1 / 40

Erfðir og þróun

Erfðir og þróun. 10.bekkur. Inngangur. Erfðafræði er fræðigrein innan líffræði/læknisfræði sem fjallar um erfðir, þ.e. hvernig eiginleikar, bæði sýnilegir og ósýnilegir berast frá lífveru til afkvæma hennar. Inngangur. Allar lífverur eru gerðar úr einni eða fleiri frumum

tyanne
Download Presentation

Erfðir og þróun

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Erfðir og þróun 10.bekkur Erfðir og þróun

  2. Inngangur • Erfðafræði er fræðigrein innan líffræði/læknisfræði sem fjallar um erfðir, þ.e. hvernig eiginleikar, bæði sýnilegir og ósýnilegir berast frá lífveru til afkvæma hennar Erfðir og þróun

  3. Inngangur • Allar lífverur eru gerðar úr einni eða fleiri frumum • Í hverri frumu eru DNA sameindir sem geyma upplýsingar um gerð og starfsemi lífverunnar Erfðir og þróun

  4. Inngangur • DNA er pakkað í þráðlaga litninga sem eru geymdir í kjarna frumunnar (nema hjá dreifkjörnungum) • Á hverjum litning eru starfseiningar sem kallast gen – “uppskrift” hvernig á að búa til ákv. prótín Erfðir og þróun

  5. Inngangur • Vegna lögunar sinnar getur DNA sameind myndað afrit af sér Erfðir og þróun

  6. InngangurAfritun DNA Erfðir og þróun

  7. Inngangur • Á myndum er litningur oft X-laga því hann er sýndur með afritið fast við sig • Fjöldi litninga er mismunandi eftir tegundum • Menn hafa 46 litninga Erfðir og þróun

  8. Litningar manna Erfðir og þróun

  9. Litningar manna • Litningunum 46 er raðað í 23 litningapör • Annar litningurinn í parinu kemur frá móður og hinn frá föður • Á hvorum litningi í pari eru samsvarandi gen Erfðir og þróun

  10. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Þegar Watson og Crick settu fram kenningu sína um byggingu DNA, var brotið blað í sögu erfðafræðinnar • Þeir fengu Nóbels-verðlaun 1962 Erfðir og þróun

  11. Erfðir og þróun

  12. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Gregor Mendel er oft kallaður faðir erfðafræðinnar • Hann var munkur sem gerði tilraunir með garðertuplöntur undir lok 19.aldar Erfðir og þróun

  13. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Hann notaði garðertu-plöntur því þær vaxa mjög hratt og auðvelt er að láta þær æxlast saman Erfðir og þróun

  14. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Mendel sá að ef hann sáði fræjum frá lágvöxnum plöntum fékk hann lágvaxnar dótturplöntur og þar næsta kynslóð varð líka lágvaxinn • Hann kallaði þær hreinræktaðar Erfðir og þróun

  15. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Sumar hávaxnar plöntur gáfu alltaf af sér hávaxnar dótturplöntur – hreinræktaðar • Aðrar hávaxnar plöntur gáfu af sér bæði hávaxnar og lágvaxnar plöntur - kynblendnar Erfðir og þróun

  16. Erfðir og þróun

  17. Mynd 1-3 bls.10 Erfðir og þróun

  18. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Hver einstaklingur hefur tvö gen fyrir hvern eiginleika. Ef annað genið er “sterkara” en hitt er það kallað ríkjandi. Eiginleikinn sem virðist hverfa í afkomendum er kallaður víkjandi. Ríkjandi er táknað með hástöfum og víkjandi með lágstöfum. • Einstaklingar sem hafa SS eða ss genapar eru arfhreinir og Ssarfblendnir. Erfðir og þróun

  19. Mynd 1-7 bls.14 Erfðir og þróun

  20. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) Lögmálið um aðskilnað: hvort foreldri arfleiðir aðeins annan litning í litningapari til afkvæma. (rifja upp meiósuskipingar!!) • Í hverjum einstaklingi er því annar litningur í litningapari frá móður og hinn frá föður. Erfðir og þróun

  21. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Lögmálið um óháða samröðun: hvert litningapar erfist óháð öðrum nema ef þau eru á sama litningi Erfðir og þróun

  22. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) Líkindi: • Líkur á að eitthvað gerist eða ekki • Útkoman úr einni hendingu hefur ekki áhrif á útkomu næstu hendingar Erfðir og þróun

  23. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) Reitatöflur: • Notaðar til að sýna mögulegar útkomur úr kynblöndun • Ofan við boxin eru sýnd gen í kynfrumum annars foreldris og til hliðar við boxin eru sýnd gen í kynfrumum hins Erfðir og þróun

  24. Mynd 1-11 bls.16 Erfðir og þróun

  25. 1-1 Saga erfðafræðinnar (bls.8-16) • Svipgerð: sjáanleg einkenni sem ákvarðast af arfgerð og umhverfi • Arfgerð: hvaða gen lífvera hefur í frumum sínum Erfðir og þróun

  26. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Ófullkomið ríki: • Uppgötvað af Carl Correns • Þá eru genin í genapari hvorki ríkjandi né víkjandi Erfðir og þróun

  27. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) • Ef rauð undrablóm (RR) æxlast við hvít(HH) verða afkvæmin bleik (RH) í F1 kynslóðinni Erfðir og þróun

  28. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Litningakenningin: • Walter Sutton • Litningar bera erfðaþætti frá einni kynslóð til annarrar Erfðir og þróun

  29. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Stökkbreytingar: • Hugo de Vries • Skyndilegar breytingar í einstökum genum eða heilum litningum • Í líkamsfrumu hefur hún bara áhrif á lífveruna sem hefur frumuna Erfðir og þróun

  30. Stökkbreytingar frh.: Í kynfrumu getur hún valdið breytingum á eiginleikum næstu kynslóðar Geta orðið af tilviljun eða af umhverfis-áhrifum s.s. geislun eða eiturefnum Sumar eru gagnlegar og valda ákjósanlegum eiginleikum Aðrar hlutlausar og enn aðrar skaðlegar 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Erfðir og þróun

  31. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Dæmi um stökkbreytingu Albinismi: þá myndast ekki nægilegt litarefni í litfrumum húðar. Er þessi stökkbreyting gagnleg eða skaðleg? Erfðir og þróun

  32. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Dæmi um stökkbreytingu • Ancon-kyn kinda • Eru mjög lágfættar • Varð til við stökkbreytingu hjá bónda í Nýja Englandi á 18.öld • Var ræktað til að spara grjótgarða og girðingar • Ekki til bóta fyrir kindurnar Erfðir og þróun

  33. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Kynákvörðun: • Thomas Hunt Morgan • Við rannsóknir á bananaflugum kom í ljós að öll litninga-pörin voru eins að lögun í kvenflugum • Í karlflugum voru litn-ingar eins pars ólíkir Erfðir og þróun

  34. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) • Þessir litningar eru kallaðir kynlitningar og ákvarða kyn: XX er kvenkyn og XY er karlkyn Erfðir og þróun

  35. Erfðir og þróun

  36. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Erfðir og þróun

  37. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Erfðir og þróun

  38. 1-2 Merkar uppgötvanir á 20.öld (bls.17-23) Erfðatækni: • Aðferð þar sem gen eða DNA bútar frá einni lífveru eru fjarlægðir eða fluttir í aðra, útkoman verður erfðabreytt lífvera • Splæst DNA er DNA sem hefur verið búið til á tilraunastofu með því að splæsa saman gen úr einni lífveru við erfðaefni annarrar Erfðir og þróun

  39. Mynd 1-20 bls.23 Erfðir og þróun

  40. Mynd 1-7 bls.14 Erfðir og þróun

More Related