afetlerle ya amak ya da afet ya amamak n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
AFETLERLE YAŞAMAK YA DA AFET YAŞAMAMAK PowerPoint Presentation
Download Presentation
AFETLERLE YAŞAMAK YA DA AFET YAŞAMAMAK

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 75

AFETLERLE YAŞAMAK YA DA AFET YAŞAMAMAK - PowerPoint PPT Presentation


  • 185 Views
  • Uploaded on

AFETLERLE YAŞAMAK YA DA AFET YAŞAMAMAK. Nuray Karancı. O rta Doğu Teknik Üniversitesi Psikoloji Bölümü 14. ULUSAL PSİKOLOJİ KONGRESİ 8 Eylül,2006. Kapsam. I:Zarar Azaltmak ve Hazırlıklı Olmak Afet tanımı Acil Destek Vakfı Filmi Afet Yönetimi-Risk Yönetimi Halk katılımı ve eğitimi

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'AFETLERLE YAŞAMAK YA DA AFET YAŞAMAMAK' - tegan


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
afetlerle ya amak ya da afet ya amamak
AFETLERLE YAŞAMAKYA DA AFET YAŞAMAMAK

Nuray Karancı

Orta Doğu Teknik ÜniversitesiPsikoloji Bölümü14. ULUSAL PSİKOLOJİ KONGRESİ8 Eylül,2006

kapsam
Kapsam

I:Zarar Azaltmak ve Hazırlıklı Olmak

  • Afet tanımı
  • Acil Destek Vakfı Filmi
  • Afet Yönetimi-Risk Yönetimi
  • Halk katılımı ve eğitimi

II.Afet Sonrası Destek

  • Afet Sonrası Psikolojik Tepkiler
  • Psiko-sosyal destek

III. Psikologların Yeri

  • EFPA
  • Görevler: Psikologlar Derneği ve Üniversiteler
  • Örgütlenme ve İşbirliği Protokolları

IV: Öneriler

afet ned r
AFET NEDİR ?
  • Belirli bir coğrafi bölgede
  • nispeten anidenortaya çıkan,
  • kolektif stres yaratan,
  • önemli ölçüdekayıp yaratan ve
  • toplumunyaşantısını sekteye uğratan olaylardır.

(Tierney, K)

afetlere sosyal b l mler n yakla imi
AFETLERE SOSYAL BİLİMLERİN YAKLAŞIMI

FİZİKSEL OLAYÇEVRE Doğal ve yapılandırılmış

SOSYAL YAPI

AFET

risk y netimi
Risk Yönetimi
  • Tehlikeler
  • Zarar görebilirlik

× Afet Yönetimi

etk n r sk y net m
ETKİN RİSK YÖNETİMİ
  • Çok sektörlü-disiplinli
  • Sürdürülebilir
  • Katılımlı (STK-Yerel-Merkezi)
  • Kurumsallaşmış
  • Halk katılımı afetin boyutlarını ve afet sonrası psikolojik sıkıntıları azaltacaktır
afet d ng s
AFET DÖNGÜSÜ

Afet öncesi :

  • Zarar azaltma
  • Hazırlıklı olma

Afet Sırası ve Sonrası:

  • Arama – Kurtarma-İlk Yardım
  • Geçici iskan
  • İyileştirme
zarar azaltma ve haz rl kl olma genel er eve
Zarar Azaltma ve Hazırlıklı Olma: Genel Çerçeve
  • Afetlerin yaratabileceği zararların en aza indirilmesi (örn: İmar planları revizyonu; Binaların depreme dayanımını arttırmak (güçlendirme) ; Eşya sabitleme ; Yasal düzenlemeler; Sigorta , vs)
  • Afet anı ve sonrası için hazır hale gelinmesi (örn: Acil durum planları; ilk yardım becerileri; malzeme stoklamak (yiyecek, içecek, fener, giysi) gibi
afet zararlarini azaltmak ve hazirlikli olmak
AFET ZARARLARINI AZALTMAK VE HAZIRLIKLI OLMAK
  • Çok Boyutlu: fiziksel/yapısal; Örgütsel; Yasal; Psikolojik
  • Çok Paydaşlı : Birey-aile-mahalle-STK-yerel yönetim-bölgesel-ulusal-uluslararası
  • Paydaşlar arasında koordinasyon ve işbirliği
zarar azaltma ve hazirlikli olma bili sel davran model
İkincil Değerlendirme: Tehlike ile başa çıkılabilir mi ?

: Bir şeyler yapılabilir mi ?

Kaynaklarım yeterli mi ? Neler ? ; Kimin sorumluluğu ?

Bireysel düzey: Başa çıkma becerileri; sosyal destek;

kontrol inancı; öz yeterlilik, vb.

Hazırlıklı olma: Tehlike =< Bireysel başa çıkma, kaynak

ZARAR AZALTMA VE HAZIRLIKLI OLMA: Bilişsel Davranışçı Model

Birincil Değerlendirme: Tehlike var mı ?

Deprem olur mu ? ,Ne zaman olabilir ?; Olursa can-mal kaybım olur mu ? (KRİTİK FARKINDALIK)

slide12

Afetlere Hazırlık Modeli

Paton, Smith & Johnston, 2003

Kritik

Farkındalık

Öz Yeterlilik

Süre (-)

Risk: Tehdit

Algısı

Genel Yeterlilik

Etkililik

Afetlere

Hazırlık

Afetkaygısı 1

(Tehlike)

Güven(-)

-

Aktif başa

çıkma

Afet Kaygısı 2

(Genel afet)

tehl ke var mi kritik fark ndal k risk alg s
TEHLİKE VAR MI?: Kritik Farkındalık/ Risk Algısı
  • Büyük çoğunluk EVET

(Erzincan, Dinar ve İstanbul örneklemlerinde)

slide14

(Bakırköy)İstanbul ‘da Seçilmiş Konutların Takviye Edilmesine Yönelik Fizibilite Çalışmasıİstanbul, 2005 (Bakırköy, 2400 hane):

bak rk y zet
Bakırköy Özet
  • Depremi erteleme- “gerçekçi olmayan iyimserlik”
  • Tehlike/Zarar algısı yüksek
  • Genel yeterlilik ( % 83)
  • Öz yeterlilik (% 50)
  • Güçlendirme faydalı
  • Maliyet ve taşınma en önemli zorluklar
  • Yasal değişiklik (kat malikleri) ve kredi desteği
zarar azaltmak n b r eyler yapilab l r m
ZARAR AZALTMAK İÇİN BİR ŞEYLER YAPILABİLİR Mİ ?
  • Önlem alınabilir mi ( Genel Yeterlilik ) ?

(Yordayan: Eğitim)

Erzincan : % 82

Dinar: % 71

  • Siz bir şeyler yapabilir misiniz ? (Öz -Yeterlilik)

Erzincan: % 47

Dinar: % 46

hazirlik yaptiniz mi
HAZIRLIK YAPTINIZ MI ?
  • Erzincan (Karancı ve ark,1993) : % 30
  • Dinar (Karancı ve ark, 1996): % 13
  • Çankırı (Karancı ve ark, 2005) : % 13
  • İstanbul (Fişek ve ark, 2002): % 2 - % 30
  • İstanbul (Karancı ve Şakiroğlu, 2004): % 19 (yeterli hazırlık yaptım)
yimserlik yanl l yayg n ve yanl varsay mlar
İyimserlik yanlılığı: Yaygın ve yanlış varsayımlar
  • Başkalarına olabilir ama bana bir şey olmaz
  • Benim olduğum yerde olmaz
  • Olursa bile bana bir şey olmaz
  • Ben herkesden daha çok hazırlıklıyım

(Burger ve Palmer, 1992; Spittal ve ark, 2005)

haz rl kl olma ile ili kili de i kenler
Hazırlıklı olma ile ilişkili değişkenler
  • Korku/kaygı
  • Kontrol algısı ve Kontrol Odağı
  • Eğitim
  • Gelir
  • Yaş
  • Tehdit algısı
  • Öz Yeterlilik
  • Afet deneyimi ?
  • Gelir/Tehdit algısı (Yüksek gelir)

(Fişek ve ark, 2002 ;Karancı, Akşit, Dirik, 2002; Karancı ve Rüstemli, 1993; Karancı ve Şakiroğlu ,2004; Sattler ve ark., 2000)

genel ama
GENEL AMAÇ
  • Zarar azaltma ve hazırlıklı olma bilincini vermek (Risk kültürü)
  • Somut eylem planları geliştirtmek
  • Yerel kapasitenin güçlendirilmesi
  • Bilinçlenme-hazırlık-eylem planları ve eylem
ankiri dersler
ÇANKIRI DERSLERİ
  • Yerel sahiplenme
g n ll g revl
GÖNÜLLÜ GÖREVLİ
  • Yerel katılımcıların ilgisi
mot vasyon
MOTİVASYON
  • Plaket ve sertifika töreni
ankiri da e t m alanlarin zlenmes e t m n de erlend r lmes
ÇANKIRI’DA EĞİTİM ALANLARIN İZLENMESİ-EĞİTİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ
  • Eğitim alanlarda 400 ve

kontrol grubu olarak 400 yetişkin

  • Eğitim Programından bir yıl sonra
  • Değerlendirme amaçlı 800 kişiye

anket uygulanması

ankiri da afet olma r sk

Ortalama

t

p

Eğitim almayanlar (N=395)

2,30

-3,57*

,000

Eğitim alanlar (N=397)

2,45

ÇANKIRI’DA AFET OLMA RİSKİ

Önümüzdeki Yıl İçerisinde Çankırı’da Afet Olma Riski Ne Kadardır?

* p<0.001 düzeyinde anlamlıdır.

Afet olma riski 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir.

1) Afet riski hiç yok, 2) Afet riski biraz var, 3) Afet olma riski çok yüksek

ankiri da afet olmasindan duyulan end e

Ortalama

t

p

Eğitim almayanlar (N=398)

2,18

-3,80*

,000

Eğitim alanlar (N=398)

2,34

ÇANKIRI’DA AFET OLMASINDAN DUYULAN ENDİŞE

Önümüzdeki Yıl İçerisinde Çankırı’da Afet Olmasından Ne Kadar Endişe Ediyorsunuz?

* p<0.001 düzeyinde anlamlıdır.

Afet olmasından duyulan endişe 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir.

1) Hiç endişe etmiyorum, 2) Biraz endişe ediyorum, 3) Çok endişe ediyorum

ankiri da afet kayiplari beklent s

Ortalama

t

p

Eğitim almayanlar (N=384)

2,19

-2,82*

,005

Eğitim alanlar (N=386)

2,32

ÇANKIRI’DA AFET KAYIPLARI BEKLENTİSİ

Çankırı’da Afet Olması Durumunda Ne Kadar Kayıp Bekliyorsunuz?

* p<0.001 düzeyinde anlamlıdır.

Kayıp beklentileri 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir.

1) Hiç kaybımız olmaz, 2) Biraz kaybımız olur, 3) Çok kaybımız olur

afetlere hazirlik yapab lmek

Ortalama

t

p

Eğitim almayanlar (N=397)

2,08

-3,03**

,003

Eğitim alanlar (N=400)

2,21

AFETLERE HAZIRLIK YAPABİLMEK

Afetlere Hazırlıklı Olmak İçin Bir Şeyler Yapılabilir mi?

** p<0.01 düzeyinde anlamlıdır.

Afetlere hazırlıklı olmak için yapılabilecekler 3’lü ölçek üzerinde değerlendirilmiştir.

1) Hiç bir şey yapılamaz, 2) Bazı hazırlıklar yapılabilir, 3) Kesinlikle hazırlık yapılabilir

olab lecek afetlere kar i hazirlik

Eğitim Alanlar

Eğitim Almayanlar

Frekans

( % )

Frekans

( % )

Evet

102

25.5

53

13.3

Hayır

298

74.5

347

86.8

Toplam

400

100

400

100

OLABİLECEK AFETLERE KARŞI HAZIRLIK

 İleride Olabilecek Afetlere Karşı Hazırlık Yaptınız mı?

sonu lar
SONUÇLAR
  • Eğitim endişeyi , kayıp beklentisini, hazırlıklı olma tutumunu ve risk algısını etkiliyor
  • Ancak, davranış değişikliği daha güç elde ediliyor
  • Eğitim yöntemleri, malzemesi, kültürel uygunluk ve sürekliliği (Dünya Bankası Projesi)
  • İzleme ve değerlendirme
afetlerle ba a ikmak
AFETLERLE BAŞA ÇIKMAK
  • Bireysel ve toplumsal gelişim
  • Afet öncesi, sırası ve sonrası
  • Risk belirleme –zarar azaltma kültürü
  • Çok disiplinli yaklaşım
  • Örgütlenme : Bireyden-yerel topluma-merkezi idareye
  • Süreklilik
akut d nem
AKUT DÖNEM
  • Fizyolojik uyarılma
  • Mantıklı düşünememe
  • Her şey gerçek dışı
  • Duygularda karmaşa (kaygı, korku, öfke, sinirlilik, çaresizlik, üzüntü)
  • Şok
  • Suçluluk; kaygı, güvensizlik
ps koloj k tepk ler akut d nem
PSİKOLOJİK TEPKİLER: AKUT DÖNEM
  • Davranışsal: Yerinde duramama; uyku bozukluğu; iştahta değişim; içki/sigara
  • Bilişsel: bellek ve dikkat sorunları
  • Afet ile ilgili yinelenen düşünce ve hayaller
tepk d nem
TEPKİ DÖNEMİ
  • Afeti hatırlatan durum ve uyaranlardan kaçınma
  • Gerginlik, korku
  • Huzursuzluk-depresyon
  • Kendini kopuk ve yalnız hissetme
  • Korkutucu rüya ve kabuslar
  • Suçluluk duyguları
y le me
İYİLEŞME
  • Tepkilerin şiddeti azalır
  • Günlük yaşama ilgi
  • Gelecekle ilgili planlar
  • Duygusal açıdan toparlanma
travma sonrasi stres bozuklu u tssb
TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU (TSSB)
  • Travmatik bir olayla karşılaşmak: Ölüm/

ölüm tehdidi yaşamak ve aşırı korku-çaresizlik

  • Olayı çeşitli şekillerde yeniden yaşamak
  • Olay ile ilgili durumlardan kaçınma;

tepkisizlik; içe dönme

  • Aşırı uyarılmışlık belirtileri

(öfke/gerginlik; uyku ve dikkat sorunları)

  • Belirtilerin bir aydan uzun süre görünmesi;

% 10-15

r sk fakt rler
RİSK FAKTÖRLERİ
  • Yoğun kayıp-afet etkisine maruz-ölüm korkusu
  • Kadın olmak
  • Sosyal destek eksikliği
  • Yakın geçmişte kayıp yaşamış olmak
  • Psikiyatrik hastalık öyküsü
  • Psiko-sosyal sorunları olmak
  • Aile problemleri
  • Başa çıkma yolları
  • Kişilik özellikleri (iyimserlik; yeterlilik; Kontrol; Öz saygı gibi)
  • Afet sonrası olumsuz koşullar/olaylar
anormall k yanlili i
ANORMALLİK YANLILIĞI
  • Afetlerin tüm sonuçları olumsuz değildir
  • Bireysel ve toplumsal gelişim/güçlenme olabilir
  • Afetler sonrası topluluklarda kenetlenme, sosyal yardımlaşma ve destek artar
  • Marmara-Düzce depremi sonrası örnekler (STK lar; TPD Kapasite geliştirme; Kızılay ortak protokolü, Yasal düzenlemeler, vs)
tsg ned r
TSG NEDİR ?
  • Travmatik bir olayla mücadele çabaları sonucunda ortaya çıkan olumlu (bilişsel, duygusal, davranışsal) dönüşüm.
  • Süreç ve sonuç
travma sonras geli im tsg tedeschi park calhoun

Travma Sonrası Gelişim(TSG) Tedeschi, Park & Calhoun

Travmatik Olay

(Psikolojik sismik olay)

Varsayımlar:

Zarar görebilirlik;

Anlam ve amaçlar;

öz saygı-güven

Bilişsel İşlemleme

(Yeniden yapılandırma)

TSG

(bilişsel, Duygusal,

davranışsal)

”strese bağlı gelişim”

TSG Süreç ve Sonuç

Sıkıntı/ Stres

travmaya ba li gel m alanlari
TRAVMAYA BAĞLI GELİŞİM ALANLARI
  • Kendilik Algısı: Öz-güven; Öz-yeterlilik; Başa çıkma becerileri; zarar görebilirlik algısı,anı yaşama,güçlenme
  • Kişilerarası ilişkiler: Başkalarına sevgi-şefkat; yakınlık, empati, fedakarlık, yardım; açılım, destek
  • Yaşam Felsefesi: Öncelikler; yaşamım kıymetini bilme; yaşamı bir hediye olarak alma; Anlam ve amaçlar; manevi gelişim; bilgelik
travma sonras geli im kavramsal model schaefer moos 1992
Travma Sonrası Gelişim: Kavramsal Model Schaefer & Moos, 1992

I

Çevresel sistem

kaynakları

IV

Bilişsel değerlendirme

(kontrol; stres; şiddet)

ve Başa çıkma

V

Olumlu sonuçlar

ve dönüşümler

III

Yaşam krizleri

veya geçişler

Olayla ilgili faktörler

II

Bireysel Kaynaklar

al malarda kulland m z l ekler strese ba l geli im l e i
Çalışmalarda kullandığımız ölçeklerStrese Bağlı Gelişim Ölçeği
  • SRGS (Park, Cohen ve Murch, 1996)

Örnek Maddeler: “Sizin için ne derece geçerli ? (Hiç.....Çok)(1-3) (50 madde)

  • Düşündüğümden daha güçlü olduğumu öğrendim
  • Yaptıklarım için daha fazla sorumluluk almayı öğrendim
travma sonras geli im l e i ptgi tedeschi calhoon 1996
Travma Sonrası Gelişim Ölçeği(PTGI)Tedeschi & Calhoon, 1996

“......” dolayı yaşanan değişikliğin derecesi ?

“Hiç yaşamadım”____ Çok fazla yaşadım (0-5) (21 Madde)

Alanlar:

Başkaları ile ilişkiler: “İlişkilerimde gayret göstermeyi öğrendim”

Yeni Olanaklar: “Önüme daha önce karşılaşmadığım fırsatlar çıktı”

Bireysel güçlülük: “Kendime daha fazla güvenmeye başladım”

Manevi Değişim: “Dini inancım daha güçlendi”

Hayatın kıymetini anlama: “Yaşamımın değerini daha iyi anladım”

sonu lar1
Sonuçlar
  • İyi-Kötü bir arada: Travma sonrası gelişim ve travmanın şiddeti/sıkıntısı
  • Depresyon (-)
  • Sıkıntı/stres gelişime giden bir yol olarak da yorumlanabilir
  • Olumsuzluk yanlılığı ?
  • Travma yaşayanlarla yapılan çalışmalarda olumluyu dinlemek, duymak, odaklanmak ve güçlendirmek
psikolojik destek
Psikolojik Destek
  • Normalleştirme
  • Paylaşım
  • Afet sonrası olumsuz olayların azaltılması
  • Bilgilendirme
  • Katılım-kontrol
  • Afet yaşayanların yakınları
  • Afet çalışanları
slide67
Başa çıkma yollarının önemi : Güçlendirme ; toplum/afet yaşayan temelli yaklaşımlar
  • Katılım, hazırlıklı olma, zarar azaltma
  • Sadece afet sonrası değil, öncesi döneme de odaklanmak
  • Psikososyal Yaklaşım: Aktif, kendi kaynakları olan afet yaşamış bireyler (Survivor vs Victim)
  • Çaresizliği azaltmak
  • Tarama çalışmaları ve gerekli profesyonellere yönlendirme (TSSB, Major depresyon gibi )
efpa afet kriz ve travma psikolojisi komitesi http disaster efpa be

EFPA, Afet, Kriz ve Travma Psikolojisi Komitesihttp://disaster.efpa.be/

slide70
Afet, Kriz ve Travma Psikolojisi

Çalışma Alanları

  • Afet zararlarını azaltma ve hazırlıklı olma konularında halkın/STK bilınçlendirilmesi ve eğitimi
  • Afetler öncesi eğitim çalışmaları
  • Afet ve krizlere erken müdahale
  • Afet ve kriz durumlarında uygulanacak psikososyal destek programları planlanması ve yürütülmesi
  • Özel gruplar için psikososyal destek (engelliler, çocuklar, yaşlılar, göçmenler, türistler, gibi)
  • Akut Stres Bozukluğu ve Travma Sonrası Stres bozukluğu tanıma ve tedavi
  • Travma Sonrası Gelişimi hızlandırma teknikleri
slide71
Üye ülkelerde Afet-Travma çalışma gruplarının oluşturulması
  • Eğitimin psikoloji lisans/Y.Lisans programlarında dersler olarak yer alması :” tüm psikologların afet, kriz ve travma psikolojisi konularında temel bilgilerle donatılmasını sağlamak”
  • Geçmiş afetlerden dersler: İyi-kötü örnekler
  • Avrupa afet ağının kurulması ve afetler sonrası gözlem/değerlendirme
  • Ölçekler ve araştırma ilkeleri/etik
  • Afet/Travma konusunda eğitimler düzenlemek (hedef gruplar;Düzeyler ;Yöntemler ;Standartlar (örn; Finlandiya 50 saat)
e itim hedef kitleler ve d zeyler
Eğitim hedef kitleler ve Düzeyler:
  • Profesyonel olmayanlara (STK üyeleri, mahalle gönüllüleri gibi) :Psikolojik ilk yardım; Öz bakım
  • Profesyonellere : Psikolojik İlk Yardım; Öz bakım; anlamlandırma toplantıları yönetimi; Psikososyal destek programları
  • Travma uzmanlık alanında çalışanlara
  • Afet Yöneticilerine (Zarar azaltma ve hazırlıklı olma programları)
neriler
Öneriler
  • TPD Kriz ve Travma Komisyonu : Güçlendirmek , genişletmek (Sosyal Psikoloji gibi) ve Etkinleştirmek
  • Şubeler arası koordinasyon ve örgütlenme
  • Eğitim düzeyleri, hedef kitlelerin (psikolog; diğer meslek grupları, STK lar; afet çalışanları gibi) ve Standartların belirlenmesi
  • Tarama ve takip çalışmaları için değerlendirme araçları paketleri
  • Üniversitelerde “Afet Psikolojisi” dersleri
slide74
Afetler öncesi zarar azaltma ve hazırlıklı olma konularında çalışmalar
  • Diğer disiplinlerle işbirliği (Mühendisler, Mimarlar, jeologlar, kamu yöneticileri, Belediyeler, gibi)
  • Çalışmaların sistemli olarak tüm afetlere yaygınlaştırılması
  • Afet sonrası yapılacaklarla ilgili eylem planları
  • Uygulamalar sonrası izleme ve değerlendirme