slide1 n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Projekt „ROZWÓJ PRZEZ KOMPETENCJE” jest wspó?finansowany przez Uni? Europejsk? PowerPoint Presentation
Download Presentation
Projekt „ROZWÓJ PRZEZ KOMPETENCJE” jest wspó?finansowany przez Uni? Europejsk?

Loading in 2 Seconds...

play fullscreen
1 / 139

Projekt „ROZWÓJ PRZEZ KOMPETENCJE” jest wspó?finansowany przez Uni? Europejsk? - PowerPoint PPT Presentation


  • 184 Views
  • Uploaded on

Projekt „ROZWÓJ PRZEZ KOMPETENCJE” jest współfinansowany przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego. DANE INFORMACYJNE. Nazwa szkoły: Publiczne Gimnazjum Nr 1 im. Lotników Polskich ID grupy: 96/19_MP_G1_angelika.strzyżewska Kompetencja:

loader
I am the owner, or an agent authorized to act on behalf of the owner, of the copyrighted work described.
capcha
Download Presentation

PowerPoint Slideshow about 'Projekt „ROZWÓJ PRZEZ KOMPETENCJE” jest wspó?finansowany przez Uni? Europejsk?' - saima


An Image/Link below is provided (as is) to download presentation

Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author.While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript
slide1

Projekt „ROZWÓJ PRZEZ KOMPETENCJE” jest

współfinansowany przez Unię Europejską

w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

slide2

DANE INFORMACYJNE

  • Nazwa szkoły:
  • Publiczne Gimnazjum Nr 1 im. Lotników Polskich
  • ID grupy:
  • 96/19_MP_G1_angelika.strzyżewska
  • Kompetencja:
  • Matematyczno-przyrodnicza
  • Temat projektowy:
  • Czy wiem, co jem?
  • Semestr/rok szkolny:
  • Semestr IV rok szkolny 2011/2012
slide4

Spis treści:

1. Składniki pokarmowe

1.1. Białka

1.2 Węglowodany

1.3 Tłuszcze

1.4 Witaminy

1.5 Sole mineralne

2. Od czego zależy zapotrzebowanie pokarmowe

3.Indeks BMI

4. Warunki zdrowego odżywiania

slide5

5. Piramida żywieniowa

6. Zdrowe potrawy

7. Anoreksja

8. Układ pokarmowy

9. Substancje chemiczne dodawane do żywności

1 1 bia ka
1.1 Białka

Białka to wielkocząsteczkowe biopolimery, zbudowane z reszt aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi -CONH-. Występują we wszystkich żywych organizmach oraz wirusach. Synteza białek odbywa się przy udziale specjalnych organelli komórkowych zwanych rybosomami.

podzia bia ek
Podział Białek

Białka proste (proteiny) zbudowane są wyłącznie z aminokwasów.

Dzielimy je na następujące grupy:

  • protaminy
  • histony
  • albuminy
  • globuliny
  • prolaminy
  • gluteliny
  • skleroproteiny
slide9
Białka złożone (dawniej - proteidy):
  • chromoproteiny
  • fosfoproteiny
  • nukleoproteiny
  • lipidoproteiny
  • glikoproteiny
  • metaloproteiny
funkcja bia ek
Funkcja białek

Białka mają następujące funkcje:

  • kataliza enzymatyczna
  • transport
  • magazynowanie
  • kontrola przenikalności  błon
  • ruch uporządkowany – skurcz mięśnia,
  • wytwarzanie i przekazywanie impulsów nerwowych
  • bufory
  • kontrola wzrostu i różnicowania
  • immunologiczna
  • budulcowa, strukturalna
  • przyleganie komórek
  • regulatorowa
r d a bia ek
Źródła białek

- mięso, jaja, orzechy, zboża, rośliny strączkowe oraz nabiał, jak mleko czy ser 

(na przykład parmezan zawiera aż ok. 40% białka).

slide13

1.2 Węglowodany

Węglowodany, czyliinaczejcukry, sąpodstawowymźródłemnaszejenergii. Zjadamy je w dużychilościach, wraz z takimiproduktamijakpieczywo, mąka, cukier, czyteż w postaciwarzywiowoców. Sąnamniezbędne do życia, jednaknależypamiętać o tym, żeichnadmiarprowadzićmoże do nadwagiiróżnegorodzajuzaburzeń.

czym s w glowodany
Czymsąwęglowodany?

Węglowodanyto organicznezwiązkichemiczne. Zbudowanesą z atomówwęgla, wodoruitlenu. Możemy je podzielićnacukryproste (np. glukozaifruktoza) orazzłożone (np. celulozaiskrobia. W życiuwszystkichorganizmówżywychwęglowodanypełniąogromnieważnąrolę. Sąodpowiedzialnemiędzyinnymizadostarczaniełatwoprzyswajalnejenergii. Służąteżjakomateriałzapasowy. Oprócztegosprawująfunkcjętransportową, budulcową, a takżewchodzą w składkwasównukleinowych.

slide16

Węglowodany w naszejdiecie

Możnapowiedzieć, żedietawęglowodanowato dietaprzeciętnegoczłowieka. Ponadpołowaenergii, która jest nampotrzebna do funkcjonowania, powinnapochodzićwłaśnie z węglowodanów.U wieluosób jest to nawetwięcejniżpołowa. Dlaczegowięctylemówisię o potrzebieobniżeniapoziomuspożywanychcukrów? To, czyjakiśrodzajwęglowodanówjest zdrowszy, określam.in., takzwanyindeksglikemiczny. Określa on stopieńreakcjiorganizmunadanyrodzajwęglowodanów, polegającynapodniesieniupoziomuglukozy we krwi. Takienagłeskokiniesądobredlanaszegozdrowia. Powodują je zazwyczajcukryproste, imbardziejżywność jest przetworzonaioczyszczona, tymbardziej jest szkodliwaiszybciejprzyswajanaprzeznas. Podczasdużegowzrostustężeniaglukozyorganizmusuwajejnadmiar z krwi, magazynującją w postacitłuszczu. W ten sposóbłatwotyjemy. Inaczejdziejesię, gdyspożywamycukryzłożone, pokarmynieoczyszczone, bogate w błonnik. Niesą one takłatwoprzyswajalne, trawienietrwadługo, a energia jest uwalnianastopniowo, niepowodując „skoków”glukozy.

slide17

Jakprawidłowosięodżywiać?

Nadmiarzbytprzetworzonychproduktówwęglowodanowychprowadzićmoże do nadwagi, otyłości, lubtakichchoróbjakcukrzyca. Sprzyjateżzaparciomiinnymproblemom z układempokarmowym. Dziękispożywaniupokarmównieoczyszczonych, z dużązawartościąbłonnika, możemyzminimalizowaćryzykochoróborazproblemów z wagą. Poniżejproduktynależące do obugrup:

Węglowodanyoczyszczone: białepieczywo, mąka, ziemniaki, makaron, płatkikukurydziane, cukier, słodycze, przetwory, białyryż, napojegazowane

Węglowodanynieoczyszczone: produktypełnoziarniste (pieczywo, makaron), ryżciemny, warzywa (szczególniewarzywastrączkowe), kasze

t uszcze
Tłuszcze

Tłuszcze – zwyczajowa nazwa grupy lipidów, estrów glicerolu i kwasów tłuszczowych, głównie triacylogliceroli. Reszty kwasowe występujące w cząsteczkach tłuszczów zawierają zwykle od 12 do 18 atomów węgla. Większość tłuszczów nie ma zapachu, jest nierozpuszczalna w wodzie i rozpuszczalnikach polarnych oraz dobrze rozpuszczalna w rozpuszczalnikach niepolarnych. Wszystkie tłuszcze są lżejsze od wody, odczyn tłuszczów jest obojętny.

podzia t uszcz w
Podział tłuszczów

Ze względu na pochodzenie:

  • roślinne
  • zwierzęce
  • sztuczne i modyfikowane.

Ze względu na obecność wiązań podwójnych:

  • nienasycone, w których występują reszty kwasów tłuszczowych posiadających w łańcuchu węglowodorowym wiązania podwójne; tłuszcze te występują w dużych ilościach w roślinach i zwykle w temperaturze pokojowej są ciekłe;
  • nasycone, w których występują reszty kwasów tłuszczowych posiadających w łańcuchu węglowodorowym wyłącznie wiązania pojedyncze; tłuszcze te są produkowane przede wszystkim przez organizmy zwierząt.
slide21

Ze względu na budowę chemiczną:

proste

    • lipidy właściwe
    • woski
    • trójacyloglicerole

złożone

    • fosfolipidy
    • glikolipidy

lipidy izoprenowe

    • steroidy
    • karotenowce

pochodne

    • kwasy tłuszczowe (nasycone, jednonienasycone, wielonienasycone)

Ze względu na stan skupienia:

  • stałe (tłuszcze zwierzęce z wyjatkiem tranu, np. łój, sadło), których głównymi składnikami są glicerydy wyższych nasyconych kwasów tłuszczowych
  • ciekłe (głównie tłuszcze roślinne, np. oliwa, olej rzepakowy, słonecznikowy, arachidowy, lniany oraz tran), w skład których wchodzą głównie glicerydy wyższych nienasyconychkwasów tłuszczowych
zastosowanie
Zastosowanie

Tłuszcze roślinne, takie jak oliwa, olej rzepakowy, słonecznikowy, arachidowy, lniany,  masło kakaowe są oczyszczane, utwardzane lub odwadniane, a następnie używane w przemyśle spożywczym, mydlarskim, włókienniczym i w lecznictwie.

Tłuszcze jadalne mają szerokie zastosowanie kulinarne. W kuchni występują one w formie wysoko skoncentrowanych produktów, takich jak masło, smalec, olej, łój (kuchnia) i oliwa. Służą one do smarowania chleba oraz pieczenia i smażenia potraw.

witaminy
Witaminy

Witaminy — organiczne związki chemiczne, substancje egzogenne (tj. takie, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego i które muszą być dostarczone z pożywieniem, gdyż sam organizm nie potrafi ich wytworzyć). Witaminy z definicji są niezbędne człowiekowi do życia i muszą być dostarczone z zewnątrz.  Witaminy nie należą do typowych składników pokarmowych – pełnią funkcję regulacyjną.

podzia witamin
Podział witamin

Z punktu widzenia chemicznego witaminy należą do różnych grup związków organicznych, a jedynie ich znaczenie dla organizmów żywych pozwala opisywać je pod wspólną nazwą. Z tego też powodu tradycyjnie witaminy dzieli się na :

rozpuszczalne w wodzie

  • witamina C (kwas askorbinowy)
  • witamina B1 (tiamina)
  • witamina B2 (ryboflawina)
  • witamina B3 (niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego)
  • witamina B5 (kwas pantotenowy)
  • witamina B6 (pirydoksyna, pirydoksal, adermina)
  • Witamina B7 (biotyna, witamina H)
  • witamina B9/B11 (kwas foliowy)
  • witamina B12 (cyjanokobalamina)
  • Witamina P (mieszanina pochodnych flawonoidowych np. hesperydyna, rutyna)
slide26

Rozpuszczalne w tłuszczach

    • Witamina A (retinol i jego pochodne)
    • Witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
    • Witamina E (tokoferol)
    • Witamina K (fitochinon, menadion)
  • Podział ten jest istotny z co najmniej dwóch powodów:
  • czynniki zaburzające metabolizm tłuszczów w zakresie ich trawienia i wchłaniania będą zaburzały metabolizm witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
  • Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach można stosunkowo łatwo przedawkować, gdyż kumulują się w tkankach bogatych w lipidy. Z kolei witaminy rozpuszczalne w wodzie (z wyjątkiem witaminy B12) nie są magazynowane, ich nadmiar wydalany jest z moczem w ciałku nerkowym. W związku z tym, witaminy rozpuszczalne w wodzie, poza B12, w odróżnieniu od rozpuszczalnych w tłuszczach, muszą być stale dostarczane do organizmu.
zapotrzebowanie
Zapotrzebowanie

Dzienne zapotrzebowanie na witaminy jest niewielkie i liczone w miligramach (mg), a nawet w mikrogramach (μg).

Przedawkowanie, niedobór lub brak jakiejś z witamin, po wyczerpaniu zapasów organizmu, prowadzi do jednostek chorobowych, które nazywamy w zależności od zaawansowania hiperwitaminozą (przedawkowanie), hipowitaminozą (niedobór częściowy) lub awitaminozą (całkowity brak).

Związki organiczne, które dopiero w organizmie zostają przekształcane w odpowiednią witaminę, nazywa się prowitaminami.

czy wiesz e
Czy wiesz że…

Rośliny potrzebują również witamin, lecz potrafią je same syntetyzować, czyli wytwarzać i wykorzystywać do własnych celów. Organizmy roślinne, w przeciwieństwie do człowieka i zwierząt, umieją wytwarzać własne substancje odżywcze, a z zewnątrz pobierają tylko substancje mineralne i wodę.

Okazuje się, że witaminy to pojęcie relatywne, zależne od gatunku. Na przykład człowiek, małpa i świnka morska nie potrafią syntetyzować kwasu askorbinowego, dlatego dla tych gatunków jest on witaminą C (czyli substancją niezbędną dla ich organizmu, którą muszą oni otrzymywać z zewnątrz). Natomiast organizm szczura, któremu ta substancja też jest potrzebna, jest w stanie ją sam syntetyzować.

aby zapobiec stratom witamin
Aby zapobiec stratom witamin
  • Kupuj zawsze świeże produkty, a szczególnie warzywa i owoce (tylko taką ilość, którą możesz zużyć w ciągu kilku dni).
  • Poddawaj produkty minimalnej obróbce (takiej jak krajanie czy szatkowanie).
  • Przyrządzaj potrawy jak najkrócej przed podaniem.
  • Nie trzymaj długo mrożonek i żywności w puszkach (przechowywane dłużej niż 3 miesiące tracą aż 75% witamin!).
  • Fasolę, groch, makaron, ryż, mąkę przechowuj w ciemnych pojemnikach, gdyż promienie nadfioletowe niszczą zawartą w nich witaminę B2.
witamina a
Witamina A

Witamina A – zbiorcza nazwa grupy organicznych związków chemicznych (retinoidów, z których najważniejszy jest retinol), pełniących w organizmie funkcję niezbędnego składnika pokarmowego, rozpuszczalnej w tłuszczach witaminy.

Witamina A jest jedną z najwcześniej odkrytych witamin. Skutki jej niedoboru znane były już w starożytnym Egipcie, Grecji oraz Rzymie i określane były nazwą kurza ślepota lub ślepota zmierzchowa. Chorobę tę leczono podając gotowaną lub surową wątrobę. Dopiero na przełomie XIX i XX wieku udało się ustalić związek pomiędzy nieprawidłowym odżywianiem a rozwojem kurzej ślepoty.

W pożywieniu pochodzenia zwierzęcego, podstawową formą w jakiej występuje witamina A jest ester – palmitynianretinolu, który w jelicie cienkim ulega deestryfikacji do alkoholu – retinolu. Inne ważne pochodne związane z aktywnością witaminy A to: retinal (aldehyd) i kwas retinowy (tretynoina).

r d a pokarmowe witaminy a
Źródła pokarmowe witaminy A

Głównym źródłem aktywnych form witaminy A w organizmie jest spożywana z pokarmem pochodzenia roślinnego prowitamina A (głównie β-karoten). Innym bogatym źródłem witaminy A jest wątroba zwierząt.

Najwięcej prowitaminy A zawierają: marchew, liście brokułu, słodkie ziemniaki, jarmuż, szpinak, dynia, kapusta warzywna pastewna.

W organizmie ludzkim enzymem odpowiedzialnym za przekształcenie β-karotenu w retinal jest dioksygenazaβ-karotenowa.

znaczenie witaminy a
Znaczenie witaminy A

Witamina A spełnia wiele ważnych fizjologicznych funkcji.

* istotna rola w odbieraniu bodźców wzrokowych w siatkówce oka

* odpowiada za integralność błon komórkowych

* prawidłowe funkcjonowanie komórek tkanki nabłonkowej, zarówno pokrywających jak wydzielniczych i czuciowych

* regulacja wzrostu tkanki nabłonkowej i innych komórek organizmu

* utrzymuje prawidłowy stan skóry, włosów i paznokci

* zapewnienie normalnego wzrostu kości i zębów przez regulację aktywności komórek tkanki kostnej

* chroni nabłonek układu oddechowego przed drobnoustrojami

Kwas retinowy:

* odpowiada za prawidłowe wytwarzanie kolagenu

* różnicowanie komórek

* działanie przeciwnowotworowe: w ostrych białaczkach szpikowych hamuje proliferację komórek, aktywuje limfocyty

niedob r witaminy a
Niedobór witaminy A

Niedobór witaminy A wywołuje keratynizację nabłonków:

* oka

* dróg oddechowych

* dróg pokarmowych

* rogówki

Skutki niedoboru:

* kseroftalmia – wysychanie spojówek i rogówek

* kruche, wolno rosnące paznokcie

* suchość skóry, czasem objawiająca się zaczerwionymi obszarami

* brak apetytu

* ślepota zmierzchowa (tzw. "kurza ślepota")

* pogorszenie wzroku

* zahamowanie wzrostu

* zanikanie nabłonków

* łuszczyca

* rogowiec dłoni i stóp

* trądzik pospolity

* łysienie plackowate

* skłonności do biegunek

* złe samopoczucie

slide36

W krajach, gdzie głównym składnikiem diety jest ryż, notuje się częste niedobory witaminy A. W celu umożliwienia zwiększenia spożycia witaminy A, metodami inżynierii genetycznej wyprodukowany został tzw. złoty ryż, zawierający geny z kukurydzy kodujące prowitaminę A.

slide37

Nadmiar witaminy A

Wątroby niektórych zwierząt, szczególnie polarnych, często zawierają witaminę A w ilościach toksycznych dla ludzi. Pierwsza udokumentowana śmierć (Xavier Mertz, naukowiec szwajcarski) spowodowana hiperwitaminozą A nastąpiła w styczniu 1913, podczas wyprawy na Antarktydę. Mertz, po stracie zapasów żywności, został zmuszony zjeść psy pociągowe.

Wątroba niedźwiedzia polarnego zawiera śmiertelną dla człowieka ilość witaminy A.

Objawy ostrego zatrucia powstają prawdopodobnie wskutek wzrostu ciśnienia śródczaszkowego:

* wymioty

* nudności

* bóle głowy

* zaburzenia koordynacji mięśniowej

Zatrucie przewlekłe

* wady wrodzone u dzieci matek z hiperwitaminozą w czasie ciąży

* zaburzenia wątroby

* zmniejszone uwapnienie kości mogące doprowadzić do osteoporozy

* bóle stawów

witamina b
Witamina B

Witaminy B - grupa rozpuszczalnych w wodzie witamin ważnych dla metabolizmu komórek.

* Witamina B1 (tiamina)

* Witamina B2 (ryboflawina)

* Witamina B3 (niacyna), inaczej Witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego

* Witamina B5 (kwas pantotenowy)

* Witamina B6 (pirydoksyna, pirydoksal)

* Witamina B7, nazywana witaminą H (biotyna)

* Witamina B8, (inozytol) nie jest dłużej klasyfikowany jako witamina, gdyż jest syntetyzowany przez organizm

* Witamina B9, kwas foliowy

* Witamina B12 (cyjanokobalamina)

r d a witaminy b
Źródła witaminy B

Witamina B1 występuje wszędzie, a szczególnie dużo jej jest w tkankach aktywnych metabolicznie (wątroba, serce), a także w: produktach zbożowych grubego przemiału, mięsie, wędlinach (szczególnie w wieprzowinie), roślinach strączkowych – grochu, fasoli oraz drożdżach, orzechach, słoneczniku, rybach, owocach i warzywach. Tiamina jest zgromadzona głównie w warstwie zewnętrznej ziaren zbóż, dlatego też procesy technologiczne polegające na łuskaniu i polerowaniu zubażają mąkę w tę witaminę. Tiaminę odkrył Kazimierz Funk w 1911 roku.

Zapotrzebowanie

Około 1,6 mg na dobę.

rola w organizmie
Rola w organizmie

Rozpuszczalna w wodzie, odgrywa zasadniczą rolę w procesach oddychania tkankowego, głównie w przemianie węglowodanów jest częścią składową koenzymu karboksylazy (pirofosforanu tiaminy). Tiamina przyspiesza gojenie się ran i wykazuje działanie uśmierzające ból.

skutki niedoboru
Skutki niedoboru

· zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego: uczucie osłabienia, zmęczenie, oczopląs, zaburzenia pamięci, koncentracji, depresja,

· niewydolność krążenia: przyspieszona akcja serca, powiększenie wymiarów serca, obrzęki kończyn górnych i dolnych,

· zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego: utrata łaknienia, nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha, brak apetytu, spadek wagi.

W przypadku silnej awitaminozy B1 może wystąpić choroba beri-beri, objawiająca się zaburzeniami pracy neuronów i włókien mięśniowych, co powoduje bóle kończyn, osłabienie mięśni, drżenie, niewydolność układu krążenia.

Alkohol rozkłada witaminę B1, co powoduje, że ludzie nadużywający alkoholu powinni szczególnie dbać o dostarczanie jej do organizmu.

Normalnie odżywiając się, nie można doprowadzić do niedoboru witaminy B1.

skutki nadmiaru witaminy b
Skutki nadmiaru witaminy B

Możliwe tylko w wypadku zastrzyków – osłabienie, obrzęki, poty, nudności, zmęczenie, duszność, obrzęk krtani, zawroty głowy, drżenie mięśni, zaburzenia rytmu serca, reakcje alergiczne, a w skrajnych przypadkach może dojść do śmierci.

witamina c
Witamina C

Kwas askorbinowy (witamina C) – organiczny związek chemiczny, pochodna glukozy o wzorze sumarycznym C6H8O6. W warunkach standardowych jest białym, krystalicznym ciałem stałym. Dobrze rozpuszcza się w wodzie, roztwór ma odczyn kwasowy.

r d a w po ywieniu
Źródła w pożywieniu

Świeże owoce i warzywa (szczególnie zielonoliściaste)[9][10]:

* acerola (w 100 g owoców – 1400–2500 mg)

* gwajawa (w 1 owocu – 165 mg)

* winogrona

* papryka

o czerwona (w 1 szt. – 141 mg)

o zielona (w 1 szt. – 95 mg)

* koper ogrodowy

* owoce dzikiej róży ok. 1000 mg /100 g owoców

* owoce cytrusowe:

o cytryny (w 100 g owocu – 53 mg)

o pomarańcze (w 1 owocu – 70 mg)

o grejpfruty (sok z 1 owocu – 75 mg)

* kiwi (w 1 owocu – 74 mg)

slide48

* melon kantalupa (w połówce – 113 mg)

* ananasy

* czarne i czerwone porzeczki

* truskawka (w porcji 140 g – 84 mg)

* jagody czarnego bzu

* maliny

* jeżyny

* brukselka (porcja 6 szt. – 78 mg)

* kapusta

* kalafior (porcja 85 g – 36 mg)

* rzepa

* cebula zwyczajna

* szpinak

* brokuły

* groszek zielony

* kalarepa

* szparagi

* jabłka

* soja

* ziemniaki – główne źródło witaminy C dla mieszkańców wielu krajów

* pomidory (gotowane porcja 225 g – 45 mg)

* karczochy

rola w organizmie1
Rola w organizmie

Witamina C odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu ludzkiego organizmu. Bierze m.in. udział w przemianach tyrozyny, syntezie steroidów nadnerczowych. Ma również wpływ na zachowanie prawidłowego potencjału oksydacyjnego w komórce.

Badania wskazują brak wpływu zażywania witaminy C na ryzyko pojawienia się przeziębienia oraz mały wpływ na czas jego trwania (skrócenie czasu o 14% dla dzieci i 8% dla dorosłych). Wyjątkiem była grupa uczestników maratonów, narciarzy i żołnierzy przebywających w bardzo niskich temperaturach lub poddanych intensywnemu wysiłkowi fizycznemu, u których zaobserwowano 50% zmniejszenie występowania przeziębienia przy zażywaniu 2 g witaminy C dziennie.

Rekomendowane spożycie witaminy C dla dorosłego człowieka wynosi od 45 do 90 mg na dobę. Organizmy większości zwierząt i roślin wytwarzają ten związek. Wyjątkiem są organizmy ssaków naczelnych, w tym człowieka, świnki morskiej i niektórych gatunków nietoperzy, którym musi być ona dostarczona z zewnątrz.

skutki niedoboru1
Skutki niedoboru

Szkorbut, samoistne krwawienia, uszkodzenia naczyń krwionośnych, krwawe wybroczyny, złe gojenie i odnawianie się ran, rozpulchnienie dziąseł, zmiany w zębach (np. zgorzel), bolesność stawów i mięśni, obrzęki kończyn, osłabienie, utrata apetytu, obniżenie wydolności fizycznej, depresja, osteoporoza, niedokrwistość mikrocytarna niedobarwliwa, nadczynność gruczołu tarczowego, zaburzenia neurologiczne, wtórne infekcje, schorzenia żołądka, zapalenie błony śluzowej, przedłużenie okresu zaziębienia organizmu i trudności w leczeniu zakażeń. Ostatecznie może prowadzić do śmierci.

skutki nadmiaru
Skutki nadmiaru

Kwas askorbinowy nie jest toksyczny, ale przyjmowany w nadmiarze może wywoływać dolegliwości żołądka, nudności, biegunkę, wymioty, wysypkę skórną, obniżać odporność po radykalnym zmniejszeniu dawki. Jednak mimo tego wszystkiego zazwyczaj jego nadmiary wydalane są z organizmu wraz z moczem.

Stosowanie wyższych niż zalecane dawek witaminy C w czasie ciąży może być szkodliwe dla płodu.

witamina d
Witamina D

Witamina D– grupa rozpuszczalnych w tłuszczach steroidowych organicznych związków chemicznych, które wywierają wielostronne działanie fizjologiczne, przede wszystkim w gospodarce wapniowo-fosforanowej oraz utrzymywaniu prawidłowej struktury i funkcji kośćca.

Witaminy D w organizmie człowieka tradycyjnie zalicza się do witamin, jednak spełniają one rolę prohormonów, ponieważ w wyniku przekształceń metabolicznych powstaje aktywna biologicznie postać – 1α,25-dihydroksycholekalcyferol.

W farmakoterapii witamina D znajduje zastosowanie przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu krzywicy, osteomalacji i osteoporozy.

r d a witaminy d
Źródła witaminy D

Pod wpływem światła słonecznego w drożdżach i roślinach powstaje ergokalcyferol.

Najwięcej cholekalcyferolu zawiera mięso niektórych ryb (łosoś, dorsz, tuńczyk, śledź, makrela, sardynki, węgorz i inne) oraz tran. Ważnymi źródłami cholekalcyferolu są: wątroba, ser, żółtko jaj i niektóre grzyby.

W celu zapobieżenia ewentualnym niedoborom witaminy D, niektóre produkty spożywcze są w nią wzbogacane. W USA: mleko i jogurt, płatki śniadaniowe, sok pomarańczowy oraz margarynę. W krajach europejskich są to: margaryna i płatki śniadaniowe. W Polsce obligatoryjnie margaryny wzbogaca się w witaminy A i D.

Zawartość witaminy D w polskich produktach żywnościowych

Zawartość witaminy D

węgorz świeży 1200 IU/100 g

śledź marynowany 480 IU/100 g

śledź w oleju 808 IU/100 g

dorsz świeży 40 IU/100 g

łosoś (gotowany/pieczony) 540 IU/100 g

makrela (gotowana/pieczona) 152 IU/100 g

ryby z puszki (tuńczyk, sardynki) 200 IU/100 g

żółtko jajka 54 IU/żółtko

ser żółty 7,6-28 IU/100 g

pokarm kobiecy 1,5-8 IU/100 ml

mleko krowie 0,4-1,2 IU/100 ml

skutki niedoboru2
Skutki niedoboru

Przyczynami niedoboru są małe spożycie w połączeniu z małą ekspozycją na słońce (UVB) i różne zaburzenia, w tym rzadko dziedziczne, takie jak zaburzenia wchłaniania, choroby zakłócające przemianę witaminy D w wątrobie i nerkach w jej aktywne biologicznie metabolity.

Awitaminoza grozi krzywicą u dzieci i młodzieży, rozmiękaniem kości (osteomalacja) i osteoporozą u dorosłych, złamaniami, skrzywieniami i zwyrodnieniami układu kostnego, zniekształceniami sylwetki, złym funkcjonowaniem układu nerwowego i mięśniowego, zapaleniem spojówek, stanami zapalnymi skóry, osłabieniem organizmu i zmniejszeniem odporności, pogorszeniem słuchu, osłabieniem i wypadaniem zębów oraz zwiększeniem się ryzyka chorób autoimmunologicznych, zwłaszcza cukrzycy typu I, raka pęcherza moczowego, piersi, jelita grubego, okrężnicy i jajnika. Osoby z chorobą Parkinsona i stwardnieniem rozsianym mają niższe stężenie witaminy D w surowicy.

Skóra o ciemnej karnacji produkuje witaminę D około sześciu razy wolniej, na skutek pochłaniania promieniowania UV przez melaninę. Powoduje to, że Murzyni mają przeważnie o połowę mniejsze stężenie witaminy D we krwi niż biali. Kremy ochronne redukują jej produkcję o około 98%.

Dzienna dawka witaminy D u osoby o jasnej karnacji powstaje w trakcie 5-15 minutowej ekspozycji między godziną 10 a 15. Dorosła kobieta (o jasnej karnacji) podczas opalania w bikini, wytwarza około 10 000 IU w czasie 15-20 min.

Obecnie trwają badania weryfikujące zalecane dzienne spożycie witaminy D.

skutki nadmiaru1
Skutki nadmiaru

Nie jest możliwe wywołanie hiperwitaminozy przy zwykłej diecie lub intensywnej ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. Nadmierna ilość promieni UV rozkłada witaminę D do suprasterolu zapobiegając nadprodukcji. Do przedawkowania witaminy D podawanej doustnie dochodzi rzadko, ponieważ wymaga podawania przewlekle dużych dawek tej witaminy. Poziom witaminy D przekraczający 200 ng/ml (500 nmoli/L) uważa się za potencjalnie toksyczny prowadzący do hiperkalcemii i hiperfosfatemii.

Występujące objawy są związane z hiperkalcemią – nudności i wymioty, brak apetytu, zaparcia, osłabienie i łatwe męczenie się, nadmierne pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, świąd skóry, bóle głowy. Przy towarzyszącej hiperkalciurii może dochodzić do tworzenia złogów nerkowych (kamica nerkowa), a także zwapnień (nefrokacynoza), następnie doniewydolności nerek. Złogi wapniowe mogą pojawiać się w tkankach: np. tętnicach, sercu, płucach. U dzieci można zaobserwować opóźnienia w rozwoju psychomotorycznym.

witamina k
Witamina K

Witaminy K - grupa związków chemicznych, będących pochodnymi 2-metylo-1,4-naftochinonu. Organizm człowieka potrzebuje około 2 mg witaminy K na dobę. W organizmie podlega ona procesowi regeneracji w wątrobie w cyklu witaminy K. Może być również produkowana przez bakterie znajdujące się w jelicie grubym.

funkcje witaminy k
Funkcje witaminy K

* utrzymanie prawidłowego stężenia czynników krzepnięcia

* syntezę i utrzymanie prawidłowego stężenia naturalnych czynników krzepnięcia, a także białek wiążących wapń w nerkach, łożysku i płucach.

Funkcje witamin K w organizmie:

* regulują wytwarzanie protrombiny

* zapewniają krzepliwość krwi i powodują zatrzymanie krwawienia

* zmniejszają nadmierne krwawienia miesiączkowe

* odgrywają rolę w gospodarce wapniowej i mineralizacji tkanek

* hamują rozwój raka piersi, jajnika, okrężnicy, mineralizacji tkanek

* hamują rozwój raka piersi, jajnika, okrężnicy,żołądka, pęcherzyka żółciowego, wątroby i nerki

skutki niedoboru i nadmiaru witaminy k
Skutki niedoboru i nadmiaru Witaminy K

Niedobórwitaminy K powoduje:

* słabą krzepliwość krwi,

* łatwość powstawania krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych,

* problemy z gojeniem się ran,

* trudności w mineralizacji kości,

* zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów, zapalenie jelita, biegunki.

Nadmiarwitamin K może powodować:

* rozpad krwinek czerwonych,

* niedokrwistość,

* nadmierne wydzielanie potu,

* uczucie gorąca,

* u niemowląt - żółtaczkę i uszkodzenia tkanki mózgowej.

witamina e
Witamina E

Witamina E– grupa organicznych związków chemicznych Stosowana jako dodatek do żywności o numerze E306 (ponadto syntetyczne tokoferole noszą numery E307-309).

Zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, jest głównym przeciwutleniaczem występującym w komórkach.

rola w organizmie2
Rola w organizmie

Witamina E jest głównym antyoksydantem który chroni komórki przed utleniaczami. Bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych do komórek. Wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych oraz chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem. Wykorzystywana jest też do leczenia męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy oraz chorób serca. Dym tytoniowy sprzyja degradacji witaminy E. Zapotrzebowanie człowieka wynosi 8–13 mg na dobę.

znaczenie w chorobach serca
Znaczenie w chorobach serca

Suplementacja witaminy E nie zapobiega zawałowi mięśnia sercowego. Jak dotąd przeprowadzono tylko jedno badanie na ten temat, wykonane w latach 90. XX w., które dowiodło, że tylko u osób po zawale mięśnia sercowego podawanie bardzo dużych dawek witaminy E powoduje istotne zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia ponownego zawału. Wszystkie pozostałe badania dowodzą, że żaden z antyoksydantów, w tym i witamina E podawana jako suplement ludziom zdrowym jak i tym po zawale nie powoduje redukcji prawdopodobieństwa ponownego przebycia choroby wieńcowej.

rola w organizmie3
Rola w organizmie

Witamina E jest głównym antyoksydantem który chroni komórki przed utleniaczami. Bierze udział w dostarczaniu składników odżywczych do komórek. Wzmacnia ścianę naczyń krwionośnych oraz chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem. Wykorzystywana jest też do leczenia męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych, miażdżycy oraz chorób serca. Dym tytoniowy sprzyja degradacji witaminy E. Zapotrzebowanie człowieka wynosi 8–13 mg na dobę.

skutki niedoboru3
Skutki niedoboru

Witamina E występuje powszechnie, praktycznie nie spotykamy się z jej niedoborem. Jednakże awitaminoza może powodować: rozdrażnienie, osłabienie zdolności koncentracji, zaburzenia funkcjonowania i osłabienie mięśni szkieletowych, rogowacenie i wczesne starzenie się skóry, gorsze gojenie się ran, pogorszenie wzroku, niedokrwistość, bezpłodność, zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

skutki nadmiaru2
Skutki nadmiaru

Hiperwitaminoza witaminy E jest niemalże niemożliwa. W przypadku spożywania codziennie przez dłuższy okres dawki większej niż 1000 mg mogą wystąpić następujące objawy: zmęczenie, bóle głowy, osłabienie mięśni, zaburzenia widzenia. W świetle opublikowanych w 2007 w Journal of the American MedicalAssociation, wyników badań polegających na przeglądnięciu baz danych stosowanie witaminy E (podobnie jak witaminy A, beta-karotenu) może zwiększać śmiertelność wśród osób je stosujących

Stosowanie wyższych niż zalecane dawek witaminy E w czasie ciąży może być szkodliwe dla płodu.

slide74

Sole mineralne są to niezbędne do życia człowieka związki, zapewniające prawidłowy rozwój, reprodukcję oraz zdrowie przez cały okres trwania życia. Składnikami mineralnymi organizmów roślinnych i zwierzęcych nazywa się te składniki, które po spaleniu pozostają w postaci popiołu. Składniki mineralne stanowią około 4% masy ciała. Na tę ilość składa się 46 składników, a 30 z nich uważa się za niezbędne do życia. Składniki mineralne przyjmuje się prawie wyłącznie z pożywieniem, gdyż organizm człowieka nie ma możliwości ich wytwarzania.

slide75

Biorąc pod uwagę zawartość w organizmie człowieka oraz dzienne zapotrzebowanie składniki mineralne dzielą się na: -makroelementy (dzienne zapotrzebowanie przekracza 100 mg/osobę) i są to: Ca, P, Mg, K, Na, Cl, S -mikroelementy (dzienne zapotrzebowanie poniżej 100 mg/osobę) - Fe, Zn, Cu, F, J, Se, Ch. Wszystkie makroelementy są niezbędnymi składnikami odżywczymi, które muszą być dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem. Natomiast nie wszystkie mikropierwiastki są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania.

slide76

Rola soli mineralnych w organizmie: -stanowią materiał budulcowy: kości, zębów, skóry i włosów (Ca, P, Mg, S, F) -wchodzą w skład związków o podstawowym znaczeniu dla funkcjonowania organizmu, np.: hemoglobiny, mioglobiny (Fe), tyroksyny (J), witaminy B12 (Co), ATP, ADP (P) oraz enzymów (Zn, Mn) -odgrywają podstawową rolę w gospodarce wodno - elektrolitowej (Na, K, Cl) oraz w utrzymaniu równowagi kwasowo - zasadowej i pobudliwości nerwowo-mięśniowej

slide77
Wapń

Wapń (Ca, łac. calcium) – nazwatapochodziodłacińskiegorzeczownikacalx – wapno, cooznaczawięc "metal z wapna", pierwiastekchemiczny z grupymetali ziem alkalicznych w układzieokresowym.

Wapńtosrebrzystobiałymetal. Na powietrzuszybkopokrywasięwarstwątlenkuCaO, musiwięcbyćprzechowywany w nafcie, podobniejaksód i potas. Metalicznywapńmatwardośćzbliżoną do ołowiu, możnakroićgonożem, jednakdodany do innychmiękkichmetaliznaczniezwiększa ich twardość.

Wapńwystępuje na górnychwarstwachZiemi w ilości 3,54%. Główneminerały i skałytokalcyt, aragonit, marmury, kreda, wapienie, gips, anhydryt, dolomit, fluoryt, apatytorazwielekrzemianów.

rola w organizmie4
Rola w organizmie

-podstawowyelementbudulcowyszkieletu

-przekazywanieimpulsównerwowych (w synapsach)

-generowanieskurczówmięśni poprzecznieprążkowanych

-wpływ na pracęmięśniasercowego

-aktywatorniektórychczynników w procesiekrzepnięciakrwi

-gospodarkaelektrolitowa

-reakcjeobronneorganizmu

-działanieprzeciwzapalne, przeciwalergiczne, przeciwobrzękowe

skutki niedoboru4
Skutkiniedoboru

-osłabieniekości i szkieletu, zaburzeniawzrostu u dzieci

-osteoporoza  u dorosłych

-podatność zębów na próchnicę

-zaburzenia w pracy układunerwowego i mięśniowego

-zaburzeniarównowagibiochemicznej

r d a
Źródła

-mleko i przetworymleczne,

-fasola, rybymorskie,

-warzywaliściaste,

-suszoneowoce

nadmiar
Nadmiar

-zaparcia

-nudności

-brakapetytu

-powstawaniekamieninerkowych

-obniżeniewchłanianiacynku i żelaza

-szkodzisercu

elazo
Żelazo

Żelazo (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupypobocznej o dużymznaczeniugospodarczym, znaneodczasówstarożytnych

Czysteżelazojestlśniącym, srebrzystym, dośćtwardym i stosunkowotrudnotopliwymmetalem. Domieszkakrzemubądźwęgla, związana z procesemotrzymywaniametalu z rudżelaza, zwiększagłębokość i szybkośćkorozji. Od wiekówjeststosowane w formiestopów z węglemzwanymżeliwem i staląorazstopów z manganem, chromem, molibdenem, wanadem i wielomainnymi (sątotzw. stalestopowe).

Opróczminerałów, dużeznaczenietechnologicznemająkarbonylkowekompleksyżelaza, któreotrzymujesię z chlorkówżelaza i któresąkatalizatoramilicznychreakcjiorganicznych. Żółtychlorekżelaza(II) o kwaskowymsmaku, jestpodawanyprzyniedokrwistości.

rola w organizmie5
Rola w organizmie

-budowaczerwonychkrwinekibarwnikamięśni

-oddychaniekomórkowe

-w hemoglobinieimioglobiniestanowipodstawowypierwiasteksłużący do transportu, a takżekumulowaniamolekularnegotlenu.

-żelazozawarte w enzymachbierzeudział w przemianachaerobowych (procesybiochemiczne z udziałemtlenu)

-wchodzi w składcytochromów (białekuczestniczących w transporcieelektronów w procesiefosforylacjioksydacyjnej)

-bierzeudział w wytwarzaniuwysokoenergetycznychwiązańfosforowych

-wchodzi w składotoczkimielinowejiwypustekneuronów

skutki niedoboru5
Skutkiniedoboru

-permanentneuczuciezmęczenia

-znacznezmniejszeniesprawnościfizycznejdrażliwość

-bóległowy

-zaburzeniaodżywczeskóry i błonśluzowychow

-wypadaniewłosów

-anemięwywołanąniedokrwistością

r d a1
Źródła

-żółtkajaj-wątroba, płuca-mięso-kaszanka

-czarnysalceson-orzechy-roślinystrączkowe

nadmiar1
Nadmiar

-bladość,wyczerpanie

-podatność na zmęczenie

-bóległowy

-skłonność do omdleń

-bezsenność

-blednica (chloresis)

-anemia

magnez
Magnez

Magnez (Mg, łac. magnesium) – pierwiastekchemiczny, metal ziem alkalicznych (drugagrupagłównaukładuokresowego). Izotopystabilnemagnezuto 24Mg, 25Mg oraz 26Mg.

Magnezjestjednym z najpospolitszychpierwiastków, występuje w skorupieziemskiej w ilości 2,74% podpostaciąminerałów: dolomitu, magnezytu, kizerytu, biszofitu, karnalitu, kainitu i szenitu. W wodziemorskiejwystępuje w ilościokoło 1200 ppm, w postaciroztworusoli Mg2+. Nie występuje w postacipierwiastkowej.

Magnezmetalicznywykorzystujesię w chemiiorganicznej do otrzymywaniazwiązkówGrignarda, oraz w postaciprętów do ochronyprzedkorozjąpojemnościowychpodgrzewaczywody, wykonanychzestali (anodamagnezowa, montowanawewnątrzzbiornika)

rola w organizmie6
Rola w organizmie

-jestniezbędny w organizmieczłowieka do działaniaokoło 80 enzymów i aktywacjiwitaminy B1

-drenujewątrobę, powiększającwydzielanieżółci,

-normalizujefunkcjonowanieworeczkażółciowego

-jestantyseptykiemwewnętrznym i zewnętrznymorazsładnikiembarieryobronnejorganizmu

-regulujeprzemianęwapniową, a takżewzmagaakcjęobronnąorganizmu

-zwalczauczulenia i procesystarzenia,

-działaprofilaktycznie na zapalenieżył

-przywracaodczynkwaśnymoczupoprzezobniżeniealkalozykrwi

-bierzeudział w procesietermoregulacji,

slide89
-rozpuszczakamienienerkowe

-wzmacniaukładsercowo-naczyniowy

-zmniejszatoksycznośćjonówcynku

-ułatwiawydalanieołowiu z organizmu

-przeciwdziałaschorzeniompęcherzamoczowego, zapaleniaprostaty i jejprzerostu

-normalizujefunkcjonowanietrzustki

-przeciwdziałazaburzeniomwzrostu u młodzieży, zaburzeniom u kobietkarmiących

-bierzeudział w procesiekrzepnięciakrwi

-jestniezbędny w procesiepowstawaniaestrogenów

skutki niedoboru6
Skutkiniedoboru

-bolesneskurczełydek

-uczuciaodrętwienia i mrowienia w kończynach

-wzmożonewypadanie włosów

-łamaniesiępaznokci

-rozdrażnienia, lęki, stanzagubienia

-próchnica zębów

-zespółniespokojnychnóg

-trudności w koncentracji

-zaburzeniasnu, nocnepoty

-zaburzenie depresyjne

slide91
-bóległowy, mdłości

-nadcisnienie

-miażdżyca

-biegunka

-astma

-migrena

-zatrucie ciążowe

-bolesne miesiączkowanie

-nagłezawrotygłowy

r d a2
Źródła

-roślinystrączkowe-produktyzbożowe-warzywazielone-podroby-migdały, orzechy-morele, figi, banany-kakao

nadmiar2
Nadmiar

-zmniejszawydolnośćorganizmu-nadwrażliwośćnerwowo-mięśniowa-bolesnekurczemięśni-bóległowy-utratałaknienia-ogólneosłabienie-zaburzeniarytmuserca-depresje, drażliwość-zaburzeniasnu

slide95

2. Od czego zależy zapotrzebowanie pokarmowe

Potrzeby pokarmowe każdego człowieka są zależne od :-wieku-płci-wzrostu-trybu życia-stanu zdrowia osoby-rodzaju wykonywanych czynności.

slide96

3. Indeks BMI

BMI to skrót z języka angielskiego 'body mass index', czyli wskaźnik masy ciała. Wskaźnik BMI to zależność pomiędzy masą ciała a wzrostem. BMI obliczamy przez podzielenie masy ciała podanej w kilogramach przez kwadrat wysokości podanej w metrach. Obliczając BMI możemy określić czy jest się w grupie ryzyka związanym z zaburzeniami wagi ciała. BMI nie jest wiarygodnym wskaźnikiem zagrożenia chorobami ale obliczając wskaźnik BMI możemy uzyskać pierwszy sygnał, że waga ciała jest nieprawidłowa.

slide100

4. WARUNKI ZDROWEGO ODŻYWIANIA SIĘ

Dużonapojów

Codzienniepowinnosięwypijać co najmniej 2 litrypłynów. Najlepiejnadająsię: wodamineralna, herbatyziołoweiniesłodzonesokiowocowe.

slide101

Zredukowanieilościspożywanychtłuszczy

Zalecasięzmniejszenieilościspożywanychtłuszczy. Dziennieniepowinnosięprzekraczaćgranicy 60 gram tłuszczy. Wskazane jest spożywanieniskotłuszczowychproduktów, takichjak n. p. chudemięsairyby, ziemniaki, ryż, makaron, warzywaiowoce.

slide102

Zredukowanieilościspożywanychmięs

Spożywaniemięsadwarazy w tygodniu w zupełnościwystarczyabypokryćzapotrzebowanienażelazo. Zalecasięprzyrządzaniechudychmięs, takichjakmięso z kurczakaczyindyka.

slide103

Dużowarzywiowoców

Spożywanie 5 porcjiwarzywlubowocówrozłożonych w ciągudnia jest jaknajbardziejwskazane. W ten sposóborganizmzostajezaopatrywany w cennewitaminyisubstancjemineralneorazwspomagającezdrowiedrugorzędnesubstancjeroślinne.

slide104

Spożywanierybyraz w tygodniu

Regularnespożywanieryb jest szczególniezalecanezewzględunazawarte w nichwysokowartościowebiałka, wielokrotnienienasyconekwasytłuszczowe (omega-3) orazwitaminy D oraz B12. Poza tymrybymorskiezawierającennydlazdrowiajod. KUP OMEGA-3

slide105

Regularnespożywanieproduktów

pełnozbożowych

Produkty z białejmąkiczyoczyszczonyryż, zastąpićproduktami z pełnegoziarnajak n. p. grykaczyproso.

slide106

Unikać soli

Sólwiążeniepotrzebniewodę w organizmie, dlategozalecasięprzyprawianieziołami.

slide107

Zdrowetłuszcze / oleje

Zalecasięstosowanietłuszczyiolejówpochodzeniaroślinnego, bogatych w nienasyconekwasytłuszczowen.p. oliwa z oliwek

slide108

Oszczędnie z alkoholem

Alkoholpowinienbyćspożywanyprzyspecjalnychokazjach w umiarkowanychilościach. Czerwone wino, któremuprzypisujesiępozytywnywpływnaukładkrwionośny, powinnorównieżbyćspożywane z umiarem.

slide109

Rozkoszowaniesięsmakiem

Ważnazasadą jest czerpanieprzyjemności z jedzeniabądźjegoprzyrządzania. Osobyprzestrzegającezasadzdrowegoodżywianiamogąpozwolićsobieodczasu do czasunachwilezapomnienia, jednak to zdroweposiłkismakująnajlepiej.

slide110

5. Piramida żywieniowa

Piramida żywieniowa to przedstawienie w formie graficznej właściwych zasad odżywiania się. Na dole piramidy znajdują się produkty, które powinniśmy najczęściej spożywać, na samym zaś szczycie – te, które powinniśmy całkowicie wyeliminować lub znacznie ograniczyć ich spożycie. Przez lata piramida ulegała licznym zmianom. Ta, którą przedstawiamy, to jej najnowsza wersja, przygotowana przez Amerykański Departament Rolnictwa, który w 1992 roku jako pierwszy wprowadził pojęcie piramidy żywieniowej.

slide112

1 piętro.

Do nowej piramidy, oprócz produktów spożywczych, włączono aktywność fizyczną oraz kontrolę wagi (obliczanie wskaźnika BMI)

2 piętro.

Tam znajdują się produkty zbożowe, pełnoziarniste, z mąki żytniej i razowej, makarony z pszenicy durum i razowe, brązowy ryż, naturalne musli (3–4 razy dziennie). Ten poziom to również zdrowe tłuszcze nasycone (olej słonecznikowy, rzepakowy, oliwa z oliwek).

3 piętro.

Owoce i warzywa. Owoce rzadziej (2 porcje dziennie), warzywa – w nieograniczonych ilościach.

4 piętro.

Nasiona i orzechy oraz warzywa strączkowe – groch, fasola, bób, soja, soczewica.

5 piętro.

Drób, jajka i ryby – nie muszą być spożywane codziennie, każdego dnia można wybrać 1–2 produkty z tej grupy.

6 piętro.

Nabiał – 1–2 porcje dziennie plus suplementy wapnia.

7 piętro.

Na szczycie zakazane przyjemności – fastfoody, produkty pszenne, czerwone mięso, słodycze, tłuszcze nasycone i trans, sól.

slide113

6. ZDROWE POTRAWY

Fasolka szparagowa z cytryną i włoskimi orzechami

Metodaprzygotowania

1.

Nagrzaćpiekarnik do 190°C. Ułożyćorzechy w jednejwarstwienablasze do pieczenia. Prażyć w rozgrzanympiekarniku, ażsięlekkozarumienią, około 5 do 10 minut.

2.

Ułożyćfasolkęnasiciegarnka do gotowanianaparzeipostawićsitonagarnku z 2,5 cm wrzątku. Gotować w ten sposóbod 8 do 10 minutlubażfasolkabędziemiękka, ale wciążjasnozielona.

3.

Włożyćugotowanąfasolkę do dużejmiskiiwymieszać z masłem, sokiem z cytrynyiskórką z cytrynyorazdoprawićsoląipieprzem. Przełożyćnapółmiseklubsalaterkęiposypaćprażonymiorzechami. Podawać.

Składniki

60 g (1/2 szkl.) posiekanych orzechów włoskich

500 g fasolki szparagowej, przyciętej i pokrojonej na 5 cm kawałki

2,5 łyżki roztopionego masła

1 cytryna: skórkę zetrzeć, sok wycisnąć

sól i pieprz do smaku

slide114

Kanapka warzywna

Składniki

2 grube kromki pieczywa pełnoziarnistego

2 łyżki serka śmietankowego o temperaturze pokojowej

6 plasterków ogórka

2 łyżki kiełków lucerny

1 łyżeczka oliwy z oliwek

1 łyżeczka czerwonego octu winnego

1 pomidor pokrojony w plasterki

1 liść sałaty

30 g marynowanych papryczek peperoni pokrojonych w plasterki

1/2 rozgniecionego awokado

Metoda przygotowania

1.

Na każdej kromce chleba rozsmarować 1 łyżkę serka. Na jednej kromce ułożyć warstwę plasterków ogórka, przykryć kiełkami i skropić oliwą i octem. Następnie położyć plasterki pomidora, liść sałaty i plasterki papryczek. Na drugiej kromce rozsmarować purée z awokado. Złożyć kanapkę. Podawać.

slide116

Anoreksja dotyczy przede wszystkim kobiet. Jednak statystyki pokazują, że zaburzenie to dotyka coraz większej ilości mężczyzn. Obniża się także przeciętny wiek osób chorujących - przestają zadziwiać przypadki anoreksji u dziewczynek w wieku poniżej 12 lat.

przyczyny anoreksji
Przyczyny Anoreksji
  • Zaburzone postrzeganie obrazu własnego ciała – chorzy nie zdają sobie sprawy z tego, jak bardzo są wyniszczeni, nie widzą swojej chudości.
  • Niezadowolenie z figury – prowadzi do obsesyjnego myślenia o jedzeniu i strachu przed przybraniem na wadze, co powoduje stosowanie diet odchudzających zwiększających ryzyko zaburzeń jedzenia.
  • Przekonanie, że szczupła sylwetka jest pomocą w życiu – wiele nastolatek jest przekonanych, że ładna figura pomoże im zdobyć dobrą pracę, znaleźć chłopaka, zapewni sympatię rówieśników oraz pozycję w rodzinie.
  • Negatywny stosunek do dojrzewania – dziewczęta cierpiące na anoreksję unikają kontaktu z innymi osobami, zwłaszcza z chłopcami. Zaprzeczają własnej seksualności. Często towarzyszy temu poczucie niepewności własnej atrakcyjności.
  • Lęk przed “dorosłością” – część kobiet cierpiących z powodu anoreksji boi się dojrzałości fizycznej i psychicznej. W wyniku unikania jedzenia sylwetka pozostaje podobna do dziecka przed okresem pokwitania, miesiączka nie pojawia się lub zanika.
  • Niska samoocena i brak wiary w siebie – osoby chore są solidne, koncentrują się na nauce, cechuje je duża potrzeba sukcesu, ale także niepewność, lęk przed niepowodzeniami, nadmierny krytycyzm wobec siebie.
objawy
Objawy :
  • Chory zazwyczaj nagle wpada na pomysł odchudzania się, powoli popada w pewien obłęd na tym punkcie – nie pozwala komentować swojej wagi, tego co, jak i kiedy je, zaczyna ukrywać fakt niejedzenia. Obsesja potęguje się w miarę pogarszania się stanu chorego. Racje żywnościowe z czasem stają się minimalne, wystarczające na tyle, by można było żyć. Chory zaczyna unikać kontaktu z innymi ludźmi. Nie ma siły na codzienne czynności. Anoreksji często towarzyszy obsesyjne uprawianie sportów.

Anoreksja zaczyna się zupełnie niewinnie, a zadaniem ludzi bliskich choremu jest reakcja w odpowiednim momencie.

konsekwencje
Konsekwencje :
  • W przebiegu anoreksji dochodzi nie tylko do znaczących zmian w organizmie, ale także w psychice chorej osoby. W zależności od tego ile trwa choroba, jak duży jest spadek masy ciała pojawiają się kolejne następstwa. Istotny jest także fakt, że wyleczenie anoreksji nie powoduje odwrócenia wszystkich negatywnych efektów - część z nich to po prostu trwałe skutki głodówki.
uk ad pokarmowy u cz owieka
Układ pokarmowy u człowieka
  • Najważniejszym zadaniem układu pokarmowego człowieka jest pobieranie pokarmów i wody, trawienie i przyswajanie składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Nie strawione, zbędne resztki pokarmowe podlegają usunięciu (defekacja).
  • W skład układu pokarmowego człowieka wchodzą:

*przewód pokarmowy

*dwa wielkie gruczoły:

    • wątroba
    • trzustka
przew d pokarmowy
Przewód pokarmowy
  • Przewód pokarmowy dzieli się na kilka połączonych ze sobą odcinków zebranych w grupach:

jama ustna

gardło

przełyk

żołądek

jelito cienkie

jelito grube.

narz dy uk adu pokarmowego cz owieka
Narządy układu pokarmowego człowieka
  • jama ustna
  • gardło
  • przełyk
  • żołądek
  • Jelito cienkie:
  • dwunastnica
  • jelito czcze
  • jelito kręte
  • Jelito grube:
  • wyrostek robaczkowy
  • jelito ślepe (kątnica)
  • okrężnica
  • odbytnica
  • Gruczoły przewodu pokarmowego:
  • ślinianki
  • wątroba
  • trzustka
trawienie
Trawienie
  • Do przyswojenia zdecydowanej większości pożywienia (białka, tłuszcze i węglowodany) konieczne jest trawienie. W jego wyniku zachodzi proces rozkładu do substancji prostszych, które podlegają wchłanianiu. Pokarmy są trawione za pomocą soków wydzielanych przez różne gruczoły. Ślinianki i gruczoły ślinowe produkują ślinę, która zawiera amylazę ślinową. Błona śluzowa żołądka wydziela sok składający się głównie z kwasu solnego i pepsyny, jelito cienkie — tzw. sok jelitowy. Soki te różnią się składem i czynnością. Oprócz tego do jelit wydzielają dwa ważne gruczoły - wątroba (żółć) i trzustka (sok trzustkowy). Strawione składniki pokarmu ulegają wchłanianiu; odbywa się ono głównie w jelicie cienkim, a w jelicie grubym wchłaniane są tylko niektóre substancje, jak np. woda i sole mineralne.
podzia
Podział

Chemiczne dodatki do żywności można ogólnie podzielić na:

* kompozycje smakowo-zapachowe, zwane czasami mieszankami aromatyzującymi,

* barwniki do żywności (dzielą się na organiczne naturalne, syntetyczne identyczne z naturalnymi, organiczne syntetyczne, nieorganiczne syntetyczne, barwniki pochodzenia mineralnego).

* emulgatory, zagęstniki, środki spulchniające i inne środki zmieniające konsystencję produktów,

* konserwanty, przeciwutleniacze, stabilizatory - związki przedłużające trwałość produktów.

Wszystkie te dodatki mogą mieć pochodzenie naturalne jak i sztuczne. Z tego punktu widzenia dodatki te dzieli się na:

* naturalne – pochodzące bezpośrednio z produktów naturalnych,

* identyczne z naturalnymi – tzn. syntezowane przez człowieka, ale o identycznej strukturze chemicznej do związków naturalnych,

* sztuczne – syntezowane przez człowieka i o strukturze nie odpowiadającej żadnym związkom występującym naturalnie.

slide129

Podział na związki pochodzenia naturalnego i sztucznego nie jest ścisły. Każdy związek chemiczny może być produkowany różnymi metodami – może on być wyodrębniany z produktów naturalnych lub być syntezowany przez człowieka. Jeśli struktura chemiczna i czystość związków z obu źródeł jest identyczna to również mają one identyczne własności jako dodatki do żywności.

identyczny z naturalnym
"Identyczny z naturalnym"

Gdy na opakowaniu żywności spotykamy napis sztucznie barwione i aromatyzowane – oznacza to, że do zabarwienia i aromatyzacji produktu zostały użyte związki otrzymane na drodze syntetycznej i że związki te mogą posiadać inną strukturę niż te występujące naturalnie.

W przypadku kompozycji smakowo-zapachowych fakt ich zastosowania zamiast lub obok smaków prawdziwych owoców, warzyw, itp. sygnalizowany jest napisem smak identyczny z naturalnym na opakowaniu produktu żywnościowego. Dokładnie oznacza to, że wszystkie użyte związki chemiczne do wytworzenia danego wrażenia smakowego w produkcie występują w jakichś produktach naturalnych spożywanych przez ludzi. W aromacie "identycznym z naturalnym" nie ma związków chemicznych, których normalnie nie spożywa się jedząc różne owoce, warzywa, przyprawy, produkty mleczne i zbożowe. Stężenie i proporcje tych związków mogą być jednak znacząco różne od tych występujących oryginalnie w produkcie naturalnym, którego smak jest "udawany" przez daną kompozycję smakową. Związki użyte do uzyskania wrażenia smakowo-zapachowego mogą przy takim jego opisie być otrzymywane przez wyodrębnianie z produktów naturalnych jak i być syntezowane sztucznie. Struktura chemiczna tych wyprodukowanych sztucznie jest jednak identyczna ze związkami obecnymi w jakichś produktach naturalnych.

slide131

Mieszanina związków zwana "smakiem identycznym z naturalnym" jest zwykle komponowana przez wyspecjalizowane laboratoria, zatrudniające ludzi posiadających tzw. "wyobraźnię smakowo-zapachową", zwanych popularnie "nosami". Komponują oni te mieszaniny, korzystając z obszernych baz danych związków smakowo-zapachowych, ograniczając się jednak tylko do tych występujących naturalnie. Końcowa kompozycja nie ma jednak zwykle identycznego składu jak smak który "udaje" - jej zadaniem jest tylko wywołanie podobnego wrażenia z użyciem jak najmniejszej liczby jak najtańszych w produkcji związków chemicznych, występujących naturalnie.

potencjalna szkodliwo
Potencjalna szkodliwość

Wbrew rozpowszechnionym opiniom, syntetyczne dodatki do żywności są często bezpieczniejsze w użyciu od tych wyodrębnianych z produktów naturalnych. Łatwiej jest je bowiem oczyścić i kontrolować przebieg ich produkcji. W ciągu roku, przeciętny człowiek z kraju wysoko uprzemysłowionego spożywa ok. 2 kg tych dodatków. Zagrożenia jakie to powoduje są sprawą dyskusyjną. W zasadzie wszystkie dodatki znajdujące się na liście "E" są przebadane i uważane za względnie bezpieczne w użyciu, przynajmniej przez wyspecjalizowane instytucje normalizacyjne Unii Europejskiej.

Podstawowym zagrożeniem ich masowego stosowania jest fakt, że codzienny kontakt z wieloma setkami różnych związków chemicznych, w stężeniach większych niż w naturalnych produktach, wywołuje u coraz większej liczby osób (szczególnie dzieci) alergie. Nawet jeśli żaden z tych związków osobno nie jest szkodliwy, ciągłe ich spożywanie w dużych ilościach w produktach żywnościowych radykalnie zwiększa ryzyko nabycia różnego rodzaju alergii.

slide133

Z drugiej jednak strony, masowa produkcja pakowanej żywności, która jest dystrybuowana przez sieci sklepowe nie jest właściwie możliwa bez stosowania dodatków chemicznych, zwłaszcza konserwantów. Np: spożycie zepsutego masła lub jogurtu jest znacznie bardziej niebezpieczne dla zdrowia niż spożycie nie zepsutego produktu, zawierającego konserwanty. Praktyka handlowa pokazuje, że klienci na ogół wybierają produkty o dłuższym okresie trwałości, ładniejszym wyglądzie i lepszym smaku, mimo że jest to osiągane przez stosowanie chemicznych dodatków do żywności. Zjawisko to powoduje, że producenci, aby przetrwać na rynku, muszą masowo te dodatki stosować.

Na całym świecie narasta jednak coraz silniejsza tendencja do produkowania tzw. zdrowej żywności, która z definicji nie powinna posiadać w swoim składzie żadnych chemicznych dodatków. W niektórych krajach (np: w Wielkiej Brytanii) istnieją specjalne organizacje, które kontrolują produkcję tego rodzaju żywności i dają uczciwym producentom prawo do umieszczania odpowiedniego znaku na opakowaniu. W Polsce wciąż nie istnieje żadna, powszechnie szanowana instytucja, która by kontrolowała produkcję tego rodzaju żywności, stąd kupując tego rodzaju żywność nie ma się pewności czy rzeczywiście nie zawiera ona żadnych chemicznych dodatków.

lista e
Lista E

W celu umożliwienia pomieszczenia na niewielkiej na ogół etykiecie spisu wszystkich użytych dodatków, co w wielu krajach wymagane jest prawem, a z drugiej strony w celu zmniejszenia u nabywcy negatywnych wrażeń wynikających z czytania skomplikowanych nazw chemicznych, bardzo często zamiast tych nazw stosuje się skróty literowo-cyfrowe. W Unii Europejskiej istnieje tzw. lista E, na której zgromadzone są wszystkie dodatki do żywności, uznane na jej obszarze za bezpieczne w użyciu. Związki na tej liście posiadają oznaczenia kodowe zaczynające się literą E, np. zamiast chemicznej nazwy benzoesan sodu podaje się symbol E211. Aktualnie na liście tej znajduje się przeszło 2000 różnych związków.

slide135

Dopuszczalne w Polsce wielkości dodatków do żywności określa "Rozporządzenie Ministra Zdrowia" z dnia 27 grudnia 2000 r., w sprawie wykazu dopuszczalnych ilości substancji dodatkowych i innych substancji obcych dodawanych do środków spożywczych lub używek, a także zanieczyszczeń, które mogą znajdować się w środkach spożywczych lub używkach.

slide136

Kiedyś w większości domów były wędzarnie, gdzie w aromatycznym dymie, np. z jałowca przygotowywano kiełbasy, szynki, boczek. Potem podwieszone pod sufitem na strychu mogły czekać na zjedzenie nawet kilka miesięcy. Beczki z kiszonymi ogórkami i kapustą zatapiano w stawie na całą zimę. Wiele produktów przechowywano w tzw. lodowniach, czyli wykopanych w ziemi piwnicach wyłożonych lodem. Bloki lodowe wycinano z zamarzniętych powierzchni stawów czy rzek.

prezentacj wykonali
Prezentację wykonali:
  • Anna Szymańska
  • Anna Zając
  • Dariusz Antoszewski
  • Patryk Paś
  • Paulina Bratkowska
  • Dominik Szajerski
  • Miłosz Szrejter
  • Magdalena Linowska
  • Karolina Kaźmierczak
  • Marta Sikorska
  • Klaudia Staszyńska
  • Łukasz Bogatkowski
  • Wiktoria Marcinkowska
  • Patrycja Głowacka

Pod czujnym okiem opiekuna grupy pani Angeliki Strzyżewskiej