fotokimya n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Fotokimya PowerPoint Presentation
Download Presentation
Fotokimya

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 47

Fotokimya - PowerPoint PPT Presentation


  • 132 Views
  • Uploaded on

Fotokimya. Fotoliz Hızı. Fotokimya.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

Fotokimya


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
fotokimya

Fotokimya

Fotoliz Hızı

fotokimya1
Fotokimya
  • Işığın meydana getirdiği kimyasal değişimlerdir. (Photo Yunanca Işık). Atmosferdeki tepkimelerde fotokimyasal tepkimeler önemli bir yer tutar. Bir çok serbest kökün oluşmasına ve tepkin türlerin ortaya çıkmasını sağlar. Birçok önemli grubun atmosferde kalış zamanlarını etkiler.
i ma le lgili temel konular
Işıma İle İlgili Temel Konular
  • Planck yasasına göre bir fotonun enerjisi ( E )
  • E = hv
  • h: Planck sabiti (6.626x10-34 js)
  • v: frekans
mol ba na d en enerji
Mol Başına Düşen Enerji
  • Maddenin molu başına düşen foton enerjisini elde etmek için foton enerjisi bir moldeki molekül sayısı ile çarpılır. (6.022 x 1023).
  • E = 6.022x1023hv = 6.022x1023hc/l.
  • c = 2.9979 x108 m/s
fotokimyasal tepkime
Fotokimyasal Tepkime
  • Fotokimyasal tepkime aşağıdaki şekilde gösterilir.
  • NO2 + hv  NO + O
troposferdeki fotokimya
Troposferdeki Fotokimya
  • l<290 nm daha troposfere gelmeden soğrulurlar. Troposferdeki fotokimyasal tepkimler için dalga boyu 290 ile 700 nm arasındaki ışınlar önemlidir.
so urma
Soğurma
  • Bir molekülün enerji soğurması için o molekülün yapısında bir üst enerji seviyesi olup gelen foton enerjisinin, bu üst enerji seviyesi ile alt seviyedeki enerji farkına eşit olması gerekir.
  • Küçük çaplı moleküller büyük moleküllere göre daha küçük dalga boylu ışınımları soğururlar. Örneğin N2 ve H2 100 nm’nin altındaki dalga boylarını soğururken göreceli olarak daha büyük bir molekül olan O2 200 nm’nin altındaki ışınımları soğurur.
aktinik i ma
Aktinik Işıma
  • Fotokimyayı başlatan ışımaya aktinik ışıma denir. Aktinik ışıma bir küreye tüm yönlerden ulaşan ışımanın toplamını ifade eder. Daha önceki derslerde güneşten gelen ışımanın ortalama 1368 W/m2 olduğunu gördük.
  • Aktinik akıyı hesaplarken 290nm’den daha düşük dalga boylarının stratosferde tutulduğunun, arta kalan ışımanın da atmosferdeki gaz ve taneciklerin derişimine, ışının aldığı yolun uzunluğa, bulutların etkisine ve yer yüzeyinden kaynaklanan yansımaya göre değiştiğinin hesaba katılması gerekir. Tüm bu özellikler de yere, günün saatine, mevsime göre değişiklik gösterecektir.
zenit a s

Güneş

Güneş

Zenit Açısı

Atmosferdeki yol uzunluğu yükseklik, günün saati ve coğrafik konumuna bağlı olarak değişir. Zenit açısının 60’nin altında olduğu durumlar için L düz atmosfer yaklaşımıyla hesaplanabilir.

Cos θ = h/L

L = h secant θ secant θ = m=L/h

zenit a d zeltmesi
Zenit Açı Düzeltmesi

Ancak dünyanın yuvarlaklığı ve atmosferdeki kırılma göz önüne alınmalıdır. Yanda çeşitli zenit açıları için hesaplanan ve düzeltilerek hesaplanan m değerlerini göstermektedir.

slide13
Saçılma ve soğurma nedeniyle meydana gelen azalma Beer Lambert kanunu ile ifade edilir.
  • I/Io = e-sL
  • s: tutulma katsayısı (gaz ve taneciklerden kaynaklanan saçılma ve soğurma)
  • Gazlar tarafından başlıca tutulma stratosferdeki ozondan kaynaklanır. Bu nedenle ozon kolonunda gerekli varsayımlar yapılarak aktinik akı hesaplanır.
molek l n so urdu u i ma
Molekülün Soğurduğu Işıma
  • Bir molekülün soğurduğu ışımayı (Ia foton/cm3s) hesaplamak içinse soğurma kesit alanı (s (l), cm2/molekül) gelen aktinik akı (J(l) foton/cm2.s) ve cm3’deki molekül sayısıyla (X) ile çarpılarak bulunur.
  • Ia(l) = s(l) J(l) [X]
  • Günümüzde Peterson (1976)’da yaptığı hesaplamalar kullanılır. (Notlardaki tablolar) veya

CMAQ modelinde olduğu gibi Delta-Eddington iki-yollu ışıma transfer modeli (Joseph et al., 1976; Toon et al., 1989) kullanılır. Hesaplamalarda dünya dışından gelen ışıma, asıltı tanecikler (Aerosol) , ozon ve oksijen tarafından soğrulma, Rayleigh saçılması ve yüzey yansımasına ait veriler yere ve zamana göre girilir.

slide15
Ancak fotoliz hızını bulmak için gelen bu ışımanın ne kadarının fotokimyasal tepkimeye neden olduğunun hesaplanması gerekir.
  • Gelen ışıma molekülde fotokimyasal veya fotofiziksel süreçler doğurabilir. Şekil 1’de bu süreçler gösterilmiştir.
  • Ayrışma, iyonlaşma, yeniden düzenlenme ve diğer bir molekülle tepkime fotokimyasal ışıma tipleridir. Işımalı ve ışımasız geçişler ise fotofiziksel süreçlerdir. Fotofiziksel süreçlerde molekül orijinal haline geri döner.
  • Troposferde atmosfer kimyası açısından en fazla rastlanan tepkime ayrışma şeklinde olanlardır
kuantum verimi
Kuantum Verimi
  • Toplam soğurulan enerjinin hangi süreçte kullanılacağı kuantum verimi katsayısıyla nicelendirilebilir. Herhangi bir i. süreç için kuantum verimi f (i). süreçle ilerleyecek olan uyartılmış molekül sayısının toplam soğrulan foton sayısına oranıdır.
  • f = i. süreçle ilerleyecek olan uyartılmış molekül sayısı/ soğrulan foton sayısı.
  • Örneğin ayrışmayla devam eden bir tepkime için
  • f = Ayrışma Tepkimesinde Kullanılan Uyartılmış Molekül Sayısı/ Soğrulan toplam foton sayısı
  • Her bir süreç için verilen kuantum verimlerinin toplamı 1 olacaktır. (Stark –Einstein Kanunu)
  • Sfi = 1
slide22
Örnek
  • HCHO + hν H + HCO (1a)
  •  H2 + CO (1b)
  • Formaldehitin (HCHO) deniz seviyesinde 40 derece Kuzey paralellerine denk gelen bir yerde öğlen vakti 1 Ocak ve 1 Temmuz’daki fotoliz hızını hesaplayınız.
slide23
Çözüm
  • 1. Farklı dalga boylarına karşılık gelen soğurma kesit yüzey alanı (s) ve kuantum verimleri (f) elde edilir. (Bu değerler tabloda (Tablo 14) 300K için verilmiş olmakla beraber sıcaklığa karşı duyarlılıkları fazla olmadığından farklı zamanlar için kullanılabilir. )
tablo 14
Tablo 14

Kaynak: DeMore ve ark. 1983

slide25
Çözüm
  • 2.Tablo 3.7’den saat 12’deki Ocak 1 ve 1 Temmuz tarihine denk gelen güneş zenith açısı 63. Tablo 3.5’deki 63’e denk gelen güneş aktinik akısı için 60 ile 70 arasında aradeğerleme yapılır. 305 ile 310 arasında aktinik akı 0.244x1014 (t=60) ve 0.064x1014photon/cm2/s (t=70). J (305-310) 0 0.90x1014 photon/cm2s. Diğer dalga boylarındaki aktinik akı da aynı şekilde tahmin edilir.
  • Zenit Açısı: http://www.nrel.gov/midc/solpos/solpos.html
  • 3. Aktinik akı ortalama dünya-güneş mesafesine göre hesap edildiğinden mevsimler için de bir düzeltme yapılması gerekir. Bu düzeltme faktörleri Tablo 3.6’da verilmiştir. Ocak 1 için düzeltme faktörü 1.033. Bu durumda 1 Ocaktaki düzeltilmiş aktinik akı = 1.033*0.190x1014 = 0.196x1014 foton/cm2s. Bu şekilde hesaplanan aktinik akılar Tablo 3.15’de verilmiştir.
slide27
Beklediğimiz gibi 1 Temmuzdaki fotoliz hızı Ocaktakinden daha hızlı.
  • Yukarda özetlendiği şekilde fotoliz hız sabitleri herhangi bir zaman ve yer için yapılabilir. Atmosferde yer alan bir çok tepkimenin fotokimyasal doğası göz önüne alındığında hesaplamaların doğru yapılması önemlidir.
notlar
Notlar
  • Daha geniş zenit açılarında daha uzun yoldan kaynaklanan hatalar oluşur. Geniş Teta açılarındaki küçük akılar daha çok çoklu saçılmalardan olur. Bu nedenle atmosferdeki gaz ve tanecik konsantrasyonundaki küçük yüzde değişimler hesaplanan akılarda büyük hatalara neden olur.
  • Hesaplanan bu fotoliz sabitleri bulutsuz gökyüzü için geçerlidir. Bulutların bulunması durumunda hesaplanan aktinik akı değerleri bulutun tipine,yüksekliğine, kapladığı alana göre değişiklik gösterecektir.
slide29
Soru
  • Aşağıdaki durumlar için aktinik akıları büyükten küçüğe doğru sıralayın.
  • A) 2 Şubat 11:00
  • B) 15 Ağustos saat 11:00 yer yüzeyi
  • C) 15 Ağustos 40 km.
  • D) 15 Ağustos saat 17:00 yer yüzeyi
atmosferde fotokimya
Atmosferde Fotokimya
  • 1960’lara kadar kimyasal bazı gözlemler açıklanamıyordu.
  • 1) NO  NO2 Dönüşümü
    • 2NO + O2 2NO2 (tipik harici hava şartlarında çok yavaş)

2) Organiklerin hızlı oksidasyonu

O3 + C3H6Ürünler

slide31
1961’de Leighton serbest köklerin bu tepkimelerin oluşmasında bir rolü olabileceğini önerdi.
  • Belli başlı serbest kök grupları:
  • R. : alkil (Herhangi bir HKgrubundan oluşur)
  • RO2. : Alkil Peroksi
  • RO. : Alkoksi
  • OH. : Hidroksil
  • HO2. : Hidroperoksi
  • H. : Hidrojen serbest kökü
mekanizmalar
Mekanizmalar
  • OH. + CO H. + CO2 (1)
  • H. + O2 HO2. (2)
  • HO2 + NOOH. + NO2 (3)
  • Bu mekanizmayla COCO2’ye, NONO2’ye dönüştüğü artı tepkimelerin atmosferdeki kadar hızlı ve serbest köklerin hem kullanılıp hem yeniden üretildiklerini gösterdi.
o halde serbest k klerin kayna nedir
O halde Serbest Köklerin Kaynağı Nedir?
  • OH. Bugün hem temiz hem kirli gündüz atmosfer kimyasını belirler.
  • O3 + hv O(‘D) + O2 (l<320nm)
  • O(‘D) + H2O2OH.

HONO + hv OH. + NO (l<400nm)

H2O2 + hvOH. + NO2 (l<370nm)

HO2. + NOOH. + NO2

serbest k kler kimyas
Serbest Kökler Kimyası
  • Zincirleme Tepkimeler
  • C2H6 etan: C2H6C2H4 + H2

1. Başlatma: serbest köklerin oluşumu

  • (1) C2H6 + M 2CH3. + M
  • 2. Zincir Yayılma

(2) CH3. + C2H6CH4 + C2H5.

(3) C2H5. + M C2H4 + H. + M

(4) H.+ C2H6H2 + C2H5.

serbest k kler kimyas1
Serbest Kökler Kimyası
  • 3. Sonlanma (SKler kararlı bileşikler oluşturur)

(5) 2H. H2

(6) H. + C2H5.C2H6

(7) H. + C2H5. + M C2H4 + H2

(8) H.+ CH3CH4

(9) CH3. + C2H5.C3H8

(10) 2C2H5.C4H10

Zincirleme tepkimelerle bir Serbest Kök birçok HK molekülünü parçalar.

zincir uzunlu u
Zincir Uzunluğu
  • Zincir uzunluğu = L = radikalin bitmesinden önce zincir reaksiyonların tekrar etme süresi. (bitirme tepkimelerine oranla yayılma adımları ne kadar hızlı)

Zincir yayılma

hız

Zincir Sonlanma

SK oluşma havuzu

zaman

etan harcanma h z
Etan Harcanma Hızı
  • dC2H6/dt

C2H6

C2H4

Konsantrasyon

H2

zaman

etan zincirleme tepkime
Etan Zincirleme Tepkime
  • Etanın zamanla değişim hızını hesaplamak için 2 yol var:
  • 1. Her bir tepkiten için elementer tepkimeler kullanılarak basit formdaki diferansiyel hız denklemleri yazılıp ortaya çıkan denklem sisteminin çözülmesi
  • 2. Gerekli basitleştirici varsayımları yapıp C2H6’yı diğer bileşenler cinsinden yazıp ortaya çıkan basit analitik denklemin çözülmesi
slide39
Söz konusu serbest kökler olduğundan 2. seçenek uygulanabilir.
  • VARSAYIMLAR:
  • Serbest Kökler için yalancı sabit hal durumunun geçerli olduğunu
  • Zincir uzunluğu başlatma ve sonlanma tepkimelerini yok sayacak şekilde uzun olduğunu (sadece yayılma basamaklarını kullan)
slide40
Beklenilen ürünleri veren zincir yayılma tepkimelerini göz önüne alırsak:
  • -k3[M][C2H5] + k4[H][C2H6] =0
  • Buna göre tepkime 10’un en önemli sonlanma tepkimesi olduğunu varsayalım. H., CH3., ve C2H5. için yaklaşık sabit hal varsayımını uygulayalım.
slide41
0 = k3[M][C2H5]-k4[H][C2H6]
  • 0 = 2k1[M][C2H6]-k2[CH3][C2H6]
  • 0 = k2[H3][C2H6]-k3[M][C2H5] +

k4[H][C2H6]-2k10[C2H5]2

slide43
10. tepkimeyi sonlanma tepkimesi varsaydığımız için [H.]<<[C2H5].

[CH3.]<<[C2H5]

Sadece (10) 2C2H5ürünler tepkimesi önemli olur.

Ancak 9. Tepkimenin

[CH3.]>>[C2H5] varsayımıyla daha önemli olduğunu iddia edebiliriz.

slide44

[H.] = r3-r4 = 0 r3 = r4

  • [CH3.] = 2r1-r2-r9 = 0
  • [C2H5.] =r2-r3+ r 4 -r9 = 0 r2 = r9
  • [CH3.] = 2r1+2r2
  • CH3.

k1[C2H6][M] = k2[CH3.][C2H6]

  • Bu durumda:
slide45
C2H5.

r2=r9

k2[C2H6][CH3] = k9[CH3.][C2H5]

  • H.

r3=r4

slide46

Başlatma basamağı

Etanın kaybolma oranı etana göre 1.dereceden bir hız denklemi

slide47
Etan

dA/dt=-kA (1.Derece)

dA/dt = -kA1/2