monitorowanie niepo danych dzia a lek w niepo dane nast pstwa interakcji lek w
Download
Skip this Video
Download Presentation
Monitorowanie niepożądanych działań leków Niepożądane następstwa interakcji leków

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 50

Monitorowanie niepożądanych działań leków Niepożądane następstwa interakcji leków - PowerPoint PPT Presentation


  • 206 Views
  • Uploaded on

Monitorowanie niepożądanych działań leków Niepożądane następstwa interakcji leków . Anna Wiela-Hojeńska Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Monitorowanie niepożądanych działań leków Niepożądane następstwa interakcji leków ' - ursula


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
monitorowanie niepo danych dzia a lek w niepo dane nast pstwa interakcji lek w

Monitorowanie niepożądanych działań lekówNiepożądane następstwa interakcji leków

Anna Wiela-Hojeńska

Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej

Akademii Medycznej we Wrocławiu

slide2

Niepożądane działanie leku (ndl)Adverse Drug Reaction(ADR)(definicja przyjęta przez WHO w 1972 r.)Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne(zm. 2007, 2011)

każde szkodliwe i niezamierzone działanie leku, które występuje podczas stosowania dawek zalecanych u ludzi w celach profilaktycznych, diagnostycznych, terapeutycznych lub dla modyfikacji funkcji fizjologicznych

nie można wykluczyć związku przyczynowego między zastosowanym lekiem a powikłaniem

zdarzenie niepo dane adverse event

Zdarzenie niepożądaneadverse event

każda niepożądana reakcja, występująca u pacjenta w czasie lub po leczeniu, niezależnie czy jest uznana za związaną z danym produktem leczniczym, czy nie

przyczyną nie musi być (chociaż może) zastosowany lek

slide4

Niepożądane działanie leku (ndl)Adverse Drug Reaction (ADR)Dyrektywa 2010/84/UE, Rozporządzenie 1235/2010Official Journals, 31.12.2010

szkodliwe i niezamierzone reakcje,

które wynikają z błędnego stosowania,

stosowania we wskazaniach,

które nie zostały potwierdzone (off-label use), reakcje będące konsekwencją stosowania niezgodnego z przeznaczeniem,

nadużywania leku,

jego przedawkowania

ci kie niepo dane dzia anie leku serious adverse drug reaction
Ciężkie niepożądane działanie lekuserious adverse drug reaction

zgon pacjenta

zagrożenie życia (krwotok śródmózgowy, wstrząs anafilaktyczny)

konieczność leczenia szpitalnego lub jego przedłużenie (>24 h)

trwały lub znaczny uszczerbek na zdrowiu (upośledzenie zdolności do wykonywania prawidłowych czynności życiowych – FDA)

choroba, wada wrodzona, uszkodzenie płodu

inne, które lekarz według swojego stanu wiedzy uzna za ciężkie („Current Challenges in Pharmacovigilance: Pragmatic Approach” – Report of CIOMS Working Group V, Geneva 2001)

zg oszenia ci kich niepo danych dzia a produkt w leczniczych dokonuje si

Zgłoszenia ciężkich niepożądanych działań produktów leczniczych dokonuje się

nie później niż w terminie

15dni od uzyskania informacji

powa ne niepo dane dzia anie leku severe adverse drug reaction
Poważne niepożądane działanie lekusevere adverse drug reaction

 określa stopień nasilenia reakcji

 reakcja łagodna, o średnim stopniu nasilenia, o dużym nasileniu

nasilenie reakcji może decydować o tym czy jest ona ciężka

niespodziewane niepo dane dzia anie leku unexpected adverse reaction

Niespodziewane niepożądane działanie lekuunexpected adverse reaction

każde działanie niepożądane, którego charakter lub stopień nasilenia nie jest zgodny z informacjami zawartymi w:

- Charakterystyce Produktu Leczniczego

(Summary of Product Characteristics, SPC)

- zatwierdzonych drukach informacyjnych

dla produktów leczniczych dopuszczonych do obrotu

- Broszurze Badacza

dla produktów leczniczych nie dopuszczonych do obrotu

niepo dane dzia ania lek w typu a drug actions
Niepożądane działania leków typu A(drug actions)

reakcje zależne od właściwości farmakologicznych leku, podanej dawki, obserwowane w czasie prowadzenia badań klinicznych, możliwe do przewidzenia

- hipotonia po zastosowaniu dużej dawki inhibitora konwertazy angiotensyny

- hipoglikemia podczas terapii lekami przeciwcukrzycowymi

- ototoksyczność antybiotyków aminoglikozydowych

(zwłaszcza: streptomycyny, kanamycyny, neomycyny, amikacyny, gentamycyny, tobramycyny)

- uszkodzenie wątroby związane z terapią paracetamolem

slide11
Niepożądane działania leków typuA

Rozbieżność pomiędzy zakładanym

a uzyskanym efektem leczenia farmakologicznego

 Pierwotne i wtórne powikłania terapii związane

z farmakologicznym działaniem leku

IKA – przewlekły, męczący, suchy kaszel, uczucie podrażnienia w gardle, zmiana barwy głosu

stymulacja przez bradykininę syntezy metabolitów kaskady kwasu arachidonowego, nasilenie syntezy NO; skutkiem działania prostaglandyn i NO jest stan zapalny, wywołujący kaszel

Interakcje

  • lek – lek
  • lek – pożywienie
  • lek – używki
  • lek – badania laboratoryjne
niepo dan a interakcj a lek w
Niepożądana interakcja leków

terapeutycznie niepożądane działanie,

które może wystąpić podczas równoczesnego zastosowania u chorego dwu lub więcej leków, polegające na osłabieniulub nasileniudziałania, na pojawieniu się objawów toksycznych, lub jakościowo odmiennego

od spodziewanego działania farmakologicznego.

kryteria klinicznego znaczenia interakcji
Kryteria klinicznego znaczenia interakcji

niebezpieczeństwo następstw interakcji – np. wzajemne wypieranie się z połączeń z białkami dwu leków o dużej rozpiętości terapeutycznej rzadko prowadzi do niebezpiecznych następstw, natomiast to samo zjawisko obserwowane w przypadku leków o małym współczynniku terapeutycznym posiada duże znaczenie kliniczne (warfaryna wiąże się z białkami w 97%, wyparcie z połączeń z białkami zaledwie 3% leku zwiększa dwukrotnie siłę jego działania),

kryteria klinicznego znaczenia interakcji c d
Kryteria klinicznego znaczenia interakcji c.d.

stopień udokumentowania określonej interakcji w materiale klinicznym– ważne jest, czy określona interakcja została potwierdzona u chorych,

częstość, z jaką spotyka siędaną interakcję w określonej populacji chorych (czynnik bardzo użyteczny prognostycznie),

kryteria klinicznego znaczenia interakcji c d1
Kryteria klinicznego znaczenia interakcji c.d.

częstość występowania i stopień udokumentowania interakcji– czynnik zależny przede wszystkim od częstości, z jaką określona kombinacja leków jest stosowana w praktyce lekarskiej.

ryzyko wyst pienia niepo danych interakcji zwi ksza
Ryzyko wystąpienia niepożądanych interakcji zwiększa

polifarmakoterapia– liczba niepożądanych interakcji wzrasta proporcjonalnie do liczby leków zapisywanych jednemu choremu (4 lub 5 leków równocześnie).

w przypadku jednoczesnego stosowania

> 5 leków liczba interakcji wzrasta ponadproporcjonalnie!!!!!!!

czynnik i ryzyka najcz ciej zwi kszaj c e mo liwo wyst pienia niepo danych interakcji c d
Czynniki ryzyka najczęściej zwiększające możliwość wystąpienia niepożądanych interakcji c.d.

stosowanie leków silnie działających,

o wąskim współczynniku terapeutycznym orazleków określonych jako substancje potencjalnie stwarzające największe niebezpieczeństwo wystąpienia interakcji,

czynnik i ryzyka najcz ciej zwi kszaj c e mo liwo wyst pienia niepo danych interakcji c d1
Czynniki ryzyka najczęściej zwiększające możliwość wystąpienia niepożądanych interakcjic.d.

stosowanie leków o nieliniowej kinetyce np. teofilina, fenytoina,

współistnienie innych chorób, zwłaszcza upośledzających czynność narządów eliminujących leki – jak wątroba i/lub nerki,

czynnik i ryzyka najcz ciej zwi kszaj c e mo liwo wyst pienia niepo danych interakcji c d2
Czynniki ryzykanajczęściej zwiększające możliwość wystąpienia niepożądanych interakcjic.d.

starszylubbardzo młody wiek chorych i związane z tym fizjologiczne odmienności czynności układu krążenia, ośrodkowego układu nerwowego, wątroby, nerek;

najbardziej narażone na niepożądane interakcje są osoby starsze, cierpiące na wiele schorzeń, zażywające w związku z tym wiele leków równocześnie,

czynnik i ryzyka najcz ciej zwi kszaj c e mo liwo wyst pienia niepo danych interakcji c d3
Czynniki ryzyka najczęściej zwiększające możliwość wystąpienia niepożądanych interakcjic.d.

leczenie chorych przez kilku lekarzy i brak dokładnie zebranego wywiadu dotyczącego poprzednio stosowanych leków,

zażywanie środków antykoncepcyjnych,

interakcje doustnych rodk w antykoncepcyjnych a z r wnocze nie stosowanymi lekami b
Interakcje doustnych środków antykoncepcyjnych(A) z równocześnie stosowanymi lekami (B)
interakcje doustnych rodk w antykoncepcyjnych a z r wnocze nie stosowanymi lekami b1
Interakcje doustnych środków antykoncepcyjnych(A) z równocześnie stosowanymi lekami (B)
interakcje doustnych rodk w antykoncepcyjnych a z r wnocze nie stosowanymi lekami b2
Interakcjedoustnych środków antykoncepcyjnych(A) z równocześnie stosowanymi lekami (B)
interakcje doustnych rodk w antykoncepcyjnych a z r wnocze nie stosowanymi lekami b3
Interakcjedoustnych środków antykoncepcyjnych(A) z równocześnie stosowanymi lekami (B)
mechanizmy odpowiedzialne za os abienie si y dzia ania farmakologicznego leku
Mechanizmy odpowiedzialne za osłabienie siły działania farmakologicznego leku

farmakodynamiczny antagonizm,

 utrudnienie wchłaniania (zmniejszenie dostępności biologicznej),

 nasilenie procesów metabolizmu,

 zwiększenie wydalania.

zwi kszenie si y dzia ania farmakologicznego leku mo e by spowodowane przez
Zwiększenie siły działania farmakologicznego leku może być spowodowane przez:

 farmakodynamiczny synergizm,

 wypieranie leków z połączeń z białkami,

 zahamowanie procesów metabolizmu,

 zmniejszenie wydalania.

fazy w zajemne go oddzia ywani a lek w
Fazy wzajemnego oddziaływania leków

Interakcje w fazie farmaceutycznej- są to niezgodności fizyczne i/lub chemiczne, występują one poza organizmem chorego, podczas przygotowywania i przechowywania leków.

fazy w zajemne go oddzia ywani a lek w c d
Fazy wzajemnego oddziaływania leków c.d.

Interakcje w fazie farmakodynamicznej polegają na zmianie czasu, siły, zakresu działania jednego leku pod wpływem działania farmakodynamicznego drugiego, równocześnie zastosowanego leku.

fazy w zajemne go oddzia ywani a lek w c d1
Fazy wzajemnego oddziaływania leków c.d.

Interakcje w fazie farmakokinetycznej dotyczą wpływu jednego leku na losy drugiego leku w organizmie na etapie wchłaniania, transportu przez błony biologiczne, dystrybucji – w tym wiązania z białkami krwi, biotransformacji i wydalania.

interakcje wp ywaj ce na wch anianie lek w po podaniu doustnym
Interakcje wpływające na wchłanianie leków po podaniu doustnym

 zmiana pH treści żołądkowo-jelitowej,

 absorpcja, chelatowanie, tworzenie kompleksów, zespół złego wchłaniania,

 zmiany motoryki przewodu pokarmowego,

 hamowanie aktywności enzymów CYP3A cytochromu P450 odpowiedzialnych za metabolizm pierwszego przejścia w ścianie jelita.

interakcje na etapie wi zania lek w z bia kami krwi
Interakcje na etapie wiązania leków z białkami krwi

Leki o dużym powinowactwie do białek krwi, tzw. „wypieracze" –substancje o oddziaływaniu kwaśnym– kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, diklofenak, fenylbutazon, niektóre sulfonamidy, wodzian chloralu, kwas trichlorooctowy, klofibrat, kwas etakrynowy, chinidyna, werapamil, amiodaron.

slide32
allopurynol,

amiodaron,

chinidyna,

chloramfenikol,

cymetydyna,

cyprofloksacyna,

diltiazem,

disulfiram,

enoksacyna,

erytromycyna,

fenylbutazon,

flukonazol,

- fluoksetyna,

izoniazyd,

indynawir

ketokonazol,

klarytromycyna,

omeprazol,

metronidazol,

rytonawir,

sulfinpirazon

werapamil,

alkohol spożywany jednorazowo w dużej ilości,

sok grejpfrutowy.

Interakcje zmieniające metabolizm leków, substancje hamujące metabolizm innych leków, tzw. „inhibitory enzymatyczne”:
slide33
Interakcje zmieniające metabolizm leków, substancje nasilające metabolizm innych leków, tzw. „induktory enzymatyczne”:

pochodne kwasu barbiturowego, zwłaszcza fenobarbital,

 aminoglutetimid,

 karbamazepina,

 fenytoina,

 ryfampicyna,

 gryzeofulwina,

 preparaty dziurawca,

alkoholprzewleklenadużywany,

węglowodoryzawarte w dymiepapierosów.

interakcje na etapie wydalania lek w
Interakcje na etapie wydalania leków

 zmiany pH moczu,

 zmiany aktywnego transportu przez cewki nerkowe,

 zmiany nerkowego przepływu krwi.

leki nasilaj ce gastrotoksyczno nlpz
Leki nasilające gastrotoksyczność NLPZ

 równoczesne stosowanie 2 lub większej liczby NLPZ – błąd, brak synergizmu terapeutycznego, synergizm działań niepożądanych

glikokortykosteroidy

bifosfoniany stosowane doustnie

 doustne leki przeciwzakrzepowe – wzrost ryzyka krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego

inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny

spironolakton

optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi
Optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi

nie łączyć NLPZ !

znacząco zwiększa się ryzyko uszkodzenia górnego odcinka przewodu pokarmowego, wątroby, nerek

optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi1
Optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi

dobór leku dostosować do potrzeb chorego, uwzględniając dobowy rytm dolegliwości

 chorzy na reumatoidalne zapalenie stawów,

zesztywniające zapalenie stawów cierpią

najbardziej w nocy i nad ranem

 chorzy na chorobę zwyrodnieniową stawów

cierpią najbardziej w godzinach popołudniowych

i wieczornych

optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi2
Optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi

 wybierać leki o krótkim biologicznym okresie półtrwania, gdyż utrzymują one dłużej

większe stężenia w jamie stawowej niż w surowicy, dawkowanie ich może być rzadsze, terapia bezpieczniejsza

 pamiętać, że zwiększenie dawki NLPZ nie powoduje nasilenia działania przeciwbólowego (efekt pułapowy)

optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi3
Optymalizacja terapii niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi

 pamiętać o możliwości powikłań dotyczących zwłaszcza przewodu pokarmowego, nerek, u osób starszych NLPZ nasilają objawy niewydolności krążenia

 zaleca się na 1-2 tyg. przed planowanym zabiegiem chirurgicznym zaprzestać stosowania kwasu salicylowego, pozostałe NLPZ na okres 5 razy dłuższy od ich t0,5

 wartość klirensu kreatyniny<30 ml/min stanowi przeciwwskazanie do stosowania NLPZ

 pamiętać o dużym ryzyku wystąpienia niepożądanych interakcji podczas równoczesnego stosowania NLPZ z innymi lekami

grupy zwi kszonego ryzyka wyst pienia niepo danych interakcji nlpz
Grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia niepożądanych interakcji NLPZ

osobystarsze

osoby cierpiące z powoduniewydolności wątroby i nerek

osoby zzaburzeniami metabolicznymi(niedoczynnośćtarczycy)

ciężko chorzy(niewydolność krążenia, zapalenie płuc)

chorzy z zaostrzeniem chorób, takich jak:zaburzenia rytmu serca, padaczka, cukrzyca, astma

pacjenci cierpiący z powoduprzewlekłych schorzeń, wymagający długotrwałej farmakoterapii

osoby o genetycznie uwarunkowanej zmniejszonej aktywności izoenzymuCYP2C9,odpowiedzialnego zametabolizm diklofenaku, ibuprofenu, naproksenu, piroksykamu, celekoksybu

simwastatyna lowastatyna atorwastatyna
simwastatyna, lowastatyna, atorwastatyna

(substraty izoenzymu CYP3A4)

+

flukonazol, ketokonazol, itrakonazol, werapamil, diltiazem, amiodaron,

klarytromycyna, erytromycyna, cyklosporyna

(inhibitory aktywności izoenzymu CYP3A4)

=

wzrost ryzyka wystąpienia miopatii, rabdomiolizy

bezpieczne: fluwastatyna, prawastatyna

niepo dane dzia ania lek w typu b bizarre patient reactions
Niepożądane działania leków typuB (bizarre, patient reactions)

reakcje niezależne od zastosowanej dawki leku, zagrażające życiu chorego (reakcje alergiczne i pseudoalergiczne)

- reakcja anafilaktyczna + pseudoalergiczny „zespół czerwonego człowieka” związany

z terapią wankomycyną

niepo dane dzia ania lek w typu c not true drug reactions chronic use
Niepożądane działania leków typuC (not true drug reactions, chronic use)

reakcje obserwowane z większą częstością u osób poddanych terapii danym lekiem, ale dla konkretnego pacjenta trudno wykazać czy zastosowany lek był przyczyną ich wystąpienia

- choroba zakrzepowa u kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne

(chronic use) - reakcje zależne od przewlekłego stosowania leku

  • osteoporoza związana z długotrwałym stosowaniem glikokortykosteroidów
  • lipodystrofia podskórnej tkanki tłuszczowej po insulinie

- uzależnienie od opioidowych leków przeciwbólowych

- tolerancja na stosowanie leków przeczyszczających, prowadząca do ich nadużywania

niepo dane dzia ania lek w
Niepożądane działania leków

typD (retarded actions, delayed)-reakcje ujawniające się po długim czasie od zastosowania leku, tzw. reakcje opóźnione

- kardiotoksyczność antybiotyków antracyklinowych

- późne dyskinezy po neuroleptykach

typE (end of use)–reakcje wywołane odstawieniem leku

- nasilenie objawów choroby niedokrwiennej serca

po nagłym przerwaniu terapii beta-adrenolitykiem

typF (failure of therapy)-brak skuteczności terapii(głównie z powodu oporności)

stosowanie lek w off label
Stosowanie leków „off label”

inna:

jednostka chorobowa

dawka

droga podania (np. doustnie postać przeznaczoną do iniekcji)

forma leku (np. z tabletki sporządzenie zawiesiny celem podania noworodkowi)

populacja (np. podanie dziecku leku przeznaczonego do stosowania u dorosłych)

kiedy mo na stosowa leki poza zarejestrowanymi wskazaniami
Kiedy można stosować leki poza zarejestrowanymi wskazaniami?

istnieje dowód naukowy dotyczący skuteczności i bezpieczeństwa stosowania leku wyprzedzający jego rejestrację

 lek znajduje się w zaleceniach towarzystw naukowych

 w przypadku ciężkiej choroby zagrażającej życiu

 w sytuacji gdy nie jest dostępne leczenie alternatywne lub jest ono nieskuteczne

kiedy mo na stosowa leki poza zarejestrowanymi wskazaniami1
Kiedy można stosować leki poza zarejestrowanymi wskazaniami?

 po uzyskaniu pisemnej, świadomej zgody pacjenta na rozpoczęcie leczenia

 poinformowaniu pacjenta o ewentualnych negatywnych konsekwencjach i potencjalnych korzyściach

 prowadzeniu monitorowania stanu zdrowia pacjenta

nadz r nad bezpieczenstwem farmakoterapii pharmacovigilance
Nadzór nad bezpieczenstwem farmakoterapiiPharmacovigilance

aktywne monitorowanie i raportowanie ndl

wykrywanie oraz identyfikacja ndl, w tym niepożądanych interakcji, wykrywanie wzrostu częstości ich występowania

określanie czynników ryzyka i mechanizmów wystąpienia ndl

 ocena zagrożeń i korzyści wynikających ze stosowania leku

wdrażanie działań prewencyjnych, przekazywanie nowych informacji pracownikom służby zdrowia i pacjentom

co powinien zawiera raport o niepo danym dzia aniu leku
Co powinien zawierać raport o niepożądanym działaniu leku?

 dane o produkcie leczniczym, który podejrzewa się o wywołanie ndl (ważna jest informacja o drodze podania)

 dane o reakcji niepożądanej (diagnoza, ocena reakcji i jej wynik)

 dane pacjenta (wiek, płeć, masa ciała, inicjały imienia i nazwiska)

 dane osoby zgłaszającej (imię, nazwisko, pełny adres, numer telefonu)

ad