Meandry farmakoterapii w okresie ciąży
This presentation is the property of its rightful owner.
Sponsored Links
1 / 77

Lek. Melania Mikołajczyk PowerPoint PPT Presentation


  • 146 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Meandry farmakoterapii w okresie ciąży i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podeszłym Uwarunkowania genetyczne terapii. Lek. Melania Mikołajczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Farmakologii Klinicznej UM w Łodzi. CIĄŻA. Odrębności farmakokinetyki w okresie ciąży.

Download Presentation

Lek. Melania Mikołajczyk

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Meandry farmakoterapii w okresie ciąży i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podeszłymUwarunkowania genetyczne terapii

Lek. Melania Mikołajczyk

Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Farmakologii Klinicznej UM w Łodzi


CIĄŻA

Odrębności farmakokinetyki w okresie ciąży

  • w zakresie wchłaniania(zmiany perystaltyki, sekrecji enzymów trawiennych, zmiany pH soku żołądkowego)

  • w zakresie dystrybucji(zmiany objętości osocza, zmiany stężenia albumin i wiązania leku z białkami, zmiany objętości dystrybucji i stężenia leku)

  • w zakresie eliminacji(zmiany czynności detoksykacyjnej wątroby, zmiany klirensu nerkowego)


Odrębności farmakokinetyki w okresie ciąży

  • Dystrybucja leków w ciąży jest zwiększona, z powodu podwyższonej objętości minutowej serca, obniżonego stężenia niektórych białek osoczowych i podwyższonego wchłaniania jelitowego

  • Zmianie ulega także aktywność enzymów wątrobowych odpowiedzialnych za eliminację leków, np. aktywność cytochromu CYP 3A4 metabolizującego ponad 50% wszystkich leków i cytochromu CYP 2D6 jest podwyższona w ciąży, natomiast cytochromu CYP 1A2 obniżona

  • Przepływ krwi przez nerki w ciąży jest podwyższony o 60–80%, natomiast przesączanie kłębuszkowe o prawie 50%, a reabsorpcja o ok. 20%

  • Eliminacja leków wydalanych przez płuca jest również podwyższona o ok. 50%


Bariera łożyskowa

Czynniki determinujące przechodzenie leków przez łożysko:

  • masa cząsteczkowa

  • właściwości fizykochemiczne leku

  • przepływ krwi przez łożysko

  • metabolizm łożyskowy leku

  • stopień wiązania leku z białkami krwi i łożyska

  • procesy patologiczne w obrębie łożyska


Pojęcie teratogenu

Czynnik zewnętrzny, który oddziałując na tkanki we wczesnym okresie rozwoju powoduje powstawanie odchyleń przekraczających granicę osobniczych zmienności fenotypowych lub defektów czynności metabolicznych

definicja Landauera z 1972 roku


Okresy życia płodowego

  • Stadium blastocysty (do 16. dnia od zapłodnienia)

  • Organogeneza (od 17. do 60. dnia)

  • Histogeneza i dojrzewanie funkcjonalne

    (od 60. dnia do porodu)


Rodzaje uszkodzeń płodu

  • gametopatie (są wynikiem uszkodzeń gamet przed zapłodnieniem, następstwem są aberracje chromosomalne)

  • blastopatie (może nastąpić obumarcie embrionu lub prawidłowy rozwój, wyjątek stanowi etanol – może pozostawić trwałe następstwa)

  • embriopatie ( wrodzone wady rozwojowe)

  • fetopatie (uszkodzenie narządów, ale nie ich wadliwe wykształcenie)


Siła i skutki działania leku na płód zależą od:

  • Stężenia leku w tkankach płodu

  • Stężenia leku w krwioobiegu matki

  • Szybkości przenikania leku do krwioobiegu płodu

  • Czasu kontaktu leku z tkankami płodu

  • Dystrybucji leku w tkankach płodu

  • Metabolizmu leku u matki i płodu

  • Eliminacji leku z tkanek płodowych

  • Okresu rozwoju od chwili zapłodnienia


Krytyczne okresy teratogennego działania leków w ciąży


Klasyfikacja leków wg FDA pod względem ich stosowania u kobiet w ciąży

  • Kategoria A

  • Kategoria B

  • Kategoria C

  • Kategoria D

  • Kategoria X


Kategoria A

  • Kontrolowane badania kliniczne u kobiet w ciąży nie wykazały działania teratogennego leku.

  • Lek bezpieczny w okresie ciąży.


Kategoria B

  • Badania doświadczalne na zwierzętach nie wykazały ryzyka działania teratogennego leku.

  • Nie przeprowadzono kontrolowanych badań u kobiet w ciąży.


Kategoria C

  • Badania doświadczalne na zwierzętach wykazały działanie teratogenne lub embriotoksyczne leku.

  • Brak potwierdzenia na podstawie kontrolowanych badań klinicznych u kobiet w ciąży.

  • Lek może być stosowany u kobiet w ciąży tylko wówczas, gdy korzyści z jego podania przewyższają ryzyko niekorzystnego wpływu na płód.


Kategoria D

  • Występuje potwierdzone ryzyko działania teratogennego na płód ludzki.

  • Lek może być stosowany tylko w stanach zagrożenia życia matki w sytuacji, gdy nie ma alternatywnych leków z wyżej wymienionych kategorii lub gdy leki te są nieskuteczne.


Kategoria X

  • Lek o wysokim ryzyku działania teratogennego.

  • Stopień ryzyka zdecydowanie przewyższa potencjalne korzyści ze stosowania leku.

  • Lek bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży.


Leki o szczególnie wysokim ryzyku działania teratogennego

  • leki cytotoksyczne

  • leki przeciwpadaczkowe

  • doustne leki przeciwcukrzycowe

  • doustne leki przeciwkrzepliwe

  • retinoidy

  • tyreostatyki

  • metale ciężkie


Leki najczęściej stosowane w okresie ciąży

  • NLPZ

  • antybiotyki

  • leki hipotensyjne

  • leki przeciwcukrzycowe

  • leki przeciwkrzepliwe

  • leki przeciwpadaczkowe


Możliwe niepożądane działania NLPZ u kobiet w ciąży:

  • zmniejszenie przepływu łożyskowego

  • zmniejszenie wytwarzania płynu owodniowego

  • upośledzenie czynności nerek płodu

  • przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego płodu

  • zahamowanie czynności płytek krwi

  • zahamowanie czynności porodowej


cd. NLPZ u kobiet w ciąży

Paracetamol – lek z wyboru

  • ośrodkowy mechanizm działania – brak hamowania syntezy PG na obwodzie

  • kategoria B wg FDA (z dodatkiem kofeiny - kategoria C)

  • dozwolony we wszystkich trymestrach ciąży

  • względnie bezpieczny, jeśli jest stosowany przez krótki okres w dawkach terapeutycznych

  • UWAGA na działanie nefrotoksyczne i hepatotoksyczne


cd. NLPZ u kobiet w ciąży

Kwas acetylosalicylowy

  • standardowy teratogen dla zwierząt – nie udowodniono takiego działania u płodów ludzkich

  • stosowany w dawkach wyższych niż antyagregacyjne stwarza wysokie ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza w III trymestrze i okresie okołoporodowym

  • kategoria C wg FDA

  • w III trymestrze i okresie okołoporodowym – kategoria D


cd. NLPZ u kobiet w ciąży

Kategoria C wg FDA

  • Naproksen

  • Diklofenak (kat D w III trymestrze)

  • Ketoprofen (kat D w III trymestrze)

  • Indometacyna (kategoria D jeśli stosowana dłużej niż 48 godzin, po 34 tygodniu ciąży lub w okresie okołoporodowym)

    Kategoria D wg FDA

  • Ibuprofen

  • Fenylbutazon (?)

  • Metamizol (?)


Pytanie: Do której kategorii pod względem stosowania w ciąży wg FDA należy Paracetamol i Diklofenak?


Antybiotyki z wyboru u kobiet w ciąży

  • Penicyliny

  • Cefalosporyny (zwłaszcza I i II generacji)

  • Makrolidy: erytromycyna, azytromycyna – kat B

    (z wyjątkiem klarytromycyny – kat C)


Antybiotyki przeciwwskazane w okresie ciąży

  • Fluorochinolony

  • Tetracykliny

  • Aminoglikozydy

  • Sulfonamidy

  • Nitrofurantoina (nie stosować w I trymestrze oraz krótko przed rozwiązaniem)

  • Metronidazol (nie stosować w I trymestrze)

  • Kotrimoksazol (nie stosować w I trymestrze oraz krótko przed rozwiązaniem)

  • Chloramfenikol


Fluorochinolony

  • Ryzyko wystąpienia zaburzeń rozwoju chrząstek wzrostowych

  • Ryzyko wystąpienia artropatii


Tetracykliny

  • Hipoplazja układu kostnego

  • Zaburzenia wzrostu kości

  • Niedorozwój i przebarwienia szkliwa zębów

  • Uszkodzenie wątroby płodu – żółtaczka jąder podkorowych mózgu

  • Zwiększenie ryzyka wystąpienia stłuszczenia wątroby i uszkodzenia nerek u ciężarnych


Aminoglikozydy

  • Ryzyko uszkodzenia ucha wewnętrznego płodu


Sulfonamidy

  • Wypieranie bilirubiny z połączeń z białkami →nasilenie żółtaczki jąder podkorowych mózgu


Nitrofurantoina

  • Niedokrwistość hemolityczna u noworodka ze względu na niedojrzałość układu enzymatycznego wątroby


Metronidazol

  • przeciwwskazany w I trymestrze ciąży (ryzyko uszkodzenia OUN i układu krwiotwórczego, zaburzenia czynności żołądka i jelit u płodu)

  • bezpieczniejsze jest stosowanie miejscowo działających preparatów


Chloramfenikol

  • aplazja szpiku u płodu

  • zapaść sercowo-naczyniowa (zespół szarego dziecka) u noworodka


Pytanie: Czy będziemy leczyć bezobjawowy bakteriomocz u kobiety ciężarnej?


Bezobjawowy bakteriomocz lub zakażenie pęcherza moczowego u kobiet w ciąży:

Leki przeciwbakteryjne I rzutu

amoksycylina 500 mg p.o. 2 x dz 5-7 dni

amoksycylina/kwas klawulanowy 500 mg/125 mg p.o. 2 x dz. 3-7 dni

cefaleksyna 500mg p.o. 2 x dz. 3-7 dni

cefuroksym 250 mg p.o.2 x dz. 3-7 dni

nitrofurantoina 100 mg p.o. 4 x dz. 5-7 dni

Leki przeciwbakteryjne II rzutu

fosfomycyna 3 g p.o. w pojedynczej dawce rozpuszczonej w 100 ml wody

ww leki kat. B


Odmiedniczkowe zapalenie nerek u kobiet w ciąży:

Antybiotyk przez 14 dni:

  • amoksycylina z kwasem klawulanowym

  • cefuroksym

  • ceftriakson

    (nie należy zalecać nitrofurantoiny – do stosowania tylko w zapaleniu

    dolnych dróg moczowych)

    Rozważyć podaż antybiotyku dożylnie

    Wykonać posiew moczu

    Rozważyć hospitalizację

    W razie potrzeby nawodnić chorą


Nadciśnienie tętnicze w ciąży

  • W przypadku nadciśnienia tętniczego przewlekłego odstawiamy leki taratogenne w okresie planowania ciąży (ACE inhibitory, sartany, diuretyki)

  • U kobiet w ciąży z BP wynoszącym 140–149 lub 90–95 mm Hg należy zalecić zmodyfikowane postępowanie niefarmakologiczne

  • W nadciśnieniu wywołanym ciążą (z białkomoczem lub bez niego) farmakoterapia jest wskazana, jeżeli BP wynosi ≥ 140/90 mm Hg

  • W nadciśnieniu stwierdzanym przed ciążą farmakoterapia jest wskazana, jeżeli BP jest ≥ 150/95 mm Hg

  • Wartości SBP ≥ 170 mm Hg lub DBP ≥ 110 mm Hg, należy to traktować jako wskazanie do hospitalizacji


Nadciśnienie tętnicze w ciąży

doustnie:

Leki I rzutu:

  • metyldopa 250 mg 1-3 x dz.

  • labetalol

  • antagoniści wapnia (nifedypina i werapamil)

    Leki II rzutu:

    można rozważyć metoprolol


Nadciśnienie tętnicze w ciąży - sytuacja zagrożenia życia

  • metyldopa (p.o.) 500mg 4 x dz.

  • nifedypina (p.o.)

  • labetalol (i.v)

  • urapidyl (i.v.) 25 mg max 100 mg/d.


Stan przedrzucawkowy z obrzękiem płuc:

- nitrogliceryna we wlewie i.v. 0.75 – 8 mg/h

Przełom nadciśnieniowy:

  • nitroprusydku sodu we wlewie i.v. 0,5–10 μg/kg/min (przedłużone podawanie nitroprusydku sodu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zatrucia cyjankami płodu)


Cukrzyca w ciąży

  • podczas ciąży wizyty u diabetologa powinny odbywać się co

    2–3 tygodnie, co jest spowodowane między innymi zmieniającym się zapotrzebowaniem na insulinę oraz koniecznością monitorowania masy ciała, czynności nerek, narządu wzroku i wartości ciśnienia tętniczego.


Insulinoterapia w ciąży – zalecenia PTD

  • intensywna metodą wielokrotnych wstrzyknięć

  • metodą ciągłego podskórnego wlewu insuliny (CSII – continuous subcutaneous insulin infusion)

  • insuliny ludzkie krótkodziałające

  • szybkodziałające analogi insulin

  • pokrycie podstawowego zapotrzebowania – jedynie ludzka insulina NPH

  • analogi długodziałające – bezpieczeństwo w ciąży nieznane

  • HbA1c ≤ 6,1% - oznaczana co najmniej raz na 6 tygodni


Noworodki matek chorych na cukrzycę są zagrożone:

  • Wystąpieniem makrosomii

  • Urazami okołoporodowymi (np. dystocją barku)

  • Wyższym ryzykiem wystąpienia hipoglikemii, hipokalcemii, hiperbilirubinemii

  • Zespołem niewydolności oddechowej

  • Czerwienicą

  • Wtórną otyłością

  • Cukrzycą typu 2


Pytanie: Czy zastosujesz u kobiety ciężarnej insulinę glarginę?


Leczenie przeciwzakrzepowe i antyagregacyjne w ciąży

  • Heparyna, zarówno HNF jak i HDcz (kat. C wg FDA) , nie przechodzi przez łożysko, może powodować jednak rozwój osteoporozy oraz wystąpienie trombocytopenii u matek

  • Wykazano związek między stosowaniem heparyny a podwyższonym ryzykiem krwawień okołoporodowych

  • Doustne leki przeciwzakrzepowe (acenokumarol, warfaryna) są teratogenne, kat X wg FDA , szczególnie jeżeli zastosowane zostały pomiędzy 6. a 9. tyg. ciąży (hipoplazja nosa oraz zaburzenia rozwoju kostnego)

  • Z powodu wylewów do OUN stosowane podczas II i III trymestru mogą stać się przyczyną ślepoty i głuchoty płodu oraz małogłowia, wodogłowia, czy atrofii nerwu wzrokowego. Stosowanie tych leków 2–4 tyg. przed porodem grozi okołoporodowymi krwawieniami u dziecka

  • Dopuszczalne stosowanie doustnych leków przeciwzakrzepowych między 14. a 34. tygodniem ciąży ???


Leki przeciwpadaczkowe

  • Badania wskazują, że ryzyko wystąpienia poważnych wad u płodu wynosi około 3% w przypadku monoterapii i wzrasta do około 17% w przypadku stosowania dwóch lub więcej preparatów

  • Konieczność stosowania najniższej skutecznej dawki wyłącznie w monoterapii

  • Wysokie ryzyko działania teratogennego: fenytoina, karbamazepina, kwas walproinowy

  • Lek z wyboru – lamotrygina? (obserwacje na podstawie małych liczebności prób)


cd. Leki przeciwpadaczkowe

  • fenytoina –rozszczep wargi i/lub podniebienia

  • kwas walproinowy – defekty cewy nerwowej

  • karbamazepina – rozszczep kręgosłupa i spodziectwo


OKRES LAKTACJI

Okres laktacji

  • Współczynnik podziału mleko-osocze (M/P)

  • Leki o współczynniku M/P powyżej 1 – w większym stopniu przenikają do mleka i organizmu karmionego dziecka

  • M/P zależy od:

  • Rozpuszczalności leku w tłuszczach

  • Masy cząsteczkowej leku

  • Zdolności do wiązania z białkami

  • Dawki leku i wielokrotności jej podawania

  • pH surowicy i mleka matki


Leki hamujące laktację

  • Lewodopa

  • Pirydoksyna

  • Doustne środki antykoncepcyjne

  • Atropina

  • Bromokryptyna

  • Kalcytonina

  • Kodeina

  • Leki moczopędne


Leki nasilające laktację

  • Metoklopramid

  • Cymetydyna

  • Teofilina

  • Amfetamina

  • pochodne fenotiazyny

  • Haloperidol

  • Imipramina

  • α-metyldopa


WIEK ROZWOJOWY

Odrębności farmakokinetyki w wieku rozwojowym

  • w zakresie wchłaniania (zmiany perystaltyki, zmiany pH soku żołądkowego, różnice anatomiczne i fizjologiczne przewodu pokarmowego, wchłanianie przez skórę)

  • w zakresie dystrybucji (zawartość wody w organizmie, zmiany objętości dystrybucji i stężenia leku, zmiany stężenia albumin i wiązania leku z białkami, wysokie stężenie wolnych kwasów tłuszczowych i bilirubiny, bariera krew-mózg)


  • zakresie biotransformacji leków

  • Niedojrzałość niektórych układów enzymatycznych wątroby

  • Upośledzenie reakcji oksydacji

  • Upośledzenie sprzęgania z kwasem glukuronowym

  • Osłabienie procesów acetylacji i sprzęgania z glicyną

  • w zakresie eliminacji (zmiany czynności wątroby, zmiany klirensu nerkowego)


Odrębności farmakodynamiki w okresie rozwojowym

Przykłady:

  • kwas acetylosalicylowy ( 14r.ż. Może powodować zespół Reya)

  • fluorochinolony, glikokortykosteroidy (niekorzystny wpływ na chrząstki wzrostowe)

  • tetracykliny(niekorzystny wpływ na rozwój zębów)


Zwiększona wrażliwość i częstsze pojawianie się działań niepożądanych:

  • Metoklopramid

  • Haloperidol

  • Chloropromazyna

  • Werapamil

  • Morfina

  • Kwas walproinowy

  • Barbiturany

  • Midazolam

  • Fentanyl


Metody obliczania dawek dla dzieci przyjmują za podstawę:

  • Masę ciała

  • Powierzchnię ciała

  • Zależny od wieku odsetek dawki dla dorosłego


1. Reguła Fried’a

dziecko <1 r.ż.= (wiek dziecka w miesiącach/150 miesięcy) * średnia dawka dla dorosłego

2. Reguła Joung’a

dziecko 1-12 r.ż.= [(wiek dziecka w latach)/(wiek dziecka w latach +12)]*średnia dawka dla dorosłego

3. Regułą Clarka

dawka dla dziecka= (waga dziecka w funtach/150)*średnia dawka dla dorosłego

4. Reguła powierzchni ciała

dawka dla dziecka= (powierzchnia ciała w m²/1,73)*średnia dawka dla dorosłego

Dla doboru dawki leku o wąskim indeksie terapeutycznym można monitorować

stężenie leku we krwi.


WIEK PODESZŁY

Zmiany farmakokinetyki w wieku podeszłym

  • w zakresie wchłaniania (zmiany perystaltyki, zmniejszony przepływ krwi przez przewód pokarmowy, zmiany pH soku żołądkowego, zmieniona biodostępność leków podlegających tzw. efektowi pierwszego przejścia)

  • w zakresie dystrybucji (zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie, zmiany objętości dystrybucji i stężenia leku, zmiany stężenia albumin i wiązania leku z białkami)


  • w zakresie biotransformacji leków:

  • Zmniejszenie przepływu krwi przez wątrobę

  • Zmniejszenie masy wątroby

  • Niższa aktywność enzymów biorących udział w procesach I fazy

  • Reakcje II fazy – nie ulegają istotnym zmianom

  • w zakresie eliminacji (zmiany klirensu nerkowego)


Problemy terapeutyczne u pacjentów w wieku podeszłym

  • zmiana wrażliwości na działanie leków

  • politerapia – wzrost ryzyka interakcji i działań niepożądanych

  • terapia prowadzona przez kilku lekarzy

  • samoleczenie

  • problemy z przestrzeganiem zaleceń lekarskich


Zalecana modyfikacja dawek leków w wieku podeszłym

  • w wieku 65 - 75 lat → ↓ o 10%

  • w wieku 75 - 85 lat → ↓ o 20%

  • w wieku powyżej 85 lat → ↓ o 30%


Pytanie:

Na czym polega zjawisko krzywej J?

W jakich jednostkach chorobowych możemy używać

tego opisu?


Nadciśnienie tętnicze

  • 50% dawki stosowanej u ludzi młodych

  • Osłabienie odruchu z baroreceptorów – ryzyko gwałtownych ortostatycznych spadków ciśnienia (niedokrwienie mózgu, serca, nerek)


cd. Nadciśnienie tętnicze

  • Leki blokujące kanały wapniowe (zaparcia, obrzęki kończyn dolnych)

  • Leki beta-adrenolityczne (niekorzystny wpływ na profil lipidowy, stany hipoglikemiczne o nietypowym obrazie klinicznym)

  • Preparaty zawierające rezerpinę (depresja)

  • Inhibitory konwertazy angiotensyny, prazosyna, dihydralazyna (gwałtowne spadki ciśnienia tętniczego)


Leki działające na OUN

  • Względnie bezpieczny, krótki okres działania – oksazepam

  • Unikać stosowania leków o długim okresie półtrwania (diazepam)

  • Leki nasenne (nitrazepam, estazolam) – zmniejszyć standardową dawkę o połowę


NLPZ

  • Wysokie ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego i OUN

  • Unikać leków silnie działających (indometacyna, fenylbutazon), o przedłużonym uwalnianiu (diklofenak) i długim okresie półtrwania (piroksykam)

  • W razie wskazań stosować pochodne kwasu fenylopropionowego (ibuprofen, naproksen)


Antybiotyki i chemioterapeutyki

  • Tetracykliny (działanie kataboliczne na białka)

  • Fluorochinolony (dezorientacja, splątanie, psychozy)

  • Aminoglikozydy (działanie oto- i nefrotoksyczne)


Ogólne zasady farmakoterapii w okresie ciąży i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podeszłym

  • unikanie politerapii

  • wybór prostych schematów dawkowania

  • stosowanie leków dobrze znanych, o udokumentowanej skuteczności i bezpieczeństwie

  • stosowanie najniższych skutecznych dawek leków

  • stosowanie z ostrożnością leków silnie działających o wąskim indeksie terapeutycznym


Uwarunkowania genetyczne terapii


Farmakogenetyka

wpływ czynników dziedzicznych na działanie leków w organizmie

polimorfizm genu dla enzymu lub genów regulacyjnych

zmiana ilości lub aktywności enzymu

zmiana w zakresie działania leków

konsekwencje kliniczne


cd. Farmakogenetyka

Rodzaje enzymopatii genetycznych:

  • ilościowe (brak lub niedobór enzymu)

  • jakościowe (zaburzenia syntezy)

    Odmienna reakcja na leki jako wynik:

  • zmian farmakodynamiki → zmieniony wpływ leków na organizm

  • zmian farmakokinetyki → zmieniony wpływ organizmu na losy leków

    Konsekwencje enzymopatii:

  • zmniejszona aktywność lub brak enzymu metabolizującego lek

  • występowanie enzymów atypowych (różne postaci cholinoesterazy)

  • obecność enzymów, które fizjologicznie nie wystepują (np. esteraza atropinowa)


Najczęstsze enzymopatie uwarunkowane genetycznie:

  • niedobór transferazy glukuronianowej

  • różna aktywność acetylotransferazy

  • niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

  • niedobór reduktazy methemoglobinowej

  • niedobór lub nietypowe postacie cholinesterazy

  • zaburzenia syntezy porfiryn

  • różna aktywność izoenzymów CYP450


Konsekwencje kliniczne:

  • objawy przedawkowania leku po małych dawkach leku

  • brak efektu terapeutycznego na skutek zbyt szybkiej dezaktywacji leku lub zmniejszonej zdolności aktywacji proleku

  • bardzo rzadki lub niezwykły objaw niepożądany

  • toksyczność

  • wpływ na częstość występowania niektórych chorób, zwłaszcza niektórych typów nowotworów


Niedobór transferazy glukuronianowej

  • zmniejszona zdolność do powstawania rozpuszczalnych w wodzie i nieaktywnych biologicznie mono- i diglukuronianów, a w konsekwencji objawy toksyczne po podaniu leków wydalających się tym sposobem:

  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (paracetamol…)

  • chemioterapeutyki (sulfonamidy…)

  • leki wpływające na OUN (opioidy…)

  • hormony (glikokortykosteroidy…)

  • witaminy (witamina K…)

  • inne (probenecyd…)

    Leczenie – fenobarbital


Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

  • zaburzenie metabolizmu glukozy w krwinkach czerwonych – hemoliza po podaniu leków takich jak:

  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (salicylany…)

  • chemioterapeutyki (sulfonamidy…)

  • pochodne chinoliny (chinidyna…)

  • inne (probenecyd…)


Niedobór reduktazy methemoglobinowej

  • methemoglobinemia po podaniu leków takich jak:

  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (paracetamol)

  • chemioterapeutyki (sulfonamidy…)

  • pochodne chinoliny (chinidyna…)

  • inne (sole bizmutu…)


Różna aktywność acetylotransferazy

  • zmniejszona aktywność → zmniejszenie stopnia metabolizmu izoniazydu → objawy zapalenia wielonerwowego po podaniu zwykłych dawek

  • zapobieganie: witamina B6

    Niedobór lub nietypowe postacie cholinesterazy

  • przedłużenie działania zwiotczającego po podaniu suksametonium (Chlorsuccilin)

    Zaburzenia syntezy porfiryn

  • porfiria wątrobowa po podaniu barbituranów, anksjolityków


Różna aktywność izoenzymów CYP450

polimorfizm dotyczący CYP2D6 (sparteiny-debryzochiny)

  • leki antyarytmiczne

  • neuroleptyki

  • opioidy

    polimorfizm dotyczący CYP2C19 (mefenytoiny)

  • barbiturany

  • diazepam

  • omeprazol


Farmakogenetyka - diagnostyka

Wskazania → objawy sugerujące enzymopatie genetyczne

badanie genotypu

  • badanie DNA limfocytów krwi obwodowej

    badanie fenotypu

  • ocena stosunku stężeń substancji testowanej (metabolizowanej przez dany enzym) i jej metabolitów – pośrednia informacja o aktywności enzymów


  • Login