæð styrking - neikvæð styrking

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Atferlisstefnan: Erindi hennar við kennara nú á tímum' - anka


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
atferlisstefnan erindi hennar vi kennara n t mum

Atferlisstefnan: Erindi hennar við kennara nú á tímum

Dr. Anna-Lind Pétursdóttir, lektor

annalind@hi.is

29. september 2008

dagskr
Dagskrá
  • Hvað er atferlisgreining?
  • Hvaða erindi á hún við kennara nú á timum?
  • Grunnhugtök
    • Aðdragandi - hegðun - afleiðingar
    • Jákvæð styrking - neikvæð styrking
    • Slokknun - refsing
  • Hagnýtar útfærslur
    • SOS – Hjálp fyrir foreldra
    • Hvatningarkerfi
    • PMT
    • PBS – SMT
    • ART
atferlisgreining behavior analysis
Atferlisgreining (behavior analysis)
  • Vísindagrein sem fæst við rannsóknir og hagnýtingu á lögmálum hegðunar
  • Meginmarkmið: að skilja, spá fyrir og hafa áhrif á hegðun einstaklinga og lífvera
  • Fjölbreytt viðfangsefni
    • fjallar um alla hegðun í víðasta skilningi þess hugtaks, þ.á m. mál, hugsun og tilfinningar
    • t.d. frumrannsóknir, hagnýting í klínísku starfi, kennsla og stjórnun fyrirtækja
  • Lausnamiðuð: Áhersla á að leysa vandamál með velferð einstaklinga í fyrirrúmi
erindi n t mum
“Erindi nú á tímum”?
  • Grunnurinn að árangursríkri kennslu
    • bekkjarstjórnun, kennsluhættir, mat
  • Viðurkennda leiðin fyrir börn með sérþarfir
    • hegðunarfrávik (sbr. lög: IDEA 1997, 2004)
    • einhverfu og önnur þroskafrávik (sbr. heilbrigðisyfirvöld NY, landlækni BNA)
    • námserfiðleika (sbr. NCLB, RTI, CBM) – sjá www.morningsideacademy.org
  • Vaxandi eftirspurn eftir atferlisfræðingum og námi í atferlisgreiningu
  • Sterk og vaxandi vísindagrein
    • t.d. fjöldi meðlima tvöfaldast á s.l. 10 árum
    • Sjá grein Ragnars (2001) og Dunlap o.fl. (2001)
hagn ting grunnranns kna
Hagnýting grunnrannsókna
  • Grunnrannsóknir s.l. 110 ár hafa leitt af sér fjölda aðferða sem nýtist vel við kennslu
    • Jákvæð styrking (positive reinforcement)
    • Neikvæð styrking (negative reinforcement)
    • Klassísk skilyrðing (classical conditioning)
    • Virknimat (functional behavioral assessment)
    • Afmarkaðar kennsluæfingar (discrete trials)
    • Hnitmiðuð færniþjálfun (precision teaching)
    • Námsskrártengdar mælingar (curriculum based measurement)
    • Hlítarnám (mastery learning)
    • Hvatningarkerfi (token systems)
    • Verkgreining (task analysis)
    • Keðjun (chaining)
hagn ting grunnranns kna frh
Hagnýting grunnrannsókna, frh.
  • Aðferðir byggðar á atferlisgreiningu, frh.
    • Alhæfing (generalization)
    • Mótun (shaping)
    • Stýringar (prompting)
    • Fjörun (fading)
    • Þynning styrkingar (thinning)
    • Styrkingarhlé (time-out)
    • Kerfisbunding ónæming (systematic desensitization)
    • Meðferðarflæði (flooding)
    • Eyðuglósur (guided notes)
    • Sjálfsnámskennsla (programmed instruction)
    • Svarspjöld (response cards) og fleira, og fleira...
grundvallarhugt k
Grundvallarhugtök
  • Hegðun er lærð og tengist aðstæðum
  • Margir þættir sem hafa áhrif á hegðun:
    • koma af stað
    • styrkja /viðhalda
    • ýta undir að hegðun eigi sér stað

Hegðun

Bakgrunns-áhrifavaldar

Aðdragandi

Afleiðingar

Tilgangur

heg un tengist a st um
Hegðun tengist aðstæðum
  • Margir þættir sem hafa áhrif á viðeigandi hegðun
    • koma af stað
    • styrkja /viðhalda
    • ýta undir að viðeigandi hegðun eigi sér stað

Viðeigandi hegðun

Bakgrunns-áhrifavaldar

Aðdragandi

Afleiðingar

Tilgangur

heg un tengist a st um9
Hegðun tengist aðstæðum
  • Margir þættir sem hafa áhrif á erfiða hegðun
    • geta komið af stað
    • styrkt/viðhaldið
    • ýta undir að erfið hegðun eigi sér stað

Erfið hegðun

Bakgrunns-áhrifavaldar

Aðdragandi

Afleiðingar

Tilgangur

a dragandi antecedents
Aðdragandi (antecedents)
  • Það sem gerist rétt áður en hegðun á sér stað – (einstaklingsbundið!)
  • Aðdragandi viðeigandi hegðunar
    • Ýtir undir viðeigandi hegðun
    • t.d. skýr fyrirmæli, leiðbeiningar, aðstoð
    • Þegar Axel fær fyrirmæli um að ganga frá setur hann dótið sitt ofan í tösku
  • Aðdragandi erfiðrar hegðun
    • kemur hinni erfiðu hegðun af stað, “kveikja”
    • t.d. stríðni, fyrirmæli, verkefni, áreiti...
    • Þegar Jón á að reikna dæmi hendir hann bókinni í gólfið og blótar
    • Þegar Gunna stríðir Páli slær hann til hennar

seeds

aflei ingar consequences
Afleiðingar (consequences)
  • Það sem gerist strax á eftir hegðun og hefur áhrif á hvort hún eigi sér stað aftur við sömu aðstæður (sama aðdraganda)
  • Styrkjandi afleiðingar (“styrkjar”)
    • atburðir/áreiti sem auka hegðun, sbr. tilgang hegðunar
  • Geta styrkt viðeigandi hegðun
    • Þegar Axel setur dótið í töskuna hrósar kennarinn honum (og Axel fær að fara út í frímínútur)
  • ...eða erfiða hegðun
    • Þegar Jón hendir bókinni á gólfið og blótar, fer kennarinn til hans og aðstoðar hann
    • Þegar Páll slær til Gunnu hættir hún að stríða honum
aflei ingar frh
Afleiðingar, frh.
  • Slokknun (extinction)
  • Það sem styrkir hegðun er fjarlægt
  • Dæmi: Virk hunsun: athygli sem styrkti hegðun er ekki lengur veitt
    • t.d. kennari hættir að sinna þeim sem kalla á aðstoð yfir bekkinn

Ókostir:

  • Slokknunartoppur: erfið hegðun eykst áður en hún slokknar
  • Ef notuð ein og sér, gæti önnur erfið hegðun (sem þjónar sama tilgangi) komið í staðinn
  • => verður að styrkja viðeigandi hegðun (með sama tilgangi) samhliða
aflei ingar frh13
Afleiðingar, frh.
  • Refsandi afleiðingar
    • atburðir eða áreiti sem fylgja strax í kjölfar hegðunar og minnka líkur á að hegðun eigi sér stað aftur við sömu aðstæður
    • Viðbót á einhverju óþægilegu (t.d. skammir)
    • Brottnám á einhverju eftirsóknarverðu (t.d. sekt)

Varúð:

    • Krefst mikillar lagni að nota mildar refsingar rétt
    • Kennir ekki viðeigandi hegðun
    • Getur vakið neikvæð tilfinningaviðbrögð og andúð á þeim sem beitir
    • Getur haft slæm áhrif á sjálfsmynd
    • Getur hætt að virka => stigmagnandi viðbrögð
bakgrunns hrifavaldar
Bakgrunnsáhrifavaldar
  • Aðrir, einstaklingsbundnir þættir sem ýta undir að hegðun eigi sér stað (setting events)
  • Geta ýtt undir viðeigandi hegðun
    • t.d. ná athygli áður en fyrirmæli eru gefin, tryggja að nemendur kunni grundvallaratriði vel áður en flóknari hlutir eru lagðir inn, ná góðum tengslum við nemendur...
  • ...eða erfiða hegðun
    • t.d. svefnleysi, rifrildi á leið í skóla, svengd, lítil kunnátta í námsefni, meðfæddar tilhneigingar, s.s. ADHD...
  • Mikilvægt að huga að bakgrunnsáhrifavöldum við kennslu
j kv styrking
Jákvæð styrking
  • Jákvæð styrking
    • Hegðun leiðir til, flýtir fyrir eða eykur eitthvað eftirsóknarvert...
    • Hegðun viðheldur einhverju eftirsóknarverðu...
    • …þannig að líkur á hegðun aukast við svipaðar aðstæður

Dæmi:

neikv styrking
Neikvæð styrking
  • Neikvæð styrking
    • Hegðun fjarlægir, seinkar eða minnkar eða forðar einstaklingi frá einhverju óþægilegu...
    • …þannig að líkur á hegðun aukast við svipaðar aðstæður

Dæmi:

hagn tar tf rslur slandi
Hagnýtar útfærslur á Íslandi

Dæmi:

  • SOS! Hjálp fyrir foreldra
  • Hvatningarkerfi
  • PMT foreldrafærni - SMT skólafærni
  • PBS – Heildstæður stuðningur við jákvæða hegðun
  • ART þjálfun – Lærum á lífið
sos hj lp fyrir foreldra
SOS! Hjálp fyrir foreldra
  • Viðurkennd tækni í barnauppeldi
  • Sett fram af Clark (1985)
  • Byggir á rannsóknum í atferlisgreiningu, s.s. Skinner, Baer, Patterson og kenningum mannúðarsálfræði, s.s. Adler, Rogers og Gordon
  • Hjálpar foreldrum/fagfólki að bæta hegðun 2-12 ára barna og stuðla að félagslegri og tilfinningalegri aðlögun
  • Námskeið á íslensku byrjuðu 1999
  • Nú haldin af Félagsvísindastofnun HÍ
  • www.fel.hi.is/page/SOS%20namskeid
helstu herslur sos
Helstu áherslur SOS
  • Virðing fyrir barni og mikilvægi þess að nota ekki niðurbrjótandi aðferðir við uppeldi, s.s. líkamlegar refsingar, háð, niðurlægjandi tiltal eða gagnrýni
  • Skýr skilaboð um hvaða hegðun er viðeigandi /kemur sér vel fyrir barn
  • Virk hlustun til að hjálpa barni að lýsa tilfinningum sínum
  • Leiðir til að styrkja viðeigandi hegðun, s.s. hrós, hvatningarkerfi, samningar
  • Leiðir til að draga úr óæskilegri hegðun, s.s. rökréttar afleiðingar, einvera
helstu herslur sos frh
Helstu áherslur SOS, frh.

3 uppeldisreglur:

  • Umbunaðu fyrir æskilega hegðun (fljótt og oft)
    • Jákvæð styrking
  • Umbunaðu ekki óvart fyrir óæskilega hegðun
    • Slokknun á óæskilegri hegðun
  • Dragðu úr slæmri hegðun með mildri refsingu
    • t.d. hlé frá athygli (einvera) í kjölfar mjög óæskilegrar hegðunar
helstu herslur sos frh21
Helstu áherslur SOS, frh.

4 mistök í uppeldi sem ber að forðast:

  • Að umbuna ekki fyrir æskilega hegðun
  • Að refsa fyrir æskilega hegðun
  • Að umbuna óvart fyrir óæskilega hegðun
  • Að refsa ekki fyrir mjög óæskilega hegðun
hrif sos
Áhrif SOS
  • Fjöldi rannsókna hefur sýnt árangur af námskeiðum sem kenna foreldrum að styrkja viðeigandi hegðun og draga úr óæskilegri með mildum hætti
    • Því fyrr sem byrjað er, þeim mun meiri árangur
  • Markviss innleiðing meðal foreldra og fagfólks skóla getur dregið úr fjölda tilvísana til sérfræðinga
    • t.d. í Reykjanesbæ – sjá grein Gylfa Jóns (2005)
hvatningarkerfi
Hvatningarkerfi
  • Gerir skýrt til hvers er ætlast af nemanda/um
    • Skýr, hlutlæg lýsing með dæmum
  • Minnir kennara á að styrkja viðeigandi hegðun markvisst
  • Formleg styrking/viðgjöf veitt reglulega
    • s.s. stimpill, límmiði, tákn, kvittun
    • stutt tímabil í fyrstu, síðan lengd smám saman
  • Byrja með hóflegar kröfur
  • Umbun í boði aðeins ef markmiði dags (eða viku) er náð
  • Verður að vera fylgt eftir 100%
hrif hvatningarkerfis
Áhrif hvatningarkerfis
  • Rannsókn Gabrielu Sigurðardóttur og Önnu-Lindar Pétursdóttur (2000)
  • 5 nemendur með ADHD (og aðrar greiningar) og langa sögu um erfiða hegðun
    • 1.-5. bekk
  • Hvatningarkerfi framkvæmd í samvinnu við foreldra
  • Truflandi og árásargjörn hegðun minnkaði
  • Þátttaka í bekkjarstarfi jókst
  • Einkunnir bötnuðu
pmt parent management training
PMT – (Parent Management Training)
  • Þróað af Patterson, síðar með Forgatch
    • við Oregon háskóla og OSLC rannsóknarstofnun
  • Byggir á atferlisgreiningu og afleiddri kenningu Pattersons um félagsnám (1982)
  • Að hluta til svipaðar aðferðir og í SOS
  • PMT-foreldrafærni byrjaði 2000 hjá Hafnarfjarðarbæ (sjá grein Margrétar Sigmarsd.)
    • Fyrirbyggjandi foreldranámskeið
    • PMT meðferð í alvarlegri málum
    • PMT fagmenntun, fræðsla fyrir starfsfólk
  • www.hafnarfjordur.is/pmt_forsida/
pmt a fer ir
PMT - aðferðir
  • Helstu “verkfæri” PMT meðferðar:
    • Fyrirmæli og jákvæð samskipti
    • Hvatning við kennslu nýrrar hegðunar
    • Að setja mörk til að draga úr/stöðva óæskilega hegðun
    • Lausn vanda – uppbyggileg samskipti
    • Eftirlit með hegðun innan og utan heimilis
    • Tengsl heimilis og skóla
    • Stjórnun neikvæðra tilfinninga
hrif pmt
Áhrif PMT
  • Rannsóknir s.l. 30 ár í BNA á PMT meðferð hafa sýnt:
    • meiri árangur en af öðrum nálgunum (s.s. leik-, fjölskyldu- eða tengslameðferð)
    • í um 70% tilvika dregur verulega úr hegðunarerfiðleikum barns á heimili
    • jákvæð áhrif á samskipti innan fjölskyldu
    • jákvæð áhrif á námsframmistöðu barns
    • árangur fyrir börn með margvíslegar greiningar, s.s. andstöðuþrjóskuröskun, þroskahömlun, einhverfu – og líka fyrir unglinga sem sýna andfélagslega hegðun
    • langtímaárangur (tékk 3-14 árum síðar)
smt sk laf rni pbs heildst ur stu ningur vi j kv a heg un
SMT - SkólafærniPBS-Heildstæður stuðningur við jákvæða hegðun
  • Byggir á rannsóknum atferlisgreiningar um kennslu á viðeigandi hegðun í stað erfiðrar (positive behavior support)
  • Útfært fyrir skóla í heild: SW-PBS, SMT
    • Byrjaði 2002-2003 á Íslandi
  • Áhersla á að fyrirbyggja erfiða hegðun með því að kenna viðeigandi hegðun í öllum aðstæðum og styrkja markvisst
  • Árangur metinn með skráningum á hegðun og aðferðir endurskoðaðar í þeim aðstæðum þar sem þörf er á
  • Sjá bókina Til fyrirmyndar, Luiselli (2005) og www.pbis.org
stigskiptar a fer ir til a stu la a vi eigandi heg un
Stigskiptar aðferðir til að stuðla að viðeigandi hegðun
  • Öflug einstaklingsinngrip
  • Fyrir einstaka nemendur - 1-5%
  • Byggð á virknimati
  • Margþætt og árangursrík
  • Sértæk inngrip
  • Fyrir nemendur í áhættu - 5-10%
  • Skilvirk – einföld
  • t.d. almennt hvatningarkerfi
  • Almennar aðferðir
  • Fyrir alla nemendur
  • Í öllum aðstæðum
  • Fyrirbyggjandi – virka fyrir 80-90%
  • t.d. aðferðir við bekkjarstjórnun

Sugai, 2006

hrif pbs smt
Áhrif PBS - SMT
  • PBS hefur verið innleitt í fjölmörgum skólum í BNA, Noregi og víðar
  • Rannsóknir sýna að í flestum tilvikum:
    • fækkar tilvísunum vegna agabrota
    • verður skólabragurinn jákvæðari
    • batnar námsárangur, s.s. í lestri og stærðfræði
  • Jákvæð áhrif á Íslandi:
    • Starfsfólk nálgast nemendur á jákvæðari hátt og skráðum hegðunarfrávikum innan skólans sem og tilvísunum í sérfræðiþjónustu fækkar (Margrét Sigmarsdóttir, 2007)
art j lfun aggression replacement training
ART þjálfun – (Aggression Replacement Training)
  • Þróað við Syracuse háskólann í BNA
    • á stofnun fyrir afbrotaunglinga með margþættan vanda auk árásarhegðunar
    • af Goldstein (1987), og síðar í samvinnu við Glick (1988) og Gibbs (1998)
  • Byggir á
    • Félagsnámsgreiningu á árásargjarnri hegðun (Bandura, 1973)
    • Þjálfun í streitustjórnun (Meichenbaum o.fl.)
    • Siðfræðiþroskalíkani Kohlberg (1968)
  • Fyrsta námskeiðið á Íslandi 2004
  • Hefur verið kallað “Lærum á lífið” í Miðgarði
n msefni remur ttum
Námsefni í þremur þáttum
  • Hegðunarþáttur: Félagsfærniþjálfun (Skillstreaming)
    • 40-60 hæfniþættir þjálfaðir skref fyrir skref
  • Tilfinningaþáttur: Reiðistjórnun
    • átta sig á aðdraganda (“kveikjum”) og afleiðingum reiði og árásarhegðunar
  • Hugrænn þáttur: Siðgæðisþjálfun
    • æfingar í að setja sig í spor annarra og tileinka sér samfélagsvænni siðgæðisvitund
  • Kennt með sýnikennslu, hlutverkaleik og æfingum í raunverulegum aðstæðum
rangur af art j lfun
Árangur af ART þjálfun
  • Bandarískar og norrænar rannsóknir sýna að ART-þjálfun dregur úr líkamlegu og andlegu ofbeldi (t.d. Goldstein & Glick, 1994)
  • ART-þjálfun eflir félagsfærni, sjálfstraust og siðferðisþroska.
  • Þátttakendur geta tekið á aðstæðum sem ollu vanlíðan eða leiddu til vandræða áður
  • Þeir verða öruggari með sig, sjálfstæðari og ánægðari eftir markvissa ART-þjálfun
  • Áhrifin yfirfærast á nýjar aðstæður
  • Sjá McGinnis (2003)
samantekt
Samantekt
  • Atferlisstefnan á fullt erindi við kennara nú á tímum
  • Grunnrannsóknir í atferlisgreiningu hafa leitt af sér fjölda árangursríkra aðferða til að bæta hegðun
  • Hagnýtar útfærslur, s.s. SOS, PMT, PBS og ART hafa gefið góða raun á Íslandi
  • Meira um atferlisgreiningu í námskeiðum á Menntavísindasviði:
    • Stuðningur við jákvæða hegðun
    • Nemendur með hegðunar- og tilfinningaörðugleika: Viðbrögð og úrræði skólasamfélagsins