RADYASYON TEDAVISININ GE  D NEM YAN ETKILERI VE DESTEK TEDAVISI

RADYASYON TEDAVISININ GE D NEM YAN ETKILERI VE DESTEK TEDAVISI PowerPoint PPT Presentation


  • 720 Views
  • Uploaded on
  • Presentation posted in: General

RT Ge

Download Presentation

RADYASYON TEDAVISININ GE D NEM YAN ETKILERI VE DESTEK TEDAVISI

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Presentation Transcript


1. RADYASYON TEDAVISININ GEÇ DÖNEM YAN ETKILERI VE DESTEK TEDAVISI Dr. Meltem Nalça Andrieu Ankara Üniversitesi Tip Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dali

2. RT Geç Dönem Komplikasyonlari Etkileyen Faktörler Yan etki görülen doku ve organin radyasyona toleransi Isin alanina giren organ volümü Radyobiyolojik etkiler Kisisel faktörler Kombine tedaviler

3. TD5/5: Bir organin tümünün veya bir bölümünün, normal organ fonksiyonu temel alinarak, adjuvan ilaç veya cerrahi müdahale olmaksizin, çocuk ve yaslilar hariç tutularak konvansiyonel fraksiyonlarla isinlandiginda 5 yilda olusan %5 komplikasyon olasiligini tanimlar. TD50/5: Bir organin tümünün veya bir bölümünün, normal organ fonksiyonu temel alinarak, adjuvan ilaç veya cerrahi müdahale olmaksizin, çocuk ve yaslilar hariç tutularak konvansiyonel fraksiyonlarla isinlandiginda 5 yilda olusan %50 komplikasyon olasiligini tanimlar.

4. Geç Yan Etkilerin Degerlendirilmesi LENT-SOMA (RTOG-EORTC) NCI WHO-CTC QOL: RTOG’nin 1991’de kurdugu Quality of Life Subcomittee, yasam kalitesi ile ilgili endpointleri içeren klinik çalismalar yapar. Late Effects Subcomittee: Geç toksisite analizleri ile ilgili çalismalar yapar.

5. Late Effects Consensus Conference: RTOG/EORTC Overgaard J, Bartelink H. Rad. Oncol. 35:1-82, 1995 Special issue: Late effects of normal tissues (LENT) consensus conference, including RTOG/EORTC SOMA scales, San Francisco, California, August 26-28, 1992 Rubin P. : IJROBP 31:1035-1360, 1995 RTOG/EORTC Late Radiation Morbidity Scoring Schema RTOG Meeting, June 26-29, 2003, Delta Centre-ville Montreal, Canada

6. Kranial Isinlamalarda Görülen SSS Geç Yan Etkileri Vasküler degisikliklere bagli gliosis ve nekroz, oligodendrositik ölüme bagli demyelinizasyon Beyin nekrozu, yetiskinlerde konvansiyonel fraksinasyon ile 55-60 Gy’in üzerindeki dozlarda %1-5 oraninda görülür. Çocuklarda tüm beyin için esik doz 30-35 Gy’dir. Fokal etkiler için TD50/5 70-80 Gy’dir. Lökoensefalopati:MTX+20 Gy dozlarla ortaya çikabilir, 35 Gy’in üzerinde %50 hastada gözlenir. Önlemler: Stereotaktik radiosurgery, 3-boyutlu konformal radyoterapi, IMRT Destekleyici Tedavi: Analjezik, antikonvülzan ilaçlar, yüksek doz kortikosteroid

7. Medulla Spinalis-1 Hemorajik nekroz, enfarktüs, yaygin demyelinizasyon Klinik olarak doz siniri konvansiyonel fraksinasyon ile 45 Gy, tedavi edilen kord segmenti 10 cm’den kisa ise maksimum 50 Gy’dir. (TD5/5=57-61 Gy, TD50/5=68-73 Gy) En sik 2-4 ayda ortaya çikan geçici demyelinizasyona bagli geçici myelopati (L’Hermitte send.) Kronik progresif radyasyon myelitinde 9-15. Aylarda baslayan parestezi ve duyu degisiklikleri

8. Medulla Spinalis-2 Semptomlar: L’Hermitte sendromu, motor zayiflik, sfinkter kontrolkaybi, kord seviyesine göre Brown-Sequard sendromu RT ile konkomitant Mtx,Cis-P, VP-16,cytarabin toksisiteyi arttirir. Önlemler: Fraksiyon dozunun düsük, toplam tedavi süresinin uzun, toplam dozun düsük, tedavi edilen kord uzunlugunun kisa tutulmasi. Destek Tedavi: Kortikosteroidler, rehabilitasyon.

9. Hipofiz Bezi Radyoterapiden 2-20 yil sonra hipopituitarizm 45 Gy ve üstü dozlarda En sik:GH eksikligi Çocuklarda 30 Gy üzerindeki dozlarda GH eksikligine bagli ciddi büyüme geriligi Tedavi: Hormon replasmani

10. Bas-Boyun Isinlamalarinda Görülen Yan Etkiler Göz Gözde radyasyona en duyarli doku lenstir. 5-10 Gy radyasyon sonrasinda bile lenste opasite görülebilir. Katarakt için TD50/5 tek doz ile 10 Gy fraksinasyon ile 18 Gy’dir. Retinada mikroanevrizma, hemoraji, neovaskülarizasyon ve trombozlarla seyreden ve görme kaybina yol açan etkiler meydana gelebilir, TD5/5=45 Gy ve TD50/5=65 Gy’dir. 50 Gy’in üzerindeki dozlarda optik sinir ve kiazma hasari olabilir.

11. MUKOZA ETKILERI Mukoza altindaki küçük damarlarin trombozuna ve ilerleyici skatrislere bagli gelisen iskemi, mukozal epitel kaybi, solukluk, telenjektazi ve ülser görülebilir. Ülser için fraksiyone radyoterapi ile TD5/5=65 Gy, TD=50/5=75 Gy’dir. 6 ay-5 yil içerisinde gelisir ve kalicidir. Isin alan mukoza volümünü azaltmak ve dozu düsük tutmak gereklidir.

12. Tükrük Bezleri Radyoterapinin ilk haftasindan sonra tükrük azalmaya baslar, 40 Gy’in üzerinde kalici hasar olusur. TD5/5=32-50 Gy, TD50/5=46 Gy’dir. Tedavi alani içerisindeki glandüler doku volümü önemlidir. Kserostominin neden oldugu degisiklikler: *Dis çürükleri *Çigneme ve yutma güçlügü *Konusma güçlügü

13. Kserostomi-1 Kserostomi gelismesini önlemek için ?3-boyutlu konformal radyoterapi ?IMRT ?Amifostin ?Pilokarpin

14. Kserostomi-2 Dis Çürükleri: ?Oral hiyjenin saglanmasi ?Florlu dis macunu ?Tuz ve soda solusyonu ile gargara ?Kalsiyum fosfattan zengin mineralizan ajanlar ?Klorhekzidin ?Yüksek sekerli sivi ve besin aliminin azaltilmasi ?Oral islatma ?Plaklarin temizletilmesi ?Tükrük benzeri yapay maddeler

15. Kserostomi-3 Beslenme bozuklugu ?Uygun kalori ve protein içeren diyet ?Vitamin, mineral destegi Kalici tad bozuklugu ?Çinko sülfat Konusma ve iletisim bozukluguna bagli sosyal problemler ?Psikososyal destek

16. Kemikler Mandibulada osteoradyonekroz Mandibulanin 1/3 bölümü tedavi alani içerisinde ? TD5/5=65 Gy TD50/5=75 Gy Tedavi: Hiperbarik oksijen tedavisi (HBO)

17. Larenks Larenks ödemi: TD5/5=45 Gy TD50/5=70 Gy Tedavi:Steroid Kondronekroz: TD5/5=70-79 Gy

18. Tiroid Geç dönem bulgusu: Hipotiroidi 40 Gy Mantle isinlamasi yapilan Hodgkin Lenfomali çocuklarda: ?%10 görülür. ?4 yilda ortaya çikar. ?Doz bagimlidir. Tiroid bölgesine 10 Gy ve üzerinde doz alan hastalara tiroid testi yapilmalidir.

19. Pulmoner Etkiler-1 Radyasyon Pnömonisi: ? Doz, zaman ve volüm faktörleri önemlidir ? Tüm akcigere tek doz tedavi ile TD5/5 = 8 Gy, konvansiyonel fraksinasyon ile %30’dan az sinirli volüm isinlandiginda ise TD5/5 = 45-50 Gy’dir. ? Tedaviden 2-6 ay sonra fibrosis, kalp yetmezligi semptomlari, pulmoner fonksiyonlarda azalma

20. Pulmoner Etkiler-2 Nadiren radyasyona bagli olarak BOOP ve bazi sitotoksik ajanlar ile ‘Recall Fenomeni’ Sitotoksik ajanlar, total kümülatif dozlarda radyasyonla birlikte letal komplikasyonlara yol açabilir. Radyasyon Pnömonisi Tedavisi: Yüksek doz steroid (en az 3-4 hafta) Akciger fibrozisinin tedavisi yoktur, önlemek için: Akciger volümünün azaltilmasi Toplam doz ve fraksiyon dozunun azaltilmasi Toplam isinlama süresinin kisaltilmasi

21. Kardiak Etkiler-1 Perikardiyal efüzyon:6 ay-1 yil içinde en sik görülen yan etki, tedavi volümüne göre 45-60 Gy sinirlayici dozdur. Fibrosis Konstriktif perikardit Gecikmis akut perikardit Ates Dispne Plöritik gögüs agrisi Friksiyon bulgusu EKG degisiklikleri Periferik asit ve ödem ?Diüretikler Tamponad ?Perikardiosentez Konstriktif perikardit ?Perikardektomi

22. Kardiak Etkiler-2 Pankardit: 60 Gy üstündeki dozlar Konjestif Kalp Yetmezligi Myokardiyopati?Doxorubisin Yüksek doz radyoterapi alanlarin % 80’inde otopside fibröz valvüler endokardial kalinlasma

23. Kardiak Etkiler-3 Koroner Arter Hastaligi (CAD): 24 Gy ve üstü dozlarda, RT’den 10-15 yil sonra ortaya çikar. ? Sismanlik ?Obesite ?Sigara ?Hipertansiyon ?Erken evre sol meme kanserli hastalar ?20 yas alti radyoterapi gören özellikle Hodgkin Lenfomali kizlar Tedavi: Cerrahi

24. Kardiak Etkiler-4 Yan Etki Olusumunu Engelleyen Faktörler: ?Tedavi alan kardiak volümun azaltilmasi ?Kalbin aldigi dozun azaltilmasi ön agirlikli alandan kaçinmak subkarinal bloklama ?Es zamanli KT uygulamalarinda doz modifikasyonu

25. Özafagus En sik semptom: Disfaji ?fibrosis ve striktür olusumuna bagli ?RT’den 3-6 ay sonra ?Striktür ve ülserasyon olusmasinda 1/3 özafagus için TD5/5= 60 Gy ?Es zamanli KT ?Benign darliklarda dilatasyon %85 basari ?Cerrahi tedavi

26. Abdominopelvik Isinlama Abdominopelvik radyasyonunun geç komplikasyonlarini engelleyen önlemler: 1-Postoperatif pelvik RT uygulanacak hastalarda operasyon sirasinda ince barsaklarin alan disina çikarilmasi (sling mesh, silikon protez, peritoneal flepler ve pelvik doku genisleticilerinin kullanilmasi) 2-Uygun doz ve fraksinasyon semasi, pron pozisyonda dolu mesane ile tedavi ve belly-board kullanilmasi 3-Sulfasalazin,amifostin,mesalazin,sukralfat,misoprostol

27. Mide 15-20 Gy ile olusan mide asit ve pepsinojen azalmasi 1 yil içinde düzelir. 40-50 Gy dozlarda %20 gastrit olusur. 50 Gy üstünde %15 gastrik ülser, %10 perforasyon gelisir. Tedavi: Cerrahi

28. Ince Barsaklar Ince barsak disfonksiyonu ve mezenterik kramplar Diyare, malabsorbsiyon, ileus Ciddi komplikasyonlar ?TD5/5=50 Gy Günlük fraksiyon dozu 2 Gy’in üzerinde Geçirilmis cerrahi müdahale Adhezyon Geç etkilerin ortaya çikmasi ?10 yil Tedavi: Diyare ? Kolestramin Resin Malabs. ? Eksik madde ve vitamin Ileus ? Acil cerrahi girisim

29. Kolorektum Tedaviden 6-12 ay sonra görülen agrisiz rektal kanama, segmental kolit ve rektal striktürlere bagli daralma Tolerans dozu yüksek oranda tedavi volümü ile ilgilidir. 5-FU ile birlikte verilen 45-50 Gy dozlar iyi tolere edilir. 80 Gy üzerinde siddetli proktit %8, siddetli rektal kanama %15-20, nekroz fistül oranlari da artar. Es zamanli Cis-P ile risk artar. 3-boyutlu konformal RT veya IMRT?Rektal doz ve volüm azaltilir. Tedavi:Kortikosteroidli enemalar, sodyum pentosan sülfat, antioksidanlar, formalin uygulamalari, hiperbarik oksijen tedavisi (HBO)

30. Karaciger Santral ven okluzif hastaligi (VOD):RT sonrasi 2-6 ayda Karacigerin tümü ?20-30 Gy, 1/2’si ? 40Gy KT alan hastada yan etki ?. Agresif KT+TBI sonrasi 1-2 haftada ?VOD Sag üst abdominal agri, hepatomegali, anikterik asite bagli abdominal sislik, kilo artimi, kc enzim ?. Tedavi:Antikoagülan, diüretik, parasentez, karaciger nakli

31. Böbrekler-1 Mikroanjiopatik glomerüloskleroz, glomerüllerde tam obliterasyon Her iki böbrek isinlandiginda TD5/5=20 Gy Tek böbrek ?25-30 Gy Çocuklarda ?12-14 Gy Kombine kemoterapi ile radyoterapi, yan etki görülme esik dozunu düsürür (10 Gy)

32. Böbrekler-2 Akut radyasyon nefropatisi: 6-12 ayda. Dispne, bas agrisi, ödem, anemi, hipertansiyon, albuminüri, üre artisi olabilir. Ilerleyerek pulmoner ödem, plevral efüzyon, hepatik konjesyon, kronik üremi ve sol ventrikül yetmezligine gidebilir. Kronik radyasyon nefropatisi: 18 aydan sonra. Benign, malign veya hiperreninemik, hipertansiyon seklindedir.Ayrica proteinüri, azotemi ve hafif renal atrofi görülebilir.

33. Böbrekler-3 Tedavi: ? Yatak istirahi ? Böbrek yükünün azaltilmasi ? Proteinden fakir diyet ? Sivi ve tuz aliminin kisitlanmasi ? Anemi için eritropoetin ? Dializ ? Renal transplantasyon

34. Mesane Büyük volüm isinlandiginda ?60-65 Gy Sinirli volüm isinlandiginda ?75-80 Gy Sistit, hemorajik sistit, ülser, fibrosis, üretral striktürler, retroperitoneal fibrosise bagli obstruktif üropati, fistüller Hemorajik sistit?Lavaj, intravesikal formalin, gümüs nitrat, HBO, arteriyel embolizasyon Interstisiyel sistit?Sodyum pentosan sülfat, hiperbarik oksijen Hidronefroz, kortikal atrofi?Üreteral dekompresyon, perkütan tüpler, stentler veya nefrostomi

35. Gonadlar Konvansiyonel fraksiyonlarla toplam 24 Gy ve üzerindeki dozlarda kalici fonksiyon bozuklugu Over ablasyonu için tek dozda 6-10 Gy veya 4x3.5 Gy.Klinikte menapoz bulgulari Tedavi:Hormon replasmani Testis ve overlerde sterilite için tek doz ile TD5/5=2 Gy, TD50/5=6 Gy, fraksinasyon ile TD5/5=6 Gy,TD50/5=10Gy

36. Vajen Vajinal mukoza toleransi?100 Gy? Vajinal atrofi ve stenoz ?Östrojenli kremler ?Düzenli yapilan dilatasyon Fistül:Antibiyotik, debritman Cerrahi

37. Kemik Iligi-1 Sinirli volüme uygulanan isin sonrasi geç dönemde kalici supresyon?30-40 Gy ve ? Büyük miktarda KI volümü isinlanirsa, hipoplastik veya aplastik ilik olusabilir, nötropeni ve trombositopeniye bagli semptomlar gelisir. %25-50 volüm isinlandiginda?Kalici ablasyon %50-75 volüm isinlandiginda?KI 1-2 yil içinde uzun kemiklere dogru uzanim Isinlanan kisimda rejenerasyon:1-5 yil

38. Kemik Iligi-2 Kemoterapi alanlarda doz redüksiyonu gerekebilir. Tedavi: ? büyüme faktörleri ? Kan ürünleri transfüzyonu, ? periferik kan stem cell transfüzyonu ile aferez ? hematopoetik stem cell trans.

39. Cilt Etkileri-1 Yan etki insidansi?RT dozu ?Uygulanan bölge ?Volüm Kuruluk, kirisiklik, telenjektaziler, pigmentasyon degisiklikleri,yüzeyel atrofi, subkütanöz fibrosis, kronik yaralar, citte ülserasyon, nekroz 100 cm2’lik cilt alaninda nekroz için TD5/5=55 Gy TD50/5=70 Gy, 10 cm2 için TD3/5=69 Gy

40. Cilt Etkileri-2 CMF+RT ? Subkutanöz fibröz reaksiyonda? Tamoksifen + RT ? Telenjektazi ? Yan etkileri azaltmak: Cildi sik sik nemlendirmek Tras ve deodorant kullaniminin yasaklanmasi Cildi günesten, yaralanma ve enfeksiyondan korumak Kronik Yara Tedavisi: Biopsi ile tümör (-) ise ? yara debritmani Hipoksi?Anjiogenez stimülasyonu, HBO Subkutanöz fibrosis ? Masaj, fizik tedavi, oral triiodothyronine. Cilt nekrozu ve ülserasyonda ? cilt greftleri.

41. Kemik Osteoporoz, avasküler nekroz, kirik Humerus, femur basi TD5/5=52 Gy TD50/5=65 Gy Tedavi: Yatak istirahati, kalsiyum, D vitamini, hiperbarik oksijen, cerrahi girisimler Çocuklarda?gelisme geriligi, skolyoz, atrofi, hipoplazi, oturma yüksekliginde azalma (35 Gy?) Çocuklarda RT’nin az uygulanmasi, epifizler alan disinda ve simetrik uygulanmasi

  • Login