sa l k sosyolojisi n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Sağlık Sosyolojisi PowerPoint Presentation
Download Presentation
Sağlık Sosyolojisi

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 86

Sağlık Sosyolojisi - PowerPoint PPT Presentation


  • 292 Views
  • Uploaded on

Sağlık Sosyolojisi. Öğr. Gör. Serap GÖKCE KAYNAK: Prof. Dr. Süheyla ÜNAL Prof. Dr. Ahmet SALTIK. HOŞGELDİNİZ. 7.6.2014. 2. Değerli Öğrencilerimiz; Yeni ders döneminde hepinize başarılar dilerim. 7.6.2014. 3. 7.6.2014. 4. Dersin içeriği. Sosyoloji bilim alanını tanıma

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Sağlık Sosyolojisi' - yaron


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
sa l k sosyolojisi

Sağlık Sosyolojisi

Öğr. Gör. Serap GÖKCE

KAYNAK:

Prof. Dr. Süheyla ÜNAL

Prof. Dr. Ahmet SALTIK

slide3
Değerli Öğrencilerimiz;

Yeni ders döneminde hepinize başarılar dilerim..

7.6.2014

3

slide5

Dersin içeriği

  • Sosyoloji bilim alanını tanıma
  • Toplumsal Etmenlerin Sağlığa Etkileri
  • Sağlık ve Kültür Etkileşimi
  • Kişi ve toplumun sağlığını geliştirmede
  • Sosyoloji’den yararlanma.
  • sağlık sosyolojisi tanımı, temel konuları
  • hastalık açıklama modelleri
  • psikiyatrik hastalıklarda sosyokültürel etkenler
slide6
Amaç
  • Dersin sonunda öğrenci bireyin sağlık davranışını etkileyen sosyal etkenlerin önemi konusunda bir kavrayışa sahip olacaktır
renim hedefleri
Öğrenim Hedefleri

Dersin sonunda öğrenci

  • Sağlık davranışını ve hastalık sürecini etkileyen sosyal faktörleri sayacak
  • Hastalığın kültürel boyutlarını tanımlayacak
slide8
İnsan ve Çevresi

İnsan 2 çevreye doğmaktadır :

Doğal çevreye,

Toplumsal çevreye..

Grönland’da doğan bir bebek Eskimo, Türkiye’de doğan bir Türk... olmaktadır. İçine doğulan toplumsal çevre; bireyi o toplumun bir üyesi olarak biçimlemekte ve toplumsallaştırmaktadır :

Sosyalleşme!..

7.6.2014

8

slide9

Sosyoloji’ye giriş..

Emile Durkheim’a göre , Bir alanın bilim dalı olup olmadığının anlaşılması için :

1- O bilimin incelenecek bir bilgisi, konusu olmalı.

2- Bu konuların, bilgi alanının nasıl inceleneceğine ilişkin yöntemi olmalıdır.

7.6.2014

9

slide10

Sosyoloji’ye giriş..

Bu ölçütlere göre Sosyoloji, bir bilim olarak kabul edilmektedir. Sosyoloji bir sosyal olay veya olguyu inceler. Bir şeyin sosyal olay olarak kabul edilebilmesi ve bir davranışın sosyal olay olması için :

a- Bireyler arası karşılıklı iletişimin olması

b- Bir arada var olma duygusu.. gerekir.

7.6.2014

10

slide11

Sosyoloji Nedir ??

Sosyoloji; “Toplum Bilimi” veya “sosyal olayların bilimi” ya da “sosyal örgütlenme ve sosyal değişimler bilimi” olarak da bilinmektedir.

Aslında Sosyoloji, sosyal yaşamımızda varolan sosyal gerçekleri (sosyal olay ve olgular), insanların kurduğu grupları, grupların davranışlarını ve sosyal kurumları olduğu gibi inceleyen pozitif bir sosyal bilim dalıdır. Bir başka anlatımla Sosyoloji, birtakım varsayımlardan çok; var olan gerçekleri ortaya koymaya çalışan, sosyal gerçeğe eğilen bir bilimdir.

7.6.2014

11

so syoloj zetle
SOSYOLOJİ özetle;

İnsan davranışının toplumsal nedenlerini ve sonuçlarını inceler..

7.6.2014

12

slide13

Sosyoloji’nin doğuşu..

Sosyoloji’yi Batı Avrupa’da ortaya çıkaran temel neden, 18. ve 19. yüzyıllarda Avrupa’da yaşanan hızlı sosyal değişim sürecinin yarattığı toplumsal sorunlara çözümler üretme çabasıdır. (Dr. M. Devrim TOPSES, 21. yüzyılda ulusal ve aydınlanmacı sosyoloji. Bilim ve Ütopya, Haziran 2008)

Fakat, modern sosyolojinin kurucusu olarak Emile Durkheim (1858-1917) bilinir.

15.02.07

13

tibb so syoloj
TIBBİ SOSYOLOJİ :

1. Sosyal Epidemiyoloji’ye özgülenmiş (hasredilmiş) profesyonel çabadır.

2. Hastalıkla bağlantılı olarak kültürel etmenleri ve Sosyal ilişkileri inceler.

3. Tıbbi örgütlenmelerde ve sağaltımda(tedavi-terapi) sosyal ilkeleri inceler.

Charles Mclntire, 1894

Lübnan’a İsrail saldırısı, 2007

7.6.2014

14

tibb so syoloj1
TIBBİ SOSYOLOJİ :

Sosyal Tıp çalışmasında SOSYAL EPİDEMİYOLOJİ’yi kullanır..

Kültürel etmenler ve sosyal ilişkileri çalışır..

Sağlık ve hastalık hakkında aile, toplum ve hükümeti çalışır.

Tıbbi örgütlenme ve sağaltımda(tedavi-terapi) sosyal ilişkileri inceler.

Sosyal sorunları çalışır.

Sosyal güvenliği çalışır..

7.6.2014

15

slide16

Sosyal epidemiyoloji :

  • Sağlık durumunun sosyal dağılımını ve sosyal belirteçlerini inceleyen bilim dalı olarak tanımlanır.
  • Sosyal Epidemiyoloji’nin amacı, ruhsal ve bedensel sağlık sorunlarının sosyal çevre sunukluklarını (maruziyetlerini) tanımlamaktır.
  • Sosyal Epidemiyoloji’nin temel ilgisi; toplum ve sosyal örgütlenmenin kişi ve kümelerin sağlığı ve yaşam düzeyini nasıl etkilediğini incelemektir.

7.6.2014

16

astma ve sosyal e itsizlik sosyal evre hastal k ili kisi klasi i
Astma ve sosyal eşitsizlik :Sosyal çevre-hastalık ilişkisi klasiği..

Siyahlarda astma prevalansı Beyazların 2 katı, ölümleri ise 3 katıdır.

Astma prevalansı Hispanik çocuklarda öbürlerinden 3 kat fazladır..

MEDICAID(kimsesizlere verilen sigorta) korumasındaki çocuklarda Astma nedeniyle hastaneye yatırılma, Beyazlara kıyasla Siyahlarda % 93, Hispaniklerde % 34 daha fazladır.

so sy al tip
SOSYAL TIP...

Sosyal Epidemiyoloji(Epidemiyoloji sağlığı ilgilendiren tüm olayların sıklığını, dağılımını, nedenlerini ve çözüm yollarını inceleyen bilim dalıdır.bilgisini kullanarak toplumun tıbbi bakım gereksinimini çalışır..

7.6.2014

18

slide19

Geniş anlamıyla Sosyoloji

İnsanların birbirleriyle kurdukları sosyal ilişkileri, sosyal kümeler, kurumlar ve örgütler arasındaki bağları, toplu eylem, toplu direniş gibi topluluk ve birey davranışlarını, değişik düzeylerde bütün sosyal etkileşim biçimlerini, sosyal yapı özelliklerini ve bu yapıda ortaya çıkabilecek değişme eğilimlerini belirli bir yöntemle inceleyen, sosyal gerçekleri ve süreçleri sistematik ve bilimsel olarak mercek altına alan bir bilim dalıdır.

7.6.2014

19

slide20

Mikro ve Makro Sosyoloji

Sosyoloji, hem insan davranışının yüz yüze etkileşim bağlamlarını (Mikro-Sosyoloji), hem de çok sayıdaki ve büyük ölçekli grupların, örgütlerin veya sosyal sistemlerin (Makro-Sosyoloji) özelliklerini inceler.

7.6.2014

20

slide21

Sosyoloji’ye yakın bilim dalları..

Ahlâk Sosyolojisi. Askeri Sosyoloji. Beden Sosyolojisi. Bilgi Sosyolojisi. Bilim Sosyolojisi. Çalışma Sosyolojisi.

Din Sosyolojisi. Eğitim Sosyolojisi. Folk Sosyolojisi. Gender Sosyolojisi. Hukuk Sosyolojisi. İktisat Sosyolojisi.

Kent (Şehir) Sosyolojisi. Köy (Kırsal) Sosyolojisi. Kurumlar Sosyolojisi. Küçük Gruplar Sosyol.. Kültür Sosyolojisi. Medikal Sosyoloji.

Natüralist Sosyoloji. Sağlık Sosyolojisi.Sanat Sosyolojisi. Sanayi Sosyolojisi. Siyaset Sosyolojisi. Sosyal Psikoloji. Sosyolojik Teori. Tarih Sosyolojisi. Uygulamalı Sosyoloji Vergi Sosyolojisi İnsan Ekolojisi ve Demografi.

7.6.2014

21

slide22

Sağlık Sosyolojisinin Amacı

  • Sağlık ve hastalık kavramını sosyoloji bağlamında ele almak ve genişletmek
  • Sosyoloji disiplininin temel kuram ve kavramlarıyla ilişkili olan sorunlara sosyolojik olarak yaklaşmak

Willis, E. (1991)The sociology of health and illness in Australia: the 1980’s and beyond. Annual Review of Health Social Science. 1:46-53

sa l k sosyolojisi1
Sağlık sosyolojisi
  • Sosyal ve biyolojik olgular arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır
  • Kültür ve toplumsallaşma bireyin biyolojik yapısından kaynaklanan davranışlarından oluşmaktadır
  • Davranış, bireyin nörofizyolojik dürtü ve güdülerini eğitim ve toplumsallaşma süreçleriyle sosyal olarak izin verilen ya da önerilen tarzlarda gidermesi olarak tanımlanabilir
sa l k sosyolojisi konular
Sağlık sosyolojisi konuları
  • Kuramlar
  • Sosyal etkenler ve hastalık
    • Sosyal sınıf
    • Cinsiyet
    • Yaş
    • Irk ve etnik
  • Hastalık yaşantısı ve hastalığa yüklenen anlam
  • Tedavinin sosyal özelliklerle ilişkisi
sa l k sosyolojisi konular1
Sağlık sosyolojisi konuları
  • Sağlığın sosyal belirleyicileri, eşitsizlik yaratan etkenler (cinsiyet….)
  • Hastalık hakkında halk inanışları, tedavi yöntemleri
  • Hastalık davranışı, hastalık rolü
  • Sağlık sistemleri, sağlık bakımı
  • Biyoetik
hastal k
Hastalık
  • “kişinin zihninde, bedeninde, ruhunda ya da dünya ile bağlantısında istenmeyen bir durum”

Hahn

Hahn, R. 1995. Three Theories of Sickness and Healing, pp. 57-75.

In Hahn, R. A. 1995. Sickness and Healing. An Anthropological Perspective.

Yale University Press.

hastal n sosyal yap lanmas
Hastalığın sosyal yapılanması
  • Sağlık ve hastalık sadece bilimsel tıp tarafından araştırılmayı, aydınlatılmayı bekleyen bir nesnel gerçeklik değildir
  • Gerçekliğin kurgulanmasında sosyal olguların önemli bir rolü bulunmaktadır
  • Hastalığın gösterimleri sosyal, kültürel ve tarihsel değişkenlik gösterir
hastal n sosyal yap lanmas1
Hastalığın sosyal yapılanması
  • İnsanlar çevrelerinde ve kendilerinde olup bitenleri anlamak için bilişsel bir düzenleme yaparlar ve içinde yaşadıkları kültürün bilişsel kalıpları doğrultusunda bir gerçeklik duygusu geliştirirler
  • Bireyin davranışları bu gerçeklik duygusu çerçevesinde şekillenir
hastal n sosyal yap lanmas2
Hastalığın sosyal yapılanması
  • İçinde yaşanılan kültür hastalık belirtilerini, nedenlerini ve tedavisini kavramsallaştırmada önemli bir alt yapı sağlar
slide31

Sosyal kontrol aracı olarak tıp

  • Tıp sosyal ilişkilerin, toplumsal yapının içine işlemiş bir sosyal kontrol sistemidir
  • Özellikle ruh hastalıklarının tedavisinde kullanılan yöntemler, hastaneye yatış, bakım sistemleri “anormal davranış”ın sosyal açıdan kontrol altına alınması amacına yönelmiştir
strese tepki hastal k
Strese tepki-hastalık
  • Strese gösterilen tepki
    • Algı/ Hastalık inancı
    • İncinirlik
    • Başa çıkma becerileri
    • Başkalarının tepkileri
slide33

Hastalık algısı/İnançlar

  • Hasta kimliği
  • Neden
  • Sonuçlar
  • Süreç
  • İyileşme/kontrol edilebilirlik

Tıbbi bilgiler, kişisel deneyimler, toplumsal normlardan etkilenir

slide34

Kişisel incinirlik

  • Kişilik özellikleri (kaygılı oluş)
  • Aile içinde daha önceki hastalık yaşantıları
  • Hasta olduğu dönemde bireyin ruhsal durumu
  • Daha önceki travmalar, olumsuz çocukluk yaşantıları
kuramlar
Kuramlar
  • Sosyal nedensellik
  • Sosyal tepki
  • Eleştirel kuram
  • Sosyal yapısalcılık
  • Sosyal gerçeklik
sosyal nedensellik
Sosyal nedensellik
  • Sosyal dezavantajların sağlık üzerine etkisi
    • Weber
      • Toplum sınıf, statü ve politik güçler açısından tabakalara ayrılır
      • Tabakalaşma zenginliğin eşit olmayan dağılımına neden olur
    • Marx
      • Sınıflar kapitalist sistem tarafından oluşturulur
      • Sınıflar sahip oldukları üretim araçları ve kendileri için çalışan işçilere dayanır
sosyal tepki etiketleme kuram
Sosyal tepki-etiketleme kuramı
  • İnsanlar hastalığa ya da davranışsal sapmaya tepki gösterir
    • abartma
    • yadsıma
  • Toplum hastalığı tanımlarıyla üretir
  • Davranışsal sapmanın sosyal açıdan tanımlanması ve tepki gösterilmesi hasta kişinin davranışını şekillendirir
  • Hasta rolünün sürdürülmesini etkiler
ele tirel kuram
Eleştirel kuram
  • Sosyoekonomik yapılarla bireylerin içsel yaşamları arasındaki ilişkiyi açıklamaya çalışır
sosyal yap salc l k
Sosyal yapısalcılık
  • Temel varsayımı: gerçek insan etkinliğinin bir ürünüdür
  • Bireyler sosyal ilişkileri aracılığı ile var olurlar ve dönüşürler
  • Sağlık ve hastalık toplum tarafından tanımlanır ve yapılandırılır
sosyal ger eklik
Sosyal gerçeklik
  • Sosyal gerçeklik norm ve rollerle davranışımızı yapılandırır
  • Sosyal gerçekler olayları anlamamız için bir çerçeve çizer
  • Tutum ve değerlerimiz kırılgan yapıdadır, referans aldığımız gruplardan oldukça etkilenir
  • Kültürün hemfikir olduğu konularda alternatif geliştirmek güçleşir
slide42

Sağlık davranışının sosyal belirleyicileri

Bağlamsal

Bireysel

Fizik çevre

Sosyodemografik özellikler- yaş, cinsiyet, ırk, etnik, eğitim, gelir, medeni durum

Sosyal çevre

Sağlık

davranışı

Sağlık bakımı

Psikososyal – sosyal destek, uyum, başa çıkma

Organizasyonel

Kurumsal

Ekonomik kaynaklar

Psikolojik- İnanç ve tutumlar

Toplumsal kaynaklar

Emmons, K. Health behavior in a social context, in Social Epidemiology, 2000, ch. 11.

Politikalar

hastal k k lt r
Hastalık-Kültür
  • Kültür ve bilişsel süreçler bireyin acıyı ifade etme tarzını, hastalık belirtilerini ve tedavisini şekillendirir
  • Toplum bireylerine hastalık ve iyileşme yaşantıları ile ilgili kavramları da sunar
  • Farklı hastalıklar ve isimlerini, özgül belirtilerini ve sürecini, anlamını, önemini, uygun tepkileri, başa çıkma yollarını da öğretir
slide44

Algı

Tedavi

Deneyim

Kültür- Tedavi

hastal k inan sistemleri
Hastalık inanç sistemleri
  • Hastalığı ve sağlığı tanımlar, sınıflandırır
  • Hastalık açıklama modeli sunar
  • Hastalığın nedeni, doğası ve tedavisi hakkında bir kuram oluşturulmasını sağlar
  • Şifacıların uygulamaları konusunda bakış açısı sağlar
hastal k a klama modeli
Hastalık açıklama modeli

Algılanan yatkınlık

Algılanan şiddet

Demografik

değişkenler

Eylem

Sağlık motivasyonu

Psikolojik

özellikler

Algılanan yararlar

*****

Eylem için ipucu

Algılanan engeller

Sheeran & Abraham, 1995

slide47

Çare arama yolları

Çare arama yolları

Psikososyal

mekanizmalar

Sosyal ağ

Sosyal yapıya

ilişkin durumlar

  • Kültür
  • Sosyo-ekonomik etkenler
  • Sosyal destek
  • Sosyal etki
  • Kaynaklar
  • Ağın yapısı
  • Temas sıklığı

Berkman LF and Glass T, Social integration, social networks, social support, and health, in Social Epidemiology, ch 7, p. 143.

slide48

Belirti-çare arama

Doktora

başvurma

Belirti-

Müdahale

yok

Belirti–

Kendini tedavi

etme,

alternatif tedaviler

Belirti yok

Belirti buzdağı

are arama yollar
Çare arama yolları

Kabul

edilebilirlik

Erişebilirlik

Elde

edilebilirlik

Belirtilerin

algılanması

Önerilebilirlik

Popüler

Değerlendirme

Karar verme

Biyotıp

Yorumu

‘Folk’

Sosyal

ilişkiler

Önceki

yaşantılar

Muela & Hausmann

slide50

Kültürel tedavi yöntemleri

  • Kendini iyileştirme çabaları başarısız kalırsa, içinde yaşadığı kültürün “çare arama davranışı”na başvurulur
    • Geleneksel, folklorik iyileştirme yöntemleri
    • Dinsel, spiritüel iyileştirme yöntemleri
    • Bilimsel tıp
slide51

Kültürel tedavi yöntemleri

  • Bitkisel tedaviler
  • Kupa çekme, sülük
  • Spirituel güçleri olduğuna inanılan kişilere başvurma
  • Kırıkçı-sınıkçılar
  • Terapötik dokunma (Sıvazlama, Reiki)
  • Biyoenerji
  • Akupunktur
k lt r tedavi
Kültür-Tedavi
  • Her kültürün tercih ettiği tedavi yöntemleri, iyileştiricileri, hastalık belirtileri, hasta rolü vardır
sa l k sosyolojisi nin nemli al ma alanlar
Sağlık Sosyolojisi’nin önemli çalışma alanları :

Sağlık ve hastalığın sosyal yönleri,

Sağlık personeli ve sağlık hizmetlerinden yararlananların sosyal davranışları,

Sağlık kurumlarının sosyal işlevleri,

Sağlık hizmetlerinin dağıtımı ve bu sistemin öbür sistemlerle ilişkileri.

7.6.2014

53

sa l k bak m health care u gelere dayan r
Sağlık bakımı (Health care), şu ögelere dayanır :

Yaş : Gereksinim yaşla artar

Cinsiyet : Kadınlarda > erkeklerden

Sosyal sınıflar :Alt katmanlarda > Üst katmanlardan

Evlilik durumu : Evlilerde < bekâr / boşanmış

Hane halkı büyüklüğü : Kalabalık ailelerde > Çekirdek aileden..

7.6.2014

54

bir rnek sosyoloji ve a l k 1
Bir örnek : Sosyoloji ve Açlık-1

Çağdaş Sosyolojinin önde gelen adlarından P. Sorokin açlığın -beslenme içgüdüsünün giderilememesinin- toplum üzerindeki etkilerini incelemiştir :

1- Açlık, besin sağlama yöntemlerinin düzelmesine ve gelişmesine katkı sağlar. Beslenme içgüdüsünün doyurulamadığı örn. kıtlık olan yerlerden bolluk olan bölgelere göç başlar.

2- Aç toplumlar tok toplumlara saldırır.

3- Mala ve insana saldırı artar.

7.6.2014

55

bir rnek sosyoloji ve a l k 2
Bir örnek : Sosyoloji ve Açlık-2

4- Yoksul kesimlerin varlıklılara kini artar.

5- Hükümetin ekonomiye karışması, denetimi artar.

6- Ölümler artmaya doğumlar azalmaya başlar.

İşte bir toplumda insanların yeterli beslenmemeleri yani açlık içgüdüsü gibi psikolojik bir olayın toplumun öbür ögelerine etkileri bakımından ek olarak alınırsa Sosyoloji’nin konusu olurlar. Bu da bize Psikoloji ile Sosyoloji arasında yakın bir ilişkinin varlığını gösterir.

7.6.2014

56

slide57
İnsan ve Sosyal Çevresi

Bir Hint’li bebek, Hint toplumunun Purdah geleneği gereği, inekleri kutsal saymakta ve onların tüm ürünlerini yemeyi reddetmektedir.

Bir Katolik, kan ve doku aktarımını (transplantasyonunu) dışlamakta, bu yüzden ölümü bile göze almaktadır. Bu örnekleri çoğaltmak olanaklıdır.

Verilen örneklerde toplumsal etmenlerin insan yaşamı ve sağlığıyla dolaylı değil fakat doğrudan ilişkili olduğu çok açıktır.

7.6.2014

57

toplumsal evren n katkisi 1
TOPLUMSAL ÇEVRENİN KATKISI-1

Eldeki bilimsel araştırma verileri; insanın “toplumsal insan” olması sürecinde toplumsal çevrenin katkısının % 60’lara vardığını ortaya koymaktadır. Demek oluyor ki, genetik kalıt yapı ya da biyolojik yapı, sosyal insanın oluşumunda ancak % 40 dolayında pay sahibidir!

7.6.2014

58

toplumsal evren n katkisi 2
TOPLUMSAL ÇEVRENİN KATKISI-2

Hemen belirtmek gerekir ki; 30 yıl önce bu oranlar tersine idi. Toplumsal yaşam çeşitlendiği, varsıllaştığı ve değişik kültürler arasındaki ilişkiler ve etkileşim (social network) hızlandıkça, insanın insanlaşması sürecine giderek daha çok katkı vermesi doğaldır.

7.6.2014

59

dr r wirchow un nerileri 1
Dr. R. Wirchow’un önerileri-1

Sağlığın korunması toplumun ödevidir.

Hükümetler halkın sağlığıyla ilgilenmek zorundadır.

Sağlık, sorunları yalnız hekimlik önlemleriyle çözülemez.

7.6.2014

60

dr r wirchow un nerileri 2
Dr. R. Wirchow’un önerileri-2

SOSYAL (toplumsal) önlemler almak kaçınılmazdır.

Sağlık ve sosyo-ekonomik koşullar arasında önemli neden-sonuç ilişkileri vardır ve bunlar araştırılmalıdır.

7.6.2014

61

slide62
İnsanın tanımı :

İnsan, “biyo-psiko-sosyal bir canlı” olarak tanımlanmaktadır. Bir başka anlatımla; insanların özellikleri ya da temel nitelikleri 3 temel kümede toplanabilir :

Biyolojiközellik ya da nitelikler

Psikolojik/ ruhsal özellik ya da nitelikler

Toplumsal/ sosyal özellik ya da nitelikler

7.6.2014

62

slide63
Dünya Sağlık Örgütü’nün “Sağlık-Toplum İlişkisi”ne Yaklaşımı :

Bilimsel olarak geçerli yukarıdaki değerlendirme gereğidir ki; Birleşmiş Milletler’e bağlı olarak 1947’de kurulan Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 60 yıl önce, günümüzde de doğru olan sağlık tanımını şöyle yapmıştır :

7.6.2014

63

slide64
SAĞLIK;yalnızca bedensel hastalık ya da sakatlıkların bulunmaması demek olmayıp; aynı zamanda ruhsal ve toplumsal (sosyal) yönlerden de tam bir iyilik durumudur.(DSÖ Anayasası, 1947)

7.6.2014

64

slide65
SAĞLIĞA BÜTÜNCÜL BAKIŞ..

Bir sağlık çalışanı olarak bu tanımı tam anlamıyla kavramalı ve meslek yaşamınızı bu temelde yükseltmelisiniz. Bu yaklaşım sağlığa “bütüncül” (holistik,tümelci) bir bakış açısını vurgulamaktadır.Ülkemiz ve dünya insanlarının sağlıklarını korumak ve geliştirmek (health prevention and promotion) için, kişi ve toplum sağlığını, vazgeçilmez 3 temel ögesi ile bir bütün olarak algılamalı ve meslek yaşamınızda en yüksek özenle uygulamalısınız.

7.6.2014

65

slide67
DSÖ, kuruluş Anayasasında

şu kuralların altını çizmektedir-1

Erişilebilecek en yüksek düzeyde sağlıklı olmak; ırk, din, dil, politik inanç, ekonomik ve sosyal koşullar gözetmeksizin her insanın TEMEL HAKlarından biridir.

7.6.2014

67

slide68
DSÖ, kuruluş Anayasasında

şu kuralların altını çizmektedir-2

Hükümetler, kendi halklarının sağlığından sorumludurlar.

Bunu, ancak sağlık ve toplumsal önlemler almak koşuluyla gerçekleştirebilirler.

7.6.2014

68

slide69
DSÖ, kuruluş Anayasasında

şu kuralların altını çizmektedir-3

Halk sağlığının geliştirilmesinde kamunun (halkın) bu konuda aydınlatılması ve aktif işbirliği büyük önem taşır.

Tüm ulusların sağlığı, barış ve güvenliğe ulaşmak için temel öge olup; bireyler ve devletler arasında tam bir işbirliğine bağlıdır.

7.6.2014

69

dr a grotjhan 1915 te sa l kta ncelikler sorunu hakk nda neler yaz yor 1
Dr. A. Grotjhan 1915’te, sağlıktaöncelikler sorunu hakkında neler yazıyor : (1)

Bir toplum için EN ÖNEMLİ HASTALIK

(sağlık olayı, sağlık sorunu);

En çok görülen

En çok öldüren

En çok sakat bırakan hastalıktır.

70

7.6.2014

dr a grotjhan 1915 te sa l kta ncelikler sorunu hakk nda neler yaz yor 2
Dr. A. Grotjhan 1915’te, sağlıktaöncelikler sorunu hakkında neler yazıyor : (2)

Bir kimsenin hastalığı yalnızca kendisini ilgilendirmez. Başta ailesi olmak üzere, yakınlarını ve giderek tüm toplumu ilgilendirir; ilgilendirmelidir de...

Sağlık sorunlarının doğrudan maliyetlerinin yanı sıra bir de dolaylı maliyeti vardır. Toplum öder..

71

7.6.2014

dr a grotjhan 1915 te sa l kta ncelikler sorunu hakk nda neler yaz yor 3
Dr. A. Grotjhan 1915’te, sağlıktaöncelikler sorunu hakkında neler yazıyor : (3)

Hastalıkların (sağlık sorunları ya da olaylarının) tek nedeni biyolojik / fiziksel / kimyasal ögeler değildir. Altta yatan sosyal, ekonomik, kültürel etmenler vardır ve bunlar araştırılmalıdır.

72

7.6.2014

Dr.A. Saltık, AÜTF

dr a grotjhan 92 y l nce sa l kta ncelikler sorunu hakk nda neler yaz yor 4
Dr. A. Grotjhan 92 yıl önce, sağlıktaöncelikler sorunu hakkında neler yazıyor : (4)

Bu etmenler, çoğu zaman, biyolojik / fiziksel / kimyasal etmenlerin hastalık yapmalarını koşullarlar. Yani bilinen bu etmenlerin hastalık yapıcı etkilerinin ortaya çıkması için asıl ortam ve zemini oluştururlar.

73

7.6.2014

Dr.A. Saltık, AÜTF

slide74
Sağlık ve Kültür Etkileşimi

Kültür Antropolojisi, Tıbbi Antropolojitarafından incelenmektedir.

Çok iyi bilinmektedir ki, İnsan sağlığı, bir dizi iç ve dış öge ya da etmenin türevidir, bağımlı değişkenidir.

7.6.2014

74

slide75
Sağlık bir kültür ürünüdür...

Sözgelimi tetanus basili, dünyanın her yerinde evrensel olarak varolan bir bakteridir. Ne var ki, dünya toplumlarında değişen düzeylerdehastalık etkenidir ve bu durum ırkların bu hastalık etkenine karşı biyolojik dirençlerinin farklılığına bağlı değildir. Bebeklerinin altına toprak (iyi kavrulmamış) bağlayan toplumlarda yenidoğan tetanusu çok sık iken; bunu yapmayan toplumlarda çok daha azdır!

7.6.2014

Dr.A. Saltık, AÜTF

75

slide76
Bilinen hastalık etmeninin uyarılması..

Görüldüğü gibi burada biyolojik bir etmeni aslında hastalık etkeni yapan, sosyal bir olay olarak toplumların gelenek-görenek ya da töreleri, kültürleridir. Bu olgu, A. Grotjhan’ın ilkelerinden üçüncüsünde ileri sürdüğü saptamalara çok uygundur ve bu tür örnekler rahatlıkla çoğaltılabilir. Dr. A. Grotjhan’ın yapıtının adı da dikkat çekicidir;

SOSYAL PATOLOJİ.. Toplumsal patolojiler ile tıbbi-teknik patolojiler, ustaca birbirine bağlanmıştır.

7.6.2014

Dr.A. Saltık, AÜTF

76

slide77
YOKSULLUK-HASTALIK KISIR DÖNGÜSÜ

Toplumsal kaynakları yetersiz ya da yeter sayılabilecek kaynak varlığına karşın bölüşümleri hakça, adil olmayan ülkelerde (örn. Türkiye’mizde!) sağlık düzeyi de gerilemektedir. Bu süreçten, yoksul kesimler daha fazla ve olumsuz etkilenmektedir :

7.6.2014

77

slide78
YOKSULLUK-HASTALIK KISIR DÖNGÜSÜ

İngiliz Sağlık Bakanlarından Dr. Edwin Chadvick’in vurguladığı üzere;

“.. Yoksulluk hastalık üretmekte; bu hastalık kişiyi daha da yoksul kılmakta ve bu durum cehennemi bir kısır döngü biçiminde sürüp gitmektedir.”

7.6.2014

78

sa l k ve toplumsal etmenler
Sağlık ve Toplumsal etmenler ..

Hatta, sağlık ve toplumsal etmenler arasındaki ilişki ve etkileşim öylesine ileri bir derecededir ki; “Sağlığın toplumsal / ekonomik / kültürel belirteçleri (=determinantları) ” kavramı,

ilgili bilimsel yazında (literatürde) son derece yaygın olarak kullanılmaktadır.

7.6.2014

80

slide81
SAĞLIĞIN BELİRTEÇLERİ…

Bilindiği gibi belirteç (determinant) kavramı; koşulların varlığında ilgili sonucun kaçınılmaz biçimde oluşması, gözlenmesi anlamındadır. Dünyanın pek çok ülkesinde yapılan araştırmalarla; toplumsal katmanlar arasında hastalıklara yakalanma, ortalama yaşam süresi, kazalanma ve yaralanma sıklık ve ağırlığı ile yaşam niteliği arasında ciddi ilişkiler saptanmıştır.

7.6.2014

Dr.A. Saltık, AÜTF

81

slide82
Bir örnek olay :

1992’de bir İtalyan gemisi, Pasifik’te WC atıklarını boşaltır. Rastlantıyla, yaklaşık olarak 37°C ısılı sıcak su akıntısına katılan bu atıklarda, gemideki koleralı 1 hastanın dışkısıyla atılan kolera etmeni vibriyolar hızla çoğalırlar.. Dalgalarla bir G. Amerika ülkesi olan Peru kıyılarına vuran bu sularda oldukça çok üreme olmuştur. Balıklar etkilenirler. Peru’lu balıkçıların yakaladıkları balıklarla kolera Peru’da yayılır ve salgın (epidemi) yapar. Bu salgın yaklaşık 5 yıl, DSÖ’nün de çabalarına karşın, büyük güçlüklerle ancak denetim altına alınabilir...

7.6.2014

82

slide83
Bu örnek olaybize; insanların,

toplu yaşamdan kaynaklanan

ve kendi bireysel çabalarıyla

kaçınamayacakları pek çok

sağlık sorunu yaşayabileceklerini

çok çarpıcı olarak öğretmektedir.

Ülkemizde, Gebze / Dilovası’nda yaşanan

acı örnek verilebilir :

7.6.2014

83

slide84
Gebze-Dilovası’nda acı örnek

Gebze / Dilovası Belediyesinin, “abdest bozuyor..” gerekçesi (??!) ile beldenin sularını klorlamaması sonucunda da bir kolera salgını yaşanmıştı! Belde, 30 metreye yaklaşan yükseklikteki ayakların taşıdığı bir viyadük altında idi.. Otoyolda çok sayıda lüks araç, büyük hızlarla seyrediyorlardı..

Halbuki,yaşamda en gerçek yol gösterici akıl ve bilim olmalıydı, Yüce Atatürk’ün vurguladığı üzere..

7.6.2014

84

slide85
Bu tür örnekleri çoğaltabiliriz..

Son yıllarda ülkemizin sokulduğu ekonomik kriz yüzünden yaşanan ve basına yansıyabilen çok sayıdaki ürkünç olay (özekıyım, öldürme, kapkaç, protestolar, saldırganlık..), sağlık olayları ile toplumsal ögelerin etkileşimi bakımından son derece acı ve öğretici derslerle doludur. Gerçekten, Dr. R. Wirchow’un da vurguladığı üzere;

7.6.2014

85

slide86

Soru

  • Hangisi sağlık davranışını etkileyen sosyokültürel etkenlerden değildir?

a) Hastalık açıklama modeli

b) Sosyokültürel düzey

c) Yaşanılan ortam

d) Genetik özellikler

e) Cinsiyet