ANTZINAROAREN AMAIETA - PowerPoint PPT Presentation

antzinaroaren amaieta n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
ANTZINAROAREN AMAIETA PowerPoint Presentation
Download Presentation
ANTZINAROAREN AMAIETA

play fullscreen
1 / 48
ANTZINAROAREN AMAIETA
396 Views
Download Presentation
viet
Download Presentation

ANTZINAROAREN AMAIETA

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. ANTZINAROAREN AMAIETA 6. GAIA DBH 2

  2. BIZANTZIAR INPERIOA • IV. mende bukaera – XV. mendea • Erromatar Inperioa erdibitu Teodosio I (Handia) enperadorearen heriotzagatik • Kristautasuna ezarri • Barbaroekin tratua egin (soldatuak)

  3. Mendebaldeko inperioa • Honorio • V. mendean bukatu germaniarren inbasioen ondorioz

  4. Ekialdeko inperioa edo Bizantiar inperioa • Arcadio enperadorea • XV. Mendean bukatu • Hasierako herrialdeak: Asia Txikia, Balkanetako penintsula, Siria, Palestina eta Egipto • VIII-IX. Mendeetan borroka ikonoklasta = erlijio-irudiak debekatu • VI. mendea goieneko aldia (Justiniano I) = Erromatar inperioaren handitasuna berreskuratu nahi

  5. Ekialdeko inperioa edo Bizantiar inperioa • Kanpaina militarrak • Mediterraneoan • Afrikako iparraldean • Italiar penintsulan • Hispaniako hegoaldean * Konstantinoplako Patriarkaren eta Erromako Aita Santuaren arteko liskarrak (Ekialdeko Zisma 1054) • Mendebaldea Aita Santuari leial • Ekialdea Konstantinoplako Patriarkari leial (Eliza Ortodoxoa)

  6. INPERIOAREN ANTOLAKUNTZA • Kristautasunak eragin handia gobernuan • Politika: • Estatu teokratikoa • Enperadorea (basileusa) = jainkoaren ordezkaria lurrean • Armadaren laguntza • Elizak pisu politiko handia

  7. INPERIOAREN ANTOLAKUNTZA • Ekonomia: • Oinarria: nekazaritza (nagusiki latifundioak) • Merkataritza ere oparoa (batez ere ehunen manufaktura) • Gizartea: • Hierarkizatua: • 1. Enperadorea • 2. Kleroak eta nobleak • 3. Armadako soldatuak • 4. Esklaboak, nekazariak eta merkatariak

  8. INPERIOAREN GAINBEHERA ETA AMAIERA XI. mendetik aurrera inperioaren gainbehera 1453an bukatu = Turkiarrek Konstantinopla hartu • Arrazoiak • Arabiarren eta turkiarren presioa • Probintzia aberatsenak konkistatuz. • Mugen aurkako erasoak ugari • Krialdi ekonomikoa • Gerra etengabeak nekazaritza murriztu eta merkataritza txartu. Ondorioak: • Landa-eremua hustu: hiriburura emigratu • Armada zatitu: gastu handia suposatzen zuen

  9. BIZANTZIAR KULTURA Greziar inperioaren eragina = esaten da kultura klasikoa transmititu • Hiru arlo nabarmendu: • Hezkuntza: aberatsen seme-alabak bakarrik • Artea eta letrak irakatsi batez ere • Hizkuntza: greziarrak latina ordezkatu hizkuntza ofizial bezala • Zuzenbidea: Bizantziok lege-kodea sortu • Justinianoren Kodea

  10. JUSTINIANOREN KODEA

  11. BIZANTZIAR KULTURA Erlijioari lotuta • Arkitektura • Erromatarren elementu batzuk hartu: ganga • Berrikuntzak: gurutze grekoko oinplanoa • Eraikuntzek: material pobreak • Harria • Adreilua • Barrualdeak aberastasunez beteak • Eskultura • Eskultura gutxi geratu dira

  12. SANTA SOFIA BASILIKA

  13. HOSIOS-LUKAS MONASTERIOA

  14. Pintura: tenpluen barrualdea edertzeko • Horma pintura • Ikonoak: guztiak erlijiosoak • Mosaikoak • Erromatar tradizioa • Eszena erlijiosoak • Bizantziar inperioaren historiako garaien adierazpenak

  15. MOSAIKOAK

  16. ISLAMA • Islamiar zibilizazioaren elementu bateratzailea • Erlijioa • VII. mendean sortu • Arabian • Jarraitzaileak musulmanak = sinestuna

  17. ISLAMA EZAGUTZEA • Monoteista = jainko bakarra • Liburu sakratua = Korana • Jainkoa = Ala • Profeta = Mahoma • Mahoma profeta = Buruzagi politiko eta erlijiosoa • Arabiako penintsulako zati handi bat konkistatu

  18. Sinestunaren bost betebeharrak: • Fede aitortza (shahada): Ala da jainko bakarra eta Mahoma da haren profeta • Otoitza (salat): Egunean 5 aldiz, Koraneko txatal batzuk errezitatu Mekara begira • Baraualdia (swam): Ramadan hilean. 10 urtetik gorakoek • Limosna (zakat): txiroei limosna ematea eta ondasunak partekatzea • Erromesaldia (hayy): Mekara joan behar bizitzan behin • Mahomen bizipenak eta esaerak jasotzen dituen idazkia = Sunna

  19. ISLAMAREN HEDAPENA • Inperioak VIII. Mendean = hedapenik handiena • Afrikako iparraldea eta Iberiar penintsulako zati handi bat • Inperioaren bilakaera • Jainkoak lurrean zuen ordezkaria = Kalifa • 632. urtean Mahoma hil = garai politiko berria hasi • Bi aldi/dinastia bereizi ziren

  20. Omeiatarren dinastia • 661. urtean • Hiriburua: Damasko • Antolaketa: politika eta ekonomiaren inguruan • Lurraldearen banaketa = emirrerrietan (probintziak) • Agintariak: gobernadorea + kalifaren ordezkaria (emirra) • Abbastarren dinastia • 750. urtean • Hiriburua: Bagdad • Antolaketa: ekonomia eta kulturaren inguruan • Txanponak sortu • Arabiera hizkuntza ofiziala

  21. EKONOMIA ETA GIZARTEA Gizartea = hiritarra = hierarkizatua *Hiria = ekonomia, erlijioa eta boterearen gunea *Arabiarrak = administrazioko eta armadako kargurik garrantzitsuenak *Arabiarrak ez zirenak = botere-eremuetatik baztertuta • Inperioaren ekonomiaren oinarria: • Merkataritza • Nekazaritza • Manufaktura *Merkataritza-bide garrantzitsuenak kontrolatu

  22. Labore garrantzitsuenak: • Zerealak • Frutak • Kotoia • Azafraia • Lihoa • Manufaktura industria nagusiak: • Larrugintza • Papergintza • Zeramika • Beiragintza • Oihalgintza

  23. ISLAMIAR KULTURA ETA ARTEA • Ekarpen kulturalak: • Hizkuntza eta literatura • Matematika eta astronomia • Teknologia berriak • Osasuna, medikuntza eta higienea • Artea • Arte sinkretikoa = beste kultura batzuetako arte-elementuak • Ez ziren asko garatu = pintura eta eskultura (Koranak debekatu irudiak gurtzarako erabiltzea)

  24. Arkitektura • Arkitektura eraikin garrantzitsuenak = hirietan • Erlijio eraikinak: meskitak eta madrasak • Eraikin zibilak: jauregiak • Ezaugarriak: • Dekorazio soila kanpoaldean • Portalea • Kupula • Apaingarri ugari barrualdean: • Patioak • Lorategiak • Iturriak • Irudi geometrikoak • Koraneko pasarteak… • Eraikuntza-material pobreak: • Kanpoaldean: buztina, igeltsua edo zura • Barrualdean: marmola, mosaikoak, magolanak…

  25. ARKU MOTAK

  26. ARROKAKO MESKITA (JERUSALEM)

  27. KORDOBAKO MESKITA

  28. Meskitaren egitura • Haram • Otoitz aretoa • Minarete • Dorrea • otoitzera deitzeko • Sabil • Iturria • Sahn • Patio nagusia • Minbar • Pulpitua • Quibla • Mekara begirako horma • Mihrab • Mekara begirako hobia

  29. ARTE TXIKIAK • Motak • Miniatura • Ainpagarria; Korana edertzeko • Geroago erabiltzen ziren: • Ipuinak • Fabulak • Medikuntza, astronomia eta zientziari buzuko liburuak • Zeramika • Ehungintza • Urregintza • Mosaikoak • Beiragintza

  30. INPERIO KAROLINGIOAFRANKOEN INPERIOTIK • Frankoak = V. Mendeko Galia Erromatarrean kokatutako herri germaniarra • VI. mendean lurralde osoa menderatu eta erresuma bat sortu • Monarkia ahula beraz noblezia indartu • 732an Karlos Martelek (noblea) Poitiersen islama Europan sartzea geldiarazi • 751an Pepin Laburra (Martelen semea) frankoen errege bihurtu • Dinastia Karolingioa onartzeko Aita Santuari lurrak eman = Eliz Estatua sortu (indarra) • 768an Karlomagno (Pepinen semea) errege izendatu = Europako zati handi bat konkistatu, Mendebaldeko Erromatar Inperioa berrezartzeko. • 800an Aita Santuak Karlomagno kristau-herriaren enperadore izendatu

  31. KARLOMAGNO

  32. INPERIOA • Antolakuntza • Karlomagnok Akisgranen (Alemania) ezarri hiriburua (Gortea bertan) • Enperadorea = botere politiko eta militarraren ordezkari gorena = Jainkozko zuzenbideko monarkia • Harreman feudalaren hasiera • Inperio handia = administrazio zabala sortu behar • Inperioa banatu eta zati batzuk nobleen esku utzi: • Konderria: Erregeak izendatutako noble batek gobernatu • Marka: defentsa-lurraldea, mugetan kokatua eta markes batek gobernatua • Missi Dominici = konde eta markesen jokabidea kontrolatzeko arduradunak • Nobleei feudoak eman = truke nobleek erregeari leialak

  33. EKONOMIA • Inperio nagusiki landatarra = lurra aberastasun-iturri nagusia • Jendea herrixkatan edo biztanle-gune txikitan sakabanatuak • Hiria ez da gehiago botere politikoaren eta eskulangintzaren gunea • Merkataritza murriztu

  34. GAINBEHERA • Inperioak Karlomagnoren erregealdian (768-814) iraun zuen bakarrik • Luis Errukitsua errege ahula zen • Ezin inperioari eutsi • Inperioa banatzea erabaki (843 Verdungo Ituna) • Nobleziak gero eta botere handiagoa • Ondioz sortu: • Frantziako Erresuma • Lotaringia • Germania

  35. PIZKUNDE KAROLINGIOA • Pizkunde Karolingioa = erromatarrek utzitako ondarean eta bizantziar tradizioan oinarritutako artea eta kultura • Kultura • Biztanle + nobleek = ez zekiten irakurtzen + idazten • Kleroek + ordena monastikoek = kultura-maila handia • Karlomagnoren ardura nagusiak • Administrazio eraginkorra lortzea • Irakaskuntza antolatu • Kultura bultzatu

  36. Irakaskuntza • Alfabetatzea sustatu • Eskolak sortu • Eskoletan: arteak eta zientziak ikasten ziren (salmoak, kantuak, kalkulua eta latina) • Monjeak ez zeuden prestatuta monasterio eta erlijio-zentroetan • Jendea ez zengoen prest monasterioetara joateko • Monasterioetan mota guztietako eskuizkribuak eskuz kopiatu eta zabaldu

  37. ARTEA Erromatar eta bizantziar tradizioen eragin nabaria zuen artea loratu • Arkitektura: • Lan asko eraikin: jauregiak, tenpluak eta monasterioak… • Materialak: • Hasieran: zura • Gero: Adreilua eta Harria • Ezaugarriak: • Erdi-puntuko arkuak • Zutabeak euskarri • Lanik ezagunetako bat: • Alemaniako Akisgran hiriko kapera palatinoa (erregearen hil kapena) • Pintura eta eskultura: • Aztarna gutxi geratzen dira • Mosaikoak: • Tenpluak edertzeko • Miniaturak: • Eskuizkribuak edertzeko • Inperio osoan lantegiak

  38. AKISGRANEKO KAPERA

  39. MAPA HISTORIKOAK NOLA INTERPRETATU • Informazio iturri baliagarriak → historia ikertzeko/ulertzeko • Gaikakoak dira • Mapa historikoa: historiako gertaerak geografikoki kokatu eta grafikoki jasotzen dituzten mapak dira. • Bi mota: • Estatikoa: une jakin bateko gertaera historiko bat jasotzen dute • Dinamikoa: egoera historiko baten bilakaera erakusten dute. • Kontuan hartzeko: • Izenburua: izena eta aztergaia • Legenda/argibidea: mapa interpretatzeko beharrezko informazioa

  40. Ikurrak: • Geziak: mugimendua adierazi • Lerro etengabeak: mugak adierazi • Lerro etenak: denbora laburrez menperatutako lurraldea • Lerro oker koskadunak: erresistentzia, defentsa antolatua edo blokeoa • Irudi geometrikodun lerroak: harresiak edo babes-lerroak • Bi lerro zuzen paralelo: herrialdeen arteko aliantza • Sua: jaikialdiak/matxinadak • Ezpata gurutzatuak: gudaldiak • Eraztun gurutzatuak: batasun dinastikoa/ezkontza • Gainean gurutzea duen zirkunferentzia: erlijio-guneak

  41. Azterketarako urratsak: • Eremu geografikoa eta garai historikoa kokatu/deskribatu • Mapa mota adierazi (estatiko edo dinamiko) • Egoera politikoa eta lurraldeak deskribatu • Datu ekonomiko, sozial eta kulturalak aipatu • Txosten bat idatzi datuekin