1 / 25

Geðraskanir barna og unglinga

Geðraskanir barna og unglinga. Sálfræði 203 9.kafli Kennari: Hildur Jóhannsdóttir. Hvað eru barnageðraskanir. Felst í safni einkenna sem eru það alvarleg hvað tíðni og/eða styrkleika varðar að dagleg virkni barnsins truflast.

Download Presentation

Geðraskanir barna og unglinga

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Geðraskanir barna og unglinga Sálfræði 203 9.kafli Kennari: Hildur Jóhannsdóttir

  2. Hvað eru barnageðraskanir • Felst í safni einkenna sem eru það alvarleg hvað tíðni og/eða styrkleika varðar að dagleg virkni barnsins truflast. • Þegar ástand barns er metið skal samkvæmt henni ávallt miða við vitrænan og félagslegan þroska, aðstæður og sjúkrasögu.

  3. Helstu flokkar: • Þroskaraskanir • (t.d. þroskahömlun, einhverfa, málhömlun o.fl.) • Atferlisraskanir • (t.d. AMO, hegðunarröskun, mótþróaþrjósku-röskun) • Lyndisraskanir • (t.d. þunglyndi, óyndi, geðhvarfasýki) • Kvíðaraskanir • (t.d. félagsfælni, áfallastreita, áráttu-þráhyggja, ofkvíðaröskun, felmtursröskun).

  4. Úthverfar/Innhverfar raskanir • Úthverfar eru hegðunartruflanir, þ.e. vandi sem er mjög sjáanlegur og truflar ytra umhverfi. • AMO (athyglisbrestur með ofvirkni) er dæmi um slíka röskun. • Innhverfar eru raskanir sem trufla mest barnið sjálft og eru oft ekki sjáanlegar öðrum, t.d. Þunglyndi, kvíði

  5. Hvernig fer klínísk greining fram? • Við greiningu á barnageðröskunum hér á landi þarf meðal annars að fara fram sálfræðilegt mat. • Það felst í því að hegðun, hugræn ferli og tilfinningar barnsins eru kortlögð. • Jafnframt er nauðsynlegt að tekið sé tillit til þroska barnsins, aldurs, kyns og menningar-umhverfis. • Við slíkt mat er mikilvægt að hafa hliðsjón af því sem getur talist eðlilegt eða meðaltalsgeta á viðkomandi aldursstigi. • Formleg greining felst síðan í samantekt á einkennum barnsins og ályktunum um orsakir og eðli þeirra.

  6. Hver er tilgangur klínískrar greiningar? • Að fá • nákvæma lýsingu á vanda barnsins; • hugmynd um meðferðarúrræði; • hugmynd um batahorfur; • upplýsingar fyrir flokkun; auk þess sem hún auðveldar • samskipti sérfræðinga og • rannsóknir. • Greiningarferlið felst í því að afla upplýsinga um margvíslega þætti frá ýmsum sjónarhornum. • Þegar um börn er að ræða er oftast byggt á greiningarviðtali við aðstandendur, beinum athugunum á atferli barnsins, stöðluðum spurningalistum fyrir foreldra, kennara og barnið sjálft og loks á sálfræðilegum prófum.

  7. Af hverju flokkunarkerfi? • Almennt má segja að góð flokkunarkerfi hafi eftirfarandi eiginleika (þau): • Geta stuðlað að því að orsakir geðraskana finnist. • Leggja grunninn að tungutaki sem sérfræðingar hafa sammælst um að nota. • Hafa upplýsingagildi hvað lýsingar á geðröskunum varðar. • Auðveldara verður að meta batahorfur í bráð og lengd. • Þau eru leiðbeinandi fyrir meðferð (og í því felst sparnaður). • Sérfræðingar geta skipst á upplýsingum með skjótari og nákvæmari hætti. • Geta leitt til fyrirbyggjandi aðgerða. (Að hluta byggt á Sarason og Sarason, 2002.)

  8. DSM-IV flokkunarkerfið • Þegar sérfræðingar greina geðraskanir nota þeir svonefnd flokkunarkerfi. • Tvö slík kerfi eru mest notuð í heiminum í dag. • Annað er kerfi bandarísku geðlækna-samtakanna, skammstafað DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) • Hitt meginkerfið er skammstafað ICD-10 (International Classification of Diseases, 10. útgáfa) sem Alþjóðaheilbrigðisstofnunin (WHO) gefur út. • Þessi kerfi eru bæði notuð hér á landi og eru byggð upp með svipuðum hætti.

  9. DSM-kerfið • DSM kerfið er svokallað fjölása kerfi en hver ás um sig tekur til ólíkra sjónarmiða. Ásarnir eru í allt fimm: • I. ásinn snýr að klínískum einkennum og frumflokkum raskana (svo sem aðlögunarraskanir, kvíðaraskanir, lyndisraskanir, geðklofi, átraskanir...) að undanskildum persónuleikaröskunum og þroskahömlun. • II. ásinn tekur til persónuleikaraskana og þroskahömlunar. Báðar þessar tegundir raskana hefjast að jafnaði á barns- og unglingsárum og haldast fram á fullorðinsár.

  10. DSM-kerfið • III. ásinn segir til um almennt læknisfræðilegt ástand sem getur varpað ljósi á líðan sjúklings (svo sem heilaskaði eða hjartaáfall og margt fleira sem getur leitt til ástands sem líkist geðheilsubresti). • IV. ásinn vísar til félagslegra og sálfræðilegra þátta auk umhverfisþátta. Hér má nefna fátækt, áföll, atvinnumissi og ósætti innan fjölskyldu. • V. ásinn er almennt mat á lífsfærni einstaklingsins. Við matið er notaður kvarði á bilinu frá 0 til 100 (svokölluð GAF-tala – Global Assessment Functioning) þar sem lág tala merkir að viðkomandi getur verið hættulegur sjálfum sér og öðrum en há tala stendur fyrir almennt góða lífsfærni.

  11. DSM kerfið • Þannig tekur I. ásinn til frumflokka geðraskana og einn þeirra eru raskanir sem venjulega greinast fyrst á bernskuskeiðinu. • Helstu undirflokkar þar eru: námsraskanir, röskun á hreyfifærni, tjáskiptaraskanir, gagntækar þroskaraskanir, athyglisbrestur og atferlisraskanir, fæðu- og átraskanir í bernsku, kækir, losunarraskanir og loks aðrar raskanir sem tengjast bernsku- og unglingsárunum.

  12. Gagntækar þroskaraskanir Einhverfurófið www.donaghyonline.com/.../spectrum/index.htm

  13. Gagntækar þroskaraskanir • Einhverfa • Asperger-heilkenni • Koma snemma fram á þroskaferlinum • Hafa víðtæk áhrif á þroska barna • Áhrif til langframa á: • Félagsþroska • Greindar- og málþroska • Tilfinningaþroska • Hegðun og áhugahvöt

  14. Gagntækar þroskaraskanir • Þroskaferill barna með þessar raskanir er ólíkur • Stundum koma tímabil þar sem börnin taka nokkuð eðlilegum framförum • Á öðrum tímum getur orðið stöðnun eða jafnvel afturför • Einkennin geta verið breytileg eftir aldri • Sum einkenni birtast ekki fyrr en ákveðnum aldri er náð • Önnur hverfa með aldrinum

  15. Einhverfa – hvernig lýsir hún sér? • Skortur á augnsambandi • Samskipti við jafnaldra þróast ekki með eðlilegum hætti • Skortur á frumkvæði til samskipta • Sérkennileg viðbrögð við fólki • Sérkennileg svipbrigði • Það sem skortir á í boðskiptum eru oft bendingar og látbragð, eftirherma, ímyndunarleikur og skortur á gagnkvæmni í samræðum

  16. Einhverfa – hvernig lýsir hún sér? • Auk þess eru ýmis sérkenni í tali, svo sem ýmis konar endurtekningar og stagl, fornafnarugl, nýyrðasmíð eða skrítin máltjáning. • Sérkennileg og áráttukennd hegðun getur komið fram í þröngu eða sérkennilegu áhugasviði, sem þróast lítið yfir tíma og þar sem áhuginn er svo ákafur að hann getur hindrað eðlileg samskipti við aðra.

  17. Einhverfa – hvernig lýsir hún sér? • Þá er oft einnig um að ræða knýjandi þörf til að segja hluti á ákveðin hátt og stundum að aðrir svari sömuleiðis alltaf eins. • Eins geta athafnir verið í óvenju föstu kerfi og ef ekki er hægt að framkvæma þær í ákveðinni röð veldur það uppnámi, allt frá pirringi til bræðiskasta.

  18. Einhverfa – hvernig lýsir hún sér? • Sérkennilegar, endurteknar, handahreyfingar, eða flóknar hreyfingar með öllum líkamanum koma við sögu, • Einhæf eða óvenjuleg notkun hluta • Óvenjulegur áhugi á skynáreitum. • Eðlilegu líkamsþroski þar sem farið er í gegnum heilstu þroskastigin á eðlilegum tíma • Hætta á greindarskerðingu (sjá bls. 364)

  19. Asperger-heilkenni • Einkenni • breytileg eftir aldri og ástandi viðkomandi • Koma fram í félagslegum samskiptum • Skertri félagslegri virkni • Sérstökum áhugamálum • Áráttukenndri hegðun • Blæbrigðalausum talanda og (stundum) sérkennilegu orðavali (háfleygt mál) • Sérkennileg líkamstjáning • Ekki greindarskerðing og ekki skerðing á málþroska

  20. Asperger-heilkenni • Gjarnan koma fram einkenni annrarra raskana, s.s. • AMO • Tourette (boðefnamisflæði) • Kvíði – almenn kvíðaröskun • Félagsfælni • Lyndisraskanir - þunglyndi

  21. Geðklofi • Röskun sem leggst á hugann • Birtingarmynd einkenna byggir á málleikni og vitsmunaþroska • Truflun á hreyfiþroska og málþroska er gjarnan sem undanfari • Ofskynjanir • Brengluð rökhugsun • Jákvæð einkenni – neikvæð einkenni

  22. Geðklofi • Jákvæð einkenni • Ofskynjanir • Neikvæð einkenni • Flatar tilfinningar • Óviðeigandi tilfinningaviðbrögð • Í bernsku eru neikvæðu einkennin áberandi • Jákvæðu einkennin eru einkennandi í miðbernsku • Á unglingsárum verða neikvæðu einkennin áberandi

  23. Úthverfar raskanir - atferlisraskanir • Vel sýnilegar hegðunartruflanir • Amo • Hegðunarröskun • Mótþróaröskun • AMO – athyglisbrestur – ofvirkni – hvatvísi • Fylgifiskar AMO • Lyndisraskanir • Kvíðaraskanir • Námsörðugleikar • Mótþróaþrjóskuröskun • Hegðunarröskun • Andfélagsleg hegðun

  24. Úthverfar raskanir - atferlisraskanir • Hegðunarröskun • Ofbeldi • Skemmdarfýsn • Svik og þjófnaður • Alvarleg brot • Mótþróaþrjóskuröskun • Mildari röskun • Skapbræði • Hlýðir ekki reglum og fyrirmælum • Reiði – fyrtni – illgirni - hefnigirni

  25. Innhverfar raskanir • Snúast um tilfinningar, hugarástand og líkamleg einkenni • Kvíðaraskanir • Félagsfælni • Áfallastreita • Þunglyndi • Átraskanir • Lystarstol • Lotugræðgi • lotuofát

More Related