lyf og me ganga l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Lyf og meðganga PowerPoint Presentation
Download Presentation
Lyf og meðganga

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 21

Lyf og meðganga - PowerPoint PPT Presentation


  • 155 Views
  • Uploaded on

Lyf og meðganga. Magnús Jóhannsson prófessor. Fylgjan sem vörn. Fram til 1940-50 var almennt talið að fylgjan verði fóstrið fyrir utanaðkomandi efnum talað var um fylgjuþröskuld Upp úr 1940 fóru margir að efast um að fylgjan veitti mikla vörn. Sagan.

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Lyf og meðganga' - tal


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
lyf og me ganga

Lyf og meðganga

Magnús Jóhannsson prófessor

fylgjan sem v rn
Fylgjan sem vörn

Fram til 1940-50 var almennt talið að fylgjan verði fóstrið fyrir utanaðkomandi efnum

  • talað var um fylgjuþröskuld

Upp úr 1940 fóru margir að efast um að fylgjan veitti mikla vörn

Magnús Jóhannsson

sagan
Sagan
  • 1941 – utanaðkomandi efni, m.a. lyf, geta haft skaðleg á hrif á fóstur
  • 1941 – veiran sem veldur rauðum hundum getur skemmt fóstur
  • 1961 – talidómíð
  • 1970 – díetýlstilböstról (DES)
  • 1971-72 - áfengi

Magnús Jóhannsson

vansk pun
Vansköpun
  • þetta vekur eðlilega mesta athygli þó svo að ýmislegt fleira geti gerst
  • efni sem veldur vansköpun er kallað teratogen
    • teratos (gr) þýðir ófreskja
  • orðið teratogen er farið að nota í víðari merkingu en áður

Magnús Jóhannsson

skemmdir f stri og barni
Skemmdir á fóstri og barni
  • alvarlegar skemmdir - fósturdauði
  • vanskapanir
  • vanþroski fósturs
  • vanþroski/ofþroski einstakra líffæra
  • óeðlileg líkamsstarfsemi hjá nýbura
  • illkynja sjúkdómur hjá barni
  • truflun á andlegu atgervi barns

Magnús Jóhannsson

vansk pun6
Vansköpun
  • meiri háttar vansköpun
    • 2-3% fæðinga
  • minni háttar vansköpun
    • 14-(45)% fæðinga (skilgreining mjög á reiki)
  • vanskapanir vegna lyfja
    • um 1% allra vanskapana
      • alls 1-7 á ári á Íslandi vegna lyfja (ágiskun)
  • orsök vansköpunar er oftast óþekkt

Magnús Jóhannsson

vansk pun skammtar og t mi
Vansköpun – skammtar og tími
  • skammtar
    • verkun á fóstur er skammtaháð
    • halda skal skömmtum í lágmarki
  • tími (frá getnaði)
    • lítil hætta fyrstu 2 vikurnar
    • vika 3 til 8 – organogenesis; mest hætta
    • eftir 12. viku er lítil hætta á vansköpun

Magnús Jóhannsson

a rar raskanir
Aðrar raskanir
  • andlegur þroski
    • barn vangefið eða misþroska
    • greindarskortur
    • hegðunarraskanir
  • vanstarfsemi skjaldkirtils
  • nýrnaskemmdir
  • lélegur þroski tanna og beina
  • lungnaháþrýstingur hjá nýbura

Magnús Jóhannsson

lyfin
Lyfin
  • samtals um 1000 virk lyfjaefni á markaði
  • um 30 þeirra (ca. 3%) hafa þekkta eða grunaða skaðlega verkun á fóstur

Magnús Jóhannsson

lyf sem sannanlega valda vansk punum e a alvarlegum r skunum
andrógen og östrógen

alkylerandi lyf

metótrexat

karbamazepín

warfarín

díetýlstilböstról (DES)

etanól

flúkónasól

joð

litíum

metimazól

mísóprostól

bólgueyðandi verkjalyf (NSAID)

penicillamín

fenýtóín

renín-angíótensín lyf

retínóíðar

tetracýklín

talidómíð

valpóínsýra

SSRI lyf

bupropion

Lyf sem sannanlega valda vansköpunum eða alvarlegum röskunum

Magnús Jóhannsson

ssri lyfin paroxet n fl oxet n hyggjuefni
SSRI lyfin (paroxetín, flúoxetín, ...) – áhyggjuefni?
  • Kanadísk rannsókn sýndi aukna hættu á vansköpunum í hjarta ef paroxetín var notað á 1. þriðjungi meðgöngu
  • dýratilraunir benda til þess að þessi lyf geti truflað þroskun serótónín-kerfa í heila með langvarandi áhrifum á hegðun barnsins
  • tvær framsýnar rannsóknir á börnum mæðra sem notuðu lyfin á meðgöngu sýndu hvorki áhrif á námsgetu né hegðun
  • nýleg rannsókn sýndi aukna hættu á lungnaháþrýstingi nýbura eftir notkun lyfjanna á síðari hluta meðgöngu

Magnús Jóhannsson

reykingar og nik t nlyf
Reykingar og nikótínlyf
  • nýleg dönsk rannsókn (2006) virtist sýna að nikótínlyf væru hættulegri en reykingar
  • þessi rannsókn er alvarlega gölluð og allt bendir til að þessar niðurstöður séu rangar
  • af tvennu illu er mun skárra að konur noti nikótínlyf á meðgöngu en að þær reyki
    • reykingar: nikótín, koloxíð, benzpýren, o.fl.
    • nikótínlyf: nikótín
  • samkvæmt nýlegri rannsókn (2010) eykur búpropíon á miðri meðgöngu hættu á ofvirkni með athyglisbresti (ADHD) hjá barninu verulega (lítil rannsókn)

Magnús Jóhannsson

in vitro og d ratilraunir
In vitro og dýratilraunir
  • slíkar tilraunir hjálpa (mutagen, clastogen, teratogen)
  • þó ekkert finnist er lyfið þar með ekki öruggt
  • öll lyf sem valda skemmdum á manna-fóstrum valda svipuðum skemmdum í einhverri annarri dýrategund
  • venjulega er notast við rottur, mýs og kanínur (apar gefa ekki eins góða raun) – best samræmi milli niðurstaðna er við rottur

Magnús Jóhannsson

sta a ekkingar var andi lyf
Staða þekkingar varðandi lyf
  • in vitro og dýratilraunir eru alltaf gerðar á lyfjum
  • ekki er hægt að gera mannatilraunir
  • 36-86% kvenna nota lyf á meðgöngu
    • þessum upplýsingum má safna saman og tengja við skrár um fæðingargalla – þannig byggist smám saman upp þekkingargrunnur
  • staðreyndin er að fyrirliggjandi upplýsingar um flest lyf eru of litlar til að unnt sé að segja til um öryggi á meðgöngu með vissu

Magnús Jóhannsson

flokkun lyfja
Flokkun lyfja
  • til eru nokkur flokkunarkerfi til aðstoðar fyrir þá sem ávísa lyfjum:
    • Sænska kerfið (í FASS; 6 flokkar)
    • Ástralskt kerfi (byggir á því sænska)
    • kerfi FDA (þykir ópraktiskt)
    • nýtt Evrópskt kerfi er í þróun (byggir líklega á því sænska)
  • ekki má gleyma að sjúkdómurinn ómeðhöndlaður getur verið hættulegri en lyfin

Magnús Jóhannsson

l kindi f sturskemmd
Líkindi á fósturskemmd
  • talidómíð og ísótretinóín
    • 20-30% (þessi tvö eru í sérflokki)
  • önnur lyf með staðfesta verkun á fóstur
    • miklu minni hætta, oft 1-5%
  • flest önnur lyf
    • sennilega lítil og stundum engin hætta

Hvers vegna er þessi einstaklingsmunur?

Magnús Jóhannsson

r gj f
Ráðgjöf

Mikilvægt að gefa m.a. upplýsingar um:

  • grunnáhættu í öllum þungunum
  • áhættu viðkomandi lyfs (sem kannski er lítil sem engin)
  • áhættu við ómeðhöndlaðan sjúkdóm

Magnús Jóhannsson

hva me karlmenn
Hvað með karlmenn?
  • vel er hugsanlegt að lyf eða önnur efni geti haft áhrif á sæðisfrumur sem leiði til fósturskemmda af einhverju tagi
  • talið er hugsanlegt að talidómíð í sæði geti borist til fósturs

Magnús Jóhannsson

hva me n tt ruefni
Hvað með náttúruefni?
  • á meðgöngu minnkar lyfjanotkun en notkun náttúruefna eykst
  • sum náttúruefni eru sannanlega hættuleg fyrir fóstrið og rannsóknir eru oftast mjög af skornum skammti

Magnús Jóhannsson

tarefni
Ítarefni
  • tvær nýlegar greinar:
  • medications in pregnancy 1.pdf
  • medications in pregnancy 2.pdf

Magnús Jóhannsson

slide21
Kærar þakkir

Magnús Jóhannsson