slide1
Download
Skip this Video
Download Presentation
Lek. Melania Mikołajczyk

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 77

Lek. Melania Mikołajczyk - PowerPoint PPT Presentation


  • 225 Views
  • Uploaded on

Meandry farmakoterapii w okresie ciąży i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podeszłym Uwarunkowania genetyczne terapii. Lek. Melania Mikołajczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Farmakologii Klinicznej UM w Łodzi. CIĄŻA. Odrębności farmakokinetyki w okresie ciąży.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about ' Lek. Melania Mikołajczyk' - muniya


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

Meandry farmakoterapii w okresie ciąży i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podeszłymUwarunkowania genetyczne terapii

Lek. Melania Mikołajczyk

Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Farmakologii Klinicznej UM w Łodzi

odr bno ci farmakokinetyki w okresie ci y

CIĄŻA

Odrębności farmakokinetyki w okresie ciąży
  • w zakresie wchłaniania(zmiany perystaltyki, sekrecji enzymów trawiennych, zmiany pH soku żołądkowego)
  • w zakresie dystrybucji(zmiany objętości osocza, zmiany stężenia albumin i wiązania leku z białkami, zmiany objętości dystrybucji i stężenia leku)
  • w zakresie eliminacji(zmiany czynności detoksykacyjnej wątroby, zmiany klirensu nerkowego)
odr bno ci farmakokinetyki w okresie ci y1
Odrębności farmakokinetyki w okresie ciąży
  • Dystrybucja leków w ciąży jest zwiększona, z powodu podwyższonej objętości minutowej serca, obniżonego stężenia niektórych białek osoczowych i podwyższonego wchłaniania jelitowego
  • Zmianie ulega także aktywność enzymów wątrobowych odpowiedzialnych za eliminację leków, np. aktywność cytochromu CYP 3A4 metabolizującego ponad 50% wszystkich leków i cytochromu CYP 2D6 jest podwyższona w ciąży, natomiast cytochromu CYP 1A2 obniżona
  • Przepływ krwi przez nerki w ciąży jest podwyższony o 60–80%, natomiast przesączanie kłębuszkowe o prawie 50%, a reabsorpcja o ok. 20%
  • Eliminacja leków wydalanych przez płuca jest również podwyższona o ok. 50%
bariera o yskowa
Bariera łożyskowa

Czynniki determinujące przechodzenie leków przez łożysko:

  • masa cząsteczkowa
  • właściwości fizykochemiczne leku
  • przepływ krwi przez łożysko
  • metabolizm łożyskowy leku
  • stopień wiązania leku z białkami krwi i łożyska
  • procesy patologiczne w obrębie łożyska
poj cie teratogenu
Pojęcie teratogenu

Czynnik zewnętrzny, który oddziałując na tkanki we wczesnym okresie rozwoju powoduje powstawanie odchyleń przekraczających granicę osobniczych zmienności fenotypowych lub defektów czynności metabolicznych

definicja Landauera z 1972 roku

okresy ycia p odowego
Okresy życia płodowego
  • Stadium blastocysty (do 16. dnia od zapłodnienia)
  • Organogeneza (od 17. do 60. dnia)
  • Histogeneza i dojrzewanie funkcjonalne

(od 60. dnia do porodu)

rodzaje uszkodze p odu
Rodzaje uszkodzeń płodu
  • gametopatie (są wynikiem uszkodzeń gamet przed zapłodnieniem, następstwem są aberracje chromosomalne)
  • blastopatie (może nastąpić obumarcie embrionu lub prawidłowy rozwój, wyjątek stanowi etanol – może pozostawić trwałe następstwa)
  • embriopatie ( wrodzone wady rozwojowe)
  • fetopatie (uszkodzenie narządów, ale nie ich wadliwe wykształcenie)
si a i skutki dzia ania leku na p d zale od
Siła i skutki działania leku na płód zależą od:
  • Stężenia leku w tkankach płodu
  • Stężenia leku w krwioobiegu matki
  • Szybkości przenikania leku do krwioobiegu płodu
  • Czasu kontaktu leku z tkankami płodu
  • Dystrybucji leku w tkankach płodu
  • Metabolizmu leku u matki i płodu
  • Eliminacji leku z tkanek płodowych
  • Okresu rozwoju od chwili zapłodnienia
klasyfikacja lek w wg fda pod wzgl dem ich stosowania u kobiet w ci y
Klasyfikacja leków wg FDA pod względem ich stosowania u kobiet w ciąży
  • Kategoria A
  • Kategoria B
  • Kategoria C
  • Kategoria D
  • Kategoria X
kategoria a
Kategoria A
  • Kontrolowane badania kliniczne u kobiet w ciąży nie wykazały działania teratogennego leku.
  • Lek bezpieczny w okresie ciąży.
kategoria b
Kategoria B
  • Badania doświadczalne na zwierzętach nie wykazały ryzyka działania teratogennego leku.
  • Nie przeprowadzono kontrolowanych badań u kobiet w ciąży.
kategoria c
Kategoria C
  • Badania doświadczalne na zwierzętach wykazały działanie teratogenne lub embriotoksyczne leku.
  • Brak potwierdzenia na podstawie kontrolowanych badań klinicznych u kobiet w ciąży.
  • Lek może być stosowany u kobiet w ciąży tylko wówczas, gdy korzyści z jego podania przewyższają ryzyko niekorzystnego wpływu na płód.
kategoria d
Kategoria D
  • Występuje potwierdzone ryzyko działania teratogennego na płód ludzki.
  • Lek może być stosowany tylko w stanach zagrożenia życia matki w sytuacji, gdy nie ma alternatywnych leków z wyżej wymienionych kategorii lub gdy leki te są nieskuteczne.
kategoria x
Kategoria X
  • Lek o wysokim ryzyku działania teratogennego.
  • Stopień ryzyka zdecydowanie przewyższa potencjalne korzyści ze stosowania leku.
  • Lek bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży.
leki o szczeg lnie wysokim ryzyku dzia ania teratogennego
Leki o szczególnie wysokim ryzyku działania teratogennego
  • leki cytotoksyczne
  • leki przeciwpadaczkowe
  • doustne leki przeciwcukrzycowe
  • doustne leki przeciwkrzepliwe
  • retinoidy
  • tyreostatyki
  • metale ciężkie
leki najcz ciej stosowane w okresie ci y
Leki najczęściej stosowane w okresie ciąży
  • NLPZ
  • antybiotyki
  • leki hipotensyjne
  • leki przeciwcukrzycowe
  • leki przeciwkrzepliwe
  • leki przeciwpadaczkowe
mo liwe niepo dane dzia ania nlpz u kobiet w ci y
Możliwe niepożądane działania NLPZ u kobiet w ciąży:
  • zmniejszenie przepływu łożyskowego
  • zmniejszenie wytwarzania płynu owodniowego
  • upośledzenie czynności nerek płodu
  • przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego płodu
  • zahamowanie czynności płytek krwi
  • zahamowanie czynności porodowej
cd nlpz u kobiet w ci y
cd. NLPZ u kobiet w ciąży

Paracetamol – lek z wyboru

  • ośrodkowy mechanizm działania – brak hamowania syntezy PG na obwodzie
  • kategoria B wg FDA (z dodatkiem kofeiny - kategoria C)
  • dozwolony we wszystkich trymestrach ciąży
  • względnie bezpieczny, jeśli jest stosowany przez krótki okres w dawkach terapeutycznych
  • UWAGA na działanie nefrotoksyczne i hepatotoksyczne
cd nlpz u kobiet w ci y1
cd. NLPZ u kobiet w ciąży

Kwas acetylosalicylowy

  • standardowy teratogen dla zwierząt – nie udowodniono takiego działania u płodów ludzkich
  • stosowany w dawkach wyższych niż antyagregacyjne stwarza wysokie ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza w III trymestrze i okresie okołoporodowym
  • kategoria C wg FDA
  • w III trymestrze i okresie okołoporodowym – kategoria D
cd nlpz u kobiet w ci y2
cd. NLPZ u kobiet w ciąży

Kategoria C wg FDA

  • Naproksen
  • Diklofenak (kat D w III trymestrze)
  • Ketoprofen (kat D w III trymestrze)
  • Indometacyna (kategoria D jeśli stosowana dłużej niż 48 godzin, po 34 tygodniu ciąży lub w okresie okołoporodowym)

Kategoria D wg FDA

  • Ibuprofen
  • Fenylbutazon (?)
  • Metamizol (?)
slide22
Pytanie: Do której kategorii pod względem stosowania w ciąży wg FDA należy Paracetamol i Diklofenak?
antybiotyki z wyboru u kobiet w ci y
Antybiotyki z wyboru u kobiet w ciąży
  • Penicyliny
  • Cefalosporyny (zwłaszcza I i II generacji)
  • Makrolidy: erytromycyna, azytromycyna – kat B

(z wyjątkiem klarytromycyny – kat C)

antybiotyki przeciwwskazane w okresie ci y
Antybiotyki przeciwwskazane w okresie ciąży
  • Fluorochinolony
  • Tetracykliny
  • Aminoglikozydy
  • Sulfonamidy
  • Nitrofurantoina (nie stosować w I trymestrze oraz krótko przed rozwiązaniem)
  • Metronidazol (nie stosować w I trymestrze)
  • Kotrimoksazol (nie stosować w I trymestrze oraz krótko przed rozwiązaniem)
  • Chloramfenikol
fluorochinolony
Fluorochinolony
  • Ryzyko wystąpienia zaburzeń rozwoju chrząstek wzrostowych
  • Ryzyko wystąpienia artropatii
tetracykliny
Tetracykliny
  • Hipoplazja układu kostnego
  • Zaburzenia wzrostu kości
  • Niedorozwój i przebarwienia szkliwa zębów
  • Uszkodzenie wątroby płodu – żółtaczka jąder podkorowych mózgu
  • Zwiększenie ryzyka wystąpienia stłuszczenia wątroby i uszkodzenia nerek u ciężarnych
aminoglikozydy
Aminoglikozydy
  • Ryzyko uszkodzenia ucha wewnętrznego płodu
sulfonamidy
Sulfonamidy
  • Wypieranie bilirubiny z połączeń z białkami →nasilenie żółtaczki jąder podkorowych mózgu
nitrofurantoina
Nitrofurantoina
  • Niedokrwistość hemolityczna u noworodka ze względu na niedojrzałość układu enzymatycznego wątroby
metronidazol
Metronidazol
  • przeciwwskazany w I trymestrze ciąży (ryzyko uszkodzenia OUN i układu krwiotwórczego, zaburzenia czynności żołądka i jelit u płodu)
  • bezpieczniejsze jest stosowanie miejscowo działających preparatów
chloramfenikol
Chloramfenikol
  • aplazja szpiku u płodu
  • zapaść sercowo-naczyniowa (zespół szarego dziecka) u noworodka
bezobjawowy bakteriomocz lub zaka enie p cherza moczowego u kobiet w ci y
Bezobjawowy bakteriomocz lub zakażenie pęcherza moczowego u kobiet w ciąży:

Leki przeciwbakteryjne I rzutu

amoksycylina 500 mg p.o. 2 x dz 5-7 dni

amoksycylina/kwas klawulanowy 500 mg/125 mg p.o. 2 x dz. 3-7 dni

cefaleksyna 500mg p.o. 2 x dz. 3-7 dni

cefuroksym 250 mg p.o.2 x dz. 3-7 dni

nitrofurantoina 100 mg p.o. 4 x dz. 5-7 dni

Leki przeciwbakteryjne II rzutu

fosfomycyna 3 g p.o. w pojedynczej dawce rozpuszczonej w 100 ml wody

ww leki kat. B

odmiedniczkowe zapalenie nerek u kobiet w ci y
Odmiedniczkowe zapalenie nerek u kobiet w ciąży:

Antybiotyk przez 14 dni:

  • amoksycylina z kwasem klawulanowym
  • cefuroksym
  • ceftriakson

(nie należy zalecać nitrofurantoiny – do stosowania tylko w zapaleniu

dolnych dróg moczowych)

Rozważyć podaż antybiotyku dożylnie

Wykonać posiew moczu

Rozważyć hospitalizację

W razie potrzeby nawodnić chorą

nadci nienie t tnicze w ci y
Nadciśnienie tętnicze w ciąży
  • W przypadku nadciśnienia tętniczego przewlekłego odstawiamy leki taratogenne w okresie planowania ciąży (ACE inhibitory, sartany, diuretyki)
  • U kobiet w ciąży z BP wynoszącym 140–149 lub 90–95 mm Hg należy zalecić zmodyfikowane postępowanie niefarmakologiczne
  • W nadciśnieniu wywołanym ciążą (z białkomoczem lub bez niego) farmakoterapia jest wskazana, jeżeli BP wynosi ≥ 140/90 mm Hg
  • W nadciśnieniu stwierdzanym przed ciążą farmakoterapia jest wskazana, jeżeli BP jest ≥ 150/95 mm Hg
  • Wartości SBP ≥ 170 mm Hg lub DBP ≥ 110 mm Hg, należy to traktować jako wskazanie do hospitalizacji
nadci nienie t tnicze w ci y1
Nadciśnienie tętnicze w ciąży

doustnie:

Leki I rzutu:

  • metyldopa 250 mg 1-3 x dz.
  • labetalol
  • antagoniści wapnia (nifedypina i werapamil)

Leki II rzutu:

można rozważyć metoprolol

nadci nienie t tnicze w ci y sytuacja zagro enia ycia
Nadciśnienie tętnicze w ciąży - sytuacja zagrożenia życia
  • metyldopa (p.o.) 500mg 4 x dz.
  • nifedypina (p.o.)
  • labetalol (i.v)
  • urapidyl (i.v.) 25 mg max 100 mg/d.
slide38
Stan przedrzucawkowy z obrzękiem płuc:

- nitrogliceryna we wlewie i.v. 0.75 – 8 mg/h

Przełom nadciśnieniowy:

  • nitroprusydku sodu we wlewie i.v. 0,5–10 μg/kg/min (przedłużone podawanie nitroprusydku sodu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zatrucia cyjankami płodu)
cukrzyca w ci y
Cukrzyca w ciąży
  • podczas ciąży wizyty u diabetologa powinny odbywać się co

2–3 tygodnie, co jest spowodowane między innymi zmieniającym się zapotrzebowaniem na insulinę oraz koniecznością monitorowania masy ciała, czynności nerek, narządu wzroku i wartości ciśnienia tętniczego.

insulinoterapia w ci y zalecenia ptd
Insulinoterapia w ciąży – zalecenia PTD
  • intensywna metodą wielokrotnych wstrzyknięć
  • metodą ciągłego podskórnego wlewu insuliny (CSII – continuous subcutaneous insulin infusion)
  • insuliny ludzkie krótkodziałające
  • szybkodziałające analogi insulin
  • pokrycie podstawowego zapotrzebowania – jedynie ludzka insulina NPH
  • analogi długodziałające – bezpieczeństwo w ciąży nieznane
  • HbA1c ≤ 6,1% - oznaczana co najmniej raz na 6 tygodni
noworodki matek chorych na cukrzyc s zagro one
Noworodki matek chorych na cukrzycę są zagrożone:
  • Wystąpieniem makrosomii
  • Urazami okołoporodowymi (np. dystocją barku)
  • Wyższym ryzykiem wystąpienia hipoglikemii, hipokalcemii, hiperbilirubinemii
  • Zespołem niewydolności oddechowej
  • Czerwienicą
  • Wtórną otyłością
  • Cukrzycą typu 2
leczenie przeciwzakrzepowe i antyagregacyjne w ci y
Leczenie przeciwzakrzepowe i antyagregacyjne w ciąży
  • Heparyna, zarówno HNF jak i HDcz (kat. C wg FDA) , nie przechodzi przez łożysko, może powodować jednak rozwój osteoporozy oraz wystąpienie trombocytopenii u matek
  • Wykazano związek między stosowaniem heparyny a podwyższonym ryzykiem krwawień okołoporodowych
  • Doustne leki przeciwzakrzepowe (acenokumarol, warfaryna) są teratogenne, kat X wg FDA , szczególnie jeżeli zastosowane zostały pomiędzy 6. a 9. tyg. ciąży (hipoplazja nosa oraz zaburzenia rozwoju kostnego)
  • Z powodu wylewów do OUN stosowane podczas II i III trymestru mogą stać się przyczyną ślepoty i głuchoty płodu oraz małogłowia, wodogłowia, czy atrofii nerwu wzrokowego. Stosowanie tych leków 2–4 tyg. przed porodem grozi okołoporodowymi krwawieniami u dziecka
  • Dopuszczalne stosowanie doustnych leków przeciwzakrzepowych między 14. a 34. tygodniem ciąży ???
leki przeciwpadaczkowe
Leki przeciwpadaczkowe
  • Badania wskazują, że ryzyko wystąpienia poważnych wad u płodu wynosi około 3% w przypadku monoterapii i wzrasta do około 17% w przypadku stosowania dwóch lub więcej preparatów
  • Konieczność stosowania najniższej skutecznej dawki wyłącznie w monoterapii
  • Wysokie ryzyko działania teratogennego: fenytoina, karbamazepina, kwas walproinowy
  • Lek z wyboru – lamotrygina? (obserwacje na podstawie małych liczebności prób)
cd leki przeciwpadaczkowe
cd. Leki przeciwpadaczkowe
  • fenytoina –rozszczep wargi i/lub podniebienia
  • kwas walproinowy – defekty cewy nerwowej
  • karbamazepina – rozszczep kręgosłupa i spodziectwo
okres laktacji

OKRES LAKTACJI

Okres laktacji
  • Współczynnik podziału mleko-osocze (M/P)
  • Leki o współczynniku M/P powyżej 1 – w większym stopniu przenikają do mleka i organizmu karmionego dziecka
  • M/P zależy od:
  • Rozpuszczalności leku w tłuszczach
  • Masy cząsteczkowej leku
  • Zdolności do wiązania z białkami
  • Dawki leku i wielokrotności jej podawania
  • pH surowicy i mleka matki
leki hamuj ce laktacj
Leki hamujące laktację
  • Lewodopa
  • Pirydoksyna
  • Doustne środki antykoncepcyjne
  • Atropina
  • Bromokryptyna
  • Kalcytonina
  • Kodeina
  • Leki moczopędne
leki nasilaj ce laktacj
Leki nasilające laktację
  • Metoklopramid
  • Cymetydyna
  • Teofilina
  • Amfetamina
  • pochodne fenotiazyny
  • Haloperidol
  • Imipramina
  • α-metyldopa
odr bno ci farmakokinetyki w wieku rozwojowym

WIEK ROZWOJOWY

Odrębności farmakokinetyki w wieku rozwojowym
  • w zakresie wchłaniania (zmiany perystaltyki, zmiany pH soku żołądkowego, różnice anatomiczne i fizjologiczne przewodu pokarmowego, wchłanianie przez skórę)
  • w zakresie dystrybucji (zawartość wody w organizmie, zmiany objętości dystrybucji i stężenia leku, zmiany stężenia albumin i wiązania leku z białkami, wysokie stężenie wolnych kwasów tłuszczowych i bilirubiny, bariera krew-mózg)
slide50
zakresie biotransformacji leków
  • Niedojrzałość niektórych układów enzymatycznych wątroby
  • Upośledzenie reakcji oksydacji
  • Upośledzenie sprzęgania z kwasem glukuronowym
  • Osłabienie procesów acetylacji i sprzęgania z glicyną
  • w zakresie eliminacji (zmiany czynności wątroby, zmiany klirensu nerkowego)
odr bno ci farmakodynamiki w okresie rozwojowym
Odrębności farmakodynamiki w okresie rozwojowym

Przykłady:

  • kwas acetylosalicylowy ( 14r.ż. Może powodować zespół Reya)
  • fluorochinolony, glikokortykosteroidy (niekorzystny wpływ na chrząstki wzrostowe)
  • tetracykliny(niekorzystny wpływ na rozwój zębów)
zwi kszona wra liwo i cz stsze pojawianie si dzia a niepo danych
Zwiększona wrażliwość i częstsze pojawianie się działań niepożądanych:
  • Metoklopramid
  • Haloperidol
  • Chloropromazyna
  • Werapamil
  • Morfina
  • Kwas walproinowy
  • Barbiturany
  • Midazolam
  • Fentanyl
metody obliczania dawek dla dzieci przyjmuj za podstaw
Metody obliczania dawek dla dzieci przyjmują za podstawę:
  • Masę ciała
  • Powierzchnię ciała
  • Zależny od wieku odsetek dawki dla dorosłego
slide54
1. Reguła Fried’a

dziecko <1 r.ż.= (wiek dziecka w miesiącach/150 miesięcy) * średnia dawka dla dorosłego

2. Reguła Joung’a

dziecko 1-12 r.ż.= [(wiek dziecka w latach)/(wiek dziecka w latach +12)]*średnia dawka dla dorosłego

3. Regułą Clarka

dawka dla dziecka= (waga dziecka w funtach/150)*średnia dawka dla dorosłego

4. Reguła powierzchni ciała

dawka dla dziecka= (powierzchnia ciała w m²/1,73)*średnia dawka dla dorosłego

Dla doboru dawki leku o wąskim indeksie terapeutycznym można monitorować

stężenie leku we krwi.

zmiany farmakokinetyki w wieku podesz ym

WIEK PODESZŁY

Zmiany farmakokinetyki w wieku podeszłym
  • w zakresie wchłaniania (zmiany perystaltyki, zmniejszony przepływ krwi przez przewód pokarmowy, zmiany pH soku żołądkowego, zmieniona biodostępność leków podlegających tzw. efektowi pierwszego przejścia)
  • w zakresie dystrybucji (zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie, zmiany objętości dystrybucji i stężenia leku, zmiany stężenia albumin i wiązania leku z białkami)
slide56
w zakresie biotransformacji leków:
  • Zmniejszenie przepływu krwi przez wątrobę
  • Zmniejszenie masy wątroby
  • Niższa aktywność enzymów biorących udział w procesach I fazy
  • Reakcje II fazy – nie ulegają istotnym zmianom
  • w zakresie eliminacji (zmiany klirensu nerkowego)
problemy terapeutyczne u pacjent w w wieku podesz ym
Problemy terapeutyczne u pacjentów w wieku podeszłym
  • zmiana wrażliwości na działanie leków
  • politerapia – wzrost ryzyka interakcji i działań niepożądanych
  • terapia prowadzona przez kilku lekarzy
  • samoleczenie
  • problemy z przestrzeganiem zaleceń lekarskich
zalecana modyfikacja dawek lek w w wieku podesz ym
Zalecana modyfikacja dawek leków w wieku podeszłym
  • w wieku 65 - 75 lat → ↓ o 10%
  • w wieku 75 - 85 lat → ↓ o 20%
  • w wieku powyżej 85 lat → ↓ o 30%
slide59
Pytanie:

Na czym polega zjawisko krzywej J?

W jakich jednostkach chorobowych możemy używać

tego opisu?

nadci nienie t tnicze
Nadciśnienie tętnicze
  • 50% dawki stosowanej u ludzi młodych
  • Osłabienie odruchu z baroreceptorów – ryzyko gwałtownych ortostatycznych spadków ciśnienia (niedokrwienie mózgu, serca, nerek)
cd nadci nienie t tnicze
cd. Nadciśnienie tętnicze
  • Leki blokujące kanały wapniowe (zaparcia, obrzęki kończyn dolnych)
  • Leki beta-adrenolityczne (niekorzystny wpływ na profil lipidowy, stany hipoglikemiczne o nietypowym obrazie klinicznym)
  • Preparaty zawierające rezerpinę (depresja)
  • Inhibitory konwertazy angiotensyny, prazosyna, dihydralazyna (gwałtowne spadki ciśnienia tętniczego)
leki dzia aj ce na oun
Leki działające na OUN
  • Względnie bezpieczny, krótki okres działania – oksazepam
  • Unikać stosowania leków o długim okresie półtrwania (diazepam)
  • Leki nasenne (nitrazepam, estazolam) – zmniejszyć standardową dawkę o połowę
slide64
NLPZ
  • Wysokie ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego i OUN
  • Unikać leków silnie działających (indometacyna, fenylbutazon), o przedłużonym uwalnianiu (diklofenak) i długim okresie półtrwania (piroksykam)
  • W razie wskazań stosować pochodne kwasu fenylopropionowego (ibuprofen, naproksen)
antybiotyki i chemioterapeutyki
Antybiotyki i chemioterapeutyki
  • Tetracykliny (działanie kataboliczne na białka)
  • Fluorochinolony (dezorientacja, splątanie, psychozy)
  • Aminoglikozydy (działanie oto- i nefrotoksyczne)
og lne zasady farmakoterapii w okresie ci y i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podesz ym
Ogólne zasady farmakoterapii w okresie ciąży i laktacji oraz w wieku rozwojowym i podeszłym
  • unikanie politerapii
  • wybór prostych schematów dawkowania
  • stosowanie leków dobrze znanych, o udokumentowanej skuteczności i bezpieczeństwie
  • stosowanie najniższych skutecznych dawek leków
  • stosowanie z ostrożnością leków silnie działających o wąskim indeksie terapeutycznym
farmakogenetyka
Farmakogenetyka

wpływ czynników dziedzicznych na działanie leków w organizmie

polimorfizm genu dla enzymu lub genów regulacyjnych

zmiana ilości lub aktywności enzymu

zmiana w zakresie działania leków

konsekwencje kliniczne

cd farmakogenetyka
cd. Farmakogenetyka

Rodzaje enzymopatii genetycznych:

  • ilościowe (brak lub niedobór enzymu)
  • jakościowe (zaburzenia syntezy)

Odmienna reakcja na leki jako wynik:

  • zmian farmakodynamiki → zmieniony wpływ leków na organizm
  • zmian farmakokinetyki → zmieniony wpływ organizmu na losy leków

Konsekwencje enzymopatii:

  • zmniejszona aktywność lub brak enzymu metabolizującego lek
  • występowanie enzymów atypowych (różne postaci cholinoesterazy)
  • obecność enzymów, które fizjologicznie nie wystepują (np. esteraza atropinowa)
slide70
Najczęstsze enzymopatie uwarunkowane genetycznie:
  • niedobór transferazy glukuronianowej
  • różna aktywność acetylotransferazy
  • niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej
  • niedobór reduktazy methemoglobinowej
  • niedobór lub nietypowe postacie cholinesterazy
  • zaburzenia syntezy porfiryn
  • różna aktywność izoenzymów CYP450
slide71
Konsekwencje kliniczne:
  • objawy przedawkowania leku po małych dawkach leku
  • brak efektu terapeutycznego na skutek zbyt szybkiej dezaktywacji leku lub zmniejszonej zdolności aktywacji proleku
  • bardzo rzadki lub niezwykły objaw niepożądany
  • toksyczność
  • wpływ na częstość występowania niektórych chorób, zwłaszcza niektórych typów nowotworów
slide72
Niedobór transferazy glukuronianowej
  • zmniejszona zdolność do powstawania rozpuszczalnych w wodzie i nieaktywnych biologicznie mono- i diglukuronianów, a w konsekwencji objawy toksyczne po podaniu leków wydalających się tym sposobem:
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (paracetamol…)
  • chemioterapeutyki (sulfonamidy…)
  • leki wpływające na OUN (opioidy…)
  • hormony (glikokortykosteroidy…)
  • witaminy (witamina K…)
  • inne (probenecyd…)

Leczenie – fenobarbital

slide73
Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej
  • zaburzenie metabolizmu glukozy w krwinkach czerwonych – hemoliza po podaniu leków takich jak:
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (salicylany…)
  • chemioterapeutyki (sulfonamidy…)
  • pochodne chinoliny (chinidyna…)
  • inne (probenecyd…)
slide74
Niedobór reduktazy methemoglobinowej
  • methemoglobinemia po podaniu leków takich jak:
  • leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (paracetamol)
  • chemioterapeutyki (sulfonamidy…)
  • pochodne chinoliny (chinidyna…)
  • inne (sole bizmutu…)
slide75
Różna aktywność acetylotransferazy
  • zmniejszona aktywność → zmniejszenie stopnia metabolizmu izoniazydu → objawy zapalenia wielonerwowego po podaniu zwykłych dawek
  • zapobieganie: witamina B6

Niedobór lub nietypowe postacie cholinesterazy

  • przedłużenie działania zwiotczającego po podaniu suksametonium (Chlorsuccilin)

Zaburzenia syntezy porfiryn

  • porfiria wątrobowa po podaniu barbituranów, anksjolityków
slide76
Różna aktywność izoenzymów CYP450

polimorfizm dotyczący CYP2D6 (sparteiny-debryzochiny)

  • leki antyarytmiczne
  • neuroleptyki
  • opioidy

polimorfizm dotyczący CYP2C19 (mefenytoiny)

  • barbiturany
  • diazepam
  • omeprazol
farmakogenetyka diagnostyka
Farmakogenetyka - diagnostyka

Wskazania → objawy sugerujące enzymopatie genetyczne

badanie genotypu

  • badanie DNA limfocytów krwi obwodowej

badanie fenotypu

  • ocena stosunku stężeń substancji testowanej (metabolizowanej przez dany enzym) i jej metabolitów – pośrednia informacja o aktywności enzymów
ad