nadu ycia na rynku kapita owym l.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Nadu?ycia na rynku kapita?owym PowerPoint Presentation
Download Presentation
Nadu?ycia na rynku kapita?owym

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 64

Nadu?ycia na rynku kapita?owym - PowerPoint PPT Presentation


  • 389 Views
  • Uploaded on

Nadużycia na rynku kapitałowym. Robert Wąchała, Poznań 8 czerwca 2010 r. Nadużycia na rynku kapitałowym. Delikty administracyjne (rola UKNF – przeprowadzenie postępowania administracyjnego) Przestępstwa giełdowe (rola UKNF – przygotowanie zawiadomienia, udział w postępowaniu karnym) .

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Nadu?ycia na rynku kapita?owym' - sandra_john


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
nadu ycia na rynku kapita owym

Nadużycia na rynku kapitałowym

Robert Wąchała,

Poznań 8 czerwca 2010 r.

nadu ycia na rynku kapita owym2
Nadużycia na rynku kapitałowym

Delikty administracyjne

(rola UKNF – przeprowadzenie postępowania administracyjnego)

Przestępstwa giełdowe

(rola UKNF – przygotowanie zawiadomienia, udział w postępowaniu karnym)

delikty administracyjne rodzaje
Delikty administracyjne - rodzaje
  • Rozpowszechnianie nierzetelnych lub nieprawdziwych informacji (manipulacja informacją)
  • Dokonywanie transakcji w okresie zamkniętym
  • Naruszanie obowiązków informacyjnych przez emitentów
  • Naruszanie obowiązków notyfikacyjnych przez akcjonariuszy
  • Naruszenie obowiązków związanych z wezwaniami
  • Naruszanie przepisów prawa, zasad uczciwego obrotu lub interesów zleceniodawców przez firmy inwestycyjne
rozpowszechnianie nierzetelnych lub nieprawdziwych informacji manipulacja informacj
Rozpowszechnianie nierzetelnych lub nieprawdziwych informacji – manipulacja informacją

Rozpowszechnianie za pomocą środków masowego przekazu, w tym internetu, lub w inny sposób fałszywych lub nierzetelnych informacji albo pogłosek, które wprowadzają lub mogą wprowadzić w błąd w zakresie instrumentów finansowych przez inną osobę niż dziennikarz, jeżeli osoba ta wiedziała lub przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć , że są to informacje nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd.

manipulacja informacj o spodziewanych wynikach finansowych bioton s a
Manipulacja informacją o spodziewanych wynikach finansowych – Bioton S.A.
  • „Skonsolidowane przychody w całym roku sięgną 350 mln zł, a kwota 50 mln zł będzie pochodziła z konsolidacji ukraińskiego Indaru.”

(parkiet.com, 4.09.2007)

  • „Jeżeli nie uda się skonsolidować wyników ukraińskiej firmy, to mamy w zanadrzu jeszcze jeden, zupełnie nowy projekt. Dlatego mogę podtrzymać szacunek 350 mln zł.” - dodaje prezes Wilczęga. (..)

(parkiet.com,6.09.2007)

  • KNF ukarała prezesa zarządu karą pieniężną 100 tys. zł
manipulacja informacj o transakcjach opcyjnych duda s a
Manipulacja informacją o transakcjach opcyjnych – Duda S.A.
  • zapewnienie prezesa zarządu o niezawieraniu przez emitenta transakcji opcyjnych
  • zapewnienie prezesa zarządu o niezawieraniu przez emitenta transakcji spekulacyjnych i braku ryzyka dla wyniku finansowego
  • KNF ukarała prezesa zarządu karą pieniężną – 200 tys. zł
dokonywanie transakcji w okresie zamkni tym
Dokonywanie transakcji w okresie zamkniętym
  • Osoby:
  • będące członkami zarządów lub rad nadzorczych emitenta,
  • będące prokurentami lub pełnomocnikami emitenta,
  • będące pracownikami emitenta,
  • inne, pozostające z emitentem w stosunku zlecenia lub innym stosunku prawnym o podobnym charakterze

nie mogą w czasie okresu zamkniętego nabywać lub zbywać, na rachunek własny lub osoby trzeciej akcji emitenta, praw pochodnych dotyczących akcji emitenta oraz dokonywać innych czynności prawnych powodujących lub mogących powodować rozporządzenie takimi instrumentami finansowymi.

  • Kara pieniężna - do 200 000 zł
dokonywanie transakcji w okresie zamkni tym cd
Dokonywanie transakcji w okresie zamkniętym - cd

Okresem zamkniętym jest:

  • w przypadku informacji poufnej – okres od wejścia w posiadanie,
  • w przypadku raportu rocznego – 2 m-ce przed przekazaniem raportu do publicznej wiadomości, chyba że nie miała dostępu do danych finansowych, na podstawie których sporządzono raport,
  • w przypadku raportu półrocznego – 1 m-c przed przekazaniem raportu do publicznej wiadomości, chyba że nie miała dostępu do danych finansowych, na podstawie których sporządzono raport,
  • w przypadku raportu kwartalnego – 2 tyg. przed przekazaniem raportu do publicznej wiadomości, chyba że nie miała dostępu do danych finansowych, na podstawie których sporządzono raport.
dokonanie transakcji przez cz onka rn swarz dz s a w okresie zamkni tym
Dokonanie transakcji przez członka RN Swarzędz S.A. w okresie zamkniętym

Chronologia zdarzeń:

  • decyzja zarządu i akceptacja RN dotycząca złożenia wniosku o przeprowadzenie likwidacji spółki
  • przeprowadzenie transakcji sprzedaży akcji przez kilku członków rady nadzorczej
  • raport o zwołaniu walnego zgromadzenia z projektem uchwały o likwidacji spółki
naruszenie obowi zk w informacyjnych przez emitent w
Naruszenie obowiązków informacyjnych przez emitentów

Emitent jest zobowiązany do równoczesnego przekazywania KNF, spółce prowadzącej ten rynek regulowany oraz do publicznej wiadomości:

informacji poufnych

informacji bieżących

informacji okresowych

Sankcja administracyjna – wykluczenie z obrotu na rynku regulowanym na czas określony lub bezterminowo albo kara pieniężna do 1 000 000 zł albo obie te kary łącznie

informacja poufna definicja
Informacja poufna - definicja

Informacja poufna

określona w sposób precyzyjny – w wystarczającym stopniu umożliwia ocenę potencjalnego wpływu na cenę,

dotyczącabezpośrednio lub pośrednio emitenta, lub instrumentu finansowego albo nabywania lub zbywania takiego instrumentu,

nie przekazana do publicznej wiadomości,

po przekazaniu mogłaby w istotny sposób wpłyną na cenę – mogłabyzostać wykorzystana przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych przez racjonalnie działającego inwestora.

Termin przekazania – nie później niż w ciągu 24 godzin

obowi zki informacyjne raporty bie ce
Obowiązki informacyjne – raporty bieżące

Grupy informacji – podstawowy katalog:

znaczące aktywa,

znacząca umowa,

istotne postępowania przed sądem,

zmiany w kapitale zakładowym,

zmiany praw z papierów wartościowych,

podział lub połączenie emitenta.

prognozy.

Termin przekazania – nie później niż w ciągu 24 godzin

obowi zki informacyjne raporty okresowe
Obowiązki informacyjne – raporty okresowe

Raporty kwartalne

Raporty półroczne

Raporty roczne

Raporty jednostkowe

Raporty skonsolidowane

Termin przekazania - określa emitent podając to w formie raportu bieżącego na początku roku

obowi zki informacyjne og lne regu y
Obowiązki informacyjne – ogólne reguły

Raporty bieżące i okresowe – regulacje:

- Rozporządzenie Ministra Finansów

- Regulamin GPW, Regulamin BonSpot

Raporty bieżące i okresowe powinny zawierać informacje odzwierciedlające specyfikę opisywanej sytuacji oraz powinny być sporządzone w sposób rzetelny i kompletny

Raport ma przedstawiać prawdziwy, rzetelny i kompletny obraz opisywanego zdarzenia

Gdy jest to uzasadnione należy w raporcie zamieścić dodatkowe informacje, ale emitent nie może prowadzić w ten sposób działań marketingowych dotyczących jego działalności

Raport zawierający informację poufną musi być aktualizowany

obowi zki informacyjne obieg informacji
Obowiązki informacyjne – obieg informacji

Adresaci informacji – inwestorzy, KNF, GPW.

Sposób korzystania inwestorów – agencje informacyjne, OAM, strona internetowa spółki.

Sposób przekazywania – system ESPI.

Opóźnienie przekazania informacji poufnej:

- gdy wykonanie obowiązku mogłoby naruszyć słuszny interes emitenta,

- decyzja emitenta,

- zawiadomienie KNF z podaniem przyczyn i terminu przekazania raportu opóźnionego.

notyfikacje inwestor w progi
Notyfikacje inwestorów - progi

Obowiązek zawiadomienie o przekroczeniu progów głosów na WZA spółki publicznej powstaje przy następujących poziomach:

5%, 10%, 25%, 33%, 50%, 75%,

powyżej 10% - przekroczenie o każde 2% (rynek oficjalnych notowań giełdowych) 5% - pozostałe rynki,

powyżej 33% - przekroczenie o każde 1%.

Po przekroczeniu progu 10% - notyfikacje powinna zawierać informacje dotyczące zamiarów dalszego zwiększania udziału w spółce publicznej w okresie 12 miesięcy od złożenia tego zawiadomienia oraz celu zwiększania tego udziału.

notyfikacje inwestor w procedura
Notyfikacje inwestorów - procedura

Inwestor dokonuje zawiadomienia w ciągu 4 dni roboczych od dnia, w którym dowiedział się o zmianie udziału lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, a w przypadku zmiany wynikającej z nabycia akcji spółki publicznej w transakcji zawartej na rynku regulowanym – 6 dni sesyjnych od dnia zawarcia transakcji.

Inwestor zawiadamia KNF oraz spółkę, której akcji dotyczy nabycie lub zbycie.

Spółka przekazuje otrzymaną informację do publicznej wiadomości.

Obowiązek zawiadomienia nie powstaje w przypadku zawarcia transakcji kupna i sprzedaży rozliczonych w tym samym dniu.

wezwania rodzaje
Wezwania - rodzaje

Wezwanie związane z nabyciem na rynku wtórnym w okresie 60 dni 10% akcji (12 miesięcy – 5% akcji w przypadku przekroczenia 33%).

Wezwanie na przekroczenie 33% - wezwanie do 66 %.

Wezwanie na przekroczenie 66% - wezwanie na wszystkie akcje.

Wezwanie związane z przywróceniem akcji formy dokumentu – wezwanie na wszystkie akcje.

wezwania cena minimalna
Wezwania – cena minimalna

Cena zaproponowana w wezwaniu nie może być niższa niż:

średnia ważona cena rynkowa z 6 miesięcy,

najwyższa cena zapłacona w przeciągu 12 miesięcy,

średnia ważona cena rynkowa z 3 miesięcy – (wezwania na wszystkie akcje).

Możliwość zaproponowania ceny niższej od ceny minimalnej dla akcjonariuszy powyżej 5%.

Obowiązek dopłat – w przypadku, nabycia w okresie 6 m-cy akcji po cenie wyższej niż w wezwaniu ogłoszonym na podst. art. 74

wezwania tryb
Wezwania - tryb

Wezwanie jest ogłaszane i przeprowadzane za pośrednictwem domu maklerskiego.

Podmiot wzywający zobowiązany jest do ustanowienia stosownego zabezpieczenia. Ustanowienie zabezpieczenia powinno być udokumentowane zaświadczeniem banku lub innej instytucji finansowej udzielającej zabezpieczenia

Możliwe jest odstąpienie od wezwania – gdy inny podmiot ogłosił wezwanie.

KNF może najpóźniej na 3 dni robocze przed rozpoczęciem przyjmowania zapisów zgłosić żądanie:

- wprowadzenia niezbędnych zmian lub uzupełnień wezwania,

- przekazania wyjaśnień dot. treści wezwania.

naruszenie przepis w prawa przez firmy inwestycyjne
Naruszenie przepisów prawa przez firmy inwestycyjne

Sankcje administracyjne jakie mogą być nałożone na firmy inwestycyjne:

  • cofnięcie zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej
  • ograniczenie zakresu wykonywanej działalności maklerskiej
  • odstąpienie od zastosowania sankcji o których mowa powyżej i nałożenie kary pieniężnej do wysokości 500.000 zł
firmy inwestycyjne forma dzia alno ci
Firmy inwestycyjne – forma działalności

Formy prowadzenia działalności maklerskiej:

domy maklerskie

banki prowadzące działalność maklerską

banki powiernicze

zagraniczne firmy inwestycyjne bez oddziału

zagraniczne firmy inwestycyjne z odziałem

Agenci firm inwestycyjnych (pośredniczą w zawieraniu umów, przekazywaniu zleceń)

firmy inwestycyjne zakres dzia alno ci maklerskiej
Firmy inwestycyjne – zakres działalności maklerskiej

Czynności działalności maklerskiej:

działalność brokerska

działalność dealerska

zarządzanie portfelami

oferowanie maklerskich instrumentów finansowych

prowadzenie rachunków papierów wartościowych

doradztwo inwestycyjne

organizowanie ATS

maklerzy i doradcy inwestycyjni
Maklerzy i doradcy inwestycyjni

Działalność licencjonowana – egzamin przed Komisją Egzaminacyjną powoływaną przez Przewodniczącego KNF

Warunki formalne:

- pełna zdolność do czynności prawnych,

- korzystanie z pełni praw publicznych,

- nie karanie za przestępstwa „gospodarcze”.

Konieczność zatrudnienia prze firmy inwestycyjne:

- 1 maklera – do działalności brokerskiej,

- 2 doradców inwestycyjnych – do zarządzania portfelem,

- maklera i doradcy – do doradztwa inwestycyjnego.

przest pstwa gie dowe rodzaje
Przestępstwa giełdowe - rodzaje
  • Manipulacja instrumentem finansowym
  • Ujawnienie i wykorzystanie informacji poufnej
  • Ujawnienie tajemnicy zawodowej
  • Prowadzenie działalności maklerskiej bez zezwolenia
  • Podawanie nieprawdy lub zatajanie prawdziwych danych w prospekcie emisyjnym i raportach spółek publicznych
  • Publiczne proponowanie nabycia papierów wartościowych
przest pczo gie dowa
Przestępczość giełdowa
  • dlaczego z nią walczyć?
  • zasadnicze trudności w ściganiu
manipulacja instrumentem finansowym
Manipulacja instrumentem finansowym

Art. 183

1. Kto dokonuje manipulacji, o której mowa w art. 39 ust. 2 pkt 1-3, pkt 4 lit. a lub pkt 5-7, podlega grzywnie do 5.000.000 zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie.

2. Kto wchodzi w porozumienie z inną osobą mające na celu manipulację, o której mowa w art. 39 ust. 2 pkt 1-3, pkt 4 lit. a lub pkt 5-7, podlega grzywnie do 2.000.000 zł.

studium przypadku zpue38
Studium przypadku - ZPUE

Chronologia zdarzeń

  • sierpień 2002 r. – złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa;
  • lipiec 2003 r. - postanowienie o powołaniu biegłego z zakresu publicznego obrotu papierami wartościowymi;
  • październik 2003 r. – sporządzenie przez biegłego z zakresu publicznego obrotu papierami wartościowymi opinii;
  • kwiecień 2005 r. – powołanie biegłego z zakresu fonoskopii w celu ustalenia osoby faktycznie składającej zlecenie kupna, w fazie przed zamknięciem sesji, na akcjach ZPUE (biegły ustalił, że zlecenia składał wiceprezes zarządu ZPUE);
  • lipiec 2005 r. – sporządzenie aktu oskarżenia wobec prezesa i wiceprezesa zarządu spółki ZPUE oraz inwestora powiązanego z prezesem zarządu spółki ZPUE;
  • maj 2006 r. – pierwsza rozprawa przed Sądem Rejonowym w Kielcach;
  • listopad 2007 r. – zmiana składu orzekającego w sprawie (prowadzenie rozprawy od początku);
  • styczeń 2008 r. – pierwsza rozprawa prowadzona przez zmieniony skład orzekający;
  • sierpień 2008 r. – wydanie wyroku skazującego prezesa i w – ce prezesa zarządu spółki ZPUE oraz uniewinnienie inwestora powiązanego z prezesem zarządu spółki ZPUE;
  • grudzień 2008 r. - złożenie apelacji przez obrońców prezesa i w – ce prezesa zarządu spółki ZPUE;
motywy manipulacji
Motywy manipulacji
  • zysk (także na innych instrumentach, innym rynku)
  • zwiększanie wartości portfela aktywów
  • umożliwienie dokonania transakcji pakietowych
  • transfer środków pomiędzy rachunkami inwestycyjnymi
  • wyłudzenie kredytów bankowych
  • optymalizacja podatkowa
ujawnienie informacji poufnej
Ujawnienie informacji poufnej

Art. 181

Kto wbrew zakazowi o którym mowa w art. 156 ust. 2 pkt 1, ujawnia informację poufną, podlega grzywnie do 2 mln zł albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

wykorzystanie informacji poufnej
Wykorzystanie informacji poufnej

Art. 182

  • Kto wbrew zakazowi o którym mowa w art. 156 ust. 1, wykorzystuje informację poufną, podlega grzywnie do 5 mln zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie.

2. Jeżeli czynu określonego w ust. 1 dopuszcza się osoba, o której mowa w art. 156 ust. 2 pkt 1 lit. A, podlega ona grzywnie do 5 mln zł albo karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8, albo obu tym karom łącznie

okoliczno ci wskazuj ce na wykorzystanie informacji poufnej
Okoliczności wskazujące na wykorzystanie informacji poufnej
  • Otwarcie rachunku tuż przed przeprowadzeniem transakcji
  • Nietypowe zachowanie inwestycyjne w stosunku do dotychczasowych działań inwestycyjnych
  • Żądanie natychmiastowego wykonania zlecenia bez względu na cenę
  • Zwiększenie obrotu przez głównych akcjonariuszy lub insiderów przed ważnymi wydarzeniami w spółce
  • Zwiększenie obrotu na akcjach spółki przed ogłoszeniem informacji poufnych
  • Transakcje pracowników firmy inwestycyjnej poprzedzające transakcje klientów
prowadzenie dzia alno ci bez zezwolenia
Prowadzenie działalności bez zezwolenia

Art.178

Kto bez wymaganego zezwolenia lub upoważnienia zawartego w odrębnych przepisach albo nie będąc do tego uprawnionym w inny sposób określony w ustawie, prowadzi działalność w zakresie obrotu maklerskimi instrumentami finansowymi, podlega grzywnie do 5 mln zł.

studium przypadku digit serve ltd46
Studium przypadku - Digit Serve LTD
  • Podejrzenie popełnienia przestępstwa polegającego na prowadzeniu, bez wymaganego zezwolenia, działalności w zakresie obrotu maklerskimi instrumentami finansowymi (zarządzanie kapitałem)
  • Suma zgromadzonych środków: ok. 40 mln zł. (wg doniesień prasowych)
  • Daty :

- 31.08.2004 r. rejestracja spółki w brytyjskim Companies House (kapitał zakładowy 1.000 £ podzielony na 1.000 zwykłych udziałów o wartości 1 £ każdy).

- 24.03.2006 r. pierwsza zidentyfikowana wpłata od klienta na terenie RP

- 05.07.2007 r. zawiadomienie KNF o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz umieszczenie nazwy spółki na liście „Ostrzeżenia publiczne”

studium przypadku interbrok
Studium przypadku - InterBrok
  • Podejrzenie popełnienia przestępstwa polegającego na prowadzeniu, bez wymaganego zezwolenia, działalności w zakresie obrotu maklerskimi instrumentami finansowymi
  • Suma zgromadzonych środków: ok. 230 mln zł (wg doniesień prasowych)
  • Daty:

- 11.12.2003 r. rejestracja spółki jawnej w KRS

- 30.09.2006 r. pierwsza zidentyfikowana wpłata

- 20.02.2007 r. zawiadomienie KNF o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz umieszczenie nazwy spółki na liście „Ostrzeżenia publiczne”

- 26.04.2007 r.- zatrzymanie przez CBŚ współwłaścicieli spółki

- 09.05.2007 r. ogłoszenie upadłości spółki.

studium przypadku wgi
Studium przypadku - WGI
  • WGI powstała w roku 1999 (zarządzanie środkami finansowymi na rynku walutowym)
  • 2004 r. – konieczność uzyskania zezwolenia
  • Inwestowanie w obligacje wyemitowane przez spółkę zależną (klienci wyrazili na to zgodę) – przedstawiane jako „technika rozliczeniowa”
  • Istota – podwójna księgowość
  • 2006 r. – cofnięcie zezwolenia
  • Roszczenia klientów na 316 mln zł
  • Uruchomienie systemu rekompensat (ponad 1 tys. inwestorów)
  • Odzyskanie środków z USA
slide55

Publiczne proponowanie nabycia instrumentów finansowych

Art. 99

Kto publicznie proponuje nabycie papierów wartościowych bez wymaganego ustawą zatwierdzenia prospektu emisyjnego lub memorandum informacyjnego (...) podlega grzywnie do 1 mln zł albo karze pozbawienia wolności do lat 2, albo obu tym karom łącznie.

studium przypadku rentier dk57
Studium przypadku – Rentier DK
  • Podejrzenie popełnienia przestępstwa polegającego na publicznym proponowaniu nabycia papierów wartościowych (obligacji) bez wymaganego ustawą o ofercie zatwierdzenia prospektu emisyjnego
  • Suma zgromadzonych środków: 6 mln zł (wg doniesień prasowych)
  • Daty:

- 09.11.2007 r. rejestracja spółki, kapitał zakładowy 50 tys. zł

- 02.04.2008 r. pierwsza zidentyfikowana wpłata

- 10.07.2008 r. zawiadomienie KNF o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz umieszczenie nazwy spółki na liście „Ostrzeżenia publiczne”

- 09.03.2009 r. śmierć podejrzanego, kontynuacja (od 07.04.2009 r.) działalności pod szyldem Rentier.DK Partnerzy

studium przypadku rentier dk58
Studium przypadku – Rentier DK

Emitent zobowiązuje się do wykupienia OBLIGACJI IMIENNEJ RENTOER DK przed upływem 10 lat od dnia jej wystawienia, na pisemne żądanie obligatariusza, jednak nie wcześniej niż w 3 roku po jej wystawieniu za cenę stanowiącą:

- w trzecim roku od dnia jej wystawienia – 20 % wartości nominalnej OBLIGACJI bez odsetek (…)

- w dziesiątym roku od dnia jej wystawienia – 90 % wartości nominalnej OBLIGACJI bez odsetek

(„Prospekt emisyjny dziesięcioletnich obligacji imiennych Rentier.DK”)

piramida finansowe na wiecie
Piramida finansowe na świecie
  • „Osiągnięcia”
  • blisko 50 lat działalności
  • 65 mld USD strat (szacunki prokuratorów)
  • klienci: czołowe instytucje finansowe, fundacje, uniwersytety
  • inwestycje głównie w papiery wartościowe i nieruchomości (likwidator firmy stwierdził że przez ostatnie 13 lat działalności fundusz w ogóle nie inwestował powierzonych środków)
  • Bernie Madoff przyznał się do 11 stawianych mu zarzutów
  • Skazany w czerwcu 2009 r. na 150 lat więzienia (maksymalny dopuszczalny wymiar)