1 / 140

YAPAY ZEKA ve UZMAN SİSTEMLER

YAPAY ZEKA ve UZMAN SİSTEMLER. Ders Notu - 8 Prolog. Prolog Program larının özellikleri: PROgrammig in LOGic Semboller üzerinde çalışma Problemlerin çözümünü tanımlama yerine çıkarım yapma Doğal dille düşünülen şeylerin kodlanması kolay Gerçekler ve kurallardan oluşur.

Download Presentation

YAPAY ZEKA ve UZMAN SİSTEMLER

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. YAPAY ZEKA ve UZMAN SİSTEMLER Ders Notu - 8 Prolog

  2. Prolog Programlarının özellikleri: PROgrammig in LOGic Semboller üzerinde çalışma Problemlerin çözümünü tanımlama yerine çıkarım yapma Doğal dille düşünülen şeylerin kodlanması kolay Gerçekler ve kurallardan oluşur. Büyük küçük harfe duyarlıdır. Sabitler için Küçük harfler Değişkenler için Büyük harfler Program çıktıları çok sade Prolog’da olmayanlar For döngüleri Repeat While döngüleri IF..THEN yapısı Goto komutu Diziler Yukarıdakiler öz yinelemeli fonksiyonlarla sağlanır 2

  3. Dekleratif Programlama Prolog  Dekleratif programlama dili Prosedürel programlamada bilgisayara adım adım ne yapması gerektiğini kodlarız. (Ör: C, Pascal, Java vs.) Dekleratif programlamada bir durum tanımlanır. Bu tanıma göre yorumlayıcı yada derleyici bir çözüm üretir. Prolog bir cümlenin doğru / yanlış olduğunu cümle içinde değişken(ler) varsa cümlenin doğru olması için o değişken(ler)in değer(ler)inin ne olması gerektiğini söyler. 3

  4. PROLOG MEKANİZMALARI Şablon Eşleme Otomatik geriye iz sürme 4

  5. Örnek : Aile Ağacı 5

  6. İlişkileri gerçek(fact)lerle tanımlama “Tom, Bob’un ebeveynidir” gerçeğinin prolog’da ifadesi : parent(tom, bob). parent: ilişkinin ismi tom ve bob: ilişkinin argümanları 6

  7. Aile Ağacı Tüm aile ağacını aşağıdaki Prolog ifadeleriyle tanımlarız: parent(pam, bob). parent(tom, bob). parent(tom, liz). parent(bob, ann). parent(bob, pat). parent(pat,jim). 7

  8. Prolog Sorguları ?- iliski(a,b). a ve b arasında iliski adlı ilişki var mı? cevap YES yada NO ?- iliski(A,b). b ile iliski adlı ilişkiyi doğrulayan A lar nelerdir? cevap A lar varsa A lar yoksa NO 8

  9. İlişkileri sorgulamak-1 Bob, Pat’in ebeveyni mi? ?- parent(bob, pat). Prolog’un cevabı: yes Tom, Ben’in ebeveyni mi? : ?- parent(tom, ben). Prolog’un cevabı: no 9

  10. İlişkileri sorgulamak-2 Liz’in ebeveyni kimdir? ?- ebeveyn(Kim, liz). Prolog’un cevabı : Kim = tom Bob’un çocukları kimlerdir? ?- ebeveyn(bob, Cocuk). Prolog’un cevabı : Cocuk = ann ; Cocuk = pat ; no 10

  11. İlişkileri sorgulamak-3 Kimler kimlerin çocuğudur? ?- ebeveyn (Ebeveyn, Cocuk). Ebeveyn = pam Cocuk = bob; Ebeveyn = tom Cocuk = bob; Ebeveyn = tom Cocuk = liz; … Çözümler listesini yarıda kesmek için enter Devam ettirmek için ; 11

  12. Jim’in büyük ebeveyni (grandparent) kimdir? Bilgi tabanımızda büyük ebeveyn diye bir ilişki tanımlı değil. Büyük ebeveyn ilişkisi iki ebeveyn ilişkisinin ‘ve’ lenmesiyle elde edilebilir. ?- parent(Y, jim), parent(X, Y). X=bob Y=pat İlişkileri sorgulamak-4 jim’in ebeveynine Y dersek, Y’nin ebeveyni jim’in büyük ebeveyni (X) dir. 12

  13. İlişkileri sorgulamak-5 Torun ilişkisi de benzer biçimde tanımlanabilir. tom, X’in ebeveyni, X, Y’nin ebeveyni ise Y, tom’un torunudur. ?- parent(tom,X), parent(X, Y). X=bob Y=ann; X=bob Y=pat; no 13

  14. İlişkileri sorgulamak-6 Ann ve pat’in ortak ebeveyni var mı? ?- parent(Ebeveyn, ann), parent(Ebeveyn, pat). Ebeveyn=bob 14

  15. Çocuk ilişkisi • parent(pam, bob). • parent(tom, bob). • parent(tom, liz). • parent(bob, ann). • parent(bob, pat). • parent(pat,jim). • offspring(bob, pam). • offspring(bob, tom). • offspring(liz, tom). • offspring(ann, bob). • offspring(pat, bob). • offspring(jim, pat). 15

  16. Çocuk kuralı • parent(pam, bob). • parent(tom, bob). • parent(tom, liz). • parent(bob, ann). • parent(bob, pat). • parent(pat,jim). • offspring(bob, pam). • offspring(bob, tom). • offspring(liz, tom). • offspring(ann, bob). • offspring(pat, bob). • offspring(jim, pat). • parent(pam, bob). • parent(tom, bob). • parent(tom, liz). • parent(bob, ann). • parent(bob, pat). • parent(pat,jim). • offspring(Y, X) :- parent(X, Y). 16

  17. Kurallar Kurallar iki parçadan oluşur: head : böyledir body : eğer 17

  18. Kuralların Çalışması Veritabanı: Çalışma Mekanizması: offsprings ilişkisi için gerçek ara Yok => offsprings ilişkisi için kural varsa uygula Kuralda X tom’la , Y liz’le eşleştirilerek kuralın bir gerçeklemesi bulunur. offspring(liz,tom) :- parent(tom,liz). parents(tom,liz). gerçeği aranır. Bulunduğunda kuralın eğer kısmı doğrulandığından böyledir kısmı da doğrulanmış olur ve prolog “yes” cevabını verir. • parent(pam, bob). • parent(tom, bob). • parent(tom, liz). • parent(bob, ann). • parent(bob, pat). • parent(pat,jim). • offspring(Y, X) :- parent(X, Y). • Sorgu: • offspring(liz, tom). 18

  19. Anne ilişkisi Tüm X ve Y ler için, X, Y’nin annesidir Eğer X, Y’nin ebeveyni ise ve X kadınsa. İlişkinin Prolog’da ifadesi : mother(X, Y) :- parent(X, Y), female(X). 19

  20. Kız Kardeş İlişkisi Tüm X ve Y ler için, X, Y’nin kız kardeşidir Eğer X ve Y aynı ebeveyne sahip ise ve X bayansa İlişkinin Prolog’da ifadesi : sister(X, Y) :- parent(Z, X), parent(Z, Y), female(X). Sorgu: sister(X,pat). female 20

  21. Hala İlişkisi parent(pam, bob). parent(tom, bob). parent(tom, liz). parent(bob, ann). parent(bob, pat). parent(pat,jim). female(ann). female(liz). female(pat). male(bob). male(tom). sister(X, Y) :- parent(Z, X), parent(Z, Y), female(X). hala(Z,Y):-parent(X,Y),male(X),sister(Z,X). • SORGU: • ?- hala(X,Y). • X = liz • Y = ann ; • X = liz • Y = pat ; • No 21

  22. Ata İlişkisi Ata ilişkisinin iki türü var: Direkt ata Dolaylı (endirekt) ata 22

  23. Direkt Ata İlişkisi • Tüm X ve Z ler için, • X, Z’nin atasıdır Eğer • X, Z’nin ebeveyni • Prolog ifadesi: • predecessor(X, Z) :- parent(X, Z). 23

  24. Dolaylı (Endirekt) Ata İlişkisi 24

  25. predecessor(X,Z) :- parent(X,Z). predecessor(X,Z) :- parent(X,Y), parent(Y,Z). predecessor(X,Z) :- parent(X,Y1), parent(Y1,Y2), parent(Y2,Z). predecessor(X,Z) :- parent(X,Y1), parent(Y1,Y2), parent(Y2,Y3), parent(Y3, Z). … Dolaylı (Endirekt) Ata Programı • Problemleri: • Uzun …. • Büyük büyük büyük …. Ataları bulamaz. 25

  26. Yeni Ata Programı Ata ilişkisini yine ata ilişkisini kullanarak (öz yinelemeli) tanımlayalım. Tüm X ve Z ler için, X, Z’nin Ata’sıdır Eğer Y diye bir kişi varsa ve (1) X, Y’nin ebeveyni ise ve (2) Y, Z’nin Ata’sı ise Prolog ifadesi: predecessor(X, Z) :- parent(X, Y), predecessor(Y, Z). 26

  27. parent(pam, bob). parent(tom, bob). parent(tom, liz). parent(bob, ann). parent(bob, pat). parent(pat,jim). predecessor(X, Z) :- parent(X, Z). predecessor(X, Z) :- parent(X, Y),predecessor(Y, Z). HEDEF / SORGU ?-predecessor(tom, pat). Sonuç Ata İlişkisi PR1 PR2 27

  28. Cevap nasıl bulunur? Prolog hedefe ulaşmak için programdaki yazılış sırasına göre cümlecikleri kullanır. 28

  29. X’den 1’e yaz yazdir(M):- not(M=0), write(M), write(' '), K is M-1, yazdir(K). yazdir(8). 8 7 6 5 4 3 2 1 No 29

  30. X kere h yaz hyaz(X):- not(X=0), Y is X-1, put(104), hyaz(Y). ?- hyaz(3). hhh No 30

  31. Nereden Nereye? yolvar(1,4). yolvar(1,3). yolvar(4,2). yolvar(2,3). yolvar(3,5). yolvar(4,6). yolvar(6,1). gidilir(X,Y):-write(X),yolvar(X,Y). gidilir(X,Y):-yolvar(X,Z),gidilir(Z,Y). • ?- gidilir(1,5). • 1423 • Yes • ?- gidilir(4,1). • 42356 • Yes • ?- gidilir(3,1). • 35 • No 31

  32. X ayda kaç saniye var? eder(asir,100,yil). eder(yil,4,mevsim). eder(mevsim,3,ay). eder(ay,4,hafta). eder(ay,30,gun). eder(gun,24,saat). eder(saat,60,dakika). eder(dakika,60,saniye). eder2(X,K,Y):-eder(X,K,Y). eder2(X,K*K1,Y):-eder(X,K,M),eder2(M,K1,Y). coz(N1,Obje1,Kac,Obje2):- (eder(Obje1,M,Obje2);eder2(Obje1,M,Obje2)), Kac is M*N1. • ?- coz(3,ay,Kac,saniye). • Kac = 7776000 ; • No • ?- coz(3,ay,Kac,gun). • Kac = 90 ; • No 32

  33. Doğal Dil vs. Prolog Bütün çocuklar kısadır. kisa(X):-cocuk(X). Bütün erkek çocuklar arabaları sever. sever(X,araba):-erkek(X),cocuk(X). Bütün çocukların annesi vardır. var(X,anne):-cocuk(X). Sebzeyi hiçbir çocuk sevmez. sevmez(X,Y):-sebze(Y), cocuk(X). Çocuğunu döven öğretmeni hiçbir anne sevmez. sevmez(X,Y):-anne(X,Z),ogretmen(Y,Z),dover(Y,Z). 33

  34. Doğal Dil vs. Prolog 2 Bütün insanlar canlıdır. Ahmet insandır. Dolayısıyla Ahmet canlıdır. canli(X):-insan(X). insan(ahmet). ?-canli(ahmet). Ahmet 20 metre zıplayabilir. Birisi X metreye zıplayabilirse daha azlarına da zıplayabilir. ziplar(ahmet,20). ziplar(X,Y):-ziplar(X,Z),Z<Y. ?-ziplar(ahmet,15). Kendi kalesine gol atan futbolcuyu kendi takımının taraftarları sevmez, karşı takımınkiler sever. sevmez(X,Y):-futbolcu(X), taraftar(Y), aynitakim(X,Y), kendikalesinegolatar(X). sever(X,Y):- futbolcu(X), taraftar(Y), karsitakim(X,Y), kendikalesinegolatar(X). 34

  35. SWI Prolog’la çalışmak SWI prolog kurulur. http://www.swi-prolog.org Gerçekler ve kurallar .pl uzantılı bir dosyaya kaydedilir.

  36. SWI Prolog’la çalışmak .pl uzantılı dosyanın üzerine çift tıklanarak

  37. SWI Prolog’la çalışmak Yada SWI prolog açıldıktan sonra file menüsünden dosya ‘consult’ edilerek

  38. SWI Prolog’la çalışmak Gerçek ve kurallarımız prolog’a yüklenir. Artık sorgularımız komut satırından girilerek çalıştırılabilir.

  39. Özet Prolog’la nesneler arası ilişkiler kolaylıkla ifade edilebilir. Kullanıcı bilgi tabanındaki verileri kolaylıkla sorgulanabilir. İlişkilerin argümanları: atom : sabit nesneler ör: tom, ann, … Değişken(variable) : genel nesneler ör: X, Y, … 39

  40. Özet Prolog programları cümleciklerden oluşur. 3 tür cümlecik vardır. Facts (Gerçekler) daima, koşulsuz olarak doğru olan şeyleri tanımlarlar. Rules (Kurallar) koşul(lar)a bağlı olarak doğru olan şeyleri tanımlarlar. Questions (Sorgular) Kullanıcının veritabanını sorgulamak için kurduğu cümleciklerdir. Prolog nasıl çalışır? Çeşitli örnekler 40

  41. Prolog2

  42. Prolog’da Veri Türleri Prolog bir veri türünü onun şeklinden tanır. Prolog herhangi bir veri tanımına ihtiyaç duymaz. 42

  43. Atom’lar (1) Atom’lar aşağıdakilerde oluşan string’lerdir. Büyük harf A, B, …, Z Küçük harf a, b, …, z Rakam 0, 1, …, 9 Özel karakterler + - * / < > = : . & _ ~ 43

  44. Atom’lar (2) Atom’lar 3 farklı şekilde oluşturulabilir: Harf, rakam ve altçizgi(‘_’)’den oluşan küçük harfle başlayan string’ler ile: anna nil x25 x_25AB x_ x___y alpha_beta_procedure miss_jones sarah_jones 44

  45. Atom’lar (3) Özel karakterlerden oluşan string’ler ile: <---> ======> … .:. ::= Özel anlamı olan stirng’ler kullanılmamalı: :- 45

  46. Atom’lar (4) Tek tırnak (’) arasına alınan karakterler ile: ‘Tom’ ‘South_America’ ‘Sarah Jones’ Büyük harfle başlayan Atom’lar oluşturmak için kullanılabilir. Değişkenlerden bu şekilde ayrılabilirler. 46

  47. Sayı’lar Prolog’da iki tür sayı kullanılabilir Tamsayılar (integer) 1 0 -97 1313 En büyük ve en küçük sayı prolog derleyicisine bağlıdır. Ondalıklı sayılar (real) 3.14 100.2 -0.0035 Genelde tamsayılar kullanılır. Ondalıklı sayılar pek fazla kullanılmaz Çünkü: • topla(X,Y,Z):-Z is X+Y. • ?- topla(2,0.3,C). • C = 2.3 ; • No • ?- topla(200,0.0003,C). • C = 200.0 ; • No 47

  48. Değişken’ler (1) Değişkenler; harf, rakam ve altçizgi(‘_’)’den oluşan büyük harfle yada altçizgi ile başlayan string’lerdir: X Result Object2 Participant_list ShoppingList _x23 _23 48

  49. Değişken’ler (2) Anonim değişken : isimlendirilmemiş değişkenlerdir. Sadece altçizgi ile ifade edilirler: hasachild(X) :- parent(X, Y). hasachild(X) :- parent(X, _). Her altçizgi karakteri yeni bir anonim değişkeni ifade eder. somebody_has_a_child :- parent(_, _). %r1 r1 eşittir somebody_has_a_child :- parent(X, Y). ancak farklıdır somebody_has_a_child :- parent(X, X). Anonim değişkenlerin değerleri çıkış olarak verilmez. ?- parent(ali,Y). : ali’in çocuğu var mı? Ve varsa çocuklarının isimleri nedir? ?- parent(ali,_). : sadece ali’in çocuğu var mı? 49

  50. Değişken ve Atom’ların Alanları (Scope) Bir değişkenin değeri bir cümlecik içinde sabittir. Bir atomun değeri tüm program boyunca sabittir 50

More Related