T t n kullan m nda risk gruplar t t n m cadelesi ve gen lik
Sponsored Links
This presentation is the property of its rightful owner.
1 / 60

Tütün Kullanımında Risk Grupları Tütün Mücadelesi ve Gençlik PowerPoint PPT Presentation


  • 233 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

Tütün Kullanımında Risk Grupları Tütün Mücadelesi ve Gençlik. Prof. Dr. Hilal Özcebe Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı hozcebe@hacettepe.edu.tr. Tütünden Etkilenim. Tütün kullanımı Tütün dumanına maruz kalma / Tütün kullanılan bir ortamda bulunma

Download Presentation

Tütün Kullanımında Risk Grupları Tütün Mücadelesi ve Gençlik

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


Tütün Kullanımında Risk GruplarıTütün Mücadelesi ve Gençlik

Prof. Dr. Hilal Özcebe

Hacettepe Üniversitesi

Tıp Fakültesi

Halk Sağlığı Anabilim Dalı

hozcebe@hacettepe.edu.tr


Tütünden Etkilenim

  • Tütün kullanımı

  • Tütün dumanına maruz kalma / Tütün kullanılan bir ortamda bulunma

  • Tütün kullanan bir kişi ile aynı ortamda beraber olma


Hergün Sigara Kullananların Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılımı (%), 2008


Hergün Sigara Kullananların Eğitim Düzeyi ve Cinsiyete Göre Dağılımı (%), 2008


Kapalı Ortamda Çalışan Yetişkinlerde SDPE, 2008


Yetişkinlerde Cinsiyete Göre Ev İçinde Sigara Dumanından Pasif Etkilenme (%), 2008


Ev İçinde Sigara Dumanından Pasif Etkilenen Nüfus, 2008


Kimler Risk Altında?

  • Çocuklar

  • Gençler

  • Sigara kullanılan evlerde yaşayanlar (kadın, çocuk, yaşlı, engelli...)

  • Sigara kullanılan işyerlerinde çalışanlar


Çocukluk ve Ergenlik Dönemleri

  • Çocuk Haklarına dair Sözleşmeye göre

    Çocukluk – “0-18” yaş arası

  • Ergenlik – “10-19” yaş arası

    Erken ergenlik – “10-14”

    Geç ergenlik– “15-19”

UNICEF, 2011


Tütün KullanımıÇocuk ve Ergen Sağlığı


Gebelikle Tütün Kullanımı

  • Spontan düşük

  • Dış gebelik

  • Ölü doğum

  • Doğum anomalisi

  • Düşük doğum ağırlığı

  • Yenidoğan sorunları (gebelik ve doğum komplikasyonları)

  • Akciğerlerde gelişmeme


Doğum Sonrasında

  • Ani bebek ölümü

  • Solunum sisteminde gelişememe

  • Göz ve kulak sorunları

  • Büyüme ve gelişme geriliği

  • Dikkat eksikliği

  • Zeka gelişiminde gerilik

  • Öğrenme güçlükleri

  • Uzun vadede davranışsal sorunlar, şiddete eğilim gibi...

Özcebe, Tütün Kullanımı ve Risk Grupları, HASUDER, 2 Ağustos 2011, Trabzon


Tütün ve Anne Sütü

  • Anne sütü ile geçiş bebek idrar kotinin düzeyini sigara içen bir birey düzeyine getirmektedir.

  • Anne sütü miktarını azaltmaktadır.

Özcebe, Tütün Kullanımı ve Risk Grupları, HASUDER, 2 Ağustos 2011, Trabzon


Ailenin Sigara Kullanımı, Pasif Etkilenim ve Çocuklar

  • Sigaraya bağlı öksürük, hırıltılı solunum

  • Astma, Bronşit, zatürre, ölümcül olan akciğer enfeksiyonları

  • Göz ve kulakta sorunlar

  • Sigaraya bağlı yangınlara bağlık yaralanma ve ölümler

  • Nikotin zehirlenmesi


Gençlerde Tütünün Etkisi

  • Diş eti ile ilgili hastalıklar, diş kaybına kadar giden sorunlar

  • Kronik öksürme, amfizem ve bronşit, enfeksiyonların ağır geçmesi

  • Akciğer fonksiyonlarında azalma

  • Nefes darlığı (3 kat fazla)

  • Fiziksel kapasitede azalma

Özcebe, Tütün Kullanımı ve Risk Grupları, HASUDER, 2 Ağustos 2011, Trabzon


Gençlerde Tütünün Etkisi

  • Kalp hızında yükselme (2-3/dk daha fazla)- kalp hastalığı ve felcin ön belirtileri

  • Duyma kaybı ve görme sorunları ve baş ağrısında artma

  • Duygusal ve psikolojik sorunlar nedeniyle 3 kat fazla doktora başvuru

  • Kötü kokulu nefes, ev ve elbiselerde koku alma duyusunda azalma


Gençlik Tütün Araştırması

  • 6, 7, hazırlık ve lise 1. sınıflar

    2003 yılında toplam %6,9, erkeklerde %9,4 ve kızlarda %3,5

    2009 yılında toplam %8,4, erkeklerde %10,2 ve kızlarda %5,3

KGTA, DSÖ Türkiye Ofisi, 2009


Gençler neden tütün kullanıyorlar?Riskli davranış?Bilgi?Özenti?Öğrenilmiş davranış?Sosyal öğrenme?


Gençler ve Riskli Davranışlar

  • Amaç değildir!

  • Kişinin olaylara karşı yaklaşımı ve çözüm yolu

  • Duyarlılıklar

    • tehlikelere duyarlılık

  • Deneyim kazanma- risk olarak algılamama

Lapsley, 2003;

Neinstein, L.S., Kenzie, R.G. and Morris, R.E., 2002


Davranışlar

  • Kişilerin risk algılarını ve davranışlarını etkileyen sosyodemografik, kültürel, genetik ve çevrede yer alan pek çok etmen olduğu bilinmektedir.

  • Kişilerin yaşam tarzları, davranışları ve risk algıları geçmiş deneyimlerinden etkilenmektedir.


Sigara Kullanımı – Etkileyen Etmenler

  • Kişisel etmenlerin (kendine değer verme, risk alma, mizaç, geleneksellik)

  • Aile ve sosyalleşme süreci (aile yapısı, iletişim, disiplin, yönetimi)

  • Akran etkisi (akran seçimi, sosyalleşme, anormal akran bağlanması)

  • Sosyal beceriler (ret etme, girişkenlik becerisi, direnç becerileri, kontrolünü sağlama, kendini pekiştirme, karar verebilme ve baş edebilme becerisi)

  • Beklentiler (bilgiler, inançlar, bilişsel güdüler)

Scheier, 2001


Sigaraya Başlama Nedenleri

  • Model alma

  • Akran etkisi

  • Sıkıntı/stres

  • Eğlenme, merak

  • Formda kalmak için

  • Popüler olma

Tütün

ürün(leri)nin tanıtımı,

reklamı ve sponsorluğunun yapılması


Gençler arasında sigara kullanma sık; önemli bir halk sağlığı sorunudur.

O halde; gençlere yönelik sigara karşıtı çalışmalara gereksinim var!


Tütün Kontrolü

  • Başlamama

  • Sigara dumanından pasif etkilenimi önleme

  • Bırakma

MPOWER, WHO


Gençlere Ulaşılabilecek Ortamlar

  • Okullar

  • Spor klüpleri

  • Eğlence yerleri

  • Sosyal etkinlik grupları

  • Yerleşim yerleri


Başlamama


Gençlerde Tütün Kontrolü

  • Bilgilendirme-

  • Toplum tabanlı müdahaleler- okul tabanlı

  • Medya müdahaleleri-

  • Tütün reklamlarının yasaklanması-

  • Pasif etkilenimin kontrol altına alınması

Model oluşturma

Ulaşılabilirliğin

önlenmesi


Bilgilendirme Programları

1.Kişi Seviyesinde Müdahaleler

2.Kişiler Arası Sağlık Davranışları Teorisi

3.Toplum Düzeyinde Modeller


Yapılan Okul Tabanlı Müdahaleler

  • Bilgi verme

  • Sosyal kapasite geliştirme

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Sosyal Kapasite Geliştirme

  • Bilişsel-davranışsal becerilerin geliştirilmesi

    • Amaç ve hedeflerin belirlenmesi

    • Sorun çözme

    • Karar verme

    • Medyaya karşı koyabilme

    • Baskılara karşı koyabilme

    • Anksiyete ile baş edebilme

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Yapılan Okul Tabanlı Müdahaleler

  • Bilgi verme

  • Sosyal kapasite geliştirme

  • Sosyal etkilenim yaklaşımı

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Sosyal Etkilenim Yaklaşımı

  • Sigara karşıtı beceri geliştirme yaklaşımı

    • Erişkin ve gençlerin sigara kullanma hızları hakkındaki görüş oluşturma

    • Medya, akran ve aile etkisine karşı çıkabilme

    • Ret etme becerisinin geliştirilmesi

    • Topluma sigara içmemeye ilişkin görüş beyan etme

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Yapılan Okul Tabanlı Müdahaleler

  • Bilgi verme

  • Sosyal kapasite geliştirme

  • Sosyal etkilenme yaklaşımı

  • Sosyal ve sosyal etkilenme programlarının kombinasyonu

  • Çok odaklı çalışmalar – müfredat, , politikaların aile, okul ve toplum programları içermesi

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Sonuçlar- Bilgilendirme

  • Bilgilendirme, en az etkisi olan yaklaşımlardan birisi…

  • Sigara içme sıklığı üzerinde etkisi ?

  • Bilgilendirme her zaman hiç eğitim vermemekten ya da programın olmamasından daha etkin…

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Sonuçlar- Sosyal Etkilenim

  • Kısa dönemde sigara kullanmada %25 azalma...

  • Sigaraya başlama yaşını ileriye çekme ve sigarasız gün sayısının artması

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Gence:

  • Sosyal Kapasite Geliştirme ve Sosyal Etkilenimi yaklaşımlarını pekiştirmesi

    Bilişsel-davranışsal becerilerin geliştirilmesi

    (Amaç ve hedeflerin belirlenmesi, Sorun çözme, Karar verme, Medyaya karşı koyabilme, Baskılara karşı koyabilme, Anksiyete ile baş edebilme….)

    Sigara karşıtı beceri geliştirme yaklaşımı

    (Erişkin ve gençlerin sigara kullanma hızları hakkındaki görüş oluşturma, Medya, akran ve aile etkisine karşı çıkabilme, Ret etme becerisinin geliştirilmesi, Topluma sigara içmemeye ilişkin görüş beyan etme…)


  • Sosyal Kapasite Geliştirme ve Sosyal Etkilenimin beraber ele alınması

    Yaşam Becerilerinin Geliştirilmesi

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Yaşam Becerilerinin Geliştirilmesi

  • Öfke kontrolü

  • “Hayır” diyebilme

  • Israrlara karşı koyabilme

  • Kendini ortaya koyma

  • İletişim becerileri

  • Sorun çözme

  • Stresle başa çıkma

  • Kendini tanıma


Sosyal müdahale programlarının

“özellikle sosyal etkilenim yaklaşımı”

toplum müdahaleleri ile beraber daha etkili…

politikalar, topluma yönelik müdahaleler, medya, yerel uygulamalar…

Thomas R and Perrera R. School-based programmes for preventing smoking (review) The Cochrane Library 2009, Issus 3.


Gençlerde Tütün Kontrolü

  • Bilgilendirme-

  • Toplum tabanlı müdahaleler- okul tabanlı

  • Medya müdahaleleri-

  • Tütün reklamlarının yasaklanması-

  • Pasif etkilenimin kontrol altına alınması

Model oluşturma

Ulaşılabilirliğin

önlenmesi


Başkasının Sigara Dumanının Ciddi Hastalıklara Neden Olması

  • Toplam%95,5

  • Cinsiyet:Erkek %95,9; Kadın %95,1

  • Yaş:15-24’de %95,9; 25-44’de %95,8 ;

    45-64’de %96,3 ve 65+’de %90,5

  • Yerleşim Yeri:Kentte%96,3; Kırda%93,6

  • Öğrenim Durumu:Öğrenimi Olmayan %89,8;

    İlkokul %96,1; Ortaokul %97,0;

    Lise %97,6 ve Üniversite %96,8


Ulaşılabilirlik

  • Bakkaldan veya marketten rahatlıkla sigara alabilenler

    • Erkeklerde %57,1 ve Kızlarda %37,7

    • Toplam%52,8

  • Bir tütün firması temsilcisi tarafından kendisine bedava sigara verildiğini belirtenler

    • Erkeklerde %8,4 ve Kızlarda %5,6

    • Toplam%7,4

      ???

KGTA, DSÖ Türkiye Ofisi, 2009


Ulaşılabilirlik !!!

  • 18 yaş altında belge isteme

  • 18 yaş altında sigara satılmaması

  • Sigara satışının makina, internet üzerinden yapılması

  • Satış noktalarında çalışanlara yönelik müdahaleler

  • Piyasada tütün ürünü hatırlatan ürünlerin pazarlanmaması (sakız, oyuncak)

  • Tütün ürününün fiyatının artırılması


Fiyat Artışı ve Gençlerin Yanıtı

  • Gençlerin yanıtı erişkinlere göre 3 kat daha fazladır.

  • Öğrenim durumu azaldıkça yanıt artmaktadır.

  • Erkeklerin yanıtı daha fazladır.

Ross H, Chlouka F. SEJ, 2004; 70(4):796-815

Liang L, Chalouka F, Nichter M ve Clayton R. Addiction 1998:105-122

Ding A, Yale Journal of Biology and Medicine 2005;78:37-44


Medyada….

Sigara karşıtı kampanyaların;

  • gençlerin kendi risklerini daha yüksek görmeleri

  • sigarayı bırakmanın kolay olduğuna yönelik olması gerekmektedir.

Romer D and Jamieson P. Do Adolescents Appreciate The Risks of Smoking?Journal of Adolescent Health 2001;29:12–21.


Medya Kampanyaları ve Gençlerde Sigara Kullanımı

  • Sosyal öğrenme

  • Kendine değer verme

  • Medya kampanyaları

    • Sigara kullanmayan imaj

    • Sigara karşıtı mesajlar

  • Medya 22.000 saat- okulda 12.000 saat

Brinn MP, Carson KV, Esterman AJ, Chang AB, Smith BJ. Mass media interventions for preventing smoking in young people (Review). The Cochrane Library 2011, Issue 8


Kampanyalar mutlaka müfredat ve okullarda ek çalışmalar ile beraber yürütülmelidir.

Brinn MP, Carson KV, Esterman AJ, Chang AB, Smith BJ. Mass media interventions for preventing smoking in young people (Review). The Cochrane Library 2011, Issue 8


Okul Programlarında Model Olma ??


Sigara Yasakları

  • Sigara kullanmasını azaltma

  • Sigara kullanmama davranışını “normal” olarak kabulü

  • Öğretmenlerin rolü-sigarasız okullar

Trinidad DR, Gilpin EA and Pierce JP. Compliance and support for smoke-free schoolpolicies. Health Education Research 2005;20(4):466–475


Okullarda Politika

  • Kız öğrenciler tütün kullanımı konusundaki sosyal olaylardan daha fazla etkilenmektedirler.

  • Öğretmen ve okul personelinin okul dışında tütün kullaınımı ergenin kullanımını etkilemektedir.

  • Öğretmenlerin tütün kullanmamaları en önemli müdahale alanlarından biridir.

Barnett TA, Gauvin L, Lambert M, O’Loughlin J, Paradis G, McGrath JJ. The Influence of School Smoking Policies on Student Tobacco Use. Arch Pediatr Adolesc Med. 2007;161(9):842-848


Yasaklar Yeterli Değil!

  • Cezalar tütün kullanımı tek başına etkili olmayıp, sağlıklı yaşama ilişkin mesajlar da çok önemlidir.

  • Uzun soluklu programlara gereksinim vardır.

  • Tütünsüz okul: Yazılı politika (personel ve öğrenciyi kapsayan), özellikle orta öğrenim kurumlarında, şikayetleri izleme, olumlu bir ortamda iyi bir eğitim ve bırakma desteği.

Kumar R, O'Malley PM and Johnston LD. School Tobacco Control Policies Related to Students' Smoking and Attitudes Toward Smoking: National Survey Results, 1999-2000. DOI: 10.1177/1090198105277451. Health Educ Behav 2005 32: 780


Okul Programlarında;

  • Yasaklar, engeller, vb. Programların etkisi ??

  • Öğretmenlerin model olması

  • Sigara kullanmayan öğretmenlerin motivasyonu

  • Beceri geliştirme

    Sigarasız okullar


Gençlerle Beraber Davranmak....


Akran Eğitimi...


Spor Etkinlikleri

  • Lise ve yüksek okullarda yapılan çalışmalar

    Spor etkinlikleri tütün kullanımını azaltmaktadır.

Lisha EN and Sussman S. Relationship of high school and college sports participation withalcohol, tobacco, and illicit drug use: A review. Addict Behav. 2010 May ; 35(5): 399–407. doi:10.1016/j.addbeh.2009.12.032.


Ulusal Tütün Kontrolü ProgramlarınınOkul programları ile desteklenmesi gerekmektedir.


Türkiye (2050) ek müdahale olmadığı durumda;

6,4 milyon genç (15 yaş altında) yetişkin olduklarında içici olacaklar ve 2,57 milyon genç tütün ile bağlantılı hastalıklar sebebiyle zamanından önce öleceklerdir.


Tütün salgınını durdurmak için hepimizin yapabileceği bir şeyler var!

Prof.Dr.Hilal Özcebe


  • Login