transkrypcja i transliteracja nie aci skich system w pisma n.
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma PowerPoint Presentation
Download Presentation
Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma

play fullscreen
1 / 25
Download Presentation

Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma - PowerPoint PPT Presentation

pooky
358 Views
Download Presentation

Transkrypcja i transliteracja niełacińskich systemów pisma

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Transkrypcja i transliteracjaniełacińskich systemów pisma Maciej St. Zięba euroanalizy@uw.lublin.pl http://www.kul.pl/maciej.st.zieba

  2. Pismo • Zapis, indywidualny sposób pisania („pismo ręczne / odręczne”, „pismo maszynowe”, „pismo drukowane”, „pismo czytelne / nieczytelne”, „dukt pisma”, „grafologiczna analiza pisma”) • System zapisu („pismo łacińskie”, „pismo arabskie”, „pismo alfabetyczne”, „pismo hieroglificzne”, „pismo klinowe”) • Tekst, dokument („pismo urzędowe”, „pismo z ministerstwa”) • Czcionka lub font („pismo drukarskie”, „krój, odmiana i stopień pisma”)

  3. Alfabet • Pismo głoskowe (typ pisma) („alfabet łaciński” = „pismo łacińskie”; „alfabet cyrylicki”; „alfabet grecki”), • Potocznie także: pismo pokrewne głoskowemu: spółgłoskowe (abdżad – np. „alfabet hebrajski”), alfabetyczno-sylabiczne (abugida – np. „alfabet devanagari”) • Niepoprawnie także: każdy inny system pisma: „alfabet japoński” (właściwie: „sylabariusz japoński”) • Zbiór liter („alfabet polski” ma 23 + 9 + 3 litery, i inny zbiór znaków niż „alfabet niemiecki”: 26 + 3 litery + 1 ligatura) • Porządek układu liter (w „alfabecie norweskim i duńskim” aa = å to ostatni znak alfabetu; w „alfabecie czeskim” ch idzie po h; w „alfabecie holenderskim” ij = y; w „alfabecie francuskim” a = â = à; e = è = é = ê = ë jeśli chodzi o porządek, ale nie jeśli chodzi o wymowę)

  4. Przykłady systemów pism • Simon AGER: Omniglot – writing systems and languages of the world, http://www.omniglot.com/ • Все письменности мира, http://www.rbardalzo.narod.ru/vse_alf.html • Alfabet – Wikipedia, wolna encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Alfabet

  5. Pisma ideograficzne (logograficzne) fonograficzne chińskie, ... abugida (alfabetyczno-sylabiczne) abdżad (spółgłoskowe) sylabariusz (sylabiczne) alfabet (głoskowe) mieszane arabskie, hebrajskie,... devanagari i in. indyjskie, tajskie, birmańskie, tybetańskie etiopskie, eskimoskie, ... japońskie (katakana, hiragana), czirokeskie,... łacińskie, cyrylica, gruzińskie, awestyjskie, koreańskie, ... japońskie (kana-majiri)

  6. Pisma fikcyjne i martwo urodzone alternatywne stenografia, Braille, IPA martwe (wymarłe) żywe nowo narodzone wegetujące hieroglificzne egipskie, klinowe, linearne A i B, runiczne, gockie, fenickie, pagspa, Majów, rongo-rongo, ogamiczne, (odczytane i nieodczytane) rytualne ornamentalne łacińskie, greckie, cyrylica, ormiańskie, gruzińskie, arabskie, hebrajskie, devanagari, tamilskie, tajskie, birmańskie, tybetańskie, etiopskie, eskimoskie, japońskie, koreańskie, chińskie, ... ........................... głagolica, koptyjskie, syryjskie, awestyjskie, deseret gotyckie, irlandzkie (uncjalne), mongolskie (ojrackie)

  7. Pisma nielinearne linearne poziome pionowe z lewa na prawo z prawa na lewo bustrofedon łacińskie, greckie, cyrylica, ormiańskie, gruzińskie, devanagari, tamilskie, tajskie, birmańskie, tybetańskie, etiopskie, eskimoskie, współczesne chińskie, japońskie, ... koreańskie klasyczne: chińskie japońskie, koreańskie, mongolskie (ojrackie) arabskie, hebrajskie, syryjskie, awestyjskie, fenickie

  8. Pisma jednopostaciowe wielopostaciowe alternatywnie dwupostaciowe synchronicznie dwu-wielopostaciowe sytuacyjnie (segmentalnie) irlandzkie, głagolica, gockie, jidysz koreańskie, devanagari, tamilskie, tajskie, birmańskie, etiopskie, eskimoskie, chińskie, ... znaczeniowo- -kontekstowo (suprasegmentalnie) dwupostaciowe ceremo nialnie znacze niowo- -konteks towe jedno-dwu-postaciowe jedno-cztero-postaciowe dwukasztowe: łacińskie, greckie, cyrylica, ormiańskie, gotyckie gruzińskie, tybetańskie hebrajskie, syryjskie, mongolskie (greckie, gotyckie) japońskie sylabiczne (kana) arabskie

  9. Cechy pisma łacińskiego • Alfabetyczne (głoskowe) • Linearne, pisane poziomo od lewej ku prawej • Dwupostaciowe synchronicznie - suprasegmentalnie, okazjonalnie (kontekstowo-znaczeniowo) • Stosuje znaki diakrytyczne • Stosuje dwuznaki i trójznaki (czwórznaki), z rzadka ligatury

  10. Konwersje pisma Oddające pismo: Oddające wymowę: (grafemiczne) (fonetyczne) transliteracje transkrypcje jednoznaczne uproszczone ścisłe uproszczone popularne międzynarodowe krajowe naukowe narodowe (spolszczenia) międzynarodowe krajowe

  11. Transkrypcje i transliteracje • Ścisłe (jednoznaczne) • cel: jak najwierniejsze oddanie języka oryginału (umożliwienie powrotu do zapisu oryginalnego – retransliteracji) • Popularne • cel: jak największe zbliżenie do systemu wymowy języka docelowego (umożliwienie wymowy) • Typ ze względu na pismo docelowe: • latynizacja / romanizacja • cyrylizacja

  12. Źródła: • Polański = Wielki Słownik Ortograficzny PWN wraz z zasadami ortografii i interpunkcji, red. Edward Polański, PWN: Warszawa 2003, http://so.pwn.pl/zasady.php • Pelcowa = Janina PELCOWA: Polskie normy bibliograficzne, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich: Warszawa 1977 • PN = Polska norma (zob. http://www.pkn.pl) • Ustawa = Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, Dz. U. Nr 17, poz. 141 • Rozporządzenie = Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dn. 30 maja 2005 r. w sprawie sposoby transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych zapisanych w alfabecie innym niż alfabet łaciński, Dz. U. Nr 102 poz. 855 • UNICODE: http://www.unicode.org/charts/ (lub po francusku: http://www.unicode.org/fr/charts) • JŚ = Języki świata. Materiały dydaktyczne do zajęć międzykulturowych, praca zb. pod red. Katarzyny Górak-Sosnowskiej i Ilony Morżoł, Stowarzyszenie Arabia.pl: Warszawa 2008

  13. Języki pisane łacinką • Polański: • 65-66. Nazwiska angielskie i francuskie: [242]–[249], s. 96-99; • 67. Nazwiska niemieckie: [250]–[254], s. 99; • 68. Nazwiska włoskie: [255]–[257], s. 99-100; • 69. Nazwiska węgierskie: [258]–[259], s. 100-101; • 70. Odmiana i pisownia nazw geograficznych: [260]–[265], s. 101-102; • 71. Zapisywanie słowiańskich nazw własnych zawierających swoiste znaki łacińskie: [266]–[272], s. 102-103 • 72. Pisownia łacińskich nazw własnych: [273]–[289], s. 103-105) • PN: PN-84/N-09120: Zestaw dodatkowych znaków alfabetu łacińskiego do wymiany informacji bibliograficznej • UNICODE: Latin, Range: 0000-007F (Basic), 0080-00FF (Latin-1), 0100-017F (Extended A), 0180-024F (Extended B), 1E00-1EFF (Extended Additional), 2C60-2C7F (Extended C), A720-A7FF (Extended D), FB00-FB0F (Ligatures)

  14. Cyrylica (1) • PN: PN-59/N01201: Transliteracja słowiańskich alfabetów cyrylickich • Obejmuje rosyjski, ukraiński, białoruski, bułgarski, serbski i macedoński • PN: PN-70/N01201: Transliteracja słowiańskich alfabetów cyrylickich • Zastępuje powyższe, obejmuje: j.w. • zob. Pelcowa, s. 398-405, z komentarzem • PN: PN-83/N-01201: Transliteracja alfabetów cyrylickich na alfabet łaciński • Zastępuje powyższe, obejmuje: j.w. + mongolski • zob. Polański, s. 107-117 (nast. slajd) • PN: PN-ISO 9/2000: Transliteracja znaków cyrylickich na znaki łacińskie, języki słowiańskie i niesłowiańskie • Zastępuje powyższe, obejmuje: j.w. + mołdawski + wiele innych języków Rosji, Kaukazu i Azji Centralnej • zob. Janusz S. BIEŃ: Jak powstaje polska norma. Transliteracja cyrylicy (PN-ISO 9-2000), „Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Bibliotekarzy” 2000, nr 8 (16), http://bc.klf.uw.edu.pl/115/ • PN: PN-85/N-09122: Zestaw dodatkowych znaków alfabetu cyrylickiego do wymiany informacji bibliograficznych

  15. Cyrylica (2) Polański: Transliteracja i transkrypcja słowiańskich alfabetów cyrylickich: s. 107-117 • 75. Uwagi wstępne, s. 107-108 • 76. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu rosyjskiego; i 77. Adaptacja ortograficzna i odmiana rosyjskich nazw własnych: [307]–[317], s. 108-112 • 78. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu ukraińskiego: [318]–[324], s. 112-113 • 79. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu białoruskiego: [325]–[328], s. 114-115 • 80. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu bułgarskiego: [329]–[334], s. 115-116 • 81. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu serbskiego: [334], s. 116 • 82. Transliteracja i transkrypcja współczesnego alfabetu macedońskiego: [335], s. 117 • Tu: PN-83/N-01201 (transliteracja); • Tu: Uchwała Komitetu Językoznawstwa PAN z 20 stycznia 1956, za: Pisownia polska, Wrocław 1957 (transkrypcja) • Uwaga: podane zasady dla języków innych, niż rosyjski, milcząco zakładają stosowanie w pierwszym rzędzie reguł dla języka rosyjskiego, z wyjątkiem reguł szczegółowych.

  16. Cyrylica (3) Rozporządzenie: • Zał. nr 1: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości białoruskiej, zapisanych w alfabecie białoruskim • Zał. nr 2: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości łemkowskiej, zapisanych w alfabecie łemkowskim • Zał. nr 4: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości rosyjskiej, zapisanych w alfabecie rosyjskim • Zał. nr 5: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości ukraińskiej, zapisanych w alfabecie ukraińskim UNICODE: Cyrillic: Range: 0400-040F (Basic), 0500-052F (Supplement), 2DE0-2DFF (Extended A), A640-A69F (Extended B)

  17. Pismo greckie • PN: PN-72/N-01203: Transliteracja alfabetu greckiego • Obejmuje tylko język klasyczny • zob. Pelcowa: s. 406-410, z komentarzem • PN: PN-ISO 843/1999: Konwersja znaków greckich na znaki łacińskie • Obejmuje język klasyczny, bizantyjski i współczesny • PN: PN-85/N-09121: Zestaw znaków alfabetu greckiego do wymiany informacji bibliograficznych • Polański: 73. Pisownia greckich nazw własnych; i 74. Zasady polszczenia imion i nazw greckich: [290]–[306], s. 105-107 • tu: PN 72/N-01203, Mon. Pol. 1972, nr 19, poz. 119 • uwaga: tylko język starogrecki • UNICODE: Greek and Coptic: Range: 0370-03FF (Basic), 1F00-1FFF (Extended)

  18. Pismo hebrajskie (1) • PN: PN-74/N-01211: Transliteracja alfabetu hebrajskiego • zob. Pelcowa, s. 415-420, z komentarzem • PN: PN-ISO 259/2009: Dokumentacja: transliteracja znaków hebrajskich na znaki łacińskie • Zastępuje powyższe, nie obejmuje języka jidysz • PN: PN-ISO 259-2: Informacja i dokumentacja. Transliteracja znaków hebrajskich na znaki łacińskie. Część 2: Transliteracja uproszczona • Nie obejmuje języka jidysz • Rozporządzenie: Zał. nr 7: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości żydowskiej zapisanych w alfabecie hebrajskim • JŚ: s. 75-85 (Jan Odolczyk: Język hebrajski)

  19. Pismo hebrajskie (2: jidysz) • PN: PN-74/N-01212: Transliteracja pisma jidysz • zob. Pelcowa, s. 421-424 • Rozporządzenie: Zał. nr 7: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości żydowskiej zapisanych w alfabecie jidysz • zob. What is Yiddish? Alef-beys (Yiddish Alphabet) & Transliteration Chart, http://www.yivo.org/yiddish/alefbeys.htm • UNICODE: Hebrew: Range: 0590-05FF (Basic), FB20-FB24 (Extended)

  20. Pismo ormiańskie • Rozporządzenie: Zał. nr 3: Sposób transliteracji imion i nazwisk osób należących do mniejszości ormiańskiej zapisanych w alfabecie ormiańskim • UNICODE:Armenian, Range: 0530-058F (Basic); FB10-FB1F (Armenian ligatures), • JŚ:s. 35-42 (Armenuhi Hovakimian: Język ormiański) • Andrzej PISOWICZ: O polskiej transkrypcji wyrazów ormiańskich, „Przegląd Orientalistyczny” 1979, nr 2 (110), s. 158-162

  21. Inne • Witold JABŁOŃSKI: Polska transkrypcja pisma chińskiego, „Rocznik Orjentalistyczny” 1934 (X), s. 87-121 • Denzel CARR: The Gwoyeu „Transcription”, tamże, s. 77-86 • Joanna JUREWICZ: Projekt polskiej transkrypcji wyrazów sanskryckich i omówienie związanych z tym problemów, „Studia Indologiczne” 1998 (t. 5), s. 5-12 • Stanisław GODZIŃSKI: Transliteracja czy transkrypcja wyrazów tybetańskich, „Przegląd Orientalistyczny” 1979, nr 2 (110), s. 151-158 + 2 wklejki

  22. Brak norm (ew. opisy w podręcznikach akademickich): • Gruziński • UNICODE: Georgian: Range: 10A0-10FF, 2D00-2DFF • JŚ: s. 43-49 (Katarzyna Górak-Sosnowska) • Arabski - dla języków arabskiego, perskiego, urdu (Pakistan) i in. • UNICODE: Arabic: Range: 0600-06FF, 0750-077F, FB50-FDFF, FE70-FEFF • JŚ: s. 65-74 (Katarzyna Górak-Sosnowska) • Etiopski (amharski) • UNICODE: Ethiopic: Range: 1200-137F, 1380-139F, 2D80-2DDF • JŚ: s. 53-60 (Ewa Wołk) • Koreański • JŚ: s. 126-135 (Joanna Rogulska) • Japoński • JŚ: s. 136-146 (Maja Matus)

  23. Bibliografia (1) • World writing systems, Edited by Peter T. Daniels and William Bright, Oxford University Press: New York – Oxford 1996 • Hans H. WELLISCH: The Conversion of Scripts – Its Nature, History, and Utilization, John Wiley & Sons: New York – Chichester – Brisbane – Toronto 1978 • Александра В. СУПЕРАНСКАЯ: Теоретические основы практической транскрипции, Изд. Наука: Москва 1978 • Charles Geoffry ALLEN: A Manual of European Languages for Librarians, Bowker: London – New York 1977 (2nd. ed.) • zob.: Bronisław CZAJKOWSKI, [Recenzja], „Studia Linguistica” VIII, 1983 („Acta Universitatis Wratislaviensis” No. 645), s. 101-103 • G. E. MEIER, B. MEIER: Handbuch der Linguistik und Kommunikationswissenschaft. Band I. Sprache, Sprachentstehung, Sparachen, Akademie-Verlag: Berlin 1979 • zob. Alfred F. MAJEWICZ: [Recenzja], „Lingua Posnaniensis” 25, [1979], s. 132-140

  24. Bibliografia (2) • David DIRINGER: Alfabet czyli klucz do dziejów ludzkości, PIW: Warszawa 1972 • Alfred F. MAJEWICZ: Języki świata i ich klasyfikowanie, PWN: Warszawa 1989 • Języki świata. Materiały dydaktyczne do zajęć międzykulturowych, praca zb. pod red. Katarzyny Górak-Sosnowskiej i Ilony Morżoł, Stowarzyszenie Arabia.pl: Warszawa 2008 • Janina PELCOWA: Polskie normy bibliograficzne, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich: Warszawa 1977 • Janina PELCOWA: Z zagadnień konwersji pism, „Przegląd Biblioteczny” 1982, nr 1/2, s. 57-77 • Zdzisław KEMP: Orientalna transkrypcja czy transliteracja?, „Przegląd Orientalistyczny” 1959, nr 3 (31), s. 311-320 • Janusz S. BIEŃ: Jak powstaje polska norma. Transliteracja cyrylicy (PN-ISO 9-2000), „Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Bibliotekarzy” 2000, nr 8 (16), http://bc.klf.uw.edu.pl/115/

  25. Bibliografia (3) • NUKAT: Transliteracja znaków greckich na postawie PN-ISO 843, http://www.cbgios.pan.pl/katalogi/kodowanie _greki, 01.01.2005. • NUKAT: Transliteracja znaków cyrylickich na postawie PN-ISO 9, http://www.cbgios.pan.pl/katalogi/kodowanie _cyrylicy, 01.01.2004. • PIU: Rekomendacja Polskiej Izby Ubezpieczeń nr 1/2007 dotycząca zasad transliteracji imion i nazwisk obcojęzycznych w systemach informatycznych zakładów ubezpieczeń, http://www.piu.org.pl/pl/o_piu/ rekomendacje/obd_piu/standaryzacja/, 22.04.2009.